ਯਸ੍ਮੈ ਹਸ੍ਤਾਭ੍ਯਾਂ ਪਾਦਾਭ੍ਯਾਂ ਵਾਚਾ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰੇਣ ਚਕ੍ਸ਼ੁषਾ । ਯਸ੍ਮੈ ਦੇਵਾਃ ਸਦਾ ਬਲਿਂ ਪ੍ਰਯਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਵਿਮਿਤੇऽਮਿਤਂ ਸ੍ਕਮ੍ਭਂ ਤਂ ਬ੍ਰੂਹਿ ਕਤਮਃ ਸ੍ਵਿਦੇਵ ਸਃ
ਜਿਸ ਨੂੰ ਹੱਥਾਂ, ਪੈਰਾਂ, ਬੋਲ, ਕੰਨ, ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਦੇਵਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਭੇਟ ਚੜ੍ਹਾਉਂਦੇ ਹਨ—ਉਸ ਮਾਪੇ ਤੇ ਅਮਾਪੇ ਸਕੰਭ ਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਉਹ ਕਿਹੜਾ ਦੇਵਤਾ ਹੈ?
ਅਪ ਤਸ੍ਯ ਹਤਂ ਤਮੋ ਵ੍ਯਾਵृਤ੍ਤਃ ਸ ਪਾਪ੍ਮਨਾ । ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਜ੍ਯੋਤੀਂषਿ ਯਾਨਿ ਤ੍ਰੀਣਿ ਪ੍ਰਜਾਪਤੌ
ਉਸ ਤੋਂ ਹਨੇਰਾ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਾਪ ਨਾਲ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਚਾਨਣ, ਤਿੰਨ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਵਿੱਚ ਹਨ।
ਯੋ ਵੇਤਸਂ ਹਿਰਣ੍ਯਯਂ ਤਿष੍ਠਨ੍ਤਂ ਸਲਿਲੇ ਵੇਦ । ਸ ਵੈ ਗੁਹ੍ਯਃ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਃ
ਜੋ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹੀ ਸੋਨੇ ਦੀ ਵੈਣੀ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹੀ ਗੁਪਤ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਹੈ।
ਤਨ੍ਤ੍ਰਮੇਕੇ ਯੁਵਤੀ ਵਿਰੂਪੇ ਅਭ੍ਯਾਕ੍ਰਾਮਂ ਵਯਤਃ षਣ੍ਮਯੂਖਮ੍ । ਪ੍ਰਾਨ੍ਯਾ ਤਨ੍ਤੂਂਸ੍ਤਿਰਤੇ ਧਤ੍ਤੇ ਅਨ੍ਯਾ ਨਾਪ ਵृਞ੍ਜਾਤੇ ਨ ਗਮਾਤੋ ਅਨ੍ਤਮ੍
ਕੁਝ ਜਣੇ ਤੰਤਰ ਵੁਣਦੇ ਹਨ, ਦੋ ਨੌਜਵਾਨ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਛੇ ਕਿਰਣਾਂ ਵੁਣਦੇ ਹਨ; ਇੱਕ ਤੰਦਾਂ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਲਗਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਦੂਜਾ ਨਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਟਾਉਂਦਾ, ਨਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦਾ।
ਤਯੋਰਹਂ ਪਰਿਨृਤ੍ਯਨ੍ਤ੍ਯੋਰਿਵ ਨ ਵਿ ਜਾਨਾਮਿ ਯਤਰਾ ਪਰਸ੍ਤਾਤ੍। ਪੁਮਾਨ੍ ਏਨਦ੍ਵਯਤ੍ਯੁਦ੍ਗृਣਨ੍ਤਿ ਪੁਮਾਨ੍ ਏਨਦ੍ਵਿ ਜਭਾਰਾਧਿ ਨਾਕੇ
ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਨੱਚਦੇ ਹੋਏ, ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ ਕਿਹੜਾ ਪਾਰ ਹੈ; ਪੁਰਖ ਇਸ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪੁਰਖ ਇਸ ਨੂੰ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਚੁੱਕਦਾ ਹੈ।
ਇਮੇ ਮਯੂਖਾ ਉਪ ਤਸ੍ਤਭੁਰ੍ਦਿਵਂ ਸਾਮਾਨਿ ਚਕ੍ਰੁਸ੍ਤਸਰਾਣਿ ਵਾਤਵੇ
ਇਹ ਕਿਰਣਾਂ ਅਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਥੰਭੀਆਂ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੁਰਾਂ ਬਣਾਈਆਂ, ਸਾਰੀਆਂ ਹਵਾ ਲਈ।
10.8 ਯੋ ਭੂਤਂ ਚ ਭਵ੍ਯਂ ਚ ਸਰ੍ਵਂ ਯਸ਼੍ਚਾਧਿਤਿष੍ਠਤਿ । ਸ੍ਵਰ੍ਯਸ੍ਯ ਚ ਕੇਵਲਂ ਤਸ੍ਮੈ ਜ੍ਯੇष੍ਠਾਯ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੇ ਨਮਃ
ਜੋ ਹੋਇਆ ਤੇ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਸਭ ਕੁਝ ਥੰਭਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਵਰਗ ਦਾ ਇਕੱਲਾ ਮਾਲਕ ਹੈ—ਉਸ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
ਸ੍ਕਮ੍ਭੇਨੇਮੇ ਵਿष੍ਟਭਿਤੇ ਦ੍ਯੌਸ਼੍ਚ ਭੂਮਿਸ਼੍ਚ ਤਿष੍ਠਤਃ । ਸ੍ਕਮ੍ਭ ਇਦਂ ਸਰ੍ਵਮਾਤ੍ਮਨ੍ਵਦ੍ਯਤ੍ਪ੍ਰਾਣਨ੍ ਨਿਮਿषਚ੍ਚ ਯਤ੍
ਸਕੰਭ ਦੇ ਨਾਲ ਇਹ ਅਕਾਸ਼ ਤੇ ਧਰਤੀ ਥੰਭੇ ਹੋਏ ਹਨ; ਸਕੰਭ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਹੈ, ਜੋ ਵੀ ਸਾਹ ਲੈਂਦਾ, ਪਲਕ ਮਾਰਦਾ ਤੇ ਹਿਲਦਾ ਹੈ।
ਤਿਸ੍ਰੋ ਹ ਪ੍ਰਜਾ ਅਤ੍ਯਾਯਮਾਯਨ੍ ਨ੍ਯਨ੍ਯਾ ਅਰ੍ਕਮਭਿਤੋऽਵਿਸ਼ਨ੍ਤ । ਬृਹਨ੍ ਹ ਤਸ੍ਥੌ ਰਜਸੋ ਵਿਮਾਨੋ ਹਰਿਤੋ ਹਰਿਣੀਰਾ ਵਿਵੇਸ਼
ਤਿੰਨ ਸੰਤਾਨਾਂ ਅੱਗੇ ਵਧੀਆਂ, ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਸੂਰਜ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਏ; ਵੱਡਾ ਇੱਕ ਰਾਜ ਦਾ ਮਾਪ ਬਣ ਕੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਘੋੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸ ਗਿਆ।
ਦ੍ਵਾਦਸ਼ ਪ੍ਰਧਯਸ਼੍ਚਕ੍ਰਮੇਕਂ ਤ੍ਰੀਣਿ ਨਭ੍ਯਾਨਿ ਕ ਉ ਤਚ੍ਚਿਕੇਤ । ਤਤ੍ਰਾਹਤਾਸ੍ਤ੍ਰੀਣਿ ਸ਼ਤਾਨਿ ਸ਼ਙ੍ਕਵਃ षष੍ਟਿਸ਼੍ਚ ਖੀਲਾ ਅਵਿਚਾਚਲਾ ਯੇ
ਬਾਰਾਂ ਸਪੋਕ, ਇੱਕ ਪਹੀਆ, ਤਿੰਨ ਕੇਂਦਰ—ਇਹ ਕੌਣ ਸਮਝ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਉੱਥੇ ਤਿੰਨ ਸੌ ਸਠ ਪਿੰਨ ਲਗੀਆਂ ਹਨ, ਸਠ ਪੱਕੀਆਂ ਤੇ ਅਡੋਲ ਹਨ।
ਇਦਂ ਸਵਿਤਰ੍ਵਿ ਜਾਨੀਹਿ षਡ੍ਯਮਾ ਏਕ ਏਕਜਃ । ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਹਾਪਿਤ੍ਵਮਿਚ੍ਛਨ੍ਤੇ ਯ ਏषਾਮੇਕ ਏਕਜਃ
ਇਹ ਜਾਣ ਲੈ, ਹੇ ਸਵਿਤਾ: ਛੇ ਇਕੱਠੇ ਜਨਮਦੇ ਹਨ, ਇੱਕ ਇਕੱਲਾ ਜਨਮਿਆ; ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਇਕੱਲਾ ਜਨਮਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਟਿਕਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਆਵਿਃ ਸਨ੍ ਨਿਹਿਤਂ ਗੁਹਾ ਜਰਨ੍ ਨਾਮ ਮਹਤ੍ਪਦਮ੍ । ਤਤ੍ਰੇਦਂ ਸਰ੍ਵਮਾਰ੍ਪਿਤਮੇਜਤ੍ਪ੍ਰਾਣਤ੍ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤਮ੍
