ਬृਹਚ੍ਚ ਰਥਂਤਰਂ ਚ ਦ੍ਵੌ ਸ੍ਤਨਾਵਾਸ੍ਤਾਂ ਯਜ੍ਞਾਯਜ੍ਞਿਯਂ ਚ ਵਾਮਦੇਵ੍ਯਂ ਚ ਦ੍ਵੌ
ਬ੍ਰਹਤ ਤੇ ਰਥੰਤਰਾ ਉਸ ਦੇ ਦੋ ਥਣ ਸਨ; ਯਜਨਯਜਨੀਆ ਤੇ ਵਾਮਦੇਵ ਉਸ ਦੇ ਹੋਰ ਦੋ ਥਣ ਸਨ।
ਓषਧੀਰੇਵ ਰਥਂਤਰੇਣ ਦੇਵਾ ਅਦੁਹ੍ਰਨ੍ ਵ੍ਯਚੋ ਬृਹਤਾ
ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਰਥੰਤਰਾ ਨਾਲ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਦਾ ਦੁੱਧ ਕੱਢਿਆ, ਬ੍ਰਹਤ ਨਾਲ ਚਮਕ ਦਾ ਦੁੱਧ ਕੱਢਿਆ।
ਅਪੋ ਵਾਮਦੇਵ੍ਯੇਨ ਯਜ੍ਞਂ ਯਜ੍ਞਾਯਜ੍ਞਿਯੇਨ
ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਵਾਮਦੇਵ ਨਾਲ ਪਾਣੀਆਂ ਦਾ, ਤੇ ਯਜਨਯਜਨੀਆ ਨਾਲ ਯਜਨ ਦਾ ਦੁੱਧ ਕੱਢਿਆ।
ਓषਧੀਰੇਵਾਸ੍ਮੈ ਰਥਂਤਰਂ ਦੁਹੇ ਵ੍ਯਚੋ ਬृਹਤ੍
ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਲਈ ਰਥੰਤਰਾ ਦਾ, ਤੇ ਚਮਕ ਨੇ ਬ੍ਰਹਤ ਦਾ ਦੁੱਧ ਕੱਢਿਆ।
ਅਪੋ ਵਾਮਦੇਵ੍ਯਂ ਯਜ੍ਞਂ ਯਜ੍ਞਾਯਜ੍ਞਿਯਂ ਯ ਵੇਦ
ਜੋ ਪਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਵਾਮਦੇਵ ਸਮਝਦਾ ਹੈ, ਯਜਨ ਨੂੰ ਯਜਨਯਜਨੀਆ ਸਮਝਦਾ ਹੈ—
ਸੋਦਕ੍ਰਾਮਤ੍ਸਾ ਵਨਸ੍ਪਤੀਨ੍ ਆਗਚ੍ਛਤ੍ਤਾਂ ਵਨਸ੍ਪਤਯੋऽਘ੍ਨਤ ਸਾ ਸਂਵਤ੍ਸਰੇ ਸਮਭਵਤ੍। ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਵਨਸ੍ਪਤੀਨਾਂ ਸਂਵਤ੍ਸਰੇ ਵृਕ੍ਣਮਪਿ ਰੋਹਤਿ ਵृਸ਼੍ਚਤੇऽਸ੍ਯਾਪ੍ਰਿਯੋ ਭ੍ਰਾਤृਵ੍ਯੋ ਯ ਏਵਂ ਵੇਦ
ਉਹ ਅੱਗੇ ਵਧੀ, ਦਰੱਖਤਾਂ ਕੋਲ ਗਈ; ਦਰੱਖਤਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ, ਉਹ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਗਈ। ਇਸ ਲਈ ਦਰੱਖਤਾਂ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਕੱਟਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਉੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਇਹ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਵੈਰੀ ਪਿਆਰਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਸੋਦਕ੍ਰਾਮਤ੍ਸਾ ਪਿਤॄਨ੍ ਆਗਚ੍ਛਤ੍ਤਾਂ ਪਿਤਰੋऽਘ੍ਨਤ ਸਾ ਮਾਸਿ ਸਮਭਵਤ੍। ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਪਿਤृਭ੍ਯੋ ਮਾਸ੍ਯੁਪਮਾਸ੍ਯਂ ਦਦਤਿ ਪ੍ਰ ਪਿਤृਯਾਣਂ ਪਨ੍ਥਾਂ ਜਾਨਾਤਿ ਯ ਏਵਂ ਵੇਦ
ਉਹ ਅੱਗੇ ਵਧੀ, ਪਿਤਰਾਂ ਕੋਲ ਗਈ; ਪਿਤਰਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ, ਉਹ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਗਈ। ਇਸ ਲਈ ਪਿਤਰਾਂ ਤੋਂ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਉਪਮਾਸਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਜੋ ਇਹ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਿਤਰਾਂ ਦਾ ਰਸਤਾ ਜਾਣਦਾ ਹੈ।
ਸੋਦਕ੍ਰਾਮਤ੍ਸਾ ਦੇਵਾਨ੍ ਆਗਚ੍ਛਤ੍ਤਾਂ ਦੇਵਾ ਅਘ੍ਨਤ ਸਾਰ੍ਧਮਾਸੇ ਸਮਭਵਤ੍। ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਦੇਵੇਭ੍ਯੋऽਰ੍ਧਮਾਸੇ ਵषਟ੍ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਪ੍ਰ ਦੇਵਯਾਨਂ ਪਨ੍ਥਾਂ ਜਾਨਾਤਿ ਯ ਏਵਂ ਵੇਦ
ਉਹ ਅੱਗੇ ਵਧੀ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਕੋਲ ਗਈ; ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ, ਉਹ ਅੱਧ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਗਈ। ਇਸ ਲਈ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਅੱਧ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਵਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਇਹ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਰਸਤਾ ਜਾਣਦਾ ਹੈ।
ਸੋਦਕ੍ਰਾਮਤ੍ਸਾ ਮਨੁष੍ਯਾਨ੍ ਆਗਚ੍ਛਤ੍ਤਾਂ ਮਨੁष੍ਯਾ ਅਘ੍ਨਤ ਸਾ ਸਦ੍ਯਃ ਸਮਭਵਤ੍। ਤਸ੍ਮਾਨ੍ ਮਨੁष੍ਯੇਭ੍ਯ ਉਭਯਦ੍ਯੁਰੁਪ ਹਰਨ੍ਤ੍ਯੁਪਾਸ੍ਯ ਗृਹੇ ਹਰਨ੍ਤਿ ਯ ਏਵਂ ਵੇਦ
ਉਹ ਉਥੋਂ ਚਲ ਕੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਕੋਲ ਆਈ। ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵੱਜਿਆ, ਤੇ ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਗਈ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਜੋ ਇਹ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਦਿਨ ਤੇ ਰਾਤ ਦੋਵੇਂ, ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿਚ ਲਿਆ ਕੇ ਪੂਜਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਉਹ ਘਰ ਵਿਚ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸੋਦਕ੍ਰਾਮਤ੍ਸਾਸੁਰਾਨ੍ ਆਗਚ੍ਛਤ੍ਤਾਮਸੁਰਾ ਉਪਾਹ੍ਵਯਨ੍ਤ ਮਾਯ ਏਹੀਤਿ । ਤਸ੍ਯਾ ਵਿਰੋਚਨਃ ਪ੍ਰਾਹ੍ਰਾਦਿਰ੍ਵਤ੍ਸ ਆਸੀਦਯਸ੍ਪਾਤ੍ਰਂ ਪਾਤ੍ਰਮ੍ । ਤਾਂ ਦ੍ਵਿਮੂਰ੍ਧਾਰ੍ਤ੍ਵ੍ਯੋऽਧੋਕ੍ਤਾਂ ਮਾਯਾਮੇਵਾਧੋਕ੍॥ ਤਾਂ ਮਾਯਾਮਸੁਰਾ ਉਪ ਜੀਵਨ੍ਤ੍ਯੁਪਜੀਵਨੀਯੋ ਭਵਤਿ ਯ ਏਵਂ ਵੇਦ
ਉਹ ਉਥੋਂ ਚਲ ਕੇ ਅਸੁਰਾਂ ਕੋਲ ਆਈ। ਅਸੁਰਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਵਾਜ਼ ਦਿੱਤੀ, 'ਮਾਇਆ ਆ!' ਉਸ ਲਈ ਵਿਰੋਚਨ ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਵੱਛਾ ਸੀ, ਤੇ ਮਟਕਾ ਕੱਚਾ ਪਾਤਰ ਸੀ। ਦੋ ਸਿਰ ਵਾਲਾ ਯਾਜਕ ਹੇਠਾਂ ਤੋਂ ਦੁੱਧ ਕੱਢਿਆ, ਤੇ ਮਾਇਆ ਹੀ ਨਿਕਲੀ। ਅਸੁਰਾਂ ਉਸ ਮਾਇਆ ਤੇ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ; ਜੋ ਇਹ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਸੋਦਕ੍ਰਾਮਤ੍ਸਾ ਪਿਤॄਨ੍ ਆਗਚ੍ਛਤ੍ਤਾਂ ਪਿਤਰ ਉਪਾਹ੍ਵਯਨ੍ਤ ਸ੍ਵਧ ਏਹੀਤਿ । ਤਸ੍ਯਾ ਯਮੋ ਰਾਜਾ ਵਤ੍ਸ ਆਸੀਦ੍ਰਜਤਪਾਤ੍ਰਂ ਪਾਤ੍ਰਮ੍ । ਤਾਮਨ੍ਤਕੋ ਮਾਰ੍ਤ੍ਯਵੋऽਧੋਕ੍ਤਾਂ ਸ੍ਵਧਾਮੇਵਾਧੋਕ੍। ਤਾਂ ਸ੍ਵਧਾਂ ਪਿਤਰ ਉਪ ਜੀਵਨ੍ਤ੍ਯੁਪਜੀਵਨੀਯੋ ਭਵਤਿ ਯ ਏਵਂ ਵੇਦ
ਉਹ ਉਥੋਂ ਚਲ ਕੇ ਪਿਤਰਾਂ ਕੋਲ ਆਈ। ਪਿਤਰਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਵਾਜ਼ ਦਿੱਤੀ, 'ਸਵਧਾ ਆ!' ਉਸ ਲਈ ਯਮ ਰਾਜਾ ਵੱਛਾ ਸੀ, ਤੇ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਪਾਤਰ ਸੀ। ਅੰਤਕਾ, ਮ੍ਰਿਤਯੂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਹੇਠਾਂ ਤੋਂ ਦੁੱਧ ਕੱਢਿਆ, ਤੇ ਸਵਧਾ ਹੀ ਨਿਕਲੀ। ਪਿਤਰਾਂ ਉਸ ਸਵਧਾ ਤੇ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ; ਜੋ ਇਹ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਵਧਾ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਸੋਦਕ੍ਰਾਮਤ੍ਸਾ ਮਨੁष੍ਯਾਨ੍ ਆਗਚ੍ਛਤ੍ਤਾਂ ਮਨੁष੍ਯਾ ਉਪਾਹ੍ਵਯਨ੍ਤੇਰਾਵਤ੍ਯੇਹੀਤਿ । ਤਸ੍ਯਾ ਮਨੁਰ੍ਵੈਵਸ੍ਵਤੋ ਵਤ੍ਸ ਆਸੀਤ੍ਪृਥਿਵੀ ਪਾਤ੍ਰਮ੍ । ਤਾਂ ਪृਥੀ ਵੈਨ੍ਯੋऽਧੋਕ੍ਤਾਂ ਕृषਿਂ ਚ ਸਸ੍ਯਂ ਚਾਧੋਕ੍। ਤੇ ਸ੍ਵਧਾਂ ਕृषਿਂ ਚ ਸਸ੍ਯਂ ਚ ਮਨੁष੍ਯਾ ਉਪ ਜੀਵਨ੍ਤਿ ਕृष੍ਟਰਾਧਿਰੁਪਜੀਵਨੀਯੋ ਭਵਤਿ ਯ ਏਵਂ ਵੇਦ
ਉਹ ਉਥੋਂ ਚਲ ਕੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਕੋਲ ਆਈ। ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਵਾਜ਼ ਦਿੱਤੀ, 'ਭਰਪੂਰਤਾ ਆ!' ਉਸ ਲਈ ਮਨੁ ਵੈਵਸਵਤ ਵੱਛਾ ਸੀ, ਤੇ ਧਰਤੀ ਪਾਤਰ ਸੀ। ਪ੍ਰਿਥੂ ਵੈਨਯ ਨੇ ਹੇਠਾਂ ਤੋਂ ਦੁੱਧ ਕੱਢਿਆ, ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ੀ ਤੇ ਫਸਲਾਂ ਨਿਕਲੀਆਂ। ਮਨੁੱਖ ਸਵਧਾ, ਕ੍ਰਿਸ਼ੀ ਤੇ ਫਸਲਾਂ ਤੇ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ; ਜੋ ਇਹ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਖੇਤੀ ਦੀ ਭਲਾਈ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਸੋਦਕ੍ਰਾਮਤ੍ਸਾ ਸਪ੍ਤऋषੀਨ੍ ਆਗਚ੍ਛਤ੍ਤਾਂ ਸਪ੍ਤऋषਯ ਉਪਾਹ੍ਵਯਨ੍ਤ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣ੍ਵਤ੍ਯੇਹੀਤਿ । ਤਸ੍ਯਾਃ ਸੋਮੋ ਰਾਜਾ ਵਤ੍ਸ ਆਸੀਚ੍ਛਨ੍ਦਃ ਪਾਤ੍ਰਮ੍ । ਤਾਂ ਬृਹਸ੍ਪਤਿਰਾਙ੍ਗਿਰਸੋऽਧੋਕ੍ਤਾਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਚ ਤਪਸ਼੍ਚਾਧੋਕ੍। ਤਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਚ ਤਪਸ਼੍ਚ ਸਪ੍ਤऋषਯ ਉਪ ਜੀਵਨ੍ਤਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਰ੍ਚਸ੍ਯੁਪਜੀਵਨੀਯੋ ਭਵਤਿ ਯ ਏਵਂ ਵੇਦ
ਉਹ ਉਥੋਂ ਚਲ ਕੇ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਕੋਲ ਆਈ। ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਵਾਜ਼ ਦਿੱਤੀ, 'ਪਵਿੱਤਰ ਗਿਆਨ ਆ!' ਉਸ ਲਈ ਸੋਮ ਰਾਜਾ ਵੱਛਾ ਸੀ, ਤੇ ਛੰਦ ਪਾਤਰ ਸੀ। ਬ੍ਰਿਹਸਪਤਿ ਆੰਗੀਰਸ ਨੇ ਹੇਠਾਂ ਤੋਂ ਦੁੱਧ ਕੱਢਿਆ, ਤੇ ਗਿਆਨ ਤੇ ਤਪ ਨਿਕਲੇ। ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਗਿਆਨ ਤੇ ਤਪ ਤੇ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ; ਜੋ ਇਹ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਸੋਦਕ੍ਰਾਮਤ੍ਸਾ ਦੇਵਾਨ੍ ਆਗਚ੍ਛਤ੍ਤਾਂ ਦੇਵਾ ਉਪਾਹ੍ਵਯਨ੍ਤੋਰ੍ਜ ਏਹੀਤਿ । ਤਸ੍ਯਾ ਇਨ੍ਦ੍ਰੋ ਵਤ੍ਸ ਆਸੀਚ੍ਚਮਸਃ ਪਾਤ੍ਰਮ੍ । ਤਾਂ ਦੇਵਃ ਸਵਿਤਾਧੋਕ੍ਤਾਮੂਰ੍ਜਾਮੇਵਾਧੋਕ੍। ਤਾਮੂਰ੍ਜਾਂ ਦੇਵਾ ਉਪ ਜੀਵਨ੍ਤ੍ਯੁਪਜੀਵਨੀਯੋ ਭਵਤਿ ਯ ਏਵਂ ਵੇਦ
ਉਹ ਉਥੋਂ ਚਲ ਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਕੋਲ ਆਈ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਵਾਜ਼ ਦਿੱਤੀ, 'ਤਾਕਤ ਆ!' ਉਸ ਲਈ ਇੰਦਰ ਵੱਛਾ ਸੀ, ਤੇ ਚਮਚਾ ਪਾਤਰ ਸੀ। ਦੇਵਤਾ ਸਵਿਤਾ ਨੇ ਹੇਠਾਂ ਤੋਂ ਦੁੱਧ ਕੱਢਿਆ, ਤੇ ਤਾਕਤ ਹੀ ਨਿਕਲੀ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਉਸ ਤਾਕਤ ਤੇ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ; ਜੋ ਇਹ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਸੋਦਕ੍ਰਾਮਤ੍ਸਾ ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਾਪ੍ਸਰਸ ਆਗਚ੍ਛਤ੍ਤਾਂ ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਾਪ੍ਸਰਸ ਉਪਾਹ੍ਵਯਨ੍ਤ ਪੁਣ੍ਯਗਨ੍ਧ ਏਹੀਤਿ । ਤਸ੍ਯਾਸ਼੍ਚਿਤ੍ਰਰਥਃ ਸੌਰ੍ਯਵਰ੍ਚਸੋ ਵਤ੍ਸ ਆਸੀਤ੍ਪੁष੍ਕਰਪਰ੍ਣਂ ਪਾਤ੍ਰਮ੍ । ਤਾਂ ਵਸੁਰੁਚਿਃ ਸੌਰ੍ਯਵਰ੍ਚਸੋऽਧੋਕ੍ਤਾਂ ਪੁਣ੍ਯਮੇਵ ਗਨ੍ਧਮਧੋਕ੍। ਤਂ ਪੁਣ੍ਯਂ ਗਨ੍ਧਂ ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਾਪ੍ਸਰਸ ਉਪ ਜੀਵਨ੍ਤਿ ਪੁਣ੍ਯਗਨ੍ਧਿਰੁਪਜੀਵਨੀਯੋ ਭਵਤਿ ਯ ਏਵਂ ਵੇਦ
ਉਹ ਉਥੋਂ ਚਲ ਕੇ ਗੰਧਰਵ ਤੇ ਅਪਸਰਾ ਕੋਲ ਆਈ। ਗੰਧਰਵ ਤੇ ਅਪਸਰਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਵਾਜ਼ ਦਿੱਤੀ, 'ਸੁਗੰਧ ਆ!' ਉਸ ਲਈ ਚਿਤਰਰਥ ਸੌਰਯਵਰਚਸ ਵੱਛਾ ਸੀ, ਤੇ ਨੀਲੇ ਕਮਲ ਦਾ ਪੱਤਾ ਪਾਤਰ ਸੀ। ਵਸੁਰੁਚਿ ਸੌਰਯਵਰਚਸ ਨੇ ਹੇਠਾਂ ਤੋਂ ਦੁੱਧ ਕੱਢਿਆ, ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸੁਗੰਧ ਹੀ ਨਿਕਲੀ। ਗੰਧਰਵ ਤੇ ਅਪਸਰਾ ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਸੁਗੰਧ ਤੇ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ; ਜੋ ਇਹ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੁਗੰਧ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਸੋਦਕ੍ਰਾਮਤ੍ਸੇਤਰਜਨਾਨ੍ ਆਗਚ੍ਛਤ੍ਤਾਮਿਤਰਜਨਾ ਉਪਾਹ੍ਵਯਨ੍ਤ ਤਿਰੋਧ ਏਹੀਤਿ । ਤਸ੍ਯਾਃ ਕੁਬੇਰੋ ਵੈਸ਼੍ਰਵਣੋ ਵਤ੍ਸ ਆਸੀਦਾਮਪਾਤ੍ਰਂ ਪਾਤ੍ਰਮ੍ । ਤਾਂ ਰਜਤਨਾਭਿਃ ਕਬੇਰਕੋऽਧੋਕ੍ਤਾਂ ਤਿਰੋਧਾਮੇਵਾਧੋਕ੍। ਤਾਂ ਤਿਰੋਧਾਮਤਿਰਜਨਾ ਪਿਤਰ ਉਪ ਜੀਵਨ੍ਤਿ ਤਿਰੋ ਧਤ੍ਤੇ ਸਰ੍ਵਂ ਪਾਪ੍ਮਾਨਮੁਪਜੀਵਨੀਯੋ ਭਵਤਿ ਯ ਏਵਂ ਵੇਦ
ਉਹ ਉਥੋਂ ਚਲ ਕੇ ਹੋਰ ਜੀਵਾਂ ਕੋਲ ਆਈ। ਹੋਰ ਜੀਵਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਵਾਜ਼ ਦਿੱਤੀ, 'ਢਕਾਈ ਆ!' ਉਸ ਲਈ ਕੁਬੇਰ ਵੈਸ਼ਰਵਣ ਵੱਛਾ ਸੀ, ਤੇ ਫੰਨਾ ਪਾਤਰ ਸੀ। ਚਾਂਦੀ ਵਾਲਾ ਕੁਬੇਰਕ ਨੇ ਹੇਠਾਂ ਤੋਂ ਦੁੱਧ ਕੱਢਿਆ, ਤੇ ਢਕਾਈ ਹੀ ਨਿਕਲੀ। ਹੋਰ ਜੀਵ ਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਉਸ ਢਕਾਈ ਤੇ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ; ਜੋ ਇਹ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਢਕਾਈ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸਾਰਾ ਪਾਪ ਰੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸੋਦਕ੍ਰਾਮਤ੍ਸਾ ਸਰ੍ਪਾਨ੍ ਆਗਚ੍ਛਤ੍ਤਾਂ ਸਰ੍ਪਾ ਉਪਾਹ੍ਵਯਨ੍ਤ ਵਿषਵਤ੍ਯੇਹੀਤਿ । ਤਸ੍ਯਾਸ੍ਤਕ੍ਸ਼ਕੋ ਵੈਸ਼ਾਲੇਯੋ ਵਤ੍ਸ ਆਸੀਦਲਾਬੁਪਾਤ੍ਰਂ ਪਾਤ੍ਰਮ੍ । ਤਾਂ ਧृਤਰਾष੍ਟ੍ਰ ਐਰਾਵਤੋऽਧੋਕ੍ਤਾਂ ਵਿषਮੇਵਾਧੋਕ੍। ਤਦ੍ਵਿषਂ ਸਰ੍ਪਾ ਉਪ ਜੀਵਨ੍ਤ੍ਯੁਪਜੀਵਨੀਯੋ ਭਵਤਿ ਯ ਏਵਂ ਵੇਦ
ਉਹ ਉਥੋਂ ਚਲ ਕੇ ਸੱਪਾਂ ਕੋਲ ਆਈ। ਸੱਪਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਵਾਜ਼ ਦਿੱਤੀ, 'ਵਿਸ਼ ਆ!' ਉਸ ਲਈ ਤਕਸ਼ਕ ਵੈਸ਼ਾਲਯ ਵੱਛਾ ਸੀ, ਤੇ ਲੌਕੀ ਪਾਤਰ ਸੀ। ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਏਰਾਵਤ ਨੇ ਹੇਠਾਂ ਤੋਂ ਦੁੱਧ ਕੱਢਿਆ, ਤੇ ਵਿਸ਼ ਹੀ ਨਿਕਲਿਆ। ਸੱਪਾਂ ਉਸ ਵਿਸ਼ ਤੇ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ; ਜੋ ਇਹ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਸ਼ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਦਿਵਸ੍ਪृਥਿਵ੍ਯਾ ਅਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸ਼ਾਤ੍ਸਮੁਦ੍ਰਾਦਗ੍ਨੇਰ੍ਵਾਤਾਨ੍ ਮਧੁਕਸ਼ਾ ਹਿ ਜਜ੍ਞੇ । ਤਾਂ ਚਾਯਿਤ੍ਵਾਮृਤਂ ਵਸਾਨਾਂ ਹृਦ੍ਭਿਃ ਪ੍ਰਜਾਃ ਪ੍ਰਤਿ ਨਨ੍ਦਨ੍ਤਿ ਸਰ੍ਵਾਃ
