ਦਿਤਿਃ ਸ਼ੂਰ੍ਪਮਦਿਤਿਃ ਸ਼ੂਰ੍ਪਗ੍ਰਾਹੀ ਵਾਤੋऽਪਾਵਿਨਕ੍
ਦਿਤੀ ਛਾਣਣ ਵਾਲਾ ਟੋਕਰਾ ਹੈ, ਅਦਿਤੀ ਟੋਕਰਾ ਫੜਣ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਹਵਾ ਫੂਕਣ ਵਾਲੀ ਹੈ।
ਅਸ਼੍ਵਾਃ ਕਣਾ ਗਾਵਸ੍ਤਣ੍ਡੁਲਾ ਮਸ਼ਕਾਸ੍ਤੁषਾਃ
ਘੋੜੇ ਦਾਣੇ ਹਨ, ਗਾਂ ਚਾਵਲ ਹਨ, ਮੱਛਰ ਛਿਲਕਾ ਹਨ।
ਕਬ੍ਰੁ ਫਲੀਕਰਣਾਃ ਸ਼ਰੋऽਭ੍ਰਮ੍
ਕਬਰੂ ਫਲ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਤੀਰ ਬੱਦਲ ਹੈ।
ਸ਼੍ਯਾਮਮਯੋऽਸ੍ਯ ਮਾਂਸਾਨਿ ਲੋਹਿਤਮਸ੍ਯ ਲੋਹਿਤਮ੍
ਉਸ ਦਾ ਮਾਸ ਕਾਲੀ ਧਾਤੂ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਲਹੂ ਲਾਲ ਹੈ।
ਤ੍ਰਪੁ ਭਸ੍ਮ ਹਰਿਤਂ ਵਰ੍ਣਃ ਪੁष੍ਕਰਮਸ੍ਯ ਗਨ੍ਧਃ
ਟਿਨ, ਰਾਖ, ਹਰਾ ਰੰਗ, ਕਮਲ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ।
ਖਲਃ ਪਾਤ੍ਰਂ ਸ੍ਫ੍ਯਾਵਂਸਾਵੀषੇ ਅਨੂਕ੍ਯੇ
ਕੁਟਾਈ ਵਾਲੀ ਥਾਂ, ਬਰਤਨ, ਮਸਲਣ ਵਾਲਾ, ਢੇਲ ਅਤੇ ਬਲਦਾਂ ਦੀ ਥਾਂ।
ਆਨ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਜਤ੍ਰਵੋ ਗੁਦਾ ਵਰਤ੍ਰਾਃ
ਅੰਤੜੀਆਂ, ਜਬੜੇ, ਪਿਛਲਾ ਰਸਤਾ, ਅਤੇ ਪੱਟੇ।
ਇਯਮੇਵ ਪृਥਿਵੀ ਕੁਮ੍ਭੀ ਭਵਤਿ ਰਾਧ੍ਯਮਾਨਸ੍ਯੌਦਨਸ੍ਯ ਦ੍ਯੌਰਪਿਧਾਨਮ੍
ਇਹ ਧਰਤੀ ਹੀ ਪਕ ਰਹੇ ਚੌਲਾਂ ਲਈ ਘੜਾ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਅਸਮਾਨ ਉਸ ਦਾ ਢੱਕਣ ਹੈ।
ਸੀਤਾਃ ਪਰ੍ਸ਼ਵਃ ਸਿਕਤਾ ਊਬਧ੍ਯਮ੍
ਹਲ ਦੀਆਂ ਲਕੀਰਾਂ, ਪਾਸੇ, ਰੇਤ, ਦੋ ਹੱਦਾਂ।
ऋਤਂ ਹਸ੍ਤਾਵਨੇਜਨਂ ਕੁਲ੍ਯੋਪਸੇਚਨਮ੍
ਸਚਾਈ ਹੱਥ ਧੋਣੀ ਹੈ, ਨਾਲੀ ਪਾਣੀ ਛਿੜਕਣ ਵਾਲੀ ਹੈ।
ऋਚਾ ਕੁਮ੍ਭ੍ਯਧਿਹਿਤਾਰ੍ਤ੍ਵਿਜ੍ਯੇਨ ਪ੍ਰੇषਿਤਾ
ਮੰਤ੍ਰ ਘੜੇ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਯਜਮਾਨ ਪੰਡਤ ਵਲੋਂ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾ ਪਰਿਗृਹੀਤਾ ਸਾਮ੍ਨਾ ਪਰ੍ਯੂਢਾ
ਪਵਿੱਤਰ ਬਚਨ ਨਾਲ ਘੇਰਿਆ, ਗੀਤ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ।
ਬृਹਦਾਯਵਨਂ ਰਥਨ੍ਤਰਂ ਦਰ੍ਵਿਃ
ਵੱਡਾ ਆਯਵਨ, ਰਥੰਤਰੀ, ਚਮਚਾ।
ऋਤਵਃ ਪਕ੍ਤਾਰ ਆਰ੍ਤਵਾਃ ਸਮਿਨ੍ਧਤੇ
ਮੌਸਮ ਪਕਾਉਣ ਵਾਲੇ ਹਨ; ਮੌਸਮ ਦੇ ਕਰਮ ਅੱਗ ਜਗਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਚਰੁਂ ਪਞ੍ਚਬਿਲਮੁਖਂ ਘਰ੍ਮੋऽਭੀਨ੍ਧੇ
ਪੰਜ ਮੂੰਹਾਂ ਵਾਲਾ ਯਜਨਾ ਭੋਜਨ, ਘਰਮਾ ਉਸਨਦਾ ਹੈ।
ਓਦਨੇਨ ਯਜ੍ਞਵਤਃ ਸਰ੍ਵੇ ਲੋਕਾਃ ਸਮਾਪ੍ਯਾਃ
ਚੌਲਾਂ ਨਾਲ, ਯਜਨਾ ਵਾਲੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਦੁਨੀਆਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਤ੍ਸਮੁਦ੍ਰੋ ਦ੍ਯੌਰ੍ਭੂਮਿਸ੍ਤ੍ਰਯੋऽਵਰਪਰਂ ਸ਼੍ਰਿਤਾਃ
ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਮੁੰਦਰ, ਅਸਮਾਨ ਤੇ ਧਰਤੀ — ਇਹ ਤਿੰਨ ਉੱਪਰ ਤੇ ਹੇਠਾਂ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਯਸ੍ਯ ਦੇਵਾ ਅਕਲ੍ਪਨ੍ਤੋਚ੍ਛਿष੍ਟੇ षਡਸ਼ੀਤਯਃ
ਜਿਸ ਲਈ ਦੇਵਤੇ ਛਿਆਸੀ ਬਚੀਆਂ ਤਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਤਂ ਤ੍ਵੌਦਨਸ੍ਯ ਪृਚ੍ਛਾਮਿ ਯੋ ਅਸ੍ਯ ਮਹਿਮਾ ਮਹਾਨ੍
ਮੈਂ ਚੌਲਾਂ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ, ਜਿਸ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਵੱਡੀ ਹੈ।
ਸ ਯ ਓਦਨਸ੍ਯ ਮਹਿਮਾਨਂ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍
ਜੋ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਜਾਣਦਾ ਹੈ।
ਨਾਲ੍ਪ ਇਤਿ ਬ੍ਰੂਯਾਨ੍ ਨਾਨੁਪਸੇਚਨ ਇਤਿ ਨੇਦਂ ਚ ਕਿਂ ਚੇਤਿ
ਉਹ ਨਾ ਕਹੇ ਕਿ 'ਇਹ ਥੋੜ੍ਹਾ ਹੈ', ਨਾ 'ਇਹ ਛਿੜਕਿਆ ਨਹੀਂ', ਨਾ 'ਇਹ ਕੀ ਹੈ?'
ਯਾਵਦ੍ਦਾਤਾਭਿਮਨਸ੍ਯੇਤ ਤਨ੍ ਨਾਤਿ ਵਦੇਤ੍
ਜਿੰਨਾ ਦਾਤਾ ਚਾਹੇ, ਉਹ ਉਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਾ ਬੋਲੋ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਾਦਿਨੋ ਵਦਨ੍ਤਿ ਪਰਾਞ੍ਚਮੋਦਨਂ ਪ੍ਰਾਸ਼ੀ੩ਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯਞ੍ਚਾ੩ ਇਤਿ
ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: 'ਇੱਕ ਚੌਲ ਖਾਂਦਾ ਹੈ ਮੁਹਾਂ ਬਾਹਰ ਵੱਲ ਕਰਕੇ, ਦੂਜਾ ਅੰਦਰ ਵੱਲ ਕਰਕੇ।'
ਤ੍ਵਮੋਦਨਂ ਪ੍ਰਾਸ਼ੀ੩ ਤ੍ਵਾਮੋਦਨਾ੩ ਇਤਿ
'ਤੂੰ ਚੌਲ ਖਾ ਲਿਆ; ਚੌਲ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਖਾ ਲਿਆ,' ਉਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਪਰਾਞ੍ਚਂ ਚੈਨਂ ਪ੍ਰਾਸ਼ੀਃ ਪ੍ਰਾਣਾਸ੍ਤ੍ਵਾ ਹਾਸ੍ਯਨ੍ਤੀਤ੍ਯੇਨਮਾਹ
ਜੇ ਕੋਈ ਚੌਲ ਬਾਹਰ ਵੱਲ ਮੁਹ ਕਰਕੇ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: 'ਤੇਰੀ ਜਿੰਦ ਛੱਡ ਜਾਵੇਗੀ।'
ਪ੍ਰਤ੍ਯਞ੍ਚਂ ਚੈਨਂ ਪ੍ਰਾਸ਼ੀਰਪਾਨਾਸ੍ਤ੍ਵਾ ਹਾਸ੍ਯਨ੍ਤੀਤ੍ਯੇਨਮਾਹ
ਜੇ ਕੋਈ ਚੌਲ ਅੰਦਰ ਵੱਲ ਮੁਹ ਕਰਕੇ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: 'ਤੇਰੀ ਸਾਹ ਆਉਣ-ਜਾਣ ਛੱਡ ਜਾਵੇਗੀ।'
ਨੈਵਾਹਮੋਦਨਂ ਨ ਮਾਮੋਦਨਃ
ਨਾ ਮੈਂ ਚੌਲ ਖਾਣ ਵਾਲਾ ਹਾਂ, ਨਾ ਚੌਲ ਮੇਰਾ ਖਾਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਓਦਨ ਏਵੌਦਨਂ ਪ੍ਰਾਸ਼ੀਤ੍
ਚੌਲ ਨੂੰ ਚੌਲ ਹੀ ਸਮਝ ਕੇ ਖਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਤਤਸ਼੍ਚੈਨਮਨ੍ਯੇਨ ਸ਼ੀਰ੍ष੍ਣਾ ਪ੍ਰਾਸ਼ੀਰ੍ਯੇਨ ਚੈਤਂ ਪੂਰ੍ਵ ऋषਯਃ ਪ੍ਰਾਸ਼੍ਨਨ੍ । ਜ੍ਯੇष੍ਠਤਸ੍ਤੇ ਪ੍ਰਜਾ ਮਰਿष੍ਯਤੀਤ੍ਯੇਨਮਾਹ । ਤਂ ਵਾ ਅਹਂ ਨਾਰ੍ਵਾਞ੍ਚਂ ਨ ਪਰਾਞ੍ਚਂ ਨ ਪ੍ਰਤ੍ਯਞ੍ਚਮ੍ । ਬृਹਸ੍ਪਤਿਨਾ ਸ਼ੀਰ੍ष੍ਣਾ । ਤੇਨੈਨਂ ਪ੍ਰਾਸ਼ਿषਂ ਤੇਨੈਨਮਜੀਗਮਮ੍ । ਏष ਵਾ ਓਦਨਃ ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਃ ਸਰ੍ਵਪਰੁਃ ਸਰ੍ਵਤਨੂਃ । ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗ ਏਵ ਸਰ੍ਵਪਰੁਃ ਸਰ੍ਵਤਨੂਃ ਸਂ ਭਵਤਿ ਯ ਏਵਂ ਵੇਦ
ਫਿਰ, ਹੋਰ ਸਿਰ ਨਾਲ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਚੌਲ ਖਵਾਇਆ; ਉਸੇ ਨਾਲ ਪੁਰਾਣੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਚੌਲ ਖਾਇਆ। 'ਤੇਰੀ ਸੰਤਾਨ ਵੱਡੀ ਉਮਰ 'ਤੇ ਮਰ ਜਾਵੇਗੀ,' ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ। 'ਮੈਂ ਨਾ ਥੱਲੇ ਵੱਲ, ਨਾ ਬਾਹਰ ਵੱਲ, ਨਾ ਅੰਦਰ ਵੱਲ, ਬਲਕਿ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਦੇ ਸਿਰ ਨਾਲ ਹਾਂ। ਉਸੇ ਨਾਲ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਚੌਲ ਖਵਾਇਆ, ਉਸੇ ਨਾਲ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਚੌਲ ਸਾਰੇ ਅੰਗਾਂ, ਸਾਰੇ ਜੋੜਾਂ, ਸਾਰੀ ਦੇਹ ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਹੈ। ਜੋ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪ ਵੀ ਸਾਰੇ ਅੰਗਾਂ, ਸਾਰੇ ਜੋੜਾਂ, ਸਾਰੀ ਦੇਹ ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
[੧] ਤਤਸ਼੍ਚੈਨਮਨ੍ਯਾਭ੍ਯਾਂ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਾਭ੍ਯਾਂ ਪ੍ਰਾਸ਼ੀਰ੍ਯਾਭ੍ਯਾਂ ਚੈਤਂ ਪੂਰ੍ਵ ऋषਯਃ ਪ੍ਰਾਸ਼੍ਨਨ੍ । ਬਧਿਰੋ ਭਵਿष੍ਯਸੀਤ੍ਯੇਨਮਾਹ । ਤਂ ਵਾ ਅਹਂ ਨਾਰ੍ਵਾਞ੍ਚਂ ਨ ਪਰਾਞ੍ਚਂ ਨ ਪ੍ਰਤ੍ਯਞ੍ਚਮ੍ । ਦ੍ਯਾਵਾਪृਥਿਵੀਭ੍ਯਾਂ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਾਭ੍ਯਾਮ੍ । ਤਾਭ੍ਯਾਮੇਨਂ ਪ੍ਰਾਸ਼ਿषਂ ਤਾਭ੍ਯਾਮੇਨਮਜੀਗਮਮ੍ । ਏष ਵਾ ਓਦਨਃ ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਃ ਸਰ੍ਵਪਰੁਃ ਸਰ੍ਵਤਨੂਃ । ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗ ਏਵ ਸਰ੍ਵਪਰੁਃ ਸਰ੍ਵਤਨੂਃ ਸਂ ਭਵਤਿ ਯ ਏਵਂ ਵੇਦ
ਫਿਰ, ਹੋਰ ਦੋ ਕੰਨਾਂ ਨਾਲ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਚੌਲ ਖਵਾਇਆ; ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਪੁਰਾਣੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਚੌਲ ਖਾਇਆ। 'ਤੂੰ ਬੋਲਾ ਹੋ ਜਾਵੇਂਗਾ,' ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ। 'ਮੈਂ ਨਾ ਥੱਲੇ ਵੱਲ, ਨਾ ਬਾਹਰ ਵੱਲ, ਨਾ ਅੰਦਰ ਵੱਲ, ਬਲਕਿ ਆਸਮਾਨ ਤੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਕੰਨਾਂ ਨਾਲ ਹਾਂ। ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਚੌਲ ਖਵਾਇਆ, ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਚੌਲ ਸਾਰੇ ਅੰਗਾਂ, ਸਾਰੇ ਜੋੜਾਂ, ਸਾਰੀ ਦੇਹ ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਹੈ। ਜੋ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪ ਵੀ ਸਾਰੇ ਅੰਗਾਂ, ਸਾਰੇ ਜੋੜਾਂ, ਸਾਰੀ ਦੇਹ ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।