ਸ ਵਾ ऋਗ੍ਭ੍ਯੋऽਜਾਯਤ ਤਸ੍ਮਾਦृਚੋऽਜਾਯਨ੍ਤ
ਉਹ ਰਿਗ-ਵੇਦ ਦੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ, ਤੇ ਰਿਗ-ਵੇਦ ਦੇ ਮੰਤ੍ਰ ਉਸ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ।
ਸ ਵੈ ਯਜ੍ਞਾਦਜਾਯਤ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਯਜ੍ਞੋऽਜਾਯਤ
ਉਹ ਯਜਨ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ, ਤੇ ਯਜਨ ਉਸ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ।
ਸ ਯਜ੍ਞਸ੍ਤਸ੍ਯ ਯਜ੍ਞਃ ਸ ਯਜ੍ਞਸ੍ਯ ਸ਼ਿਰਸ੍ਕृਤਮ੍
ਉਹ ਹੀ ਯਜਨ ਹੈ; ਉਹ ਯਜਨ ਉਸ ਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਯਜਨ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਸ ਸ੍ਤਨਯਤਿ ਸ ਵਿ ਦ੍ਯੋਤਤੇ ਸ ਉ ਅਸ਼੍ਮਾਨਮਸ੍ਯਤਿ
ਉਹ ਗੜਗੜਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਪੱਥਰ ਸੁੱਟਦਾ ਹੈ।
ਪਾਪਾਯ ਵਾ ਭਦ੍ਰਾਯ ਵਾ ਪੁਰੁषਾਯਾਸੁਰਾਯ ਵਾ
ਚਾਹੇ ਮੰਦੇ ਲਈ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਚੰਗੇ ਲਈ, ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਅਸੁਰ ਲਈ—
ਯਦ੍ਵਾ ਕृਣੋष੍ਯੋषਧੀਰ੍ਯਦ੍ਵਾ ਵਰ੍षਸਿ ਭਦ੍ਰਯਾ ਯਦ੍ਵਾ ਜਨ੍ਯਮਵੀਵृਧਃ
ਤੂੰ ਜੜੀਆਂ-ਬੂਟੀਆਂ ਨਾਲ ਜੋ ਕਰਦਾ ਹੈਂ, ਜਾਂ ਚੰਗੀ ਵਾਸਤੇ ਜੋ ਵਰਖਾ ਕਰਦਾ ਹੈਂ, ਜਾਂ ਜੋ ਸੰਤਾਨ ਵਧਾਈ ਹੈਂ—
ਤਾਵਾਂਸ੍ਤੇ ਮਘਵਨ੍ ਮਹਿਮੋਪੋ ਤੇ ਤਨ੍ਵਃ ਸ਼ਤਮ੍
ਹੇ ਮਘਵਨ, ਤੇਰੀ ਮਹਾਨਤਾ ਤੇਰੇ ਸੌ ਰੂਪਾਂ ਵਾਂਗ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹੈ।
ਉਪੋ ਤੇ ਬਧ੍ਵੇ ਬਦ੍ਧਾਨਿ ਯਦਿ ਵਾਸਿ ਨ੍ਯਰ੍ਬੁਦਮ੍
ਤੇਰੇ ਬੰਧਨ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਚਾਹੇ ਤੈਨੂੰ ਲੱਖਾਂ ਵਾਰੀ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ।
13.੮(੧੩.੪) ਭੂਯਾਨ੍ ਇਨ੍ਦ੍ਰੋ ਨਮੁਰਾਦ੍ਭੂਯਾਨ੍ ਇਨ੍ਦ੍ਰਾਸਿ ਮृਤ੍ਯੁਭ੍ਯਃ
ਹੇ ਇੰਦਰ, ਤੂੰ ਵੈਰੀਆਂ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਹੋਵੇਂ; ਹੇ ਇੰਦਰ, ਤੂੰ ਮੌਤ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਹੋਵੇਂ।
ਭੂਯਾਨ੍ ਅਰਾਤ੍ਯਾਃ ਸ਼ਚ੍ਯਾਃ ਪਤਿਸ੍ਤ੍ਵਮਿਨ੍ਦ੍ਰਾਸਿ ਵਿਭੂਃ ਪ੍ਰਭੂਰਿਤਿ ਤ੍ਵੋਪਾਸ੍ਮਹੇ ਵਯਮ੍
ਤੂੰ ਵਿਰੋਧ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ, ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈਂ; ਹੇ ਇੰਦਰ, ਤੂੰ ਸਭ ਵੱਲ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ, ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹੈਂ—ਅਸੀਂ ਤੈਨੂੰ ਪੂਜਦੇ ਹਾਂ।
ਨਮਸ੍ਤੇ ਅਸ੍ਤੁ ਪਸ਼੍ਯਤ ਪਸ਼੍ਯ ਮਾ ਪਸ਼੍ਯਤ
ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੋਵੇ—ਮੇਰੇ ਵੱਲ ਵੇਖ, ਮੈਨੂੰ ਵੇਖ, ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਮੂੰਹ ਨਾ ਮੋੜ।
ਅਨ੍ਨਾਦ੍ਯੇਨ ਯਸ਼ਸਾ ਤੇਜਸਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਵਰ੍ਚਸੇਨ
ਖਾਣ-ਪੀਣ, ਇਜ਼ਤ, ਚਮਕ, ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਜੋਤ ਨਾਲ—
ਅਮ੍ਭੋ ਅਮੋ ਮਹਃ ਸਹ ਇਤਿ ਤ੍ਵੋਪਾਸ੍ਮਹੇ ਵਯਮ੍
ਪਾਣੀ, ਤਾਕਤ, ਤੇ ਵੱਡੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ—ਅਸੀਂ ਤੈਨੂੰ ਪੂਜਦੇ ਹਾਂ।
ਅਮ੍ਭੋ ਅਰੁਣਂ ਰਜਤਂ ਰਜਃ ਸਹ ਇਤਿ ਤ੍ਵੋਪਾਸ੍ਮਹੇ ਵਯਮ੍
ਪਾਣੀ, ਲਾਲ ਸਵੇਰ, ਚਾਂਦੀ ਵਾਲਾ ਲੋਕ, ਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ—ਅਸੀਂ ਤੈਨੂੰ ਪੂਜਦੇ ਹਾਂ।
13.੮(੧੩.੪) ਉਰੁਃ ਪृਥੁਃ ਸੁਭੂਰ੍ਭੁਵ ਇਤਿ ਤ੍ਵੋਪਾਸ੍ਮਹੇ ਵਯਮ੍
ਵਿਸ਼ਾਲ, ਚੌੜਾ, ਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ—ਅਸੀਂ ਤੈਨੂੰ ਪੂਜਦੇ ਹਾਂ।
ਪ੍ਰਥੋ ਵਰੋ ਵ੍ਯਚੋ ਲੋਕ ਇਤਿ ਤ੍ਵੋਪਾਸ੍ਮਹੇ ਵਯਮ੍
ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ, ਵਧੀਆ, ਚਮਕਦਾ ਸੰਸਾਰ—ਅਸੀਂ ਤੈਨੂੰ ਪੂਜਦੇ ਹਾਂ।
ਭਵਦ੍ਵਸੁਰਿਦਦ੍ਵਸੁਃ ਸਂਯਦ੍ਵਸੁਰਾਯਦ੍ਵਸੁਰਿਤਿ ਤ੍ਵੋਪਾਸ੍ਮਹੇ ਵਯਮ੍
ਤੂੰ ਚੰਗਾ ਆਤਮਾ, ਦਿਆਲੂ ਆਤਮਾ, ਇਕਜੁਟ ਆਤਮਾ, ਤੇ ਯਤਨਸ਼ੀਲ ਆਤਮਾ ਹੋਵੇਂ—ਅਸੀਂ ਤੈਨੂੰ ਪੂਜਦੇ ਹਾਂ।
ਨਮਸ੍ਤੇ ਅਸ੍ਤੁ ਪਸ਼੍ਯਤ ਪਸ਼੍ਯ ਮਾ ਪਸ਼੍ਯਤ
ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੋਵੇ—ਮੇਰੇ ਵੱਲ ਵੇਖ, ਮੈਨੂੰ ਵੇਖ, ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਮੂੰਹ ਨਾ ਮੋੜ।
ਅਨ੍ਨਾਦ੍ਯੇਨ ਯਸ਼ਸਾ ਤੇਜਸਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਵਰ੍ਚਸੇਨ
ਖਾਣ-ਪੀਣ, ਇਜ਼ਤ, ਚਮਕ, ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਜੋਤ ਨਾਲ—
ਸਤ੍ਯੇਨੋਤ੍ਤਭਿਤਾ ਭੂਮਿਃ ਸੂਰ੍ਯੇਣੋਤ੍ਤਭਿਤਾ ਦ੍ਯੌਃ । ऋਤੇਨਾਦਿਤ੍ਯਾਸ੍ਤਿष੍ਠਨ੍ਤਿ ਦਿਵਿ ਸੋਮੋ ਅਧਿ ਸ਼੍ਰਿਤਃ
ਧਰਤੀ ਸਚ ਨਾਲ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਅਸਮਾਨ ਸੂਰਜ ਨਾਲ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਆਦਿਤਿਆ ਰੀਤ ਨਾਲ ਖੜੇ ਹਨ, ਸੋਮ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।
ਸੋਮੇਨਾਦਿਤ੍ਯਾ ਬਲਿਨਃ ਸੋਮੇਨ ਪृਥਿਵੀ ਮਹੀ । ਅਥੋ ਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਾਣਾਮੇषਾਮੁਪਸ੍ਥੇ ਸੋਮ ਆਹਿਤਃ
ਸੋਮ ਦੇ ਨਾਲ ਆਦਿਤਿਆ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹਨ, ਸੋਮ ਨਾਲ ਵੱਡੀ ਧਰਤੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੈ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਾਰਿਆਂ ਵਿਚ ਸੋਮ ਵਿਚਕਾਰ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਸੋਮਂ ਮਨ੍ਯਤੇ ਪਪਿਵਾਨ੍ ਯਤ੍ਸਂਪਿਂषਨ੍ਤ੍ਯੋषਧਿਮ੍ । ਸੋਮਂ ਯਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣੋ ਵਿਦੁਰ੍ਨ ਤਸ੍ਯਾਸ਼੍ਨਾਤਿ ਪਾਰ੍ਥਿਵਃ
ਜੋ ਪੀਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੋਮ ਪੀ ਲਿਆ ਸਮਝਦਾ ਹੈ ਜਦੋ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਨਿਚੋੜੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਪਰ ਜੋ ਸੋਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦਾ।
ਯਤ੍ਤ੍ਵਾ ਸੋਮ ਪ੍ਰਪਿਬਨ੍ਤਿ ਤਤ ਆ ਪ੍ਯਾਯਸੇ ਪੁਨਃ । ਵਾਯੁਃ ਸੋਮਸ੍ਯ ਰਕ੍ਸ਼ਿਤਾ ਸਮਾਨਾਂ ਮਾਸ ਆਕृਤਿਃ
ਜਦ ਤੈਨੂੰ ਪੀਦੇ ਹਨ, ਸੋਮ, ਤਦ ਤੂੰ ਮੁੜ ਭਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈਂ; ਵਾਯੂ ਸੋਮ ਦਾ ਰਖਵਾਲਾ ਹੈ, ਮਹੀਨੇ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਹਨ।
ਆਚ੍ਛਦ੍ਵਿਧਾਨੈਰ੍ਗੁਪਿਤੋ ਬਾਰ੍ਹਤੈਃ ਸੋਮ ਰਕ੍ਸ਼ਿਤਃ । ਗ੍ਰਾਵ੍ਣਾਮਿਚ੍ਛृਣ੍ਵਨ੍ ਤਿष੍ਠਸਿ ਨ ਤੇ ਅਸ਼੍ਨਾਤਿ ਪਾਰ੍ਥਿਵਃ
ਢੱਕਣਾਂ ਨਾਲ ਲੁਕਿਆ, ਬਾਰਹਿਸ਼ ਨਾਲ ਰਖਿਆ ਹੋਇਆ ਸੋਮ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੈ; ਤੂੰ ਪਥਰਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣਦਾ ਖੜਾ ਹੈਂ, ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਤੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦਾ।
ਚਿਤ੍ਤਿਰਾ ਉਪਬਰ੍ਹਣਂ ਚਕ੍ਸ਼ੁਰਾ ਅਭ੍ਯਞ੍ਜਨਮ੍ । ਦ੍ਯੌਰ੍ਭੂਮਿਃ ਕੋਸ਼ ਆਸੀਦ੍ਯਦਯਾਤ੍ਸੂਰ੍ਯਾ ਪਤਿਮ੍
ਚਮਕਦਾਰ ਸੀ ਵਿਛੋਣਾ, ਅੱਖਾਂ ਸੀ ਲਗਾਉਣ ਵਾਲਾ ਤੇਲ; ਅਸਮਾਨ ਤੇ ਧਰਤੀ ਸੀ ਢੱਕਣ, ਜਦ ਸੂਰਿਆ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪਤੀ ਚੁਣਿਆ।
ਰੈਭ੍ਯਾਸੀਦਨੁਦੇਯੀ ਨਾਰਾਸ਼ਂਸੀ ਨ੍ਯੋਚਨੀ । ਸੂਰ੍ਯਾਯਾ ਭਦ੍ਰਮਿਦ੍ਵਾਸੋ ਗਾਥਯੈਤਿ ਪਰਿष੍ਕृਤਾ
ਰੈਭਿਆ ਸੀ ਸਹਾਇਕ, ਨਾਰਾਸ਼ੰਸੀ ਸੀ ਵਿਛਾਉਣ ਵਾਲੀ; ਸੂਰਿਆ ਦਾ ਸੁਭਾਗਾ ਲਿਬਾਸ, ਗੀਤਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਹੋਇਆ, ਨਿਕਲ ਗਿਆ।
ਸ੍ਤੋਮਾ ਆਸਨ੍ ਪ੍ਰਤਿਧਯਃ ਕੁਰੀਰਂ ਛਨ੍ਦ ਓਪਸ਼ਃ । ਸੂਰ੍ਯਾਯਾ ਅਸ਼੍ਵਿਨਾ ਵਰਾਗ੍ਨਿਰਾਸੀਤ੍ਪੁਰੋਗਵਃ
ਭਜਨ ਸੀ ਪੈੜ, ਕੁਰੀਰਾ ਸੀ ਛਤ, ਛੰਦ ਸੀ ਪਰਦੇ; ਸੂਰਿਆ ਲਈ, ਅਸ਼ਵਿਨ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸਹਾਇਕ, ਅੱਗ ਸੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲਾ।
ਸੋਮੋ ਵਧੂਯੁਰਭਵਦਸ਼੍ਵਿਨਾਸ੍ਤਾਮੁਭਾ ਵਰਾ । ਸੂਰ੍ਯਾਂ ਯਤ੍ਪਤ੍ਯੇ ਸ਼ਂਸਨ੍ਤੀਂ ਮਨਸਾ ਸਵਿਤਾਦਦਾਤ੍
ਸੋਮ ਸੀ ਵਿਆਹ ਦੀ ਮੰਗਣ ਵਾਲਾ, ਅਸ਼ਵਿਨ ਦੋਵੇਂ ਵਧੀਆ ਸਹਾਇਕ; ਜਦ ਸੂਰਿਆ, ਪਤੀ ਲਈ ਸਲਾਹੀ ਹੋਈ, ਸਵਿਤਾ ਨੇ ਮਨੋਂ ਦਿੱਤੀ।
ਮਨੋ ਅਸ੍ਯਾ ਅਨ ਆਸੀਦ੍ਦ੍ਯੌਰਾਸੀਦੁਤ ਚ੍ਛਦਿਃ । ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਵਨਡ੍ਵਾਹਾਵਾਸ੍ਤਾਂ ਯਦਯਾਤ੍ਸੂਰ੍ਯਾ ਪਤਿਮ੍
ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਸੀ ਪਹੀਆ, ਅਸਮਾਨ ਸੀ ਢੱਕਣ; ਦੋ ਚਮਕਦੇ ਬਲਦ ਸੀ ਜੋੜੇ, ਜਦ ਸੂਰਿਆ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਕੋਲ ਗਈ।
{੧} ऋਕ੍ਸਾਮਾਭ੍ਯਾਮਭਿਹਿਤੌ ਗਾਵੌ ਤੇ ਸਾਮਨਾਵੈਤਾਮ੍ । ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰੇ ਤੇ ਚਕ੍ਰੇ ਆਸ੍ਤਾਂ ਦਿਵਿ ਪਨ੍ਥਾਸ਼੍ਚਰਾਚਰਃ
ਦੋ ਗਾਂ, ਰਿਗ ਤੇ ਸਾਮ ਨਾਲ ਉਚਾਰੀਆਂ, ਤੇਰੇ ਭਜਨ ਵਜੋਂ ਆਈਆਂ; ਤੇਰੇ ਕੰਨ ਪਹੀਏ ਬਣੇ, ਅਸਮਾਨ ਵਿਚ ਰਾਹ ਚਲਦਾ ਤੇ ਠਹਿਰਦਾ।