ਸਪਸ਼ਟ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਗੁਪਤ, ਪੁਰਾਤਨ, ਵੱਡਾ ਥਾਂ—ਉਥੇ ਇਹ ਸਾਰਾ ਟਿਕਿਆ ਹੈ, ਹਿਲਦਾ, ਸਾਹ ਲੈਂਦਾ ਤੇ ਥੰਭਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਏਕਚਕ੍ਰਂ ਵਰ੍ਤਤ ਏਕਨੇਮਿ ਸਹਸ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ਰਂ ਪ੍ਰ ਪੁਰੋ ਨਿ ਪਸ਼੍ਚਾ । ਅਰ੍ਧੇਨ ਵਿਸ਼੍ਵਂ ਭੁਵਨਂ ਜਜਾਨ ਯਦਸ੍ਯਾਰ੍ਧਂ ਕ੍ਵ ਤਦ੍ਬਭੂਵ
ਇੱਕ ਚੱਕਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਇੱਕ ਹੀ ਗੇੜ ਹੈ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਪੋਕ ਹਨ, ਜੋ ਅੱਗੇ ਤੇ ਪਿੱਛੇ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਅੱਧੇ ਹਿੱਸੇ ਨਾਲ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ। ਉਸ ਦਾ ਦੂਜਾ ਅੱਧਾ ਕਿੱਥੇ ਚਲਾ ਗਿਆ?
ਪਞ੍ਚਵਾਹੀ ਵਹਤ੍ਯਗ੍ਰਮੇषਾਂ ਪ੍ਰष੍ਟਯੋ ਯੁਕ੍ਤਾ ਅਨੁਸਂਵਹਨ੍ਤਿ । ਅਯਾਤਮਸ੍ਯ ਦਦृਸ਼ੇ ਨ ਯਾਤਂ ਪਰਂ ਨੇਦੀਯੋऽਵਰਂ ਦਵੀਯਃ
ਪੰਜ ਵਾਹਣਾਂ ਨਾਲ ਇਹ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੋੜੇ ਲਗੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਇੱਕ-ਇੱਕ ਕਰਕੇ ਪਿੱਛੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦਾ ਰਸਤਾ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦਾ, ਨਾ ਆਉਂਦਾ, ਨਾ ਜਾਂਦਾ; ਇੱਕ ਨੇੜੇ ਨਹੀਂ, ਦੂਜਾ ਦੂਰ ਨਹੀਂ।
ਤਿਰ੍ਯਗ੍ਬਿਲਸ਼੍ਚਮਸ ਊਰ੍ਧ੍ਵਬੁਧ੍ਨਸ੍ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਯਸ਼ੋ ਨਿਹਿਤਂ ਵਿਸ਼੍ਵਰੂਪਮ੍ । ਤਦਾਸਤ ऋषਯਃ ਸਪ੍ਤ ਸਾਕਂ ਯੇ ਅਸ੍ਯ ਗੋਪਾ ਮਹਤੋ ਬਭੂਵੁਃ
ਕਮਚਾ ਤਿਰਛਾ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਨੀਂਹ ਉੱਤੇ ਹੈ; ਉਸ ਵਿੱਚ ਵਿਅਪਕ ਰੂਪ ਵਾਲੀ ਮਹਿਮਾ ਰੱਖੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਉਥੇ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਇਕੱਠੇ ਬੈਠੇ, ਜੋ ਇਸ ਦੀ ਵੱਡੀ ਮਹਿਮਾ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਬਣੇ।
ਯਾ ਪੁਰਸ੍ਤਾਦ੍ਯੁਜ੍ਯਤੇ ਯਾ ਚ ਪਸ਼੍ਚਾਦ੍ਯਾ ਵਿਸ਼੍ਵਤੋ ਯੁਜ੍ਯਤੇ ਯਾ ਚ ਸਰ੍ਵਤਃ । ਯਯਾ ਯਜ੍ਞਃ ਪ੍ਰਾਙ੍ਤਾਯਤੇ ਤਾਂ ਤ੍ਵਾ ਪृਚ੍ਛਾਮਿ ਕਤਮਾ ਸਰ੍ਚਾਮ੍
ਜੋ ਅੱਗੇ ਜੋੜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਪਿੱਛੇ ਜੋੜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਹਰ ਪਾਸੇ ਜੋੜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਯਜਨ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ, ਕਿਹੜੀ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਤ੍ਰ ਹੈ?
{੨੬} ਯਦੇਜਤਿ ਪਤਤਿ ਯਚ੍ਚ ਤਿष੍ਠਤਿ ਪ੍ਰਾਣਦਪ੍ਰਾਣਨ੍ ਨਿਮਿषਚ੍ਚ ਯਦ੍ਭੁਵਤ੍। ਤਦ੍ਦਾਧਾਰ ਪृਥਿਵੀਂ ਵਿਸ਼੍ਵਰੂਪਂ ਤਤ੍ਸਂਭੂਯ ਭਵਤ੍ਯੇਕਮੇਵ
ਜੋ ਹਿਲਦਾ ਹੈ, ਉੱਡਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਖੜਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਹ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ, ਜੋ ਪਲਕਾਂ ਮਾਰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਬਣਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਸਭ, ਵਿਅਪਕ ਰੂਪ ਵਾਲੀ ਧਰਤੀ, ਉਹ ਸੰਭਾਲਦਾ ਹੈ; ਮਿਲ ਕੇ ਇਹ ਇੱਕ ਹੀ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਅਨਨ੍ਤਂ ਵਿਤਤਂ ਪੁਰੁਤ੍ਰਾਨਨ੍ਤਮਨ੍ਤਵਚ੍ਚਾ ਸਮਨ੍ਤੇ । ਤੇ ਨਾਕਪਾਲਸ਼੍ਚਰਤਿ ਵਿਚਿਨ੍ਵਨ੍ ਵਿਦ੍ਵਾਨ੍ ਭੂਤਮੁਤ ਭਵ੍ਯਮਸ੍ਯ
ਅੰਤਹੀਨ, ਕਈ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ, ਅੰਤਹੀਨ, ਪਰ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਰੁਕਿਆ ਹੋਇਆ—ਉਹ, ਆਕਾਸ਼ ਦੇ ਰਖਵਾਲਾ, ਚਲਦਾ ਹੈ, ਖੋਜਦਾ ਹੈ, ਗਿਆਨਵਾਨ, ਇਸ ਦਾ ਹੋਇਆ ਤੇ ਹੋਣ ਵਾਲਾ।
ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਸ਼੍ਚਰਤਿ ਗਰ੍ਭੇ ਅਨ੍ਤਰਦृਸ਼੍ਯਮਾਨੋ ਬਹੁਧਾ ਵਿ ਜਾਯਤੇ । ਅਰ੍ਧੇਨ ਵਿਸ਼੍ਵਂ ਭੁਵਨਂ ਜਜਾਨ ਯਦਸ੍ਯਾਰ੍ਧਂ ਕਤਮਃ ਸ ਕੇਤੁਃ
ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਚਲਦਾ ਹੈ, ਦਿਸਦਾ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਕਈ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਆਪਣੇ ਅੱਧੇ ਹਿੱਸੇ ਨਾਲ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਉਸ ਦੇ ਦੂਜੇ ਅੱਧੇ ਦਾ ਕਿਹੜਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹੈ?
ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਭਰਨ੍ਤਮੁਦਕਂ ਕੁਮ੍ਭੇਨੇਵੋਦਹਾਰ੍ਯਮ੍ । ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਸਰ੍ਵੇ ਚਕ੍ਸ਼ੁषਾ ਨ ਸਰ੍ਵੇ ਮਨਸਾ ਵਿਦੁਃ
ਉਹ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਉੱਤੇ ਚੁੱਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਘੜਾ ਭਰ ਕੇ ਲਿਆਉਣਾ ਹੋਵੇ। ਸਭ ਉਸ ਨੂੰ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਸਭ ਮਨ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ।
ਦੂਰੇ ਪੂਰ੍ਣੇਨ ਵਸਤਿ ਦੂਰ ਊਨੇਨ ਹੀਯਤੇ । ਮਹਦ੍ਯਕ੍ਸ਼ਂ ਭੁਵਨਸ੍ਯ ਮਧ੍ਯੇ ਤਸ੍ਮੈ ਬਲਿਂ ਰਾष੍ਟ੍ਰਭृਤੋ ਭਰਨ੍ਤਿ
ਉਹ ਪੂਰਨਤਾ ਨਾਲ ਦੂਰ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਘਾਟ ਨਾਲ ਘੱਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵੱਡਾ ਮਾਲਕ, ਉਸ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਭੇਟ ਲੈ ਕੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਯਤਃ ਸੂਰ੍ਯਃ ਉਦੇਤ੍ਯਸ੍ਤਂ ਯਤ੍ਰ ਚ ਗਚ੍ਛਤਿ । ਤਦੇਵ ਮਨ੍ਯੇऽਹਂ ਜ੍ਯੇष੍ਠਂ ਤਦੁ ਨਾਤ੍ਯੇਤਿ ਕਿਂ ਚਨ
ਜਿਥੋਂ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ ਤੇ ਜਿਥੇ ਡੁੱਬਦਾ ਹੈ—ਉਸ ਨੂੰ ਹੀ ਮੈਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ; ਕੋਈ ਵੀ ਉਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਹੀਂ।
ਯੇ ਅਰ੍ਵਾਙ੍ਮਧ੍ਯ ਉਤ ਵਾ ਪੁਰਾਣਂ ਵੇਦਂ ਵਿਦ੍ਵਾਂਸਮਭਿਤੋ ਵਦਨ੍ਤਿ । ਆਦਿਤ੍ਯਮੇਵ ਤੇ ਪਰਿ ਵਦਨ੍ਤਿ ਸਰ੍ਵੇ ਅਗ੍ਨਿਂ ਦ੍ਵਿਤੀਯਂ ਤ੍ਰਿਵृਤਂ ਚ ਹਂਸਮ੍
ਜੋ ਲੋਕ ਮੌਜੂਦਾ, ਵਿਚਕਾਰ ਜਾਂ ਪੁਰਾਣੀ ਗਿਆਨ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਚਾਰ ਪਾਸੇ—ਉਹ ਸਭ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾ, ਅੱਗ ਨੂੰ ਦੂਜਾ, ਤੇ ਤਿੰਨ ਪੰਖਾਂ ਵਾਲੇ ਹੰਸ ਨੂੰ ਦੱਸਦੇ ਹਨ।
ਸਹਸ੍ਰਾਹ੍ਣ੍ਯਂ ਵਿਯਤਾਵਸ੍ਯ ਪਕ੍ਸ਼ੌ ਹਰੇਰ੍ਹਂਸਸ੍ਯ ਪਤਤਃ ਸ੍ਵਰ੍ਗਮ੍ । ਸ ਦੇਵਾਨ੍ਤ੍ਸਰ੍ਵਾਨ੍ ਉਰਸ੍ਯੁਪਦਦ੍ਯ ਸਂਪਸ਼੍ਯਨ੍ ਯਾਤਿ ਭੁਵਨਾਨਿ ਵਿਸ਼੍ਵਾ
ਹਜ਼ਾਰ ਦਿਨਾਂ ਨਾਲ, ਤੇਜ਼ ਹੰਸ ਦੇ ਦੋ ਪੰਖ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚੋਂ ਉੱਡ ਕੇ ਸਵਰਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਉਹ, ਸਭ ਦੇਵਤੇ ਆਪਣੇ ਸਿਨੇ 'ਤੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਵੇਖਦਾ ਹੋਇਆ, ਸਾਰੀਆਂ ਦੁਨੀਆਂ 'ਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਤ੍ਯੇਨੋਰ੍ਧ੍ਵਸ੍ਤਪਤਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾਰ੍ਵਾਙ੍ਵਿ ਪਸ਼੍ਯਤਿ । ਪ੍ਰਾਣੇਨ ਤਿਰ੍ਯਙ੍ਪ੍ਰਾਣਤਿ ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਜ੍ਯੇष੍ਠਮਧਿ ਸ਼੍ਰਿਤਮ੍
