[੧੧] ਕਰ੍षੇਦੇਨਂ ਨ ਚੈਨਂ ਕਰ੍षੇਤ੍
ਉਸ ਨੂੰ ਅੰਦਰ ਲੈ ਆਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਨਾ ਲੈ ਆਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।
[੧੨] ਅਸ੍ਯੈ ਦੇਵਤਾਯਾ ਉਦਕਂ ਯਾਚਾਮੀਮਾਂ ਦੇਵਤਾਂ ਵਾਸਯ ਇਮਾਮਿਮਾਂ ਦੇਵਤਾਂ ਪਰਿ ਵੇਵੇष੍ਮੀ ਪਰਿ ਵੇਵਿष੍ਯਾਤ੍
ਇਸ ਦੇਵੀ ਲਈ ਮੈਂ ਪਾਣੀ ਮੰਗਦਾ ਹਾਂ; ਇਹ ਦੇਵੀ ਇਥੇ ਵੱਸੇ; ਮੈਂ ਇਸ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਘੇਰਦਾ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਇਸ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਘੇਰਾਂਗਾ।
ਤਸ੍ਯਾਮੇਵਾਸ੍ਯ ਤਦ੍ਦੇਵਤਾਯਾਂ ਹੁਤਂ ਭਵਤਿ ਯ ਏਵਂ ਵੇਦ
ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਉਸੇ ਦੇਵੀ ਵਿਚ ਹਵਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
15.14 ਸ ਯਤ੍ਪ੍ਰਾਚੀਂ ਦਿਸ਼ਮਨੁ ਵ੍ਯਚਲਨ੍ ਮਾਰੁਤਂ ਸ਼ਰ੍ਧੋ ਭੂਤ੍ਵਾਨੁਵ੍ਯਚਲਨ੍ ਮਨੋऽਨ੍ਨਾਦਂ ਕृਤ੍ਵਾ । [੧] ਮਨਸਾਨ੍ਨਾਦੇਨਾਨ੍ਨਮਤ੍ਤਿ ਯ ਏਵਂ ਵੇਦ
ਜਦ ਉਹ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਚਲਿਆ, ਹਵਾ ਦਾ ਦਲ ਬਣ ਕੇ ਚਲਿਆ, ਮਨ ਨੂੰ ਖਾਣ ਵਾਲਾ ਬਣਾਇਆ; ਮਨ ਦੁਆਰਾ ਖਾਣ ਵਾਲਾ ਹੋ ਕੇ, ਜੋ ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਭੋਜਨ ਖਾਂਦਾ ਹੈ।
[੨] ਸ ਯਦ੍ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਂ ਦਿਸ਼ਮਨੁ ਵ੍ਯਚਲਦਿਨ੍ਦ੍ਰੋ ਭੂਤ੍ਵਾਨੁਵ੍ਯਚਲਦ੍ਬਲਮਨ੍ਨਾਦਂ ਕृਤ੍ਵਾ । [੩ ਬਲੇਨਾਨ੍ਨਾਦੇਨਾਨ੍ਨਮਤ੍ਤਿ ਯ ਏਵਂ ਵੇਦ
ਜਦ ਉਹ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਚਲਿਆ, ਇੰਦਰ ਬਣ ਕੇ ਚਲਿਆ, ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਖਾਣ ਵਾਲਾ ਬਣਾਇਆ; ਤਾਕਤ ਦੁਆਰਾ ਖਾਣ ਵਾਲਾ ਹੋ ਕੇ, ਜੋ ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਭੋਜਨ ਖਾਂਦਾ ਹੈ।
[੪] ਸ ਯਤ੍ਪ੍ਰਤੀਚੀਂ ਦਿਸ਼ਮਨੁ ਵ੍ਯਚਲਦ੍ਵਰੁਣੋ ਰਾਜਾ ਭੂਤ੍ਵਾਨੁਵ੍ਯਚਲਦਪੋऽਨ੍ਨਾਦੀਃ ਕृਤ੍ਵਾ [੫] ਅਦ੍ਭਿਰਨ੍ਨਾਦੀਭਿਰਨ੍ਨਮਤ੍ਤਿ ਯ ਏਵਂ ਵੇਦ
