ਤਿਸ੍ਰੋ ਮਤॄਸ੍ਤ੍ਰੀਨ੍ ਪਿਤॄਨ੍ ਬਿਭ੍ਰਦੇਕ ਉਰ੍ਧ੍ਵਸ੍ਤਸ੍ਥੌ ਨੇਮਵ ਗ੍ਲਾਪਯਨ੍ਤ । ਮਨ੍ਤ੍ਰਯਨ੍ਤੇ ਦਿਵੋ ਅਮੁष੍ਯ ਪृष੍ਠੇ ਵਿਸ਼੍ਵਵਿਦੋ ਵਾਚਮਵਿਸ਼੍ਵਵਿਨ੍ਨਾਮ੍
ਤਿੰਨ ਮਾਵਾਂ ਤੇ ਤਿੰਨ ਪਿਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਢੋ ਕੇ, ਇੱਕ ਉੱਪਰ ਖੜਾ ਸੀ, ਪਹੀਏ ਦੀ ਗਿੜ੍ਹੀ ਨੂੰ ਥਕਾਉਂਦਾ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਅਸਮਾਨ ਦੀ ਪਿੱਠ 'ਤੇ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਸਾਰੀ ਬੋਲੀ ਤੇ ਸਾਰੇ ਨਾਮ ਜਾਣਦੇ ਹਨ।
{੨੪} ਪਞ੍ਚਾਰੇ ਚਕ੍ਰੇ ਪਰਿਵਰ੍ਤਮਾਨੇ ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਨ੍ ਆਤਸ੍ਥੁਰ੍ਭੁਵਨਾਨਿ ਵਿਸ਼੍ਵਾ । ਤਸ੍ਯ ਨਾਕ੍ਸ਼ਸ੍ਤਪ੍ਯਤੇ ਭੂਰਿਭਾਰਃ ਸਨਾਦੇਵ ਨ ਛਿਦ੍ਯਤੇ ਸਨਾਭਿਃ
ਪੰਜ ਸਪੋਕਾਂ ਵਾਲਾ ਪਹੀਆ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ 'ਤੇ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਟਿਕੇ ਹਨ। ਉਸਦੀ ਧੁਰੀ ਵੱਡੇ ਭਾਰ ਨਾਲ ਤਪਦੀ ਹੈ; ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਨਾ ਕੱਟੀ ਜਾਂਦੀ, ਨਾ ਨਾਬ।
ਪਞ੍ਚਪਾਦਂ ਪਿਤਰਂ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਕृਤਿਂ ਦਿਵ ਆਹੁਃ ਪਰੇ ਅਰ੍ਧੇ ਪੁਰੀषਿਣਮ੍ । ਅਥੇਮੇ ਅਨ੍ਯ ਉਪਰੇ ਵਿਚਕ੍ਸ਼ਣੇ ਸਪ੍ਤਚਕ੍ਰੇ षਡਰ ਆਹੁਰਰ੍ਪਿਤਮ੍
ਉਹ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਪੰਜ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲਾ, ਬਾਰਾਂ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲਾ, ਅਸਮਾਨ ਦੇ ਦੂਜੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਇਹ ਹੋਰ ਉੱਪਰ ਵੇਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ: ਸੱਤ ਪਹੀਏ, ਛੇ ਸਪੋਕਾਂ, ਉਹ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਰਂ ਨਹਿ ਤਜ੍ਜਰਾਯ ਵਰ੍ਵਰ੍ਤਿ ਚਕ੍ਰਂ ਪਰਿ ਦ੍ਯਾਮृਤਸ੍ਯ । ਆ ਪੁਤ੍ਰਾ ਅਗ੍ਨੇ ਮਿਥੁਨਾਸੋ ਅਤ੍ਰ ਸਪ੍ਤ ਸ਼ਤਾਨਿ ਵਿਂਸ਼ਤਿਸ਼੍ਚ ਤਸ੍ਥੁਃ
ਬਾਰਾਂ ਸਪੋਕਾਂ ਵਾਲਾ ਪਹੀਆ ਅਮਰਤਾ ਦੇ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ, ਕਦੇ ਪੁਰਾਣਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇੱਥੇ, ਹੇ ਅਗਨਿ, ਤੇਰੇ ਜੁੜਵੇਂ ਪੁੱਤਰ, ਸੱਤ ਸੌ ਵੀਹ, ਖੜੇ ਹਨ।
ਸਨੇਮਿ ਚਕ੍ਰਮਜਰਂ ਵਿ ਵਵृਤ ਉਤ੍ਤਾਨਾਯਾਂ ਦਸ਼ ਯੁਕ੍ਤਾ ਵਹਨ੍ਤਿ । ਸੂਰ੍ਯਸ੍ਯ ਚਕ੍ਸ਼ੂ ਰਜਸੈਤ੍ਯਾਵृਤਂ ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਨ੍ ਆਤਸ੍ਥੁਰ੍ਭੁਵਨਾਨਿ ਵਿਸ਼੍ਵਾ
ਸੌ ਸਪੋਕਾਂ ਵਾਲਾ ਚੱਕਰ, ਜੋ ਕਦੇ ਵਧਦਾ ਨਹੀਂ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਘੁੰਮਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਦਸ ਜੋੜੇ ਹੋਏ ਉਸਨੂੰ ਠੀਕ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸੂਰਜ ਦੀ ਅੱਖ ਹੈ, ਜੋ ਧੂੜ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਃ ਸਤੀਸ੍ਤਾਮੁ ਮੇ ਪੁਂਸਃ ਆਹੁਃ ਪਸ਼੍ਯਦਕ੍ਸ਼ਣ੍ਵਾਨ੍ਨ੍ ਵਿ ਚੇਤਦਨ੍ਧਃ । ਕਵਿਰ੍ਯਃ ਪੁਤ੍ਰਃ ਸ ਈਮਾ ਚਿਕੇਤ ਯਸ੍ਤਾ ਵਿਜਾਨਾਤ੍ਸ ਪਿਤੁष੍ਪਿਤਾਸਤ੍
ਉਹ ਔਰਤਾਂ, ਜੋ ਸਚੀਆਂ ਹਨ, ਲੋਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਪੁਰਸ਼ ਦੀ ਹਨ; ਜੋ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਗਿਆਨੀ ਹੈ, ਜੋ ਅੰਨ੍ਹਾ ਹੈ, ਉਹ ਬੇਖ਼ਬਰ। ਕਵੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸਮਝਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਇਹ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਸੱਚਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ।
ਸਾਕਂਜਾਨਾਂ ਸਪ੍ਤਥਮਾਹੁਰੇਕਜਂ षਡਿਦ੍ਯਮਾ ऋषਯੋ ਦੇਵਜਾ ਇਤਿ । ਤੇषਾਮਿष੍ਟਾਨਿ ਵਿਹਿਤਾਨਿ ਧਾਮਸ਼ ਸ੍ਥਾਤ੍ਰੇ ਰੇਜਨ੍ਤੇ ਵਿਕृਤਾਨਿ ਰੂਪਸ਼ਃ
ਇਕੱਠੇ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸੱਤਵਾਂ ਇਕੱਲਾ ਜਨਮਿਆ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਛੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੋਂ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਇਹ ਦੱਸਿਆ। ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਚਾਹੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸ਼ਕਲਾਂ ਠੀਕ ਥਾਂ ਤੇ ਚਮਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਰੂਪ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਅਵਃ ਪਰੇਣ ਪਰ ਏਨਾ ਅਵਰੇਣ ਪਦਾ ਵਤ੍ਸਂ ਬਿਭ੍ਰਤੀ ਗੌਰੁਦਸ੍ਥਾਤ੍। ਸਾ ਕਦ੍ਰੀਚੀ ਕਂ ਸ੍ਵਿਦਰ੍ਧਂ ਪਰਾਗਾਤ੍ਕ੍ਵ ਸ੍ਵਿਤ੍ਸੂਤੇ ਨਹਿ ਯੂਥੇ ਅਸ੍ਮਿਨ੍
