ਨਮਸ੍ਤੇ ਪ੍ਰਾਣ ਪ੍ਰਾਣਤੇ ਨਮੋ ਅਸ੍ਤ੍ਵਪਾਨਤੇ । ਪਰਾਚੀਨਾਯ ਤੇ ਨਮਃ ਪ੍ਰਤੀਚੀਨਾਯ ਤੇ ਨਮਃ ਸਰ੍ਵਸ੍ਮੈ ਤ ਇਦਂ ਨਮਃ
ਸਾਹ, ਜਦੋਂ ਤੂੰ ਅੰਦਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈਂ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਜਦੋਂ ਤੂੰ ਬਾਹਰ ਛੱਡਦਾ ਹੈਂ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਜਦੋਂ ਤੂੰ ਬਾਹਰ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈਂ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਜਦੋਂ ਤੂੰ ਅੰਦਰ ਵੱਲ ਆਉਂਦਾ ਹੈਂ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ—ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
ਯਾ ਤੇ ਪ੍ਰਾਣ ਪ੍ਰਿਯਾ ਤਨੂਰ੍ਯੋ ਤੇ ਪ੍ਰਾਣ ਪ੍ਰੇਯਸੀ । ਅਥੋ ਯਦ੍ਭੇषਜਂ ਤਵ ਤਸ੍ਯ ਨੋ ਧੇਹਿ ਜੀਵਸੇ
ਸਾਹ, ਤੇਰੀ ਪਿਆਰੀ ਰੂਪ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰੀ ਚੀਜ਼, ਅਤੇ ਜੋ ਵੀ ਤੇਰਾ ਇਲਾਜ ਹੈ—ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਜੀਵਨ ਲਈ ਦੇ।
ਪ੍ਰਾਣਃ ਪ੍ਰਜਾ ਅਨੁ ਵਸ੍ਤੇ ਪਿਤਾ ਪੁਤ੍ਰਮਿਵ ਪ੍ਰਿਯਮ੍ । ਪ੍ਰਾਣੋ ਹ ਸਰ੍ਵਸ੍ਯੇਸ਼੍ਵਰੋ ਯਚ੍ਚ ਪ੍ਰਾਣਤਿ ਯਚ੍ਚ ਨ
ਸਾਹ ਸੰਤਾਨ ਦੇ ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪਿਤਾ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਾਹ ਹੀ ਸਭ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ—ਜੋ ਸਾਹ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਜੋ ਨਹੀਂ।
{੧੧} ਪ੍ਰਾਣੋ ਮृਤ੍ਯੁਃ ਪ੍ਰਾਣਸ੍ਤਕ੍ਮਾ ਪ੍ਰਾਣਂ ਦੇਵਾ ਉਪਾਸਤੇ । ਪ੍ਰਾਣੋ ਹ ਸਤ੍ਯਵਾਦਿਨਮੁਤ੍ਤਮੇ ਲੋਕ ਆ ਦਧਤ੍
ਸਾਹ ਮੌਤ ਹੈ, ਸਾਹ ਬਿਮਾਰੀ ਹੈ; ਦੇਵਤੇ ਸਾਹ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸਾਹ ਹੀ ਸੱਚ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਾਣੋ ਵਿਰਾਟ੍ਪ੍ਰਾਣੋ ਦੇष੍ਟ੍ਰੀ ਪ੍ਰਾਣਂ ਸਰ੍ਵ ਉਪਾਸਤੇ । ਪ੍ਰਾਣੋ ਹ ਸੂਰ੍ਯਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਮਾਃ ਪ੍ਰਾਣਮਾਹੁਃ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਮ੍
ਸਾਹ ਰਾਜਾ ਹੈ, ਸਾਹ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਕ ਹੈ; ਸਭ ਸਾਹ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸਾਹ ਨੂੰ ਹੀ ਸੂਰਜ ਤੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸਾਹ ਨੂੰ ਹੀ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਾਣਾਪਾਨੌ ਵ੍ਰੀਹਿਯਵਾਵਨਡ੍ਵਾਨ੍ ਪ੍ਰਾਣ ਉਚ੍ਯਤੇ । ਯਵੇ ਹ ਪ੍ਰਾਣ ਆਹਿਤੋऽਪਾਨੋ ਵ੍ਰੀਹਿਰੁਚ੍ਯਤੇ
ਸਾਹ ਅਤੇ ਅਪਾਨ ਨੂੰ ਚੌਲ ਅਤੇ ਜੌ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੌ ਵਿੱਚ ਸਾਹ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਅਪਾਨ ਨੂੰ ਚੌਲ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰੀष੍ਣਂਸ਼੍ਚਰਤਿ ਰੋਦਸੀ ਉਭੇ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਦੇਵਾਃ ਸਂਮਨਸੋ ਭਵਨ੍ਤਿ । ਸ ਦਾਧਾਰ ਪृਥਿਵੀਂ ਦਿਵਂ ਚ ਸ ਆਚਾਰ੍ਯਂ ਤਪਸਾ ਪਿਪਰ੍ਤਿ
ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਧਰਤੀ ਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਦੋਵੇਂ ਵਿੱਚ ਚਲਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤੇ ਇੱਕ-ਮਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਧਰਤੀ ਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਥਾਂ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਤਪ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਕ ਨੂੰ ਪਾਲਦਾ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰਿਣਂ ਪਿਤਰੋ ਦੇਵਜਨਾਃ ਪृਥਗ੍ਦੇਵਾ ਅਨੁਸਂਯਨ੍ਤਿ ਸਰ੍ਵੇ । ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਾ ਏਨਮਨ੍ਵਾਯਨ੍ ਤ੍ਰਯਸ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍ਤ੍ਰਿਸ਼ਤਾਃ षਟ੍ਸਹਸ੍ਰਾਃ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ਤ੍ਸ ਦੇਵਾਂਸ੍ਤਪਸਾ ਪਿਪਰ੍ਤਿ
ਪਿਤਰ, ਦੇਵੀ ਜਣ, ਅਤੇ ਸਭ ਦੇਵਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਗੰਧਰਵ, ਤਿੰਨਤੀਹ ਅਤੇ ਛੇ ਹਜ਼ਾਰ, ਸਭ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਤਪ ਨਾਲ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਪਾਲਦਾ ਹੈ।
ਆਚਾਰ੍ਯ ਉਪਨਯਮਾਨੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰਿਣਂ ਕृਣੁਤੇ ਗਰ੍ਭਮਨ੍ਤਃ । ਤਂ ਰਾਤ੍ਰੀਸ੍ਤਿਸ੍ਰ ਉਦਰੇ ਬਿਭਰ੍ਤਿ ਤਂ ਜਾਤਂ ਦ੍ਰष੍ਟੁਮਭਿਸਂਯਨ੍ਤਿ ਦੇਵਾਃ
ਅਧਿਆਪਕ, ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਨੂੰ ਉਪਨਯਨ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਅੰਦਰ ਗਰਭ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਤਿੰਨ ਰਾਤਾਂ ਤੱਕ ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਜਦ ਉਹ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਦੇਵਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
ਇਯਂ ਸਮਿਤ੍ਪृਥਿਵੀ ਦ੍ਯੌਰ੍ਦ੍ਵਿਤੀਯੋਤਾਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸ਼ਂ ਸਮਿਧਾ ਪृਣਾਤਿ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰੀ ਸਮਿਧਾ ਮੇਖਲਯਾ ਸ਼੍ਰਮੇਣ ਲੋਕਾਂਸ੍ਤਪਸਾ ਪਿਪਰ੍ਤਿ
ਇਹ ਸਮਿਧ ਧਰਤੀ ਹੈ, ਦੂਜੀ ਆਕਾਸ਼ ਹੈ, ਅਤੇ ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਸਮਿਧ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਸਮਿਧ, ਮੇਖਲਾ ਅਤੇ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਤਪ ਦੁਆਰਾ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਾਲਦਾ ਹੈ।
ਪੂਰ੍ਵੋ ਜਾਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰੀ ਘਰ੍ਮਂ ਵਸਾਨਸ੍ਤਪਸੋਦਤਿष੍ਠਤ੍। ਤਸ੍ਮਾਜ੍ਜਾਤਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਜ੍ਯੇष੍ਠਂ ਦੇਵਾਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵੇ ਅਮृਤੇਨ ਸਾਕਮ੍
ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਨਮਿਆ, ਪਵਿੱਤਰ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨ ਕੇ, ਤਪ ਨਾਲ ਉੱਠਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਤੋਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਬ੍ਰਹਮ, ਅਤੇ ਸਭ ਦੇਵਤੇ ਅਮਰਤਾ ਸਮੇਤ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰ੍ਯੇਤਿ ਸਮਿਧਾ ਸਮਿਦ੍ਧਃ ਕਾਰ੍ष੍ਣਂ ਵਸਾਨੋ ਦੀਕ੍ਸ਼ਿਤੋ ਦੀਰ੍ਘਸ਼੍ਮਸ਼੍ਰੁਃ । ਸ ਸਦ੍ਯ ਏਤਿ ਪੂਰ੍ਵਸ੍ਮਾਦੁਤ੍ਤਰਂ ਸਮੁਦ੍ਰਂ ਲੋਕਾਨ੍ਤ੍ਸਂਗृਭ੍ਯ ਮੁਹੁਰਾਚਰਿਕ੍ਰਤ੍
ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ, ਸਮਿਧ ਨਾਲ ਜਗਾਇਆ ਹੋਇਆ, ਕਾਲਾ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨ ਕੇ, ਦীক্ষਿਤ, ਲੰਬੇ ਵਾਲਾਂ ਵਾਲਾ—ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਪੁਰਾਣੇ ਤੋਂ ਨਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਵਿੱਚ ਸਮੇਟ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰੀ ਜਨਯਨ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਪੋ ਲੋਕਂ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਂ ਪਰਮੇष੍ਠਿਨਂ ਵਿਰਾਜਮ੍ । ਗਰ੍ਭੋ ਭੂਤ੍ਵਾਮृਤਸ੍ਯ ਯੋਨਾਵਿਨ੍ਦ੍ਰੋ ਹ ਭੂਤ੍ਵਾਸੁਰਾਂਸ੍ਤਤਰ੍ਹ
ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ, ਬ੍ਰਹਮ, ਪਾਣੀ, ਲੋਕ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ, ਪਰਮੇਸ਼ਠੀ ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਅਮਰਤਾ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਫੀਟਸ ਬਣ ਕੇ, ਇੰਦਰ ਬਣ ਕੇ, ਉਹ ਅਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਆਚਾਰ੍ਯਸ੍ਤਤਕ੍ਸ਼ ਨਭਸੀ ਉਭੇ ਇਮੇ ਉਰ੍ਵੀ ਗਮ੍ਭੀਰੇ ਪृਥਿਵੀਂ ਦਿਵਂ ਚ । ਤੇ ਰਕ੍ਸ਼ਤਿ ਤਪਸਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰੀ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਦੇਵਾਃ ਸਂਮਨਸੋ ਭਵਨ੍ਤਿ
ਅਧਿਆਪਕ ਨੇ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਵੱਡੀਆਂ ਤੇ ਗਹਿਰੀਆਂ ਥਾਵਾਂ—ਧਰਤੀ ਤੇ ਆਕਾਸ਼—ਸੰਵਾਰੀ ਹਨ। ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਤਪ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤੇ ਇੱਕ-ਮਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਇਮਾਂ ਭੂਮਿਂ ਪृਥਿਵੀਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰੀ ਭਿਕ੍ਸ਼ਾਮਾ ਜਭਾਰ ਪ੍ਰਥਮੋ ਦਿਵਂ ਚ । ਤੇ ਕृਤ੍ਵਾ ਸਮਿਧਾਵੁਪਾਸ੍ਤੇ ਤਯੋਰਾਰ੍ਪਿਤਾ ਭੁਵਨਾਨਿ ਵਿਸ਼੍ਵਾ
ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ, ਭਿਖਾਰੀ ਵਜੋਂ, ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਧਰਤੀ ਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਸਮਿਧ ਨਾਲ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਹੀ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਅਰ੍ਵਾਗਨ੍ਯਃ ਪਰੋ ਅਨ੍ਯੋ ਦਿਵਸ੍ਪृष੍ਠਾਦ੍ਗੁਹਾ ਨਿਧੀ ਨਿਹਿਤੌ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ੍ਯ । ਤੌ ਰਕ੍ਸ਼ਤਿ ਤਪਸਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰੀ ਤਤ੍ਕੇਵਲਂ ਕृਣੁਤੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਵਿਦ੍ਵਾਨ੍
ਇੱਕ ਨੇੜੇ ਹੈ, ਦੂਜਾ ਦੂਰ ਹੈ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ—ਇਹ ਦੋ ਖਜ਼ਾਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵਿੱਚ ਰੱਖੇ ਹਨ। ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਤਪ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਜਾਣਣ ਵਾਲਾ ਉਹੀ ਆਪਣਾ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।
{੧੪} ਅਰ੍ਵਾਗਨ੍ਯ ਇਤੋ ਅਨ੍ਯਃ ਪृਥਿਵ੍ਯਾ ਅਗ੍ਨੀ ਸਮੇਤੋ ਨਭਸੀ ਅਨ੍ਤਰੇਮੇ । ਤਯੋਃ ਸ਼੍ਰਯਨ੍ਤੇ ਰਸ਼੍ਮਯੋऽਧਿ ਦृਢਾਸ੍ਤਾਨ੍ ਆ ਤਿष੍ਠਤਿ ਤਪਸਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰੀ
ਇੱਥੇ ਦੋ ਅੱਗਾਂ ਹਨ: ਇੱਕ ਇੱਥੋਂ ਆ ਰਹੀ ਹੈ, ਦੂਜੀ ਧਰਤੀ ਤੋਂ, ਜੋ ਅਸਮਾਨ ਦੇ ਵਿਚਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਿਰਨਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਟਿਕੀਆਂ ਹਨ; ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਆਪਣੀ ਤਪਸਿਆ ਨਾਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਖੜਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਭਿਕ੍ਰਨ੍ਦਨ੍ ਸ੍ਤਨਯਨ੍ਨ੍ ਅਰੁਣਃ ਸ਼ਿਤਿਙ੍ਗੋ ਬृਹਚ੍ਛੇਪੋऽਨੁ ਭੂਮੌ ਜਭਾਰ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰੀ ਸਿਞ੍ਚਤਿ ਸਾਨੌ ਰੇਤਃ ਪृਥਿਵ੍ਯਾਂ ਤੇਨ ਜੀਵਨ੍ਤਿ ਪ੍ਰਦਿਸ਼ਸ਼੍ਚਤਸ੍ਰਃ
ਗੱਜਦੀ, ਗਰਜਦੀ, ਲਾਲ, ਚਿੱਟੇ ਸਿਰਿਆਂ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਦੂਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਵਾਲੀ ਅੱਗ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਕਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਬੀਜ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਦੇ ਚਾਰੋ ਪਾਸੇ ਜੀਵਨ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਗ੍ਨੌ ਸੂਰ੍ਯੇ ਚਨ੍ਦ੍ਰਮਸਿ ਮਾਤਰਿਸ਼੍ਵਨ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰ੍ਯਪ੍ਸੁ ਸਮਿਧਮਾ ਦਧਾਤਿ । ਤਾਸਾਮਰ੍ਚੀਂषਿ ਪृਥਗਭ੍ਰੇ ਚਰਨ੍ਤਿ ਤਾਸਾਮਾਜ੍ਯਂ ਪੁਰੁषੋ ਵਰ੍षਮਾਪਃ
ਅੱਗ, ਸੂਰਜ, ਚੰਦ, ਹਵਾ ਵਿੱਚ, ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਪਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਮੀਧ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਲਪਟਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋ ਕੇ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਮਨੁੱਖ ਘੀ, ਮੀਂਹ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਆਚਾਰ੍ਯੋ ਮृਤ੍ਯੁਰ੍ਵਰੁਣਃ ਸੋਮ ਓषਧਯਃ ਪਯਃ । ਜੀਮੂਤਾ ਆਸਨ੍ਤ੍ਸਤ੍ਵਾਨਸ੍ਤੈਰਿਦਂ ਸ੍ਵਰਾਭृਤਮ੍
ਅਧਿਆਪਕ ਮੌਤ, ਵਰੁਣ, ਸੋਮਾ, ਬੂਟੀਆਂ ਅਤੇ ਦੁੱਧ ਹੈ; ਬੱਦਲ ਜੀਵ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਇਹ ਚਾਨਣ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਸੰਸਾਰ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਅਮਾ ਘृਤਂ ਕृਣੁਤੇ ਕੇਵਲਮਾਚਾਰ੍ਯੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਵਰੁਣਃ ਯਦ੍ਯਦੈਚ੍ਛਤ੍ਪ੍ਰਜਾਪਤੌ। ਤਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰੀ ਪ੍ਰਾਯਚ੍ਛਤ੍ਸ੍ਵਾਨ੍ ਮਿਤ੍ਰੋ ਅਧ੍ਯਾਤ੍ਮਨਃ
ਘਰ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਪਕ ਖ਼ਾਲਿਸ ਘੀ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਵਰੁਣ ਬਣ ਕੇ, ਜੋ ਕੁਝ ਉਹ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਉਹ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਆਪਣੇ ਦੋਸਤ ਨੂੰ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਭੇਟ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਆਚਾਰ੍ਯੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰੀ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰੀ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਃ । ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਰ੍ਵਿ ਰਾਜਤਿ ਵਿਰਾਡਿਨ੍ਦ੍ਰੋऽਭਵਦ੍ਵਸ਼ੀ
ਅਧਿਆਪਕ ਹੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹੈ; ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹੀ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਚਮਕਦਾ ਹੈ; ਸਰਤਾਜ ਇੰਦਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰ੍ਯੇਣ ਤਪਸਾ ਰਾਜਾ ਰਾष੍ਟ੍ਰਂ ਵਿ ਰਕ੍ਸ਼ਤਿ । ਆਚਾਰ੍ਯੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰ੍ਯੇਣ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰਿਣਮਿਚ੍ਛਤੇ
ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦੀ ਤਪਸਿਆ ਅਤੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਨਾਲ ਰਾਜਾ ਆਪਣਾ ਰਾਜ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਧਿਆਪਕ ਵੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਨਾਲ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰ੍ਯੇਣ ਕਨ੍ਯਾ ਯੁਵਾਨਂ ਵਿਨ੍ਦਤੇ ਪਤਿਮ੍ । ਅਨਡ੍ਵਾਨ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰ੍ਯੇਣਾਸ਼੍ਵੋ ਘਾਸਂ ਜਿਗੀषਤਿ
ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਨਾਲ ਕੁੜੀ ਨੌਜਵਾਨ ਪਤੀ ਲੱਭਦੀ ਹੈ। ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਨਾਲ ਬਲਦ ਘਾਹ ਲੱਭਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਘੋੜਾ ਚਾਰਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰ੍ਯੇਣ ਤਪਸਾ ਦੇਵਾ ਮृਤ੍ਯੁਮਪਾਘ੍ਨਤ । ਇਨ੍ਦ੍ਰੋ ਹ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰ੍ਯੇਣ ਦੇਵੇਭ੍ਯਃ ਸ੍ਵਰਾਭਰਤ੍
ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦੀ ਤਪਸਿਆ ਅਤੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਨਾਲ ਦੇਵਤੇ ਮੌਤ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇੰਦਰ ਨੇ ਵੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਨਾਲ ਚਾਨਣ ਵਾਲਾ ਸੰਸਾਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ।
ਓषਧਯੋ ਭੂਤਭਵ੍ਯਮਹੋਰਾਤ੍ਰੇ ਵਨਸ੍ਪਤਿਃ । ਸਂਵਤ੍ਸਰਃ ਸਹ ऋਤੁਭਿਸ੍ਤੇ ਜਾਤਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰਿਣਃ
ਬੂਟੀਆਂ, ਜੋ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਅਤੇ ਜੋ ਹੋਵੇਗਾ, ਦਿਨ-ਰਾਤ, ਦਰੱਖਤ, ਸਾਲ ਅਤੇ ਰੁੱਤਾਂ — ਇਹ ਸਭ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਤੋਂ ਜੰਮਦੇ ਹਨ।
{੧੫} ਪਾਰ੍ਥਿਵਾ ਦਿਵ੍ਯਾਃ ਪਸ਼ਵ ਆਰਣ੍ਯਾ ਗ੍ਰਾਮ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਯੇ । ਅਪਕ੍ਸ਼ਾਃ ਪਕ੍ਸ਼ਿਣਸ਼੍ਚ ਯੇ ਤੇ ਜਾਤਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰਿਣਃ
ਧਰਤੀ ਤੇ ਅਸਮਾਨ ਦੇ ਜਾਨਵਰ, ਜੰਗਲੀ ਤੇ ਘਰੇਲੂ, ਜੋ ਪੰਖਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹਨ ਅਤੇ ਜੋ ਪੰਖਾਂ ਵਾਲੇ ਹਨ — ਇਹ ਸਭ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਤੋਂ ਜੰਮਦੇ ਹਨ।
ਪृਥਕ੍ਸਰ੍ਵੇ ਪ੍ਰਾਜਾਪਤ੍ਯਾਃ ਪ੍ਰਾਣਾਨ੍ ਆਤ੍ਮਸੁ ਬਿਭ੍ਰਤਿ । ਤਾਨ੍ਤ੍ਸਰ੍ਵਾਨ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਰਕ੍ਸ਼ਤਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰਿਣ੍ਯਾਭृਤਮ੍
ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੇ ਜੀਵ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਆਪਣੀ ਜਿੰਦ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਭ, ਜੋ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹਨ, ਬ੍ਰਹਮ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਦੇਵਾਨਾਮੇਤਤ੍ਪਰਿषੂਤਮਨਭ੍ਯਾਰੂਢਂ ਚਰਤਿ ਰੋਚਮਾਨਮ੍ । ਤਸ੍ਮਾਜ੍ਜਾਤਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਜ੍ਯੇष੍ਠਂ ਦੇਵਾਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵੇ ਅਮृਤੇਨ ਸਾਕਮ੍
ਇਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ, ਜੋ ਅਪਹੁੰਚਿਆ ਤੇ ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਅਮਰ ਜੀਵ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸਮੇਤ, ਜੰਮੇ; ਬ੍ਰਹਮ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰੀ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਭ੍ਰਾਜਦ੍ਬਿਭਰ੍ਤਿ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਦੇਵਾ ਅਧਿ ਵਿਸ਼੍ਵੇ ਸਮੋਤਾਃ । ਪ੍ਰਾਣਾਪਾਨੌ ਜਨਯਨ੍ਨ੍ ਆਦ੍ਵ੍ਯਾਨਂ ਵਾਚਂ ਮਨੋ ਹृਦਯਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਮੇਧਾਮ੍
ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਚਮਕਦਾ ਬ੍ਰਹਮ ਥਾਮਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਇਕੱਠੇ ਹਨ। ਉਹ ਪ੍ਰਾਣ, ਅਪਾਨ, ਵਿਆਨ, ਬੋਲ, ਮਨ, ਦਿਲ, ਬ੍ਰਹਮ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।