सा दिव्या धेनुः, यत्र बृहद् रथन्तरौ तस्याः स्तनौ, यज्ञायज्ञियः वामदेवः च अन्यौ स्तनौ अभवन्। देवाः रथन्तरेण ओषधीन् दुह्युः, बृहता तेजः दुह्युः। वामदेवेन आपः दुह्युः, यज्ञायज्ञियेन यज्ञः दुह्युः। ओषधयः तस्मै रथन्तरं दुह्युः, तेजः बृहद् दुह्युः। यः वामदेवेन आपः, यज्ञायज्ञियेन यज्ञः वेत्ति, स एव एषां तत्त्वं जानाति। सा धेनुः अग्रे गतवती, वृक्षेषु उपययौ। वृक्षाः ताम् आघ्नन्, सा संवत्सरे एकीभूतवती। अतः वृक्षेषु यत् छिद्यते, तत् संवत्सरे पुनः वर्धते। यः एवं वेत्ति, तस्य शत्रुः प्रियः न भवति। पुनः सा पितृभ्यः उपययौ; पितरः ताम् आघ्नन्, सा मासे एकीभूतवती। अतः पितृभ्यः मासे उपमासः दीयते। यः एवं वेत्ति, पितृणां मार्गं स जानाति। पुनः सा देवेषु उपययौ; देवाः ताम् आघ्नन्, सा पक्षे एकीभूतवती। अतः देवेषु पक्षे वषट् क्रियते। यः एवं वेत्ति, देवदृष्टिं स प्राप्नोति। ततः सा मनुष्येषु उपययौ; मनुष्याः ताम् आघ्नन्, सा तत्र साक्षात् अभवत्। अतः मनुष्येषु ये एवं जानन्ति, ताम् अहनि-रात्रे समीपं आनयन्ति, गृह्य पूजायै आनयन्ति। पुनः सा असुरेषु उपययौ; असुराः ताम् आह्वयन्—“आगच्छ मायाः!” तस्याः विरोचनः प्रह्रादः वत्सः अभवत्, पात्रम् अपक्वमृद्भाण्डम्। द्विशिराः होताः अधः दुह्युः, केवलं मायै दुह्यते। असुराः तया मायया जीवन्ति; यः एवं वेत्ति, स मायायाः धारकः भवति। पुनः सा पितृभ्यः उपययौ; पितरः ताम् आह्वयन्—“आगच्छ स्वधाः!” तस्याः यमः राजा वत्सः, पात्रम् रजतम्। अन्तकः मृत्युसुतः अधः दुह्युः, केवलं स्वधा दुह्यते। पितरः तया स्वधया जीवन्ति; यः एवं वेत्ति, स स्वधायाः धारकः भवति। पुनः सा मनुष्येषु उपययौ; मनुष्याः ताम् आह्वयन्—“आगच्छ संपत्तिः!” तस्याः मनुः वैवस्वतः वत्सः, पात्रम् पृथिवी। पृथुः वेन्यः अधः दुह्युः, कृषिः धान्यं च दुह्यते। मनुष्याः स्वधया कृष्या धान्येन च जीवन्ति; यः एवं वेत्ति, स कृषिसंपत्तेः धारकः भवति। पुनः सा सप्तर्षिषु उपययौ; सप्तर्षयः ताम् आह्वयन्—“आगच्छ ब्रह्म!” तस्याः सोमः राजा वत्सः, पात्रम् छन्दः। बृहस्पतिः अंगिरसः अधः दुह्युः, ब्रह्म तपः च दुह्यते। सप्तर्षयः ब्रह्मणा तपसा च जीवन्ति; यः एवं वेत्ति, स ब्रह्मतेजसः धारकः भवति। पुनः सा देवेषु उपययौ; देवाः ताम् आह्वयन्—“आगच्छ बलम्!” तस्याः इन्द्रः वत्सः, पात्रम् स्रुवा। सविता देवः अधः दुह्युः, केवलं बलम् दुह्यते। देवाः तेन बलेन जीवन्ति; यः एवं वेत्ति, स बलस्य धारकः भवति। पुनः सा गन्धर्वाप्सरसः उपययौ; ते ताम् आह्वयन्—“आगच्छ गन्धः!” तस्याः चित्ररथः सौर्यवर्चसः वत्सः, पात्रम् नीलोत्पलपत्रम्। वसुरुचिः सौर्यवर्चसः अधः दुह्युः, केवलं विशुद्धः गन्धः दुह्यते। गन्धर्वाप्सराः तेन विशुद्धगन्धेन जीवन्ति; यः एवं वेत्ति, स विशुद्धगन्धस्य धारकः भवति। पुनः सा अन्येषु भूतेषु उपययौ; ते ताम् आह्वयन्—“आगच्छ गुह्यः!” तस्याः कुबेरः वैश्रवणः वत्सः, पात्रम् पाशः। रजतस्पृशः कुबेरकः अधः दुह्युः, केवलं गुह्यं दुह्यते। अन्ये भूताः पितरः च तेन गुह्येन जीवन्ति; यः एवं वेत्ति, स गुह्यस्य धारकः भवति, सर्वं पापं निरुद्धम्। पुनः सा सर्पेषु उपययौ; सर्पाः ताम् आह्वयन्—“आगच्छ विषम्!” तस्याः तक्षकः वैशल्यः वत्सः, पात्रम् अलाबुः। धृतराष्ट्रः ऐरावतः अधः दुह्युः, केवलं विषम् दुह्यते। सर्पाः तेन विषेण जीवन्ति; यः एवं वेत्ति, स विषस्य धारकः भवति। स्वर्गात्, पृथिव्याः, अन्तरिक्षात्, समुद्रात्, अग्नेः, वातात् च मधुकण्ठिका जाता। अमृतवस्त्रा सर्वाणि भूतानि तस्या हृदयेन रमन्ते। अस्य समुद्रस्य दुग्धं महद्, सर्वरूपम्; तस्य बीजम् अपि तत्र विद्यते। यत्र मधुकण्ठिका संपद्वती उत्पद्यते, स एव प्राणः, स अमृतं यत्र प्रतिष्ठितम्। भूमौ तस्या क्रिया दृश्यते, मनुष्याः विविधैः उपायैः ताम् परीक्षन्ति। मधुकण्ठिका अग्नेः वातात् जाता, मरुतां बलशाली सन्तानः। सा आदित्यनां माता, वसूनां कन्या, भूतानां प्राणः, अमृतस्य नाभिः, सुवर्णवर्णा, मधुकण्ठिका, घृतवस्त्रा, महातेजस्विनी, मर्त्येषु विचरति। देवाः मधुकण्ठिकां मधुनः उत्पादयन्; तस्या गर्भः सर्वरूपः अभवत्। माता पुत्रं जनित्वा पोषयति, जातः स सर्वं लोकं पश्यति। यः तं जानाति, यः तं पश्यति, यस्य हृदयपात्रं सोमपूर्णम् अविच्छिन्नम्, स विप्रः प्रज्ञावान् तस्य आनन्दं कुर्यात्। यः तान् जानाति, यः तान् पश्यति, यस्य द्वौ स्तनौ शतधारौ अविच्छिन्नौ, तौ पोषणं ददातः, न कदापि क्षीयते। सा घोषमयी, बलप्रदा, महाबला, दीर्घस्वरा, व्रतधारिणी, त्रिंशत् पायः मापयित्वा, आयुः विस्तारयति, दुग्धैः पोषयति। आपः तां पूरयन्ति, शाक्वरीः, स्वप्रकाशाः वृषभाः तां सम्प्राप्ताः। ते वर्षन्ति, वर्षं जनयन्ति; यः एवं वेत्ति, तस्य आपः कामं पोषणं च ददाति। तव गर्जनं वाच्, हे प्रजापते; वृषभवत् त्वं पृथिव्यां बलं क्षिपसि। अग्नेः वातस्य च मधुवाच् जाता, मरुतां विक्रान्तसुतः। सोमः अश्विभ्यः प्रातः सत्रे प्रियः यथा, तथा त्वया मे तेजः स्थापितं भवतु, हे अश्विनौ। सोमः इन्द्राग्निभ्यः द्वितीयसत्रे प्रियः यथा, तथा त्वया मे तेजः स्थापितं भवतु, हे इन्द्राग्नी। सोमः ऋभुभ्यः तृतीयसत्रे प्रियः यथा, तथा त्वया मे तेजः स्थाप्यतां, हे ऋभवः। अहं मधुरः जन्मानि, मधुरः भूयासम्; दुग्धसम्पन्नः अग्निं समीपं गच्छेयम्—सः मां तेजसा संयोजयतु। संयोजयतु मां अग्ने, तेजसा, पुत्रैः, दीर्घायुषा। देवाः मे तद् जानन्तु; इन्द्रः ऋषिभिः सह जानातु। यथा मधुकर्तारः मधु समृद्धं संचिन्वन्ति, तथा त्वया मे तेजः स्थाप्यतां, हे अश्विनौ। यथा मधुमक्षिका मधु समृद्धं स्थापयन्ति, तथा त्वया मे तेजः, दीप्तिः, बलं, वीर्यं स्थाप्यतां, हे अश्विनौ। यत् मधु पर्वतेषु, गिरीषु, गोषु, अश्वेषु, प्रवाहमानायां सुरायाम्, तद् सर्वं मधु मयि अस्तु। हे अश्विनौ, मां मधुसारः अनुलेपयन्तु, हे रूपधारिणौ, यथा अहं जनानां मध्ये तेजोयुक्तवाक् वदामि। तव गर्जनं वाच्, हे प्रजापते; वृषभवत् त्वं पृथिव्यां दिवि च बलं क्षिपसि। सर्वाणि पशवः तेन जीवन्ति; तेन शेषबलं मयि पूरय। पृथिवी दण्डः, अन्तरिक्षं गर्भः, दिवः वलयः, विद्युत् सुवर्णदीप्तिः, बिन्दुः। यः वलयस्य सप्त मधूनि वेत्ति, स मधुपूर्णः भवति—होता, राजा, गौः, अजः, तण्डुलः, यवः, सप्तमं मधु। स मधुपूर्णः भवति; तस्य आहारः मधुपूर्णः भवति। स मधुलोकान् जयति, यः एवं वेत्ति। एवं सा दिव्या धेनुः, विविधेषु लोकेषु, विविधैः रूपैः, विविधैः पात्रैः, विविधैः वत्सैः, विविधैः दुग्धैः, सर्वाणि जीवानि पोषयन्ती, अमृतरूपा, तेजोमयी, मधुमयी, सर्वेभ्यः सम्पदः ददाति। यः तस्याः तत्त्वं वेत्ति, स सर्वं प्राप्नोति, सर्वेभ्यः सम्पत्तिम्, पोषणम्, तेजः, आयुः, ब्रह्मतेजः, मधु च लभते।