ਇੱਕ ਪੈਰ ਅੱਗੇ ਤੇ ਇੱਕ ਪੈਰ ਪਿੱਛੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਗਾਂ ਆਪਣੇ ਵੱਛੇ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਖੜੀ ਹੈ। ਕਦਰੂ ਦੀ ਜਨਮੀ ਹੋਈ, ਅੱਧਾ ਲੈ ਕੇ ਦੂਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਉਹ ਕਿੱਥੇ ਜਨਮ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਝੁੰਡ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ।
ਅਵਃ ਪਰੇਣ ਪਿਤਰਂ ਯੋ ਅਸ੍ਯ ਵੇਦਾਵਃ ਪਰੇਣ ਪਰ ਏਨਾਵਰੇਣ । ਕਵੀਯਮਾਨਃ ਕ ਇਹ ਪ੍ਰ ਵੋਚਦ੍ਦੇਵਂ ਮਨਃ ਕੁਤੋ ਅਧਿ ਪ੍ਰਜਾਤਮ੍
ਇੱਕ ਪੈਰ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ; ਇੱਕ ਪੈਰ ਪਿੱਛੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਉਹ ਪਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਕੌਣ ਸੋਚ ਕੇ ਦੱਸ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਮਨ ਕਿੱਥੋਂ ਜਨਮਿਆ?
ਯੇ ਅਰ੍ਵਾਞ੍ਚਸ੍ਤਾਮੁ ਪਰਾਚ ਆਹੁਰ੍ਯੇ ਪਰਾਞ੍ਚਸ੍ਤਾਮੁ ਅਰ੍ਵਾਚ ਆਹੁਃ । ਇਨ੍ਦ੍ਰਸ਼੍ਚ ਯਾ ਚਕ੍ਰਥੁਃ ਸੋਮ ਤਾਨਿ ਧੁਰਾ ਨ ਯੁਕ੍ਤਾ ਰਜਸੋ ਵਹਨ੍ਤਿ
ਜੋ ਨੇੜੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਦੂਰ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨੇੜੇ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੰਦਰ ਤੇ ਸੋਮ ਨੇ ਇਹ ਬਣਾਇਆ; ਧੂੜ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਜੋੜ ਕੇ ਚੱਕਰ ਨੂੰ ਚਲਾਇਆ।
ਦ੍ਵਾ ਸੁਪਰ੍ਣਾ ਸਯੁਜਾ ਸਖਾਯਾ ਸਮਾਨਂ ਵृਕ੍ਸ਼ਂ ਪਰਿ षਸ੍ਵਜਾਤੇ । ਤਯੋਰਨ੍ਯਃ ਪਿਪ੍ਪਲਂ ਸ੍ਵਾਦ੍ਵਤ੍ਤ੍ਯਨਸ਼੍ਨਨ੍ਨ੍ ਅਨ੍ਯੋ ਅਭਿ ਚਾਕਸ਼ੀਤਿ
ਦੋ ਪੰਛੀ, ਜੋ ਇਕੱਠੇ ਤੇ ਮਿੱਤਰ ਹਨ, ਇੱਕੋ ਰੁੱਖ ਨੂੰ ਲਗਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਮਿੱਠਾ ਫਲ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਦੂਜਾ ਬਿਨਾ ਖਾਏ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।
ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਵृਕ੍ਸ਼ੇ ਮਧ੍ਵਦਃ ਸੁਪਰ੍ਣਾ ਨਿਵਿਸ਼ਨ੍ਤੇ ਸੁਵਤੇ ਚਾਧਿ ਵਿਸ਼੍ਵੇ । ਤਸ੍ਯ ਯਦਾਹੁਃ ਪਿਪ੍ਪਲਂ ਸ੍ਵਾਦ੍ਵਗ੍ਰੇ ਤਨ੍ ਨੋਨ੍ ਨਸ਼ਦ੍ਯਃ ਪਿਤਰਂ ਨ ਵੇਦ
ਉਸ ਰੁੱਖ ਉੱਤੇ, ਜਿੱਥੇ ਮਿੱਠਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਪੰਛੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ ਟਿਕਦੇ ਹਨ। ਜਿਸਨੂੰ ਉਹ ਮਿੱਠਾ ਫਲ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਨਸ਼ਟ ਨਾ ਹੋਵੇ; ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ।
ਯਤ੍ਰਾ ਸੁਪਰ੍ਣਾ ਅਮृਤਸ੍ਯ ਭਕ੍ਸ਼ਮਨਿਮੇषਂ ਵਿਦਥਾਭਿਸ੍ਵਰਨ੍ਤਿ । ਏਨਾ ਵਿਸ਼੍ਵਸ੍ਯ ਭੁਵਨਸ੍ਯ ਗੋਪਾਃ ਸ ਮਾ ਧੀਰਃ ਪਾਕਮਤ੍ਰਾ ਵਿਵੇਸ਼
ਜਿੱਥੇ ਪੰਛੀ ਅਮਰਤਾ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਬਿਨਾ ਪਲਕਾਂ ਮਾਰੇ, ਸਭ ਦੀਆਂ ਸਭਾ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਹਨ; ਉੱਥੇ ਗਿਆਨੀ ਇੱਥੇ ਪੱਕਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਯਦ੍ਗਾਯਤ੍ਰੇ ਅਧਿ ਗਾਯਤ੍ਰਮਾਹਿਤਂ ਤ੍ਰੈष੍ਟੁਭਂ ਵਾ ਤ੍ਰੈष੍ਟੁਭਾਨ੍ ਨਿਰਤਕ੍ਸ਼ਤ । ਯਦ੍ਵਾ ਜਗਜ੍ਜਗਤ੍ਯਾਹਿਤਂ ਪਦਂ ਯ ਇਤ੍ਤਦ੍ਵਿਦੁਸ੍ਤੇ ਅਮृਤਤ੍ਵਮਾਨੁਸ਼ੁਃ
ਜੋ ਕੁਝ ਗਾਇਤਰੀ ਉੱਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ, ਜਾਂ ਗਾਇਤ੍ਰੀ ਵਿੱਚ, ਜਾਂ ਤ੍ਰਿਸ਼ਟੁਭ ਨਾਲ ਮਾਪਿਆ ਗਿਆ, ਜਾਂ ਤ੍ਰਿਸ਼ਟੁਭ ਵਿੱਚ, ਜਾਂ ਜਗਤੀ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਜੋ ਇਹ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਅਮਰਤਾ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਗਾਯਤ੍ਰੇਣ ਪ੍ਰਤਿ ਮਿਮੀਤੇ ਅਰ੍ਕਮਰ੍ਕੇਣ ਸਾਮ ਤ੍ਰੈष੍ਟੁਭੇਨ ਵਾਕਮ੍ । ਵਾਕੇਨ ਵਾਕਂ ਦ੍ਵਿਪਦਾ ਚਤੁष੍ਪਦਾਕ੍ਸ਼ਰੇਣ ਮਿਮਤੇ ਸਪ੍ਤ ਵਾਣੀਃ
ਗਾਇਤਰੀ ਨਾਲ ਉਹ ਭਜਨ ਮਾਪਦਾ ਹੈ; ਭਜਨ ਨਾਲ ਸਾਮ; ਤ੍ਰਿਸ਼ਟੁਭ ਨਾਲ ਬੋਲ। ਬੋਲ ਨਾਲ ਬੋਲ; ਦੋ ਪੈਰਾਂ, ਚਾਰ ਪੈਰਾਂ, ਅੱਖਰਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਸੱਤ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਮਾਪਦਾ ਹੈ।
ਜਗਤਾ ਸਿਨ੍ਧੁਂ ਦਿਵ੍ਯਸ੍ਕਭਾਯਦ੍ਰਥਂਤਰੇ ਸੂਰ੍ਯਂ ਪਰ੍ਯਪਸ਼੍ਯਤ੍। ਗਾਯਤ੍ਰਸ੍ਯ ਸਮਿਧਸ੍ਤਿਸ੍ਰ ਆਹੁਸ੍ਤਤੋ ਮਹ੍ਨਾ ਪ੍ਰ ਰਿਰਿਚੇ ਮਹਿਤ੍ਵਾ
ਜਗਤੀ ਨਾਲ ਉਹ ਅਸਮਾਨੀ ਦਰਿਆ ਨੂੰ ਥਾਂ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਰਥ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ। ਗਾਇਤ੍ਰੀ ਦੀ ਤਿੰਨ ਸਮਿੱਧਾਂ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਉਸ ਮਹਾਨਤਾ ਤੋਂ, ਉਸ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਵਧਦੀ ਹੈ।
ਉਪ ਹ੍ਵਯੇ ਸੁਦੁਘਾਂ ਧੇਨੁਮੇਤਾਂ ਸੁਹਸ੍ਤੋ ਗੋਧੁਗੁਤ ਦੋਹਦੇਨਾਮ੍ । ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਂ ਸਵਂ ਸਵਿਤਾ ਸਾਵਿषਨ੍ ਨੋऽਭੀਦ੍ਧੋ ਘਰ੍ਮਸ੍ਤਦੁ षੁ ਪ੍ਰ ਵੋਚਤ੍
ਮੈਂ ਇਸ ਗਾਂ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ, ਚੰਗੇ ਹੱਥਾਂ ਵਾਲੀ, ਦੁੱਧ ਕੱਢਣ ਵਾਲਾ ਉਸਨੂੰ ਦੁੱਧ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਸਾਵਿਤਾ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਭੇਟ ਦਿੱਤੀ; ਗਰਮ ਭਾਂਡੇ ਨੇ ਇਹ ਸਾਨੂੰ ਦੱਸਿਆ।
ਹਿਙ੍ਕृਣ੍ਵਤੀ ਵਸੁਪਤ੍ਨੀ ਵਸੂਨਾਂ ਵਤ੍ਸਮਿਚ੍ਛਨ੍ਤੀ ਮਨਸਾਭ੍ਯਾਗਾਤ੍। ਦੁਹਾਮਸ਼੍ਵਿਭ੍ਯਾਂ ਪਯੋ ਅਘ੍ਨ੍ਯੇਯਂ ਸਾ ਵਰ੍ਧਤਾਂ ਮਹਤੇ ਸੌਭਗਾਯ
ਹਿੰਕਾਰ ਕਰਦੀ, ਦੌਲਤ ਦੀ ਮਾਲਕ, ਆਪਣੇ ਵੱਛੇ ਨੂੰ ਚਾਹਦੀ, ਮਨ ਨਾਲ ਆਈ। ਆਉ, ਅਸ਼ਵਿਨਾਂ ਲਈ ਅਘਨੀ ਗਾਂ ਦਾ ਦੁੱਧ ਕੱਢੀਏ; ਉਹ ਵਧੇ, ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਲਈ।
ਗੌਰਮੀਮੇਦਭਿ ਵਤ੍ਸਂ ਮਿषਨ੍ਤਂ ਮੂਰ੍ਧਾਨਂ ਹਿਙ੍ਙਕृਣੋਨ੍ ਮਾਤਵਾ ਉ । ਸृਕ੍ਵਾਣਂ ਘਰ੍ਮਮਭਿ ਵਾਵਸ਼ਾਨਾ ਮਿਮਾਤਿ ਮਾਯੁਂ ਪਯਤੇ ਪਯੋਭਿਃ
ਗਾਂ, ਆਪਣੇ ਵੱਛੇ ਨੂੰ ਸੋਚਦੀ ਹੋਈ, ਹਿੰਕਾਰ ਕਰਦੀ, ਮਾਂ ਵਾਂਗ, ਉਸਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਗਰਮ ਭਾਂਡੇ ਨੂੰ ਚਾਹਦੀ ਹੋਈ, ਜੀਵਨ ਦੀ ਮਿਆਦ ਮਾਪਦੀ ਹੈ, ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਪਾਲਦੀ ਹੈ।
ਅਯਂ ਸ ਸ਼ਿਙ੍ਕ੍ਤੇ ਯੇਨ ਗੌਰਭਿਵृਤਾ ਮਿਮਾਤਿ ਮਯੁਂ ਧ੍ਵਸਨਾਵਧਿ ਸ਼੍ਰਿਤਾ । ਸਾ ਚਿਤ੍ਤਿਭਿਰ੍ਨਿ ਹਿ ਚਕਾਰ ਮਰ੍ਤ੍ਯਾਨ੍ ਵਿਦ੍ਯੁਦ੍ਭਵਨ੍ਤੀ ਪ੍ਰਤਿ ਵਵ੍ਰਿਮੌਹਤ
ਇਹ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਛਿੜਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਗਾਂ ਘੇਰੀ ਹੋਈ, ਜੀਵਨ ਦੀ ਮਿਆਦ ਮਾਪਦੀ ਹੈ, ਧੂੜ ਦੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਮਰਦਾਂ ਨੂੰ ਬਣਾਇਆ; ਬਿਜਲੀ ਬਣ ਕੇ, ਉਹ ਫੈਲ ਗਈ।
ਅਨਚ੍ਛਯੇ ਤੁਰਗਾਤੁ ਜੀਵਮੇਜਦ੍ਧ੍ਰੁਵਂ ਮਧ੍ਯ ਆ ਪਸ੍ਤ੍ਯਾਨਾਮ੍ । ਜੀਵੋ ਮृਤਸ੍ਯ ਚਰਤਿ ਸ੍ਵਧਾਭਿਰਮਰ੍ਤ੍ਯੋ ਮਰ੍ਤ੍ਯੇਨਾ ਸਯੋਨਿਃ
ਖੁਲ੍ਹਾ, ਤੇਜ਼ ਚਲਣ ਵਾਲਾ, ਜੀਵਤ, ਕੰਪਦਾ, ਘਰਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਟਿਕਿਆ। ਜੀਵਤ ਮਰੇ ਹੋਏ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਨਾਲ ਚਲਦਾ ਹੈ; ਅਮਰ ਮਰਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕੋ ਜਣਨੀ ਵਿੱਚ ਹੈ।
ਵਿਧੁਂ ਦਦ੍ਰਾਣਂ ਸਲਿਲਸ੍ਯ ਪृष੍ਠੇ ਯੁਵਾਨਂ ਸਨ੍ਤਂ ਪਲਿਤੋ ਜਗਾਰ । ਦੇਵਸ੍ਯ ਪਸ਼੍ਯ ਕਾਵ੍ਯਂ ਮਹਿਤ੍ਵਾਦ੍ਯ ਮਮਾਰ ਸ ਹ੍ਯਃ ਸਮਾਨ
ਚੰਨ, ਚਮਕਦਾ ਹੋਇਆ, ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਤਹ ਉੱਤੇ, ਜਵਾਨ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਪੱਕਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਵੇਖੋ: ਉਸ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਨਾਲ, ਇੱਕ ਅੱਜ ਮਰ ਗਿਆ, ਪਰ ਕੱਲ੍ਹ ਜਨਮਿਆ ਸੀ।
ਯ ਈਂ ਚਕਾਰ ਨ ਸੋ ਅਸ੍ਯ ਵੇਦ ਯ ਈਂ ਦਦਰ੍ਸ਼ ਹਿਰੁਗਿਨ੍ ਨੁ ਤਸ੍ਮਾਤ੍। ਸ ਮਾਤੁਰ੍ਯੋਨਾ ਪਰਿਵੀਤੋ ਅਨ੍ਤਰ੍ਬਹੁਪ੍ਰਜਾ ਨਿਰ੍ऋਤਿਰਾ ਵਿਵੇਸ਼
ਜਿਸ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਬਣਾਇਆ, ਉਹ ਇਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ; ਜਿਸ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਉਹ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਇਸ ਤੋਂ ਜਖਮੀ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਲਈ, ਮਾਂ ਦੀ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਲਪੇਟਿਆ ਹੋਇਆ, ਨਿਰ੍ਰਿਤੀ ਅੰਦਰ ਆ ਗਈ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸੰਤਾਨਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ।
{੨੬} ਅਪਸ਼੍ਯਂ ਗੋਪਾਮਨਿਪਦ੍ਯਮਾਨਮਾ ਚ ਪਰਾ ਚ ਪਥਿਭਿਸ਼੍ਚਰਨ੍ਤਮ੍ । ਸ ਸਧ੍ਰੀਚੀਃ ਸ ਵਿषੂਚੀਰ੍ਵਸਾਨ ਆ ਵਰੀਵਰ੍ਤਿ ਭੁਵਨੇष੍ਵਨ੍ਤਃ
ਮੈਂ ਗੋਪਾਲ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਬਿਨਾ ਰੁਕਾਵਟ ਦੇ ਚਲਦਾ, ਨੇੜੇ ਤੇ ਦੂਰ ਦੇ ਰਸਤੇ ਉੱਤੇ ਘੁੰਮਦਾ। ਉਹ ਸਿੱਧਾ ਜਾਂਦਾ, ਉਹ ਵਕਰਾ ਜਾਂਦਾ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਲਪੇਟਿਆ ਹੋਇਆ, ਸੰਸਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਦਰ-ਬਾਹਰ ਮੁੜਦਾ।
ਦ੍ਯੌਰ੍ਨਃ ਪਿਤਾ ਜਨਿਤਾ ਨਾਭਿਰਤ੍ਰ ਬਨ੍ਧੁਰ੍ਨੋ ਮਾਤਾ ਪृਥਿਵੀ ਮਹੀਯਮ੍ । ਉਤ੍ਤਾਨਯੋਸ਼੍ਚਮ੍ਵੋਰ੍ਯੋਨਿਰਨ੍ਤਰਤ੍ਰਾ ਪਿਤਾ ਦੁਹਿਤੁਰ੍ਗਰ੍ਭਮਾਧਾਤ੍
ਅਸਮਾਨ ਸਾਡਾ ਪਿਤਾ ਹੈ, ਰਚਨਹਾਰ, ਇੱਥੇ ਨਾਭੀ ਤੇ ਬੰਧਨ। ਧਰਤੀ ਸਾਡੀ ਮਾਂ ਹੈ, ਮੈਂ ਉਸ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਉੱਪਰ ਉਲਟੇ ਪਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਗਰਭ ਹੈ; ਉੱਥੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਧੀ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਬੀਜ ਰੱਖਿਆ।
ਪृਛਾਮਿ ਤ੍ਵਾ ਪਰਮਨ੍ਤਂ ਪृਥਿਵ੍ਯਾਃ ਪृਛਾਮਿ ਵृष੍ਣੋ ਅਸ਼੍ਵਸ੍ਯ ਰੇਤਃ । ਪृਛਾਮਿ ਵਿਸ਼੍ਵਸ੍ਯ ਭੁਵਨਸ੍ਯ ਨਾਭਿਂ ਪृਛਾਮਿ ਵਾਚਃ ਪਰਮਂ ਵ੍ਯੋਮ
ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਧਰਤੀ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਦੂਰਲੇ ਹੱਦ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਵੱਛੇ ਤੇ ਘੋੜੇ ਦੇ ਬੀਜ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰਾਂ ਦੀ ਨਾਭੀ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਬੋਲ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਥਾਂ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ।
ਇਯਂ ਵੇਦਿਃ ਪਰੋ ਅਨ੍ਤਃ ਪृਥਿਵ੍ਯਾ ਅਯਂ ਸੋਮੋ ਵृष੍ਣੋ ਅਸ਼੍ਵਸ੍ਯ ਰੇਤਃ । ਅਯਂ ਯਜ੍ਞੋ ਵਿਸ਼੍ਵਸ੍ਯ ਭੁਵਨਸ੍ਯ ਨਾਭਿਰ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਯਂ ਵਾਚਃ ਪਰਮਂ ਵ੍ਯੋਮ
ਇਹ ਵੇਦੀ ਧਰਤੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਦੂਰਲਾ ਹੱਦ ਹੈ; ਇਹ ਸੋਮ ਵੱਛੇ ਤੇ ਘੋੜੇ ਦਾ ਬੀਜ ਹੈ। ਇਹ ਯਜਨ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰਾਂ ਦੀ ਨਾਭੀ ਹੈ; ਇਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਬੋਲ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਥਾਂ ਹੈ।
ਨ ਵਿ ਜਾਨਾਮਿ ਯਦਿਵੇਦਮਸ੍ਮਿ ਨਿਣ੍ਯਃ ਸਂਨਦ੍ਧੋ ਮਨਸਾ ਚਰਾਮਿ । ਯਦਾ ਮਾਗਨ੍ ਪ੍ਰਥਮਜਾ ऋਤਸ੍ਯਾਦਿਦ੍ਵਾਚੋ ਅਸ਼੍ਨੁਵੇ ਭਾਗਮਸ੍ਯਾਃ
ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ ਕਿ ਮੈਂ ਕੀ ਹਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਮਨ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ, ਮੈਂ ਘੁੰਮਦਾ ਹਾਂ। ਜਦੋਂ ਸੱਚ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਜਨਮਿਆ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆਇਆ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਇਸ ਬੋਲ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।
ਅਪਾਙ੍ਪ੍ਰਾਙੇਤਿ ਸ੍ਵਧਯਾ ਗृਭੀਤੋऽਮਰ੍ਤ੍ਯੋ ਮਰ੍ਤ੍ਯੇਨਾ ਸਯੋਨਿਃ । ਤਾ ਸ਼ਸ਼੍ਵਨ੍ਤਾ ਵਿषੂਚੀਨਾ ਵਿਯਨ੍ਤਾ ਨ੍ਯਨ੍ਯਂ ਚਿਕ੍ਯੁਰ੍ਨ ਨਿ ਚਿਕ੍ਯੁਰਨ੍ਯਮ੍
ਉਹ ਪਿੱਛੇ ਤੇ ਅੱਗੇ ਚਲਦਾ ਹੈ, ਆਪਣੀ ਹੀ ਸਵਭਾਵ ਨਾਲ ਫੜਿਆ ਹੋਇਆ, ਅਮਰ, ਮਰਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਇੱਕ ਗਰਭ ਸਾਂਝਾ ਕਰਦਾ। ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵੱਖ-ਵੱਖ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੂਰ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਹ ਇੱਕ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ, ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ।
ਸਪ੍ਤਾਰ੍ਧਗਰ੍ਭਾ ਭੁਵਨਸ੍ਯ ਰੇਤੋ ਵਿष੍ਣੋਸ੍ਤਿष੍ਠਨ੍ਤਿ ਪ੍ਰਦਿਸ਼ਾ ਵਿਧਰ੍ਮਣਿ । ਤੇ ਧੀਤਿਭਿਰ੍ਮਨਸਾ ਤੇ ਵਿਪਸ਼੍ਚਿਤਃ ਪਰਿਭੁਵਃ ਪਰਿ ਭਵਨ੍ਤਿ ਵਿਸ਼੍ਵਤਃ
ਸੱਤ, ਅੱਧ-ਗਰਭੀ, ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਬੀਜ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਖੜੇ ਹਨ, ਕਾਨੂੰਨ ਨਾਲ ਟਿਕੇ ਹੋਏ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰਾਂ, ਮਨ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਘੇਰਦੇ ਤੇ ਲਪੇਟਦੇ ਹਨ।