ਸਚਾਈ ਨਾਲ ਉਹ ਉੱਤੇ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਬ੍ਰਹਮ ਨਾਲ ਹੇਠਾਂ ਵੇਖਦਾ ਹੈ; ਸਾਹ ਨਾਲ ਪਾਸੇ ਚਲਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਯੋ ਵੈ ਤੇ ਵਿਦ੍ਯਾਦਰਣੀ ਯਾਭ੍ਯਾਂ ਨਿਰ੍ਮਥ੍ਯਤੇ ਵਸੁ । ਸ ਵਿਦ੍ਵਾਨ੍ ਜ੍ਯੇष੍ਠਂ ਮਨ੍ਯੇਤ ਸ ਵਿਦ੍ਯਾਦ੍ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਂ ਮਹਤ੍
ਜੋ ਤੇਰੇ ਦੋ ਅਰਣੀਆਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਧਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਗਿਆਨਵਾਨ, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਮੰਨਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਮਹਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਜਾਣੇ।
{੨੭} ਅਪਾਦਗ੍ਰੇ ਸਮਭਵਤ੍ਸੋ ਅਗ੍ਰੇ ਸ੍ਵਰਾਭਰਤ੍। ਚਤੁष੍ਪਾਦ੍ਭੂਤ੍ਵਾ ਭੋਗ੍ਯਃ ਸਰ੍ਵਮਾਦਤ੍ਤ ਭੋਜਨਮ੍
ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਬਿਨਾ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਜਨਮਿਆ, ਫਿਰ ਆਰੰਭ 'ਚ ਸੁਰ ਲਿਆ। ਚਾਰ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲਾ ਹੋ ਕੇ, ਭੋਗਯੋਗ ਬਣਿਆ, ਤੇ ਸਾਰਾ ਭੋਜਨ ਆਪਣੇ ਲਈ ਲਿਆ।
ਭੋਗ੍ਯੋ ਭਵਦਥੋ ਅਨ੍ਨਮਦਦ੍ਬਹੁ । ਯੋ ਦੇਵਮੁਤ੍ਤਰਾਵਨ੍ਤਮੁਪਾਸਾਤੈ ਸਨਾਤਨਮ੍
ਉਹ ਭੋਗਯੋਗ ਬਣਿਆ, ਫਿਰ ਬਹੁਤ ਭੋਜਨ ਦਿੱਤਾ। ਜੋ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ, ਉੱਤਮ ਤੇ ਪਾਰਲੇ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਸਨਾਤਨਮੇਨਮਾਹੁਰੁਤਾਦ੍ਯ ਸ੍ਯਾਤ੍ਪੁਨਰ੍ਣਵਃ । ਅਹੋਰਾਤ੍ਰੇ ਪ੍ਰ ਜਾਯੇਤੇ ਅਨ੍ਯੋ ਅਨ੍ਯਸ੍ਯ ਰੂਪਯੋਃ
ਉਸ ਨੂੰ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਅੱਜ ਉਹ ਨਵਾਂ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਦਿਨ ਤੇ ਰਾਤ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਹਰ ਇੱਕ ਦਾ ਰੂਪ ਵੱਖਰਾ ਹੈ।
ਸ਼ਤਂ ਸਹਸ੍ਰਮਯੁਤਂ ਨ੍ਯਰ੍ਬੁਦਮਸਂਖ੍ਯੇਯਂ ਸ੍ਵਮਸ੍ਮਿਨ੍ ਨਿਵਿष੍ਟਮ੍ । ਤਦਸ੍ਯ ਘ੍ਨਨ੍ਤ੍ਯਭਿਪਸ਼੍ਯਤ ਏਵ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਦੇਵੋ ਰੋਚਤੇष ਏਤਤ੍
ਇੱਕ ਸੌ, ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ, ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ, ਇੱਕ ਕਰੋੜ—ਉਸ ਦੇ ਅਣਗਿਣਤ ਹਿੱਸੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਹੀ ਟਿਕੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸ 'ਤੇ ਵਾਰ ਕੀਤਾ; ਇਸ ਲਈ ਦੇਵਤਾ ਚਮਕਦਾ ਹੈ—ਇਹੀ ਉਹ ਹੈ।