ਜਦ ਉਹ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਚਲਿਆ, ਵਰੁਣ ਰਾਜਾ ਬਣ ਕੇ ਚਲਿਆ, ਪਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਖਾਣ ਵਾਲਾ ਬਣਾਇਆ; ਪਾਣੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਖਾਣ ਵਾਲਾ ਹੋ ਕੇ, ਜੋ ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਭੋਜਨ ਖਾਂਦਾ ਹੈ।
[੬] ਸ ਯਦੁਦੀਚੀਂ ਦਿਸ਼ਮਨੁ ਵ੍ਯਚਲਤ੍ਸੋਮੋ ਰਾਜਾ ਭੂਤ੍ਵਾਨੁਵ੍ਯਚਲਤ੍ਸਪ੍ਤਰ੍षਿਭਿਰ੍ਹੁਤ ਆਹੁਤਿਮਨ੍ਨਾਦੀਂ ਕृਤ੍ਵਾ । [੭] ਆਹੁਤ੍ਯਾਨ੍ਨਾਦ੍ਯਾਨ੍ਨਮਤ੍ਤਿ ਯ ਏਵਂ ਵੇਦ
ਜਦ ਉਹ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਚਲਿਆ, ਸੋਮਾ ਰਾਜਾ ਬਣ ਕੇ, ਸਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨਾਲ ਚਲਿਆ, ਹਵਨ ਨੂੰ ਖਾਣ ਵਾਲਾ ਬਣਾਇਆ; ਹਵਨ ਦੁਆਰਾ ਖਾਣ ਵਾਲਾ ਹੋ ਕੇ, ਜੋ ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਭੋਜਨ ਖਾਂਦਾ ਹੈ।
[੮] ਸ ਯਦ੍ਧ੍ਰੁਵਾਂ ਦਿਸ਼ਮਨੁ ਵ੍ਯਚਲਦ੍ਵਿष੍ਣੁਰ੍ਭੂਤ੍ਵਾਨੁਵ੍ਯਚਲਦ੍ਵਿਰਾਜਮਨ੍ਨਾਦੀਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਵਿਰਾਜਾਨ੍ਨਾਦ੍ਯਾਨ੍ਨਮਤ੍ਤਿ ਯ ਏਵਂ ਵੇਦ
ਜਦ ਉਹ ਠਿਕਾਣਾ ਵਾਲੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਚਲਿਆ, ਵਿਸ਼ਣੂ ਬਣ ਕੇ ਚਲਿਆ, ਵਿਰਾਜ ਨੂੰ ਖਾਣ ਵਾਲਾ ਬਣਾਇਆ; ਵਿਰਾਜ ਦੁਆਰਾ ਖਾਣ ਵਾਲਾ ਹੋ ਕੇ, ਜੋ ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਭੋਜਨ ਖਾਂਦਾ ਹੈ।
[੧੦] ਸ ਯਤ੍ਪਸ਼ੂਨ੍ ਅਨੁ ਵ੍ਯਚਲਦ੍ਰੁਦ੍ਰੋ ਭੂਤ੍ਵਾਨੁਵ੍ਯਚਲਦੋषਧੀਰਨ੍ਨਾਦੀਃ ਕृਤ੍ਵਾ । [੧੧] ਓषਧੀਭਿਰਨ੍ਨਾਦੀਭਿਰਨ੍ਨਮਤ੍ਤਿ ਯ ਏਵਂ ਵੇਦ
ਜਦ ਉਹ ਪਸ਼ੂਆਂ ਵਿਚ ਚਲਿਆ, ਰੁਦ੍ਰ ਬਣ ਕੇ ਚਲਿਆ, ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਨੂੰ ਖਾਣ ਵਾਲਾ ਬਣਾਇਆ; ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਖਾਣ ਵਾਲਾ ਹੋ ਕੇ, ਜੋ ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਭੋਜਨ ਖਾਂਦਾ ਹੈ।
[੧੨] ਸ ਯਤ੍ਪਿਤॄਨ੍ ਅਨੁ ਵ੍ਯਚਲਦ੍ਯਮੋ ਰਾਜਾ ਭੂਤ੍ਵਾਨੁਵ੍ਯਚਲਤ੍ਸ੍ਵਧਾਕਾਰਮਨ੍ਨਾਦਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਸ੍ਵਧਾਕਾਰੇਣਾਨ੍ਨਾਦੇਨਾਨ੍ਨਮਤ੍ਤਿ ਯ ਏਵਂ ਵੇਦ
ਜਦ ਉਹ ਪਿਤਰਾਂ ਵਿਚ ਚਲਿਆ, ਯਮ ਰਾਜਾ ਬਣ ਕੇ ਚਲਿਆ, ਸਵਧਾ ਦੇ ਰੂਪ ਨੂੰ ਖਾਣ ਵਾਲਾ ਬਣਾਇਆ; ਸਵਧਾ ਦੁਆਰਾ ਖਾਣ ਵਾਲਾ ਹੋ ਕੇ, ਜੋ ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਭੋਜਨ ਖਾਂਦਾ ਹੈ।
[੧੪] ਸ ਯਨ੍ ਮਨੁष੍ਯਾਨ੍ ਅਨੁ ਵ੍ਯਚਲਦਗ੍ਨਿਰ੍ਭੂਤ੍ਵਾਨੁਵ੍ਯਚਲਤ੍ਸ੍ਵਾਹਾਕਾਰਮਨ੍ਨਾਦਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਸ੍ਵਾਹਾਕਾਰੇਣਾਨ੍ਨਾਦੇਨਾਨ੍ਨਮਤ੍ਤਿ ਯ ਏਵਂ ਵੇਦ
ਉਹ ਜਦ ਅੱਗ ਬਣ ਕੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਫਿਰਦਾ, 'ਸਵਾਹਾ' ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਕਰਦਾ, ਖਾਣ ਦੀ ਧੁਨ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। 'ਸਵਾਹਾ' ਅਤੇ ਖਾਣ ਦੀ ਧੁਨ ਨਾਲ ਉਹ ਖਾਣਾ ਖਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਇਹ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਸਲ ਖਾਣਾ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
[੧੬] ਸ ਯਦੂਰ੍ਧ੍ਵਾਂ ਦਿਸ਼ਮਨੁ ਵ੍ਯਚਲਦ੍ਬृਹਸ੍ਪਤਿਰ੍ਭੂਤ੍ਵਾਨੁਵ੍ਯਚਲਦ੍ਵषਟ੍ਕਾਰਮਨ੍ਨਾਦਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਵषਟ੍ਕਾਰੇਣਾਨ੍ਨਾਦੇਨਾਨ੍ਨਮਤ੍ਤਿ ਯ ਏਵਂ ਵੇਦ
ਉਹ ਜਦ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤਿ ਬਣ ਕੇ ਉਪਰਲੇ ਪਾਸੇ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ, 'ਵਸ਼ਟ' ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਕਰਦਾ, ਖਾਣ ਦੀ ਧੁਨ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। 'ਵਸ਼ਟ' ਅਤੇ ਖਾਣ ਦੀ ਧੁਨ ਨਾਲ ਉਹ ਖਾਣਾ ਖਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਇਹ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਸਲ ਖਾਣਾ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
[੧੮] ਸ ਯਦ੍ਦੇਵਾਨ੍ ਅਨੁ ਵ੍ਯਚਲਦੀਸ਼ਾਨੋ ਭੂਤ੍ਵਾਨੁਵ੍ਯਚਲਨ੍ ਮਨ੍ਯੁਮਨ੍ਨਾਦਂ ਕृਤ੍ਵਾ । [੧ ਮਨ੍ਯੁਨਾਨ੍ਨਾਦੇਨਾਨ੍ਨਮਤ੍ਤਿ ਯ ਏਵਂ ਵੇਦ
ਉਹ ਜਦ ਈਸ਼ਾਨ ਬਣ ਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚ ਫਿਰਦਾ, 'ਮਨਯੁ' ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਕਰਦਾ, ਖਾਣ ਦੀ ਧੁਨ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। 'ਮਨਯੁ' ਅਤੇ ਖਾਣ ਦੀ ਧੁਨ ਨਾਲ ਉਹ ਖਾਣਾ ਖਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਇਹ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਸਲ ਖਾਣਾ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
[੨੦] ਸ ਯਤ੍ਪ੍ਰਜਾ ਅਨੁ ਵ੍ਯਚਲਤ੍ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਰ੍ਭੂਤ੍ਵਾਨੁਵ੍ਯਚਲਤ੍ਪ੍ਰਾਣਮਨ੍ਨਾਦਂ ਕृਤ੍ਵਾ । ਪ੍ਰਾਣੇਨਾਨ੍ਨਾਦੇਨਾਨ੍ਨਮਤ੍ਤਿ ਯ ਏਵਂ ਵੇਦ
ਉਹ ਜਦ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿ ਬਣ ਕੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿਚ ਫਿਰਦਾ, ਸਾਹ ਲੈਂਦਾ, ਖਾਣ ਦੀ ਧੁਨ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਹ ਅਤੇ ਖਾਣ ਦੀ ਧੁਨ ਨਾਲ ਉਹ ਖਾਣਾ ਖਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਇਹ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਸਲ ਖਾਣਾ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
[੨੨] ਸ ਯਤ੍ਸਰ੍ਵਾਨ੍ ਅਨ੍ਤਰ੍ਦੇਸ਼ਾਨ੍ ਅਨੁ ਵ੍ਯਚਲਤ੍ਪਰਮੇष੍ਠੀ ਭੂਤ੍ਵਾਨੁਵ੍ਯਚਲਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਨ੍ਨਾਦਂ ਕृਤ੍ਵਾ । [੨੩] ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾਨ੍ਨਾਦੇਨਾਨ੍ਨਮਤ੍ਤਿ ਯ ਏਵਂ ਵੇਦ
ਉਹ ਜਦ ਪਰਮੇਸ਼ਠੀ ਬਣ ਕੇ ਸਾਰੇ ਅੰਦਰਲੇ ਪਾਸਿਆਂ ਵਿਚ ਫਿਰਦਾ, 'ਬ੍ਰਹਮ' ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਕਰਦਾ, ਖਾਣ ਦੀ ਧੁਨ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। 'ਬ੍ਰਹਮ' ਅਤੇ ਖਾਣ ਦੀ ਧੁਨ ਨਾਲ ਉਹ ਖਾਣਾ ਖਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਇਹ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਸਲ ਖਾਣਾ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਤਸ੍ਯ ਵ੍ਰਾਤ੍ਯਸ੍ਯ
ਉਸ ਵ੍ਰਾਤਿਆ ਦੀ
ਸਪ੍ਤ ਪ੍ਰਾਣਾਃ ਸਪ੍ਤਾਪਾਨਾਃ ਸਪ੍ਤ ਵ੍ਯਾਨਾਃ
ਸੱਤ ਪ੍ਰਾਣ, ਸੱਤ ਅਪਾਣ, ਸੱਤ ਵਿਆਨ ਹਨ।
