ਯਸ੍ਯ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਮੁਖਮਾਹੁਰ੍ਜਿਹ੍ਵਾਂ ਮਧੁਕਸ਼ਾਮੁਤ । ਵਿਰਾਜਮੂਧੋ ਯਸ੍ਯਾਹੁਃ ਸ੍ਕਮ੍ਭਂ ਤਂ ਬ੍ਰੂਹਿ ਕਤਮਃ ਸ੍ਵਿਦੇਵ ਸਃ
ਜਿਸ ਦਾ ਮੂੰਹ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਜੀਭ ਮਿੱਠੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਵਿਰਾਜ ਹੈ, ਦੱਸੋ, ਉਹ ਕਿਹੜਾ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਕੰਭ ਕੌਣ ਹੈ?
ਯਸ੍ਮਾਦृਚੋ ਅਪਾਤਕ੍ਸ਼ਨ੍ ਯਜੁਰ੍ਯਸ੍ਮਾਦਪਾਕषਨ੍ । ਸਾਮਾਨਿ ਯਸ੍ਯ ਲੋਮਾਨ੍ਯਥਰ੍ਵਾਙ੍ਗਿਰਸੋ ਮੁਖਂ ਸ੍ਕਮ੍ਭਂ ਤਂ ਬ੍ਰੂਹਿ ਕਤਮਃ ਸ੍ਵਿਦੇਵ ਸਃ
ਜਿਸ ਤੋਂ ਰਿਗ-ਵੇਦ ਦੇ ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰੇ ਗਏ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਯਜੁਰ ਉਚਾਰੇ ਗਏ, ਜਿਸ ਦੇ ਵਾਲ ਸਾਮ-ਵੇਦ ਦੇ ਗੀਤ ਹਨ, ਜਿਸ ਦਾ ਮੂੰਹ ਅਥਰਵਨ ਤੇ ਅੰਗਿਰਸ ਹੈ, ਦੱਸੋ, ਉਹ ਕਿਹੜਾ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਕੰਭ ਕੌਣ ਹੈ?
{੨੩} ਅਸਚ੍ਸ਼ਾਖਾਂ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਨ੍ਤੀਂ ਪਰਮਮਿਵ ਜਨਾ ਵਿਦੁਃ । ਉਤੋ ਸਨ੍ਮਨ੍ਯਨ੍ਤੇऽਵਰੇ ਯੇ ਤੇ ਸ਼ਾਖਾਮੁਪਾਸਤੇ
ਲੋਕ ਉਸ ਅਸਲ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਟਾਹਣੀ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਸਮਝਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਹੋਰ, ਜੋ ਹੇਠਲੇ ਹਨ, ਉਹ ਉਸ ਟਾਹਣੀ ਨੂੰ ਅਸਲ ਮੰਨ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਯਤ੍ਰਾਦਿਤ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਰੁਦ੍ਰਾਸ਼੍ਚ ਵਸਵਸ਼੍ਚ ਸਮਾਹਿਤਾਃ । ਭੂਤਂ ਚ ਯਤ੍ਰ ਭਵ੍ਯਂ ਚ ਸਰ੍ਵੇ ਲੋਕਾਃ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤਾਃ ਸ੍ਕਮ੍ਭਂ ਤਂ ਬ੍ਰੂਹਿ ਕਤਮਃ ਸ੍ਵਿਦੇਵ ਸਃ
ਜਿਥੇ ਆਦਿਤਿਆ, ਰੁਦ੍ਰ ਤੇ ਵਸੁ ਟਿਕੇ ਹਨ, ਜਿਥੇ ਪੁਰਾਣਾ ਤੇ ਭਵਿੱਖ, ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਟਿਕੇ ਹਨ, ਦੱਸੋ, ਉਹ ਕਿਹੜਾ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਕੰਭ ਕੌਣ ਹੈ?
ਯਸ੍ਯ ਤ੍ਰਯਸ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦ੍ਦੇਵਾ ਨਿਧਿਂ ਰਕ੍ਸ਼ਨ੍ਤਿ ਸਰ੍ਵਦਾ । ਨਿਧਿਂ ਤਮਦ੍ਯ ਕੋ ਵੇਦ ਯਂ ਦੇਵਾ ਅਭਿਰਕ੍ਸ਼ਥ
ਜਿਸ ਦੀ ਦੌਲਤ ਤੈਂਤੀ ਦੇਵਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਅੱਜ ਕੌਣ ਉਹ ਦੌਲਤ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਦੇਵਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਦੇ ਹੋ?
ਯਤ੍ਰ ਦੇਵਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿਦੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਜ੍ਯੇष੍ਠਮੁਪਾਸਤੇ । ਯੋ ਵੈ ਤਾਨ੍ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਂ ਸ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਵੇਦਿਤਾ ਸ੍ਯਾਤ੍
ਜਿਥੇ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਦੇਵਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਗਿਆਤਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਬृਹਨ੍ਤੋ ਨਾਮ ਤੇ ਦੇਵਾ ਯੇऽਸਤਃ ਪਰਿ ਜਜ੍ਞਿਰੇ । ਏਕਂ ਤਦਙ੍ਗਂ ਸ੍ਕਮ੍ਭਸ੍ਯਾਸਦਾਹੁਃ ਪਰੋ ਜਨਾਃ
ਉਹ ਦੇਵਤੇ ਜੋ ਬ੍ਰਹੰਤ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਅਸਲ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ, ਲੋਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਕੰਭ ਦਾ ਇੱਕ ਅੰਗ ਅਸਲ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਯਤ੍ਰ ਸ੍ਕਮ੍ਭਃ ਪ੍ਰਜਨਯਨ੍ ਪੁਰਾਣਂ ਵ੍ਯਵਰ੍ਤਯਤ੍। ਏਕਂ ਤਦਙ੍ਗਂ ਸ੍ਕਮ੍ਭਸ੍ਯ ਪੁਰਾਣਮਨੁਸਂਵਿਦੁਃ
ਜਿਥੇ ਸਕੰਭ ਨੇ ਸੰਸਾਰ ਪੈਦਾ ਕਰਕੇ ਪੁਰਾਣਾ ਪਾਸੇ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਲੋਕ ਸਕੰਭ ਦੇ ਇੱਕ ਅੰਗ ਨੂੰ ਪੁਰਾਣਾ ਸਮਝਦੇ ਹਨ।
ਯਸ੍ਯ ਤ੍ਰਯਸ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦ੍ਦੇਵਾ ਅਙ੍ਗੇ ਗਾਤ੍ਰਾ ਵਿਭੇਜਿਰੇ । ਤਾਨ੍ ਵੈ ਤ੍ਰਯਸ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦ੍ਦੇਵਾਨ੍ ਏਕੇ ਬ੍ਰਹਮਵਿਦੋ ਵਿਦੁਃ
ਜਿਸ ਦੇ ਅੰਗ ਵਿੱਚ ਤੈਂਤੀ ਦੇਵਤੇ ਸਰੀਰ ਵੰਡ ਲਏ, ਕੁਝ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਉਹ ਤੈਂਤੀ ਦੇਵਤੇ ਜਾਣਦੇ ਹਨ।
ਹਿਰਣ੍ਯਗਰ੍ਭਂ ਪਰਮਮਨਤ੍ਯੁਦ੍ਯਂ ਜਨਾ ਵਿਦੁਃ । ਸ੍ਕਮ੍ਭਸ੍ਤਦਗ੍ਰੇ ਪ੍ਰਾਸਿਞ੍ਚਦ੍ਧਿਰਣ੍ਯਂ ਲੋਕੇ ਅਨ੍ਤਰਾ
ਲੋਕ ਸੋਨੇ ਦੀ ਬੂੰਦ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ, ਅਤੁੱਟ ਸਮਝਦੇ ਹਨ; ਸਕੰਭ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਸੋਨਾ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ।
ਸ੍ਕਮ੍ਭੇ ਲੋਕਾਃ ਸ੍ਕਮ੍ਭੇ ਤਪਃ ਸ੍ਕਮ੍ਭੇऽਧ੍ਯृਤਮਾਹਿਤਮ੍ । ਸ੍ਕਮ੍ਭ ਤ੍ਵਾ ਵੇਦ ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਮਿਨ੍ਦ੍ਰੇ ਸਰ੍ਵਂ ਸਮਾਹਿਤਮ੍
ਸਕੰਭ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲੋਕ, ਸਕੰਭ ਵਿੱਚ ਹੀ ਤਪ, ਸਕੰਭ ਵਿੱਚ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਸਕੰਭ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ, ਤੇਰੇ ਅੰਦਰ ਇੰਦਰ, ਸਭ ਕੁਝ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਇਨ੍ਦ੍ਰੇ ਲੋਕਾ ਇਨ੍ਦ੍ਰੇ ਤਪ ਇਨ੍ਦ੍ਰੇऽਧ੍ਯृਤਮਾਹਿਤਮ੍ । ਇਨ੍ਦ੍ਰਂ ਤ੍ਵਾ ਵੇਦ ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਂ ਸ੍ਕਮ੍ਭੇ ਸਰ੍ਵਂ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤਮ੍
ਇੰਦਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲੋਕ, ਇੰਦਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਤਪ, ਇੰਦਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਇੰਦਰ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ, ਸਕੰਭ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
{੨੪} ਨਾਮ ਨਾਮ੍ਨਾ ਜੋਹਵੀਤਿ ਪੁਰਾ ਸੂਰ੍ਯਾਤ੍ਪੁਰੋषਸਃ । ਯਦਜਃ ਪ੍ਰਥਮਂ ਸਂਬਭੂਵ ਸ ਹ ਤਤ੍ਸ੍ਵਰਾਜ੍ਯਮਿਯਾਯ ਯਸ੍ਮਾਨ੍ ਨਾਨ੍ਯਤ੍ਪਰਮਸ੍ਤਿ ਭੂਤਮ੍
ਉਸ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਮ ਨੂੰ ਨਾਮ ਨਾਲ ਬੁਲਾਇਆ, ਸੂਰਜ ਤੋਂ, ਸਵੇਰ ਤੋਂ; ਜਦੋਂ ਅਜਨਮਾ ਪਹਿਲਾਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਨੇ ਉਹ ਸੁਰ ਦਾ ਰਾਜ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਉੱਤੇ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਪੁਰਾਣਾ।
ਯਸ੍ਯ ਭੂਮਿਃ ਪ੍ਰਮਾਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸ਼ਮੁਤੋਦਰਮ੍ । ਦਿਵਂ ਯਸ਼੍ਚਕ੍ਰੇ ਮੂਰ੍ਧਾਨਂ ਤਸ੍ਮੈ ਜ੍ਯੇष੍ਠਾਯ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੇ ਨਮਃ
ਜਿਸ ਦੀ ਧਰਤੀ, ਵਿਅਪਕ ਆਕਾਸ਼ ਤੇ ਗਰਭ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਅਸਮਾਨ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸਿਰ ਬਣਾਇਆ, ਉਸ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਮੈਂ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
ਯਸ੍ਯ ਸੂਰ੍ਯਸ਼੍ਚਕ੍ਸ਼ੁਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਮਾਸ਼੍ਚ ਪੁਨਰ੍ਣਵਃ । ਅਗ੍ਨਿਂ ਯਸ਼੍ਚਕ੍ਰ ਆਸ੍ਯਂ ਤਸ੍ਮੈ ਜ੍ਯੇष੍ਠਾਯ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੇ ਨਮਃ
ਜਿਸ ਦੀ ਅੱਖ ਸੂਰਜ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਚਾਂਦਨੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਵੀਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਅੱਗ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਮੂੰਹ ਬਣਾਇਆ—ਉਸ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
ਯਸ੍ਯ ਵਾਤਃ ਪ੍ਰਾਣਾਪਾਨੌ ਚਕ੍ਸ਼ੁਰਙ੍ਗਿਰਸੋऽਭਵਨ੍ । ਦਿਸ਼ੋ ਯਸ਼੍ਚਕ੍ਰੇ ਪ੍ਰਜ੍ਞਾਨੀਸ੍ਤਸ੍ਮੈ ਜ੍ਯੇष੍ਠਾਯ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੇ ਨਮਃ
ਜਿਸ ਦੀ ਸਾਹ ਵਾਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਆਉਣ-ਜਾਣ ਅੰਗਿਰਸ ਹਨ, ਜਿਸ ਨੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਬੁੱਧੀ ਬਣਾਇਆ—ਉਸ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
ਸ੍ਕਮ੍ਭੋ ਦਾਧਾਰ ਦ੍ਯਾਵਾਪृਥਿਵੀ ਉਭੇ ਇਮੇ ਸ੍ਕਮ੍ਭੋ ਦਾਧਾਰੋਰ੍ਵਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸ਼ਮ੍ । ਸ੍ਕਮ੍ਭੋ ਦਾਧਾਰ ਪ੍ਰਦਿਸ਼ਃ षਡੁਰ੍ਵੀਃ ਸ੍ਕਮ੍ਭ ਇਦਂ ਵਿਸ਼੍ਵਂ ਭੁਵਨਮਾ ਵਿਵੇਸ਼
ਸਕੰਭ ਨੇ ਅਕਾਸ਼ ਤੇ ਧਰਤੀ ਦੋਵੇਂ ਨੂੰ ਥੰਭਿਆ; ਸਕੰਭ ਨੇ ਵਿਅਪਕ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਥੰਭਿਆ; ਸਕੰਭ ਨੇ ਛੇ ਵੱਡੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਥੰਭਿਆ; ਸਕੰਭ ਇਸ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸ ਗਿਆ।
ਯਃ ਸ਼੍ਰਮਾਤ੍ਤਪਸੋ ਜਾਤੋ ਲੋਕਾਨ੍ਤ੍ਸਰ੍ਵਾਨ੍ਤ੍ਸਮਾਨਸ਼ੇ । ਸੋਮਂ ਯਸ਼੍ਚਕ੍ਰੇ ਕੇਵਲਂ ਤਸ੍ਮੈ ਜ੍ਯੇष੍ਠਾਯ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੇ ਨਮਃ
ਜੋ ਮਿਹਨਤ ਤੇ ਤਪ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਬਰਾਬਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਸੋਮ ਨੂੰ ਇਕੱਲਾ ਬਣਾਇਆ—ਉਸ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
ਕਥਂ ਵਾਤੋ ਨੇਲਯਤਿ ਕਥਂ ਨ ਰਮਤੇ ਮਨਃ । ਕਿਮਾਪਃ ਸਤ੍ਯਂ ਪ੍ਰੇਪ੍ਸਨ੍ਤੀਰ੍ਨੇਲਯਨ੍ਤਿ ਕਦਾ ਚਨ
ਹਵਾ ਕਿਵੇਂ ਨਹੀਂ ਟਿਕਦੀ? ਮਨ ਕਿਵੇਂ ਨਹੀਂ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦਾ? ਪਾਣੀ, ਜੋ ਸੱਚ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਕਦੇ ਵੀ ਕਿਵੇਂ ਨਹੀਂ ਟਿਕਦੇ?
ਮਹਦ੍ਯਕ੍ਸ਼ਂ ਭੁਵਨਸ੍ਯ ਮਧ੍ਯੇ ਤਪਸਿ ਕ੍ਰਾਨ੍ਤਂ ਸਲਿਲਸ੍ਯ ਪृष੍ਠੇ । ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਛ੍ਰਯਨ੍ਤੇ ਯ ਉ ਕੇ ਚ ਦੇਵਾ ਵृਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯ ਸ੍ਕਨ੍ਧਃ ਪਰਿਤ ਇਵ ਸ਼ਾਖਾਃ
ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਪਾਣੀ ਦੇ ਉਪਰ, ਤਪ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਵੱਡਾ ਪ੍ਰਭੂ—ਉਸ ਉੱਤੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਟਿਕਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਰੁੱਖ ਦੇ ਤਣੇ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਸ਼ਾਖਾਂ।
ਯਸ੍ਮੈ ਹਸ੍ਤਾਭ੍ਯਾਂ ਪਾਦਾਭ੍ਯਾਂ ਵਾਚਾ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰੇਣ ਚਕ੍ਸ਼ੁषਾ । ਯਸ੍ਮੈ ਦੇਵਾਃ ਸਦਾ ਬਲਿਂ ਪ੍ਰਯਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਵਿਮਿਤੇऽਮਿਤਂ ਸ੍ਕਮ੍ਭਂ ਤਂ ਬ੍ਰੂਹਿ ਕਤਮਃ ਸ੍ਵਿਦੇਵ ਸਃ
ਜਿਸ ਨੂੰ ਹੱਥਾਂ, ਪੈਰਾਂ, ਬੋਲ, ਕੰਨ, ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਦੇਵਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਭੇਟ ਚੜ੍ਹਾਉਂਦੇ ਹਨ—ਉਸ ਮਾਪੇ ਤੇ ਅਮਾਪੇ ਸਕੰਭ ਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਉਹ ਕਿਹੜਾ ਦੇਵਤਾ ਹੈ?
ਅਪ ਤਸ੍ਯ ਹਤਂ ਤਮੋ ਵ੍ਯਾਵृਤ੍ਤਃ ਸ ਪਾਪ੍ਮਨਾ । ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਜ੍ਯੋਤੀਂषਿ ਯਾਨਿ ਤ੍ਰੀਣਿ ਪ੍ਰਜਾਪਤੌ
ਉਸ ਤੋਂ ਹਨੇਰਾ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਾਪ ਨਾਲ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਚਾਨਣ, ਤਿੰਨ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਵਿੱਚ ਹਨ।
ਯੋ ਵੇਤਸਂ ਹਿਰਣ੍ਯਯਂ ਤਿष੍ਠਨ੍ਤਂ ਸਲਿਲੇ ਵੇਦ । ਸ ਵੈ ਗੁਹ੍ਯਃ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਃ
ਜੋ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹੀ ਸੋਨੇ ਦੀ ਵੈਣੀ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹੀ ਗੁਪਤ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਹੈ।
ਤਨ੍ਤ੍ਰਮੇਕੇ ਯੁਵਤੀ ਵਿਰੂਪੇ ਅਭ੍ਯਾਕ੍ਰਾਮਂ ਵਯਤਃ षਣ੍ਮਯੂਖਮ੍ । ਪ੍ਰਾਨ੍ਯਾ ਤਨ੍ਤੂਂਸ੍ਤਿਰਤੇ ਧਤ੍ਤੇ ਅਨ੍ਯਾ ਨਾਪ ਵृਞ੍ਜਾਤੇ ਨ ਗਮਾਤੋ ਅਨ੍ਤਮ੍
ਕੁਝ ਜਣੇ ਤੰਤਰ ਵੁਣਦੇ ਹਨ, ਦੋ ਨੌਜਵਾਨ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਛੇ ਕਿਰਣਾਂ ਵੁਣਦੇ ਹਨ; ਇੱਕ ਤੰਦਾਂ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਲਗਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਦੂਜਾ ਨਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਟਾਉਂਦਾ, ਨਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦਾ।
ਤਯੋਰਹਂ ਪਰਿਨृਤ੍ਯਨ੍ਤ੍ਯੋਰਿਵ ਨ ਵਿ ਜਾਨਾਮਿ ਯਤਰਾ ਪਰਸ੍ਤਾਤ੍। ਪੁਮਾਨ੍ ਏਨਦ੍ਵਯਤ੍ਯੁਦ੍ਗृਣਨ੍ਤਿ ਪੁਮਾਨ੍ ਏਨਦ੍ਵਿ ਜਭਾਰਾਧਿ ਨਾਕੇ
ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਨੱਚਦੇ ਹੋਏ, ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ ਕਿਹੜਾ ਪਾਰ ਹੈ; ਪੁਰਖ ਇਸ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪੁਰਖ ਇਸ ਨੂੰ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਚੁੱਕਦਾ ਹੈ।
ਇਮੇ ਮਯੂਖਾ ਉਪ ਤਸ੍ਤਭੁਰ੍ਦਿਵਂ ਸਾਮਾਨਿ ਚਕ੍ਰੁਸ੍ਤਸਰਾਣਿ ਵਾਤਵੇ
ਇਹ ਕਿਰਣਾਂ ਅਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਥੰਭੀਆਂ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੁਰਾਂ ਬਣਾਈਆਂ, ਸਾਰੀਆਂ ਹਵਾ ਲਈ।
10.8 ਯੋ ਭੂਤਂ ਚ ਭਵ੍ਯਂ ਚ ਸਰ੍ਵਂ ਯਸ਼੍ਚਾਧਿਤਿष੍ਠਤਿ । ਸ੍ਵਰ੍ਯਸ੍ਯ ਚ ਕੇਵਲਂ ਤਸ੍ਮੈ ਜ੍ਯੇष੍ਠਾਯ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੇ ਨਮਃ
ਜੋ ਹੋਇਆ ਤੇ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਸਭ ਕੁਝ ਥੰਭਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਵਰਗ ਦਾ ਇਕੱਲਾ ਮਾਲਕ ਹੈ—ਉਸ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
ਸ੍ਕਮ੍ਭੇਨੇਮੇ ਵਿष੍ਟਭਿਤੇ ਦ੍ਯੌਸ਼੍ਚ ਭੂਮਿਸ਼੍ਚ ਤਿष੍ਠਤਃ । ਸ੍ਕਮ੍ਭ ਇਦਂ ਸਰ੍ਵਮਾਤ੍ਮਨ੍ਵਦ੍ਯਤ੍ਪ੍ਰਾਣਨ੍ ਨਿਮਿषਚ੍ਚ ਯਤ੍
ਸਕੰਭ ਦੇ ਨਾਲ ਇਹ ਅਕਾਸ਼ ਤੇ ਧਰਤੀ ਥੰਭੇ ਹੋਏ ਹਨ; ਸਕੰਭ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਹੈ, ਜੋ ਵੀ ਸਾਹ ਲੈਂਦਾ, ਪਲਕ ਮਾਰਦਾ ਤੇ ਹਿਲਦਾ ਹੈ।
ਤਿਸ੍ਰੋ ਹ ਪ੍ਰਜਾ ਅਤ੍ਯਾਯਮਾਯਨ੍ ਨ੍ਯਨ੍ਯਾ ਅਰ੍ਕਮਭਿਤੋऽਵਿਸ਼ਨ੍ਤ । ਬृਹਨ੍ ਹ ਤਸ੍ਥੌ ਰਜਸੋ ਵਿਮਾਨੋ ਹਰਿਤੋ ਹਰਿਣੀਰਾ ਵਿਵੇਸ਼
ਤਿੰਨ ਸੰਤਾਨਾਂ ਅੱਗੇ ਵਧੀਆਂ, ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਸੂਰਜ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਏ; ਵੱਡਾ ਇੱਕ ਰਾਜ ਦਾ ਮਾਪ ਬਣ ਕੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਘੋੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸ ਗਿਆ।
ਦ੍ਵਾਦਸ਼ ਪ੍ਰਧਯਸ਼੍ਚਕ੍ਰਮੇਕਂ ਤ੍ਰੀਣਿ ਨਭ੍ਯਾਨਿ ਕ ਉ ਤਚ੍ਚਿਕੇਤ । ਤਤ੍ਰਾਹਤਾਸ੍ਤ੍ਰੀਣਿ ਸ਼ਤਾਨਿ ਸ਼ਙ੍ਕਵਃ षष੍ਟਿਸ਼੍ਚ ਖੀਲਾ ਅਵਿਚਾਚਲਾ ਯੇ
ਬਾਰਾਂ ਸਪੋਕ, ਇੱਕ ਪਹੀਆ, ਤਿੰਨ ਕੇਂਦਰ—ਇਹ ਕੌਣ ਸਮਝ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਉੱਥੇ ਤਿੰਨ ਸੌ ਸਠ ਪਿੰਨ ਲਗੀਆਂ ਹਨ, ਸਠ ਪੱਕੀਆਂ ਤੇ ਅਡੋਲ ਹਨ।