ਅਕਾਸ਼, ਧਰਤੀ, ਅੰਤਰਿਕਸ਼, ਸਮੁੰਦਰ, ਅੱਗ ਤੇ ਹਵਾ ਤੋਂ ਮਿੱਠੀ ਕਣੀ ਪੈਦਾ ਹੋਈ। ਅਮਰਤਾ ਦੇ ਕਪੜੇ ਪਹਿਨ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਦਿਲੋਂ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।
ਮਹਤ੍ਪਯੋ ਵਿਸ਼੍ਵਰੂਪਮਸ੍ਯਾਃ ਸਮੁਦ੍ਰਸ੍ਯ ਤ੍ਵੋਤ ਰੇਤ ਆਹੁਃ । ਯਤ ਐਤਿ ਮਧੁਕਸ਼ਾ ਰਰਾਣਾ ਤਤ੍ਪ੍ਰਾਣਸ੍ਤਦਮृਤਂ ਨਿਵਿष੍ਟਮ੍
ਇਸ ਸਮੁੰਦਰ ਦਾ ਦੁੱਧ ਵੱਡਾ ਹੈ, ਹਰ ਰੂਪ ਵਾਲਾ। ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਦਾ ਬੀਜ ਵੀ ਉਥੇ ਹੈ। ਜਿੱਥੋਂ ਮਿੱਠੀ ਕਣੀ ਭਰਪੂਰਤਾ ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਉਹੀ ਸਾਸ ਹੈ, ਉਹੀ ਅਮਰਤਾ ਅੰਦਰ ਵੱਸਦੀ ਹੈ।
ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤ੍ਯਸ੍ਯਾਸ਼੍ਚਰਿਤਂ ਪृਥਿਵ੍ਯਾਂ ਪृਥਙ੍ਨਰੋ ਬਹੁਧਾ ਮੀਮਾਂਸਮਾਨਾਃ । ਅਗ੍ਨੇਰ੍ਵਾਤਾਨ੍ ਮਧੁਕਸ਼ਾ ਹਿ ਜਜ੍ਞੇ ਮਰੁਤਾਮੁਗ੍ਰਾ ਨਪ੍ਤਿਃ
ਮਨੁੱਖ ਧਰਤੀ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਕਰਤੂਤ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਹਰ ਕੋਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਜਾਂਚਦਾ ਹੈ। ਮਿੱਠੀ ਕਣੀ ਅੱਗ ਤੇ ਹਵਾ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ, ਮਾਰੁਤਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸੰਤਾਨ।
ਮਾਤਾਦਿਤ੍ਯਾਨਾਂ ਦੁਹਿਤਾ ਵਸੂਨਾਂ ਪ੍ਰਾਣਃ ਪ੍ਰਜਾਨਾਮਮृਤਸ੍ਯ ਨਾਭਿਃ । ਹਿਰਣ੍ਯਵਰ੍ਣਾ ਮਧੁਕਸ਼ਾ ਘृਤਾਚੀ ਮਹਾਨ੍ ਭਰ੍ਗਸ਼੍ਚਰਤਿ ਮਰ੍ਤ੍ਯੇषੁ
ਆਦਿਤਿਆਂ ਦੀ ਮਾਂ, ਵਸੂਆਂ ਦੀ ਧੀ, ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਸਾਸ, ਅਮਰਤਾ ਦੀ ਨਾਭੀ, ਸੋਨੇ ਵਾਲੀ, ਮਿੱਠੀ ਕਣੀ, ਘੀ ਨਾਲ ਲਪੇਟੀ ਹੋਈ, ਵੱਡੀ ਚਮਕ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਫਿਰਦੀ ਹੈ।
ਮਧੋਃ ਕਸ਼ਾਮਜਨਯਨ੍ਤ ਦੇਵਾਸ੍ਤਸ੍ਯਾ ਗਰ੍ਭੋ ਅਭਵਦ੍ਵਿਸ਼੍ਵਰੂਪਃ । ਤਂ ਜਾਤਂ ਤਰੁਣਂ ਪਿਪਰ੍ਤਿ ਮਾਤਾ ਸ ਜਾਤੋ ਵਿਸ਼੍ਵਾ ