ਤਦੇਕਮਭਵਤ੍ਤਲ੍ਲਲਾਮਮਭਵਤ੍ਤਨ੍ ਮਹਦਭਵਤ੍ਤਜ੍ਜ੍ਯੇष੍ਠਮਭਵਤ੍ਤਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਭਵਤ੍ਤਤ੍ਤਪੋऽਭਵਤ੍ਤਤ੍ਸਤ੍ਯਮਭਵਤ੍ਤੇਨ ਪ੍ਰਾਜਾਯਤ
ਉਹ ਇੱਕ ਹੋਇਆ; ਉਹ ਨਿਸ਼ਾਨ ਬਣਿਆ; ਉਹ ਵੱਡਾ ਹੋਇਆ; ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੋਇਆ; ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਬਣਿਆ; ਉਹ ਤਪਸਿਆ ਬਣੀ; ਉਹ ਸੱਚ ਬਣਿਆ; ਉਸ ਨਾਲ ਉਹ ਜਨਮਿਆ।
ਸੋऽਵਰ੍ਧਤ ਸ ਮਹਾਨ੍ ਅਭਵਤ੍ਸ ਮਹਾਦੇਵੋऽਭਵਤ੍
ਉਹ ਵਧਿਆ; ਉਹ ਮਹਾਨ ਹੋਇਆ; ਉਹ ਮਹਾਂਦੇਵ ਬਣਿਆ।
ਸ ਦੇਵਾਨਾਮੀਸ਼ਾਂ ਪਰ੍ਯੈਤ੍ਸ ਈਸ਼ਾਨੋऽਭਵਤ੍
ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਵਜੋਂ ਘੁੰਮਿਆ; ਉਹ ਰਾਜਾ ਬਣਿਆ।
ਸ ਏਕਵ੍ਰਾਤ੍ਯੋऽਭਵਤ੍ਸ ਧਨੁਰਾਦਤ੍ਤ ਤਦੇਵੇਨ੍ਦ੍ਰਧਨੁਃ
ਉਹ ਇਕੱਲਾ ਵ੍ਰਾਤਿਆ ਹੋਇਆ; ਉਸ ਨੇ ਧਨੁਸ਼ ਚੁੱਕਿਆ; ਇਹ ਇੰਦਰ ਦਾ ਧਨੁਸ਼ ਹੈ।
ਨੀਲਮਸ੍ਯੋਦਰਂ ਲੋਹਿਤਂ ਪृष੍ਠਮ੍
ਉਸ ਦਾ ਪੇਟ ਨੀਲਾ ਹੈ, ਪਿੱਠ ਲਾਲ ਹੈ।
ਨੀਲੇਨੈਵਾਪ੍ਰਿਯਂ ਭ੍ਰਾਤृਵ੍ਯਂ ਪ੍ਰੋਰ੍ਣੋਤਿ ਲੋਹਿਤੇਨ ਦ੍ਵਿषਨ੍ਤਂ ਵਿਧ੍ਯਤੀਤਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਾਦਿਨੋ ਵਦਨ੍ਤਿ
ਨੀਲੇ ਨਾਲ ਉਹ ਨਾਪਸੰਦ ਤੇ ਵੈਰੀ ਨੂੰ ਢੱਕਦਾ ਹੈ; ਲਾਲ ਨਾਲ ਉਹ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਵੱਜਦਾ ਹੈ—ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀ ਇਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਸ ਸਂਵਤ੍ਸਰਮੂਰ੍ਧ੍ਵੋऽਤਿष੍ਠਤ੍ਤਂ ਦੇਵਾ ਅਬ੍ਰੁਵਨ੍ ਵ੍ਰਾਤ੍ਯ ਕਿਂ ਨੁ ਤਿष੍ਠਸੀਤਿ
ਉਹ ਇਕ ਸਾਲ ਲਈ ਸਿੱਧਾ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ; ਦੇਵਤੇ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, 'ਵ੍ਰਾਤਿਆ, ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਖੜਾ ਹੈਂ?'
ਸੋऽਬ੍ਰਵੀਦਾਸਨ੍ਦੀਂ ਮੇ ਸਂ ਭਰਨ੍ਤ੍ਵਿਤਿ
ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਮੇਰੇ ਲਈ ਆਸਨ ਲਿਆਓ।'
ਤਸ੍ਮੈ ਵ੍ਰਾਤ੍ਯਾਯਾਸਨ੍ਦੀਂ ਸਮਭਰਨ੍
ਵ੍ਰਾਤਿਆ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਸਨ ਲਿਆ ਕੇ ਰੱਖਿਆ।
ਤਸ੍ਯਾ ਗ੍ਰੀष੍ਮਸ਼੍ਚ ਵਸਨ੍ਤਸ਼੍ਚ ਦ੍ਵੌ ਪਾਦਾਵਾਸ੍ਤਾਂ ਸ਼ਰਚ੍ਚ ਵਰ੍षਾਸ਼੍ਚ ਦ੍ਵੌ
ਉਸ ਆਸਨ ਦੇ ਦੋ ਪੈਰ ਗਰਮੀ ਤੇ ਬਸੰਤ ਹਨ; ਦੂਜੇ ਦੋ ਪੈਰ ਸਰਦ ਤੇ ਵਰਖਾ ਹਨ।
ਬृਹਚ੍ਚ ਰਥਨ੍ਤਰਂ ਚਾਨੂਚ੍ਯੇ ਆਸ੍ਤਾਂ ਯਜ੍ਞਾਯਜ੍ਞਿਯਂ ਚ ਵਾਮਦੇਵ੍ਯਂ ਚ ਤਿਰਸ਼੍ਚ੍ਯੇ
ਸਮ੍ਹੇ ਬ੍ਰਹਤ ਤੇ ਰਥੰਤਰਾ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖੇ; ਯਜਨਯਜਨੀਆ ਤੇ ਵਾਮਦੇਵ ਪਾਸੇ ਰੱਖੇ।
ऋਚਃ ਪ੍ਰਾਞ੍ਚਸ੍ਤਨ੍ਤਵੋ ਯਜੂਂषਿ ਤਿਰ੍ਯਞ੍ਚਃ
ਰਿਗ ਦੇ ਮੰਤ੍ਰ ਸਾਹਮਣੇ ਦੀਆਂ ਤੰਦਾਂ ਹਨ; ਯਜੁਰ ਦੇ ਮੰਤ੍ਰ ਪਾਰ ਦੀਆਂ ਹਨ।
ਵੇਦ ਆਸ੍ਤਰਣਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮੋਪਬਰ੍ਹਣਮ੍
ਵੇਦ ਆਸਨ ਦਾ ਢੱਕਣ ਹੈ; ਬ੍ਰਹਮਨ ਉਸ ਦੀ ਗਦੀ ਹੈ।
ਸਾਮਾਸਾਦ ਉਦ੍ਗੀਥੋऽਪਸ਼੍ਰਯਃ
ਸਾਮ ਆਸਨ ਹੈ; ਉਦਗੀਥ ਆਸਰੇ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਹੈ।
ਤਾਮਾਸਨ੍ਦੀਂ ਵ੍ਰਾਤ੍ਯ ਆਰੋਹਤ੍
ਵ੍ਰਾਤਿਆ ਉਸ ਆਸਨ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ।
ਤਸ੍ਯ ਦੇਵਜਨਾਃ ਪਰਿष੍ਕਨ੍ਦਾ ਆਸਨ੍ਤ੍ਸਂਕਲ੍ਪਾਃ ਪ੍ਰਹਾਯ੍ਯਾ ਵਿਸ਼੍ਵਾਨਿ ਭੂਤਾਨ੍ਯੁਪਸਦਃ
ਉਸ ਲਈ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੌੜਣ ਵਾਲੇ ਹਨ; ਇਰਾਦੇ, ਇੱਛਾਵਾਂ, ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਉਸ ਦੇ ਸਹਾਇਕ ਹਨ।
ਵਿਸ਼੍ਵਾਨ੍ਯੇਵਾਸ੍ਯ ਭੂਤਾਨ੍ਯੁਪਸਦੋ ਭਵਨ੍ਤਿ ਯ ਏਵਂ ਵੇਦ
ਜੋ ਇਹ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਉਸ ਦੇ ਸਹਾਇਕ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸ ਮਹਿਮਾ ਸਦ੍ਰੁਰ੍ਭੂਤ੍ਵਾਨ੍ਤਂ ਪृਥਿਵ੍ਯਾ ਅਗਚ੍ਛਤ੍ਸਮੁਦ੍ਰੋऽਭਵਤ੍
ਉਹ ਮਹਾਨਤਾ, ਰੁੱਖ ਬਣ ਕੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਗਿਆ ਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਬਣ ਗਿਆ।
ਤਂ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਸ਼੍ਚ ਪਰਮੇष੍ਠੀ ਚ ਪਿਤਾ ਚ ਪਿਤਾਮਹਸ਼੍ਚਾਪਸ਼੍ਚ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾ ਚ ਵਰ੍षਂ ਭੂਤ੍ਵਾਨੁਵ੍ਯਵਰ੍ਤਯਨ੍ਤ
ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ, ਪਰਮੇਸ਼ਠੀ, ਪਿਤਾ, ਪਿਤਾਮਹ, ਪਾਣੀ, ਸ਼ਰਧਾ, ਮੀਂਹ ਬਣ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਦੇ ਰਹੇ।
ਐਨਮਾਪੋ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤ੍ਯੈਨਂ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾ ਗਚ੍ਛਤ੍ਯੈਨਂ ਵਰ੍षਂ ਗਚ੍ਛਤਿ ਯ ਏਵਂ ਵੇਦ
ਪਾਣੀ ਉਸ ਕੋਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਸ਼ਰਧਾ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਮੀਂਹ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਇਹ ਜਾਣਦਾ ਹੈ।
ਤਂ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾ ਚ ਯਜ੍ਞਸ਼੍ਚ ਲੋਕਸ਼੍ਚਾਨ੍ਨਂ ਚਾਨ੍ਨਾਦ੍ਯਂ ਚ ਭੂਤ੍ਵਾਭਿਪਰ੍ਯਾਵਰ੍ਤਨ੍ਤ
ਸ਼ਰਧਾ, ਯਜਨ, ਸੰਸਾਰ, ਅੰਨ ਅਤੇ ਅੰਨ ਖਾਣ ਵਾਲਾ ਬਣ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਦੇ ਰਹੇ।
ਸੋऽਰਜ੍ਯਤ ਤਤੋ ਰਾਜਨ੍ਯੋऽਜਾਯਤ
ਉਸ ਨੇ ਰਾਜ ਕੀਤਾ; ਉਸ ਤੋਂ ਰਾਜਨ ਵੰਸ਼ ਜਨਮਿਆ।
ਸ ਵਿਸ਼ਃ ਸਬਨ੍ਧੂਨ੍ ਅਨ੍ਨਮਨ੍ਨਾਦ੍ਯਮਭ੍ਯੁਦਤਿष੍ਠਤ੍
ਉਹ ਲੋਕਾਂ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ, ਖਾਣ ਅਤੇ ਖਾਣ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹੋ ਗਿਆ।
ਵਿਸ਼ਾਂ ਚ ਵੈ ਸ ਸਬਨ੍ਧੂਨਾਂ ਚਾਨ੍ਨਸ੍ਯ ਚਾਨ੍ਨਾਦ੍ਯਸ੍ਯ ਚ ਪ੍ਰਿਯਂ ਧਾਮ ਭਵਤਿ ਯ ਏਵਂ ਵੇਦ
ਜੋ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਲੋਕਾਂ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ, ਖਾਣ ਅਤੇ ਖਾਣ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦਾ ਪਿਆਰਾ ਠਿਕਾਣਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ ਵਿਸ਼ੋऽਨੁ ਵ੍ਯਚਲਤ੍
ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਘੁੰਮਦਾ ਰਿਹਾ।
ਸ ਉਦਤਿष੍ਠਤ੍ਸ ਪ੍ਰਾਚੀਂ ਦਿਸ਼ਮਨੁ ਵ੍ਯਚਲਤ੍। [੧] ਤਂ ਬृਹਚ੍ਚ ਰਥਨ੍ਤਰਂ ਚਾਦਿਤ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਵਿਸ਼੍ਵੇ ਚ ਦੇਵਾ ਅਨੁਵ੍ਯਚਲਨ੍ । [੨] ਬृਹਤੇ ਚ ਵੈ ਸ ਰਥਨ੍ਤਰਾਯ ਚਾਦਿਤ੍ਯੇਭ੍ਯਸ਼੍ਚ ਵਿਸ਼੍ਵੇਭ੍ਯਸ਼੍ਚ ਦੇਵੇਭ੍ਯ ਆ ਵृਸ਼੍ਚਤੇ ਯ ਏਵਂ ਵਿਦ੍ਵਾਂਸਂ ਵ੍ਰਾਤ੍ਯਮੁਪਵਦਤਿ । [੩] ਬृਹਤਸ਼੍ਚ ਵੈ ਸ ਰਥਨ੍ਤਰਸ੍ਯ ਚਾਦਿਤ੍ਯਾਨਾਂ ਚ ਵਿਸ਼੍ਵੇषਾਂ ਚ ਦੇਵਾਨਾਂ ਪ੍ਰਿਯਂ ਧਾਮ ਭਵਤਿ ਯ ਏਵਂ ਵੇਦ । [੪] ਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰਾਚ੍ਯਾਂ ਦਿਸ਼ਿ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾ ਪੁਂਸ਼੍ਚਲੀ ਮਿਤ੍ਰੋ ਮਾਗਧੋ ਵਿਜ੍ਞਾਨਂ ਵਾਸੋऽਹਰੁष੍ਣੀषਂ ਰਾਤ੍ਰੀ ਕੇਸ਼ਾ ਹਰਿਤੌ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤੌ ਕਲ੍ਮਲਿਰ੍ਮਣਿਃ । [੫] ਭੂਤਂ ਚ ਭਵਿष੍ਯਚ੍ਚ ਪਰਿष੍ਕਨ੍ਦੌ ਮਨੋ ਵਿਪਥਂ।।੬।। ਮਾਤਰਿਸ਼੍ਵਾ ਚ ਪਵਮਾਨਸ਼੍ਚ ਵਿਪਥਵਾਹੌ ਵਾਤਃ ਸਾਰਥੀ ਰੇष੍ਮਾ ਪ੍ਰਤੋਦਃ।।੭।। ਕੀਰ੍ਤਿਸ਼੍ਚ ਯਸ਼ਸ਼੍ਚ ਪੁਰਃਸਰੌ ਐਨਂ ਕੀਰ੍ਤਿਰ੍ਗਚ੍ਛਤ੍ਯਾ ਯਸ਼ੋ ਗਚ੍ਛਤਿ ਯ ਏਵਂ ਵੇਦ
ਉਹ ਉਠਿਆ, ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਚੱਲਿਆ। ਬ੍ਰਹਤ, ਰਥੰਤਰਾ, ਆਦਿਤਿਆ ਤੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕੀਤਾ। ਜੋ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਵ੍ਰਾਤਿਆ ਦਾ ਜਿਕਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਤ, ਰਥੰਤਰਾ, ਆਦਿਤਿਆ ਤੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਇਹ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਤ, ਰਥੰਤਰਾ, ਆਦਿਤਿਆ ਤੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਪਿਆਰਾ ਥਾਂ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਸ਼ਰਧਾ, ਵੈਸ਼ਿਆ, ਮਿਤ੍ਰ, ਭਟ, ਗਿਆਨ, ਵਸਤ੍ਰ, ਦਿਨ, ਪੱਗ, ਰਾਤ, ਕੇਸ, ਦੋ ਹਰੇ, ਦੋ ਪਹੀਏ, ਕਾਲਖ, ਮਣੀ ਹਨ। ਭੂਤ ਤੇ ਭਵਿੱਖ ਦੋ ਦੌੜਣ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਮਨ ਰਸਤਾ ਹੈ। ਮਾਤਰਿਸ਼ਵਨ ਤੇ ਪਵਮਾਨਾ ਦੋ ਰਸਤਾ ਚੁਣਨ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਹਵਾ ਰਥ ਦਾ ਸਾਰਥੀ ਹੈ, ਰਸੀਆਂ ਚਾਬਕ ਹਨ। ਕੀਰਤੀ ਤੇ ਯਸ਼ ਪਹਿਲਾਂ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਕੀਰਤੀ ਉਸ ਨਾਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਯਸ਼ ਵੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਇਹ ਜਾਣਦਾ ਹੈ।
[੮] ਸ ਉਦਤਿष੍ਠਤ੍ਸ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਂ ਦਿਸ਼ਮਨੁ ਵ੍ਯਚਲਤ੍। [੯] ਤਂ ਯਜ੍ਞਾਯਜ੍ਞਿਯਂ ਚ ਵਾਮਦੇਵ੍ਯਂ ਚ ਯਜ੍ਞਸ਼੍ਚ ਯਜਮਾਨਸ਼੍ਚ ਪਸ਼ਵਸ਼੍ਚਾਨੁਵ੍ਯਚਲਨ੍ । [੧੦] ਯਜ੍ਞਾਯਜ੍ਞਿਯਾਯ ਚ ਵੈ ਸ ਵਾਮਦੇਵ੍ਯਾਯ ਚ ਯਜ੍ਞਾਯ ਚ ਯਜਮਾਨਾਯ ਚ ਪਸ਼ੁਭ੍ਯਸ਼੍ਚਾ ਵृਸ਼੍ਚਤੇ ਯ ਏਵਂ ਵਿਦ੍ਵਾਂਸਂ ਵ੍ਰਾਤ੍ਯਮੁਪਵਦਤਿ । [੧੧] ਯਜ੍ਞਾਯਜ੍ਞਿਯਸ੍ਯ ਚ ਵੈ ਸ ਵਾਮਦੇਵ੍ਯਸ੍ਯ ਚ ਯਜ੍ਞਸ੍ਯ ਚ ਯਜਮਾਨਸ੍ਯ ਚ ਪਸ਼ੂਨਾਂ ਚ ਪ੍ਰਿਯਂ ਧਾਮ ਭਵਤਿ ਯ ਏਵਂ ਵੇਦ । [੧੨] ਤਸ੍ਯ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਯਾਂ ਦਿਸ਼੍ਯੁषਾਃ ਪੁਂਸ਼੍ਚਲੀ ਮਨ੍ਤ੍ਰੋ ਮਾਗਧੋ ਵਿਜ੍ਞਾਨਂ ਵਾਸੋऽਹਰੁष੍ਣੀषਂ ਰਾਤ੍ਰੀ ਕੇਸ਼ਾ ਹਰਿਤੌ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤੌ ਕਲ੍ਮਲਿਰ੍ਮਣਿਃ । [੧੩] ਅਮਾਵਾਸ੍ਯਾ ਚ ਪੌਰ੍ਣਮਾਸੀ ਚ ਪਰਿष੍ਕਨ੍ਦੌ ਮਨੋ ਵਿਪਥਂ ਮਾਤਰਿਸ਼੍ਵਾ ਚ ਪਵਮਾਨਸ਼੍ਚ ਵਿਪਥਵਾਹੌ ਵਾਤਃ ਸਾਰਥੀ ਰੇष੍ਮਾ ਪ੍ਰਤੋਦਃ ਕੀਰ੍ਤਿਸ਼੍ਚ ਯਸ਼ਸ਼੍ਚ ਪੁਰਃਸਰੌ । ਐਨਂ ਕੀਰ੍ਤਿਰ੍ਗਚ੍ਛਤ੍ਯਾ ਯਸ਼ੋ ਗਚ੍ਛਤਿ ਯ ਏਵਂ ਵੇਦ
ਉਹ ਉਠਿਆ, ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਚੱਲਿਆ। ਯਜ, ਯਜਮਾਨ, ਵਾਮਦੇਵ, ਯਜ, ਯਜਮਾਨ ਤੇ ਪਸ਼ੂ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚਲੇ। ਜੋ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਵ੍ਰਾਤਿਆ ਦਾ ਜਿਕਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਯਜ, ਵਾਮਦੇਵ, ਯਜ, ਯਜਮਾਨ ਤੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਇਹ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਯਜ, ਵਾਮਦੇਵ, ਯਜ, ਯਜਮਾਨ ਤੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦਾ ਪਿਆਰਾ ਥਾਂ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਉਸ਼ਾ, ਵੈਸ਼ਿਆ, ਮੰਤ੍ਰ, ਭਟ, ਗਿਆਨ, ਵਸਤ੍ਰ, ਦਿਨ, ਪੱਗ, ਰਾਤ, ਕੇਸ, ਦੋ ਹਰੇ, ਦੋ ਪਹੀਏ, ਕਾਲਖ, ਮਣੀ ਹਨ। ਅਮਾਵਸ ਤੇ ਪੂਰਨਮਾਸ ਦੋ ਦੌੜਣ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਮਨ ਰਸਤਾ ਹੈ। ਮਾਤਰਿਸ਼ਵਨ ਤੇ ਪਵਮਾਨਾ ਦੋ ਰਸਤਾ ਚੁਣਨ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਹਵਾ ਰਥ ਦਾ ਸਾਰਥੀ ਹੈ, ਰਸੀਆਂ ਚਾਬਕ ਹਨ। ਕੀਰਤੀ ਤੇ ਯਸ਼ ਪਹਿਲਾਂ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਕੀਰਤੀ ਉਸ ਨਾਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਯਸ਼ ਵੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਇਹ ਜਾਣਦਾ ਹੈ।
[੧੪] ਸ ਉਦਤਿष੍ਠਤ੍ਸ ਪ੍ਰਤੀਚੀਂ ਦਿਸ਼ਮਨੁ ਵ੍ਯਚਲਤ੍। [੧੫] ਤਂ ਵੈਰੂਪਂ ਚ ਵੈਰਾਜਂ ਚਾਪਸ਼੍ਚ ਵਰੁਣਸ਼੍ਚ ਰਾਜਾਨੁਵ੍ਯਚਲਨ੍ । [੧੬] ਵੈਰੂਪਾਯ ਚ ਵੈ ਸ ਵੈਰਾਜਾਯ ਚਾਦ੍ਭ੍ਯਸ਼੍ਚ ਵਰੁਣਾਯ ਚ ਰਾਜ੍ਞ ਆ ਵृਸ਼੍ਚਤੇ ਯ ਏਵਂ ਵਿਦ੍ਵਾਂਸਂ ਵ੍ਰਾਤ੍ਯਮੁਪਵਦਤਿ । [੧੭] ਵੈਰੂਪਸ੍ਯ ਚ ਵੈ ਸ ਵੈਰਾਜਸ੍ਯ ਚਾਪਾਂ ਚ ਵਰੁਣਸ੍ਯ ਚ ਰਾਜ੍ਞਃ ਪ੍ਰਿਯਂ ਧਾਮ ਭਵਤਿ ਯ ਏਵਂ ਵੇਦ । [੧੮] ਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰਤੀਚ੍ਯਾਂ ਦਿਸ਼ੀਰਾ ਪੁਂਸ਼੍ਚਲੀ ਹਸੋ ਮਾਗਧੋ ਵਿਜ੍ਞਾਨਂ ਵਾਸੋऽਹਰੁष੍ਣੀषਂ ਰਾਤ੍ਰੀ ਕੇਸ਼ਾ ਹਰਿਤੌ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤੌ ਕਲ੍ਮਲਿਰ੍ਮਣਿਃ । [੧੯] ਅਹਸ਼੍ਚ ਰਾਤ੍ਰੀ ਚ ਪਰਿष੍ਕਨ੍ਦੌ ਮਨੋ ਵਿਪਥਂ ਮਾਤਰਿਸ਼੍ਵਾ ਚ ਪਵਮਾਨਸ਼੍ਚ ਵਿਪਥਵਾਹੌ ਵਾਤਃ ਸਾਰਥੀ ਰੇष੍ਮਾ ਪ੍ਰਤੋਦਃ ਕੀਰ੍ਤਿਸ਼੍ਚ ਯਸ਼ਸ਼੍ਚ ਪੁਰਃਸਰੌ । ਐਨਂ ਕੀਰ੍ਤਿਰ੍ਗਚ੍ਛਤ੍ਯਾ ਯਸ਼ੋ ਗਚ੍ਛਤਿ ਯ ਏਵਂ ਵੇਦ
ਉਹ ਪੱਛਮੀ ਪਾਸੇ ਵੱਲ ਚਲਿਆ। ਵੈਰੂਪ, ਵੈਰਾਜ, ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਵਰੁਣ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪਿੱਛੇ ਚਲੇ। ਜੋ ਵਿਦਵਾਨ ਵ੍ਰਾਤਿਆ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੈਰੂਪ, ਵੈਰਾਜ, ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਵਰੁਣ ਨਾਲ ਜੁੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਇਹ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੈਰੂਪ, ਵੈਰਾਜ, ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਵਰੁਣ ਲਈ ਪਿਆਰਾ ਥਾਂ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੱਛਮੀ ਪਾਸੇ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ਿਆ, ਹਾਸਾ, ਮਾਗਧ, ਗਿਆਨ, ਕਪੜਾ, ਦਿਨ ਦਾ ਮੋਰ, ਰਾਤ ਦੇ ਵਾਲ, ਦੋ ਹਰੇ, ਚਲਣ, ਦਾਗ ਅਤੇ ਮਣੀ ਹਨ। ਦਿਨ ਤੇ ਰਾਤ ਦੌੜਣ ਵਾਲੇ ਹਨ; ਮਨ ਰਾਹ ਹੈ; ਮਾਤਰਿਸ਼ਵਨ ਤੇ ਪਵਮਾਨਾ ਰਾਹ ਤੇ ਚਲਣ ਵਾਲੇ ਹਨ; ਹਵਾ ਰਥ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ; ਲਗਾਮ ਚਾਬਕ ਹੈ; ਕੀਰਤੀ ਤੇ ਯਸ਼ ਅੱਗੇ ਅੱਗੇ ਹਨ। ਜੋ ਇਹ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਕੋਲ ਕੀਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਯਸ਼ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
[੨੦] ਸ ਉਦਤਿष੍ਠਤ੍ਸ ਉਦੀਚੀਂ ਦਿਸ਼ਮਨੁ ਵ੍ਯਚਲਤ੍। [੨੧] ਤਂ ਸ਼੍ਯੈਤਂ ਚ ਨੌਧਸਂ ਚ ਸਪ੍ਤਰ੍षਯਸ਼੍ਚ ਸੋਮਸ਼੍ਚ ਰਾਜਾਨੁਵ੍ਯਚਲਨ੍ । [੨੨] ਸ਼੍ਯੈਤਾਯ ਚ ਵੈ ਸ ਨੌਧਸਾਯ ਚ ਸਪ੍ਤਰ੍षਿਭ੍ਯਸ਼੍ਚ ਸੋਮਾਯ ਚ ਰਾਜ੍ਞ ਆ ਵृਸ਼੍ਚਤੇ ਯ ਏਵਂ ਵਿਦ੍ਵਾਂਸਂ ਵ੍ਰਾਤ੍ਯਮੁਪਵਦਤਿ । [੨੩] ਸ਼੍ਯੈਤਸ੍ਯ ਚ ਵੈ ਸ ਨੌਧਸਸ੍ਯ ਚ ਸਪ੍ਤਰ੍षੀਣਾਂ ਚ ਸੋਮਸ੍ਯ ਚ ਰਾਜ੍ਞਃ ਪ੍ਰਿਯਂ ਧਾਮ ਭਵਤਿ ਯ ਏਵਂ ਵੇਦ । [੨੪] ਤਸ੍ਯੋਦੀਚ੍ਯਾਂ ਦਿਸ਼ਿ ਵਿਦ੍ਯੁਤ੍ਪੁਂਸ਼੍ਚਲੀ ਸ੍ਤਨਯਿਤ੍ਨੁਰ੍ਮਾਗਧੋ ਵਿਜ੍ਞਾਨਂ ਵਾਸੋऽਹਰੁष੍ਣੀषਂ ਰਾਤ੍ਰੀ ਕੇਸ਼ਾ ਹਰਿਤੌ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤੌ ਕਲ੍ਮਲਿਰ੍ਮਣਿਃ । [੨੫] ਸ਼੍ਰੁਤਂ ਚ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਂ ਚ ਪਰਿष੍ਕਨ੍ਦੌ ਮਨੋ ਵਿਪਥਂ ਮਾਤਰਿਸ਼੍ਵਾ ਚ ਪਵਮਾਨਸ਼੍ਚ ਵਿਪਥਵਾਹੌ ਵਾਤਃ ਸਾਰਥੀ ਰੇष੍ਮਾ ਪ੍ਰਤੋਦਃ [੨੬] ਕੀਰ੍ਤਿਸ਼੍ਚ ਯਸ਼ਸ਼੍ਚ ਪੁਰਃਸਰੌ । [੨੭] ਐਨਂ ਕੀਰ੍ਤਿਰ੍ਗਚ੍ਛਤ੍ਯਾ ਯਸ਼ੋ ਗਚ੍ਛਤਿ ਯ ਏਵਂ ਵੇਦ
ਉਹ ਉੱਤਰੀ ਪਾਸੇ ਵੱਲ ਚਲਿਆ। ਸ਼ਯੈਤ, ਨੌਧਾਸ, ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀ ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਸੋਮ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪਿੱਛੇ ਚਲੇ। ਜੋ ਵਿਦਵਾਨ ਵ੍ਰਾਤਿਆ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ਯੈਤ, ਨੌਧਾਸ, ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀ ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਸੋਮ ਨਾਲ ਜੁੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਇਹ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ਯੈਤ, ਨੌਧਾਸ, ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀ ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਸੋਮ ਲਈ ਪਿਆਰਾ ਥਾਂ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉੱਤਰੀ ਪਾਸੇ ਵਿਚ ਬਿਜਲੀ ਵਿਸ਼ਿਆ, ਗੜਗੜਾਹਟ ਮਾਗਧ, ਗਿਆਨ, ਕਪੜਾ, ਦਿਨ ਦਾ ਮੋਰ, ਰਾਤ ਦੇ ਵਾਲ, ਦੋ ਹਰੇ, ਚਲਣ, ਦਾਗ ਅਤੇ ਮਣੀ ਹਨ। ਸੁਣਿਆ ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਦੌੜਣ ਵਾਲੇ ਹਨ; ਮਨ ਰਾਹ ਹੈ; ਮਾਤਰਿਸ਼ਵਨ ਤੇ ਪਵਮਾਨਾ ਰਾਹ ਤੇ ਚਲਣ ਵਾਲੇ ਹਨ; ਹਵਾ ਰਥ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ; ਲਗਾਮ ਚਾਬਕ ਹੈ; ਕੀਰਤੀ ਤੇ ਯਸ਼ ਅੱਗੇ ਅੱਗੇ ਹਨ। ਜੋ ਇਹ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਕੋਲ ਕੀਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਯਸ਼ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ ਧ੍ਰੁਵਾਂ ਦਿਸ਼ਮਨੁ ਵ੍ਯਚਲਤ੍। [੧] ਤਂ ਭੂਮਿਸ਼੍ਚਾਗ੍ਨਿਸ਼੍ਚੌषਧਯਸ਼੍ਚ ਵਨਸ੍ਪਤਯਸ਼੍ਚ ਵਾਨਸ੍ਪਤ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਵੀਰੁਧਸ਼੍ਚਾਨੁਵ੍ਯਚਲਨ੍ । ਭੂਮੇਸ਼੍ਚ ਵੈ ਸੋऽਗ੍ਨੇਸ਼੍ਚੌषਧੀਨਾਂ ਚ ਵਨਸ੍ਪਤੀਨਾਂ ਚ ਵਾਨਸ੍ਪਤ੍ਯਾਨਾਂ ਚ ਵੀਰੁਧਾਂ ਚ ਪ੍ਰਿਯਂ ਧਾਮ ਭਵਤਿ ਯ ਏਵਂ ਵੇਦ ਸ ਊਰ੍ਧ੍ਵਾਂ ਦਿਸ਼ਮਨੁ ਵ੍ਯਚਲਤ੍। [੪] ਤਮृਤਂ ਚ ਸਤ੍ਯਂ ਚ ਸੂਰ੍ਯਸ਼੍ਚ ਚਨ੍ਦ੍ਰਸ਼੍ਚ ਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਾਣਿ ਚਾਨੁਵ੍ਯਚਲਨ੍ । [੫] ऋਤਸ੍ਯ ਚ ਵੈ ਸ ਸਤ੍ਯਸ੍ਯ ਚ ਸੂਰ੍ਯਸ੍ਯ ਚ ਚਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਯ ਚ ਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਾਣਾਂ ਚ ਪ੍ਰਿਯਂ ਧਾਮ ਭਵਤਿ ਯ ਏਵਂ ਵੇਦ ਸ ਉਤ੍ਤਮਾਂ ਦਿਸ਼ਮਨੁ ਵ੍ਯਚਲਤ੍। [੭] ਤਮृਚਸ਼੍ਚ ਸਾਮਾਨਿ ਚ ਯਜੂਂषਿ ਚ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਚਾਨੁਵ੍ਯਚਲਨ੍ । [੮] ऋਚਾਂ ਚ ਵੈ ਸ ਸਾਮ੍ਨਾਂ ਚ ਯਜੁषਾਂ ਚ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਿਯਂ ਧਾਮ ਭਵਤਿ ਯ ਏਵਂ ਵੇਦ
ਉਹ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਪਾਸੇ ਵੱਲ ਚਲਿਆ। ਧਰਤੀ, ਅੱਗ, ਔਸ਼ਧੀਆਂ, ਰੁੱਖ, ਜੰਗਲ ਦੇ ਰੁੱਖ ਅਤੇ ਘਾਹ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪਿੱਛੇ ਚਲੇ। ਜੋ ਇਹ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਧਰਤੀ, ਅੱਗ, ਔਸ਼ਧੀਆਂ, ਰੁੱਖ, ਜੰਗਲ ਦੇ ਰੁੱਖ ਅਤੇ ਘਾਹ ਲਈ ਪਿਆਰਾ ਥਾਂ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਉਪਰਲੇ ਪਾਸੇ ਵੱਲ ਚਲਿਆ। ਸੱਚ, ਹਕੀਕਤ, ਸੂਰਜ, ਚੰਦ ਅਤੇ ਤਾਰੇ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪਿੱਛੇ ਚਲੇ। ਜੋ ਇਹ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੱਚ, ਹਕੀਕਤ, ਸੂਰਜ, ਚੰਦ ਅਤੇ ਤਾਰਿਆਂ ਲਈ ਪਿਆਰਾ ਥਾਂ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਪਾਸੇ ਵੱਲ ਚਲਿਆ। ਰਿਗ ਦੇ ਮੰਤ੍ਰ, ਸਾਮ ਦੇ ਗੀਤ, ਯਜੁਰ ਦੇ ਮੰਤ੍ਰ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਨ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪਿੱਛੇ ਚਲੇ। ਜੋ ਇਹ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਰਿਗ, ਸਾਮ, ਯਜੁਰ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਨ ਲਈ ਪਿਆਰਾ ਥਾਂ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।