ਯੋऽਸ੍ਯ ਪ੍ਰਥਮਃ ਪ੍ਰਾਣ ਊਰ੍ਧ੍ਵੋ ਨਾਮਾਯਂ ਸੋ ਅਗ੍ਨਿਃ
ਉਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪ੍ਰਾਣ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਉਰਧਵ ਹੈ, ਉਹ ਅੱਗ ਹੈ।
ਯੋऽਸ੍ਯ ਦ੍ਵਿਤੀਯਃ ਪ੍ਰਾਣਃ ਪ੍ਰੌਢੋ ਨਾਮਾਸੌ ਸ ਆਦਿਤ੍ਯਃ
ਉਸ ਦਾ ਦੂਜਾ ਪ੍ਰਾਣ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਪ੍ਰੌਢਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਦਿਤਿਆ ਹੈ।
ਯੋऽਸ੍ਯ ਤृਤੀਯਃ ਪ੍ਰਾਣੋऽਭ੍ਯੂਢੋ ਨਾਮਾਸੌ ਸ ਚਨ੍ਦ੍ਰਮਾਃ
ਉਸ ਦਾ ਤੀਜਾ ਪ੍ਰਾਣ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਅਭਯੂਢਾ ਹੈ, ਉਹ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਹੈ।
ਯੋऽਸ੍ਯ ਚਤੁਰ੍ਥਃ ਪ੍ਰਾਣੋ ਵਿਭੂਰ੍ਨਾਮਾਯਂ ਸ ਪਵਮਾਨਃ
ਉਸ ਦਾ ਚੌਥਾ ਪ੍ਰਾਣ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਵਿਭੂ ਹੈ, ਉਹ ਪਵਮਾਨਾ ਹੈ।
ਯੋऽਸ੍ਯ ਪਞ੍ਚਮਃ ਪ੍ਰਾਣੋ ਯੋਨਿਰ੍ਨਾਮ ਤਾ ਇਮਾ ਆਪਃ
ਉਸ ਦਾ ਪੰਜਵਾਂ ਪ੍ਰਾਣ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਯੋਨੀ ਹੈ, ਇਹ ਪਾਣੀਆਂ ਹਨ।
ਯੋऽਸ੍ਯ षष੍ਠਃ ਪ੍ਰਾਣਃ ਪ੍ਰਿਯੋ ਨਾਮ ਤ ਇਮੇ ਪਸ਼ਵਃ
ਉਸ ਦਾ ਛੇਵਾਂ ਪ੍ਰਾਣ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਪ੍ਰਿਯ ਹੈ, ਇਹ ਪਸ਼ੂ ਹਨ।
ਯੋऽਸ੍ਯ ਸਪ੍ਤਮਃ ਪ੍ਰਾਣੋऽਪਰਿਮਿਤੋ ਨਾਮ ਤਾ ਇਮਾਃ ਪ੍ਰਜਾਃ
ਉਸ ਦਾ ਸੱਤਵਾਂ ਪ੍ਰਾਣ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਅਪਰਿਮਿਤ ਹੈ, ਇਹ ਜੀਵ ਹਨ।
ਯੋऽਸ੍ਯ ਪ੍ਰਥਮੋऽਪਾਨਃ ਸਾ ਪੌਰ੍ਣਮਾਸੀ
ਉਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਅਪਾਣ, ਉਹ ਪੂਰਨਮਾਸੀ ਹੈ।
ਯੋऽਸ੍ਯ ਦ੍ਵਿਤੀਯੋऽਪਾਨਃ ਸਾष੍ਟਕਾ
ਉਸ ਦਾ ਦੂਜਾ ਅਪਾਣ, ਉਹ ਅਸ਼ਟਕਾ ਹੈ।
ਯੋऽਸ੍ਯ ਤृਤੀਯੋऽਪਾਨਃ ਸਾਮਾਵਾਸ੍ਯਾ
ਉਸ ਦਾ ਤੀਜਾ ਅਪਾਣ, ਉਹ ਸਾਮਾਵਾਸਿਆ ਹੈ।
ਯੋऽਸ੍ਯ ਚਤੁਰ੍ਥੋऽਪਾਨਃ ਸਾ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾ
ਉਸ ਦਾ ਚੌਥਾ ਅਪਾਣ, ਉਹ ਸ਼ਰਧਾ ਹੈ।
ਯੋऽਸ੍ਯ ਪਞ੍ਚਮੋऽਪਾਨਃ ਸਾ ਦੀਕ੍ਸ਼ਾ
ਉਸ ਦੀ ਪੰਜਵੀਂ ਪੈਰ ਦੀ ਤਲੀ ਦীক্ষਾ ਹੈ।
ਯੋऽਸ੍ਯ षष੍ਠੋऽਪਾਨਃ ਸ ਯਜ੍ਞਃ
ਉਸ ਦੀ ਛੇਵੀਂ ਪੈਰ ਦੀ ਤਲੀ ਯਜਨ ਹੈ।