ਸ੍ਕਮ੍ਭੇ ਲੋਕਾਃ ਸ੍ਕਮ੍ਭੇ ਤਪਃ ਸ੍ਕਮ੍ਭੇऽਧ੍ਯृਤਮਾਹਿਤਮ੍ । ਸ੍ਕਮ੍ਭ ਤ੍ਵਾ ਵੇਦ ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਮਿਨ੍ਦ੍ਰੇ ਸਰ੍ਵਂ ਸਮਾਹਿਤਮ੍
ਸਕੰਭ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲੋਕ, ਸਕੰਭ ਵਿੱਚ ਹੀ ਤਪ, ਸਕੰਭ ਵਿੱਚ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਸਕੰਭ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ, ਤੇਰੇ ਅੰਦਰ ਇੰਦਰ, ਸਭ ਕੁਝ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਇਨ੍ਦ੍ਰੇ ਲੋਕਾ ਇਨ੍ਦ੍ਰੇ ਤਪ ਇਨ੍ਦ੍ਰੇऽਧ੍ਯृਤਮਾਹਿਤਮ੍ । ਇਨ੍ਦ੍ਰਂ ਤ੍ਵਾ ਵੇਦ ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਂ ਸ੍ਕਮ੍ਭੇ ਸਰ੍ਵਂ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤਮ੍
ਇੰਦਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲੋਕ, ਇੰਦਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਤਪ, ਇੰਦਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਇੰਦਰ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ, ਸਕੰਭ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
{੨੪} ਨਾਮ ਨਾਮ੍ਨਾ ਜੋਹਵੀਤਿ ਪੁਰਾ ਸੂਰ੍ਯਾਤ੍ਪੁਰੋषਸਃ । ਯਦਜਃ ਪ੍ਰਥਮਂ ਸਂਬਭੂਵ ਸ ਹ ਤਤ੍ਸ੍ਵਰਾਜ੍ਯਮਿਯਾਯ ਯਸ੍ਮਾਨ੍ ਨਾਨ੍ਯਤ੍ਪਰਮਸ੍ਤਿ ਭੂਤਮ੍
ਉਸ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਮ ਨੂੰ ਨਾਮ ਨਾਲ ਬੁਲਾਇਆ, ਸੂਰਜ ਤੋਂ, ਸਵੇਰ ਤੋਂ; ਜਦੋਂ ਅਜਨਮਾ ਪਹਿਲਾਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਨੇ ਉਹ ਸੁਰ ਦਾ ਰਾਜ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਉੱਤੇ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਪੁਰਾਣਾ।
ਯਸ੍ਯ ਭੂਮਿਃ ਪ੍ਰਮਾਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸ਼ਮੁਤੋਦਰਮ੍ । ਦਿਵਂ ਯਸ਼੍ਚਕ੍ਰੇ ਮੂਰ੍ਧਾਨਂ ਤਸ੍ਮੈ ਜ੍ਯੇष੍ਠਾਯ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੇ ਨਮਃ
ਜਿਸ ਦੀ ਧਰਤੀ, ਵਿਅਪਕ ਆਕਾਸ਼ ਤੇ ਗਰਭ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਅਸਮਾਨ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸਿਰ ਬਣਾਇਆ, ਉਸ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਮੈਂ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
ਯਸ੍ਯ ਸੂਰ੍ਯਸ਼੍ਚਕ੍ਸ਼ੁਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਮਾਸ਼੍ਚ ਪੁਨਰ੍ਣਵਃ । ਅਗ੍ਨਿਂ ਯਸ਼੍ਚਕ੍ਰ ਆਸ੍ਯਂ ਤਸ੍ਮੈ ਜ੍ਯੇष੍ਠਾਯ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੇ ਨਮਃ
ਜਿਸ ਦੀ ਅੱਖ ਸੂਰਜ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਚਾਂਦਨੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਵੀਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਅੱਗ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਮੂੰਹ ਬਣਾਇਆ—ਉਸ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
ਯਸ੍ਯ ਵਾਤਃ ਪ੍ਰਾਣਾਪਾਨੌ ਚਕ੍ਸ਼ੁਰਙ੍ਗਿਰਸੋऽਭਵਨ੍ । ਦਿਸ਼ੋ ਯਸ਼੍ਚਕ੍ਰੇ ਪ੍ਰਜ੍ਞਾਨੀਸ੍ਤਸ੍ਮੈ ਜ੍ਯੇष੍ਠਾਯ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੇ ਨਮਃ
ਜਿਸ ਦੀ ਸਾਹ ਵਾਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਆਉਣ-ਜਾਣ ਅੰਗਿਰਸ ਹਨ, ਜਿਸ ਨੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਬੁੱਧੀ ਬਣਾਇਆ—ਉਸ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
ਸ੍ਕਮ੍ਭੋ ਦਾਧਾਰ ਦ੍ਯਾਵਾਪृਥਿਵੀ ਉਭੇ ਇਮੇ ਸ੍ਕਮ੍ਭੋ ਦਾਧਾਰੋਰ੍ਵਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸ਼ਮ੍ । ਸ੍ਕਮ੍ਭੋ ਦਾਧਾਰ ਪ੍ਰਦਿਸ਼ਃ षਡੁਰ੍ਵੀਃ ਸ੍ਕਮ੍ਭ ਇਦਂ ਵਿਸ਼੍ਵਂ ਭੁਵਨਮਾ ਵਿਵੇਸ਼
ਸਕੰਭ ਨੇ ਅਕਾਸ਼ ਤੇ ਧਰਤੀ ਦੋਵੇਂ ਨੂੰ ਥੰਭਿਆ; ਸਕੰਭ ਨੇ ਵਿਅਪਕ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਥੰਭਿਆ; ਸਕੰਭ ਨੇ ਛੇ ਵੱਡੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਥੰਭਿਆ; ਸਕੰਭ ਇਸ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸ ਗਿਆ।
ਯਃ ਸ਼੍ਰਮਾਤ੍ਤਪਸੋ ਜਾਤੋ ਲੋਕਾਨ੍ਤ੍ਸਰ੍ਵਾਨ੍ਤ੍ਸਮਾਨਸ਼ੇ । ਸੋਮਂ ਯਸ਼੍ਚਕ੍ਰੇ ਕੇਵਲਂ ਤਸ੍ਮੈ ਜ੍ਯੇष੍ਠਾਯ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੇ ਨਮਃ
ਜੋ ਮਿਹਨਤ ਤੇ ਤਪ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਬਰਾਬਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਸੋਮ ਨੂੰ ਇਕੱਲਾ ਬਣਾਇਆ—ਉਸ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
ਕਥਂ ਵਾਤੋ ਨੇਲਯਤਿ ਕਥਂ ਨ ਰਮਤੇ ਮਨਃ । ਕਿਮਾਪਃ ਸਤ੍ਯਂ ਪ੍ਰੇਪ੍ਸਨ੍ਤੀਰ੍ਨੇਲਯਨ੍ਤਿ ਕਦਾ ਚਨ
ਹਵਾ ਕਿਵੇਂ ਨਹੀਂ ਟਿਕਦੀ? ਮਨ ਕਿਵੇਂ ਨਹੀਂ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦਾ? ਪਾਣੀ, ਜੋ ਸੱਚ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਕਦੇ ਵੀ ਕਿਵੇਂ ਨਹੀਂ ਟਿਕਦੇ?
ਮਹਦ੍ਯਕ੍ਸ਼ਂ ਭੁਵਨਸ੍ਯ ਮਧ੍ਯੇ ਤਪਸਿ ਕ੍ਰਾਨ੍ਤਂ ਸਲਿਲਸ੍ਯ ਪृष੍ਠੇ । ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਛ੍ਰਯਨ੍ਤੇ ਯ ਉ ਕੇ ਚ ਦੇਵਾ ਵृਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯ ਸ੍ਕਨ੍ਧਃ ਪਰਿਤ ਇਵ ਸ਼ਾਖਾਃ
ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਪਾਣੀ ਦੇ ਉਪਰ, ਤਪ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਵੱਡਾ ਪ੍ਰਭੂ—ਉਸ ਉੱਤੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਟਿਕਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਰੁੱਖ ਦੇ ਤਣੇ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਸ਼ਾਖਾਂ।
ਯਸ੍ਮੈ ਹਸ੍ਤਾਭ੍ਯਾਂ ਪਾਦਾਭ੍ਯਾਂ ਵਾਚਾ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰੇਣ ਚਕ੍ਸ਼ੁषਾ । ਯਸ੍ਮੈ ਦੇਵਾਃ ਸਦਾ ਬਲਿਂ ਪ੍ਰਯਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਵਿਮਿਤੇऽਮਿਤਂ ਸ੍ਕਮ੍ਭਂ ਤਂ ਬ੍ਰੂਹਿ ਕਤਮਃ ਸ੍ਵਿਦੇਵ ਸਃ
ਜਿਸ ਨੂੰ ਹੱਥਾਂ, ਪੈਰਾਂ, ਬੋਲ, ਕੰਨ, ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਦੇਵਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਭੇਟ ਚੜ੍ਹਾਉਂਦੇ ਹਨ—ਉਸ ਮਾਪੇ ਤੇ ਅਮਾਪੇ ਸਕੰਭ ਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਉਹ ਕਿਹੜਾ ਦੇਵਤਾ ਹੈ?
ਅਪ ਤਸ੍ਯ ਹਤਂ ਤਮੋ ਵ੍ਯਾਵृਤ੍ਤਃ ਸ ਪਾਪ੍ਮਨਾ । ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਜ੍ਯੋਤੀਂषਿ ਯਾਨਿ ਤ੍ਰੀਣਿ ਪ੍ਰਜਾਪਤੌ
ਉਸ ਤੋਂ ਹਨੇਰਾ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਾਪ ਨਾਲ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਚਾਨਣ, ਤਿੰਨ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਵਿੱਚ ਹਨ।
ਯੋ ਵੇਤਸਂ ਹਿਰਣ੍ਯਯਂ ਤਿष੍ਠਨ੍ਤਂ ਸਲਿਲੇ ਵੇਦ । ਸ ਵੈ ਗੁਹ੍ਯਃ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਃ
ਜੋ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹੀ ਸੋਨੇ ਦੀ ਵੈਣੀ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹੀ ਗੁਪਤ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਹੈ।
ਤਨ੍ਤ੍ਰਮੇਕੇ ਯੁਵਤੀ ਵਿਰੂਪੇ ਅਭ੍ਯਾਕ੍ਰਾਮਂ ਵਯਤਃ षਣ੍ਮਯੂਖਮ੍ । ਪ੍ਰਾਨ੍ਯਾ ਤਨ੍ਤੂਂਸ੍ਤਿਰਤੇ ਧਤ੍ਤੇ ਅਨ੍ਯਾ ਨਾਪ ਵृਞ੍ਜਾਤੇ ਨ ਗਮਾਤੋ ਅਨ੍ਤਮ੍
ਕੁਝ ਜਣੇ ਤੰਤਰ ਵੁਣਦੇ ਹਨ, ਦੋ ਨੌਜਵਾਨ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਛੇ ਕਿਰਣਾਂ ਵੁਣਦੇ ਹਨ; ਇੱਕ ਤੰਦਾਂ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਲਗਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਦੂਜਾ ਨਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਟਾਉਂਦਾ, ਨਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦਾ।
ਤਯੋਰਹਂ ਪਰਿਨृਤ੍ਯਨ੍ਤ੍ਯੋਰਿਵ ਨ ਵਿ ਜਾਨਾਮਿ ਯਤਰਾ ਪਰਸ੍ਤਾਤ੍। ਪੁਮਾਨ੍ ਏਨਦ੍ਵਯਤ੍ਯੁਦ੍ਗृਣਨ੍ਤਿ ਪੁਮਾਨ੍ ਏਨਦ੍ਵਿ ਜਭਾਰਾਧਿ ਨਾਕੇ
ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਨੱਚਦੇ ਹੋਏ, ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ ਕਿਹੜਾ ਪਾਰ ਹੈ; ਪੁਰਖ ਇਸ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪੁਰਖ ਇਸ ਨੂੰ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਚੁੱਕਦਾ ਹੈ।
ਇਮੇ ਮਯੂਖਾ ਉਪ ਤਸ੍ਤਭੁਰ੍ਦਿਵਂ ਸਾਮਾਨਿ ਚਕ੍ਰੁਸ੍ਤਸਰਾਣਿ ਵਾਤਵੇ
ਇਹ ਕਿਰਣਾਂ ਅਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਥੰਭੀਆਂ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੁਰਾਂ ਬਣਾਈਆਂ, ਸਾਰੀਆਂ ਹਵਾ ਲਈ।
10.8 ਯੋ ਭੂਤਂ ਚ ਭਵ੍ਯਂ ਚ ਸਰ੍ਵਂ ਯਸ਼੍ਚਾਧਿਤਿष੍ਠਤਿ । ਸ੍ਵਰ੍ਯਸ੍ਯ ਚ ਕੇਵਲਂ ਤਸ੍ਮੈ ਜ੍ਯੇष੍ਠਾਯ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੇ ਨਮਃ
ਜੋ ਹੋਇਆ ਤੇ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਸਭ ਕੁਝ ਥੰਭਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਵਰਗ ਦਾ ਇਕੱਲਾ ਮਾਲਕ ਹੈ—ਉਸ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
ਸ੍ਕਮ੍ਭੇਨੇਮੇ ਵਿष੍ਟਭਿਤੇ ਦ੍ਯੌਸ਼੍ਚ ਭੂਮਿਸ਼੍ਚ ਤਿष੍ਠਤਃ । ਸ੍ਕਮ੍ਭ ਇਦਂ ਸਰ੍ਵਮਾਤ੍ਮਨ੍ਵਦ੍ਯਤ੍ਪ੍ਰਾਣਨ੍ ਨਿਮਿषਚ੍ਚ ਯਤ੍
ਸਕੰਭ ਦੇ ਨਾਲ ਇਹ ਅਕਾਸ਼ ਤੇ ਧਰਤੀ ਥੰਭੇ ਹੋਏ ਹਨ; ਸਕੰਭ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਹੈ, ਜੋ ਵੀ ਸਾਹ ਲੈਂਦਾ, ਪਲਕ ਮਾਰਦਾ ਤੇ ਹਿਲਦਾ ਹੈ।
ਤਿਸ੍ਰੋ ਹ ਪ੍ਰਜਾ ਅਤ੍ਯਾਯਮਾਯਨ੍ ਨ੍ਯਨ੍ਯਾ ਅਰ੍ਕਮਭਿਤੋऽਵਿਸ਼ਨ੍ਤ । ਬृਹਨ੍ ਹ ਤਸ੍ਥੌ ਰਜਸੋ ਵਿਮਾਨੋ ਹਰਿਤੋ ਹਰਿਣੀਰਾ ਵਿਵੇਸ਼
ਤਿੰਨ ਸੰਤਾਨਾਂ ਅੱਗੇ ਵਧੀਆਂ, ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਸੂਰਜ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਏ; ਵੱਡਾ ਇੱਕ ਰਾਜ ਦਾ ਮਾਪ ਬਣ ਕੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਘੋੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸ ਗਿਆ।
ਦ੍ਵਾਦਸ਼ ਪ੍ਰਧਯਸ਼੍ਚਕ੍ਰਮੇਕਂ ਤ੍ਰੀਣਿ ਨਭ੍ਯਾਨਿ ਕ ਉ ਤਚ੍ਚਿਕੇਤ । ਤਤ੍ਰਾਹਤਾਸ੍ਤ੍ਰੀਣਿ ਸ਼ਤਾਨਿ ਸ਼ਙ੍ਕਵਃ षष੍ਟਿਸ਼੍ਚ ਖੀਲਾ ਅਵਿਚਾਚਲਾ ਯੇ
ਬਾਰਾਂ ਸਪੋਕ, ਇੱਕ ਪਹੀਆ, ਤਿੰਨ ਕੇਂਦਰ—ਇਹ ਕੌਣ ਸਮਝ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਉੱਥੇ ਤਿੰਨ ਸੌ ਸਠ ਪਿੰਨ ਲਗੀਆਂ ਹਨ, ਸਠ ਪੱਕੀਆਂ ਤੇ ਅਡੋਲ ਹਨ।
ਇਦਂ ਸਵਿਤਰ੍ਵਿ ਜਾਨੀਹਿ षਡ੍ਯਮਾ ਏਕ ਏਕਜਃ । ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਹਾਪਿਤ੍ਵਮਿਚ੍ਛਨ੍ਤੇ ਯ ਏषਾਮੇਕ ਏਕਜਃ
ਇਹ ਜਾਣ ਲੈ, ਹੇ ਸਵਿਤਾ: ਛੇ ਇਕੱਠੇ ਜਨਮਦੇ ਹਨ, ਇੱਕ ਇਕੱਲਾ ਜਨਮਿਆ; ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਇਕੱਲਾ ਜਨਮਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਟਿਕਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਆਵਿਃ ਸਨ੍ ਨਿਹਿਤਂ ਗੁਹਾ ਜਰਨ੍ ਨਾਮ ਮਹਤ੍ਪਦਮ੍ । ਤਤ੍ਰੇਦਂ ਸਰ੍ਵਮਾਰ੍ਪਿਤਮੇਜਤ੍ਪ੍ਰਾਣਤ੍ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤਮ੍
ਸਪਸ਼ਟ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਗੁਪਤ, ਪੁਰਾਤਨ, ਵੱਡਾ ਥਾਂ—ਉਥੇ ਇਹ ਸਾਰਾ ਟਿਕਿਆ ਹੈ, ਹਿਲਦਾ, ਸਾਹ ਲੈਂਦਾ ਤੇ ਥੰਭਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਏਕਚਕ੍ਰਂ ਵਰ੍ਤਤ ਏਕਨੇਮਿ ਸਹਸ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ਰਂ ਪ੍ਰ ਪੁਰੋ ਨਿ ਪਸ਼੍ਚਾ । ਅਰ੍ਧੇਨ ਵਿਸ਼੍ਵਂ ਭੁਵਨਂ ਜਜਾਨ ਯਦਸ੍ਯਾਰ੍ਧਂ ਕ੍ਵ ਤਦ੍ਬਭੂਵ
ਇੱਕ ਚੱਕਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਇੱਕ ਹੀ ਗੇੜ ਹੈ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਪੋਕ ਹਨ, ਜੋ ਅੱਗੇ ਤੇ ਪਿੱਛੇ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਅੱਧੇ ਹਿੱਸੇ ਨਾਲ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ। ਉਸ ਦਾ ਦੂਜਾ ਅੱਧਾ ਕਿੱਥੇ ਚਲਾ ਗਿਆ?
ਪਞ੍ਚਵਾਹੀ ਵਹਤ੍ਯਗ੍ਰਮੇषਾਂ ਪ੍ਰष੍ਟਯੋ ਯੁਕ੍ਤਾ ਅਨੁਸਂਵਹਨ੍ਤਿ । ਅਯਾਤਮਸ੍ਯ ਦਦृਸ਼ੇ ਨ ਯਾਤਂ ਪਰਂ ਨੇਦੀਯੋऽਵਰਂ ਦਵੀਯਃ
ਪੰਜ ਵਾਹਣਾਂ ਨਾਲ ਇਹ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੋੜੇ ਲਗੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਇੱਕ-ਇੱਕ ਕਰਕੇ ਪਿੱਛੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦਾ ਰਸਤਾ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦਾ, ਨਾ ਆਉਂਦਾ, ਨਾ ਜਾਂਦਾ; ਇੱਕ ਨੇੜੇ ਨਹੀਂ, ਦੂਜਾ ਦੂਰ ਨਹੀਂ।
ਤਿਰ੍ਯਗ੍ਬਿਲਸ਼੍ਚਮਸ ਊਰ੍ਧ੍ਵਬੁਧ੍ਨਸ੍ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਯਸ਼ੋ ਨਿਹਿਤਂ ਵਿਸ਼੍ਵਰੂਪਮ੍ । ਤਦਾਸਤ ऋषਯਃ ਸਪ੍ਤ ਸਾਕਂ ਯੇ ਅਸ੍ਯ ਗੋਪਾ ਮਹਤੋ ਬਭੂਵੁਃ
ਕਮਚਾ ਤਿਰਛਾ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਨੀਂਹ ਉੱਤੇ ਹੈ; ਉਸ ਵਿੱਚ ਵਿਅਪਕ ਰੂਪ ਵਾਲੀ ਮਹਿਮਾ ਰੱਖੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਉਥੇ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਇਕੱਠੇ ਬੈਠੇ, ਜੋ ਇਸ ਦੀ ਵੱਡੀ ਮਹਿਮਾ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਬਣੇ।
ਯਾ ਪੁਰਸ੍ਤਾਦ੍ਯੁਜ੍ਯਤੇ ਯਾ ਚ ਪਸ਼੍ਚਾਦ੍ਯਾ ਵਿਸ਼੍ਵਤੋ ਯੁਜ੍ਯਤੇ ਯਾ ਚ ਸਰ੍ਵਤਃ । ਯਯਾ ਯਜ੍ਞਃ ਪ੍ਰਾਙ੍ਤਾਯਤੇ ਤਾਂ ਤ੍ਵਾ ਪृਚ੍ਛਾਮਿ ਕਤਮਾ ਸਰ੍ਚਾਮ੍
ਜੋ ਅੱਗੇ ਜੋੜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਪਿੱਛੇ ਜੋੜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਹਰ ਪਾਸੇ ਜੋੜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਯਜਨ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ, ਕਿਹੜੀ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਤ੍ਰ ਹੈ?
{੨੬} ਯਦੇਜਤਿ ਪਤਤਿ ਯਚ੍ਚ ਤਿष੍ਠਤਿ ਪ੍ਰਾਣਦਪ੍ਰਾਣਨ੍ ਨਿਮਿषਚ੍ਚ ਯਦ੍ਭੁਵਤ੍। ਤਦ੍ਦਾਧਾਰ ਪृਥਿਵੀਂ ਵਿਸ਼੍ਵਰੂਪਂ ਤਤ੍ਸਂਭੂਯ ਭਵਤ੍ਯੇਕਮੇਵ
ਜੋ ਹਿਲਦਾ ਹੈ, ਉੱਡਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਖੜਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਹ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ, ਜੋ ਪਲਕਾਂ ਮਾਰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਬਣਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਸਭ, ਵਿਅਪਕ ਰੂਪ ਵਾਲੀ ਧਰਤੀ, ਉਹ ਸੰਭਾਲਦਾ ਹੈ; ਮਿਲ ਕੇ ਇਹ ਇੱਕ ਹੀ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਅਨਨ੍ਤਂ ਵਿਤਤਂ ਪੁਰੁਤ੍ਰਾਨਨ੍ਤਮਨ੍ਤਵਚ੍ਚਾ ਸਮਨ੍ਤੇ । ਤੇ ਨਾਕਪਾਲਸ਼੍ਚਰਤਿ ਵਿਚਿਨ੍ਵਨ੍ ਵਿਦ੍ਵਾਨ੍ ਭੂਤਮੁਤ ਭਵ੍ਯਮਸ੍ਯ
ਅੰਤਹੀਨ, ਕਈ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ, ਅੰਤਹੀਨ, ਪਰ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਰੁਕਿਆ ਹੋਇਆ—ਉਹ, ਆਕਾਸ਼ ਦੇ ਰਖਵਾਲਾ, ਚਲਦਾ ਹੈ, ਖੋਜਦਾ ਹੈ, ਗਿਆਨਵਾਨ, ਇਸ ਦਾ ਹੋਇਆ ਤੇ ਹੋਣ ਵਾਲਾ।
ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਸ਼੍ਚਰਤਿ ਗਰ੍ਭੇ ਅਨ੍ਤਰਦृਸ਼੍ਯਮਾਨੋ ਬਹੁਧਾ ਵਿ ਜਾਯਤੇ । ਅਰ੍ਧੇਨ ਵਿਸ਼੍ਵਂ ਭੁਵਨਂ ਜਜਾਨ ਯਦਸ੍ਯਾਰ੍ਧਂ ਕਤਮਃ ਸ ਕੇਤੁਃ
ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਚਲਦਾ ਹੈ, ਦਿਸਦਾ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਕਈ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਆਪਣੇ ਅੱਧੇ ਹਿੱਸੇ ਨਾਲ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਉਸ ਦੇ ਦੂਜੇ ਅੱਧੇ ਦਾ ਕਿਹੜਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹੈ?
ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਭਰਨ੍ਤਮੁਦਕਂ ਕੁਮ੍ਭੇਨੇਵੋਦਹਾਰ੍ਯਮ੍ । ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਸਰ੍ਵੇ ਚਕ੍ਸ਼ੁषਾ ਨ ਸਰ੍ਵੇ ਮਨਸਾ ਵਿਦੁਃ
ਉਹ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਉੱਤੇ ਚੁੱਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਘੜਾ ਭਰ ਕੇ ਲਿਆਉਣਾ ਹੋਵੇ। ਸਭ ਉਸ ਨੂੰ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਸਭ ਮਨ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ।