पूर्वदिशायाः आश्रयस्य महत्त्वाय नमः। देवद्भ्यः स्वाहा, दिव्यद्भ्यः स्वाहा। दक्षिणदिशायाः आश्रयस्य महत्त्वाय नमः। देवद्भ्यः स्वाहा, दिव्यद्भ्यः स्वाहा। पश्चिमदिशायाः आश्रयस्य महत्त्वाय नमः। देवद्भ्यः स्वाहा, दिव्यद्भ्यः स्वाहा। उत्तरदिशायाः आश्रयस्य महत्त्वाय नमः। देवद्भ्यः स्वाहा, दिव्यद्भ्यः स्वाहा। स्थिरदिशायाः आश्रयस्य महत्त्वाय नमः। देवद्भ्यः स्वाहा, दिव्यद्भ्यः स्वाहा। ऊर्ध्वदिशायाः आश्रयस्य महत्त्वाय नमः। देवद्भ्यः स्वाहा, दिव्यद्भ्यः स्वाहा। सर्वदिशायाः आश्रयस्य महत्त्वाय नमः। देवद्भ्यः स्वाहा, दिव्यद्भ्यः स्वाहा। अथ सहस्रगुणः, शक्तिमान्, वृषभः, क्षीरसम्पन्नः, सर्वरूपाणि स्तनयोः धारयन्, दातृणं शुभं ददाति, यजमानं उपदिशति, बृहस्पतेः पुत्रः, सूत्रं विविनक्ति। सः आप्सु अग्रः, महाबलः, सर्वेषां रूपं भूत्वा, दिव्यभूः इव, वृषभानां पिता, गोभ्यः स्वामी, अस्मभ्यं सहस्रगुणं सौम्यं ददातु। पुरातनः, क्षीरसम्पन्नः वृषभः, निधेः शरीरं धारयति; सर्वजन्मज्ञः अग्निः तं देवमार्गेण इन्द्राय वहतु। सः वृषभानां पिता, गोभ्यः स्वामी, महाः गर्जन्तीनां अपि पिता; छिन्नकपाले स्थितः वत्सः पोषदुग्धं ददाति—एषा घृतं, निधेः बीजम्। एषः देवद्भ्यः भागं समीपं आनयति, आपां, ओषधीनां, घृतस्य सारं; शक्रः सोमस्य अन्नं अचिनोत्, महागिरिः तस्य शरीरं अभवत्। त्वं सोमपूर्णं पात्रं धारयसि; त्वष्टा रूपाणां च पशूनां च स्रष्टा; ये फलवन्तः सन्ति, ते तव शुभा भवन्तु—अस्मभ्यं तत्र स्थितान्, अत्र स्थितान् च दातु। सः घृतं धारयति, तस्य बीजं घृतम्, तस्य सम्पदः सहस्रगुणा—तम् यज्ञं आहुः; वृषभः, मेदसा आवृतः, इन्द्रस्य रूपम्—देवाः अनुग्रहं कृत्वा तं अस्मभ्यं दत्तु। तस्य बलम् इन्द्रस्य, बाहू वरुणस्य, स्कन्धौ अश्विनोः, ककुदः मरुतां; धीराः, कवयः, मनीषिणः, एषः बृहस्पतेः समाहितरूपम् इति वदन्ति। त्वं दिव्यगणानां क्षीरसारं विस्तारयसि; त्वां इन्द्रम् आहुः, त्वां सरस्वतीम् आहुः; यो वृषभं ब्राह्मणाय ददाति, सः एकेन मुखेन सहस्रं ददाति। बृहस्पतिः, सविता, तव पर्णानि ददातुः; त्वष्टुः प्राणः तव सर्वतः वर्तते; मनसा मध्यं तव अर्पयामि—उभे, द्यावापृथिवी, धर्मणि तृणमधि तिष्ठताम्। यो देवेषु च गोषु च इन्द्रवत् वदति—ब्रह्मा तस्य वृषभस्य अङ्गानि आशीर्वादेन स्तोतु। पार्श्वे अनुमत्याः, ऊरू भगस्य; मित्रः उवाच—"एते द्वौ, अस्थिमन्तौ, केवलं मम।" नितम्बे आदित्याः, कटी बृहस्पतेः; पुच्छं वातस्य—तद्वृक्षान् कम्पयति। अन्त्राणि सिनीवाल्याः, त्वचा सूर्यायाः; ये वृषभं उत्थापयामासुः, तं पादं अस्तु इति उक्तवन्तः। कटि जामिशंसस्य, मूत्राशयः सोमस्य; देवाः समागत्य वृषभं समग्रं निर्मितवन्तः। खुराणि सरमायै, नखानि कूर्मेभ्यः; केशाः कीटेषु च भूमिगच्छद्भ्यः न्यगच्छन्। सः शृङ्गाभ्यां रक्षति, पुच्छेन अपाहरति, नेत्राभ्यां ताडयति; कर्णाभ्यां शुभं शृणोति—सः गोभ्यः स्वामी, अप्रयुक्तानां च। शतयाज्येन यजमानः, तं अग्नयः न हिंसन्ति; सर्वे देवाः तं अनुगृह्णन्ति, यो वृषभं ब्राह्मणाय ददाति। वृषभं ब्राह्मणाय दत्त्वा, तस्य मनः श्रेष्ठतरं भवति; सः स्वगोष्ठे गोसमृद्धिं पश्यति। गोः अस्तु, अपत्यानि अस्तु, शरीरबलं अपि अस्तु। सर्वे देवाः, वृषभदातृणं, एतद् अनुमोदन्तु। एषः, पिबन्, इन्द्र, गणे बुद्धिं ददातु। एषः गाम् ददातु, क्षीरदायिनीं, सर्वदा वत्सवत्, इच्छया दुग्धयन्तीम्, धीम्, दिवं अतीर्णां। पीतवर्णः, दिवः वातान् धारयन्, इन्द्रबलः, सर्वरूपः, अस्मान् आगतवान्। सः दीर्घायुः, अपत्यं, सम्पदं, अस्मभ्यं ददातु, सः अस्माभिः अस्तु। समीपं आगच्छ, यज्ञस्थले आगच्छ, अस्मान् समीपं आगच्छ। वृषभस्य बीजं, तव बलं, इन्द्र, आगच्छ। एतं बालं अत्र तुभ्यं समर्पयामः; तेन सह क्रीडस्व, विचरस्व, इच्छया। अस्मान्, शुभभाग्ययुक्तान्, जन्मना न त्यज; सम्पद्वन्तं च, अस्माभिः सह भव। अथ, एतं अत्र नय, गृह्य, धर्मिणां लोकं गच्छतु, ज्ञायमानः। बहूनि महानि तमांसि विविधरूपेण अतीत्य, अजः तृतीयं दिवं आरोहतु। इन्द्राय तव भागं, यज्ञे, यजमानाय, परिक्रामयामि। यः अस्मान् द्वेष्टि, तं वीराः परिगृह्णन्तु, यजमानाय निर्दोषः। तव पादौ दुष्कृत्येन न मलिनौ स्याताम्; शुद्धैः खुरैः, ज्ञायमानः, प्रविश। बहूनि महानि तमांसि अतीत्य, स्पष्टदर्शी, अजः तृतीयं दिवं आरोहतु। कृष्णया त्वचया एतत् त्वचं अपाकुर्यात्, सन्धिसंहता इव; अस्मान् न हिंसयतु। न कठिनता वा द्वेषेण तं पचतु; तृतीयं दिवं विश्रान्तिः। मन्त्रेण तं पात्रे स्थापयामि, अग्निमध्ये; जलं तस्य उपरि सिंच। ये अग्निना शमयन्ति, तं परिवेष्टु; पक्तः धर्मिणां लोकं गच्छतु। गच्छ, निर्गच्छ, अपाक्तः वा पक्तः वा, तृतीयं दिवं आरोहतु। अग्नितः अग्निः अभवः; प्रकाशपूर्णं लोकं जय। अजः अग्निः, अजः प्रकाशः, अजः जीवन् ब्राह्मणाय दातव्यः इति आहुः। अजः तमः दूरं अपाहरति, श्रद्धया अस्मिन् लोके दत्तः। पञ्चशाल्यः पञ्चमार्गेण, त्रि-ज्योतिषः, प्रयत्नेन गच्छतु। धर्मिणां लोकं इच्छन्, मध्ये गच्छ, तृतीयं दिवं विश्रान्तिः। अजः तत्र गच्छतु, यत्र धर्मिणां लोकः, वनेषु मेषः इव, निर्बद्धः, कठिनस्थानि अतीत्य। पञ्चशाल्यः ब्राह्मणाय दत्तः, दातृणं तुष्ट्या तर्पयति। एवं एषा यज्ञकथा, दिशां पूजया आरभ्य, वृषभस्य दिव्यरूपस्य वर्णनं, तस्य अंगभागानां देवैः विभाजनं, तस्य दानस्य फलम्, गोसमृद्धिः, वृषभस्य बलस्य स्तुति, तथा अजनां यज्ञे समर्पणं, तृतीयं दिवं प्राप्तिः, धर्मिणां लोकस्य लाभः, श्रद्धया दानस्य महिमा च, श्रद्धया एवं संप्रवृत्तम्।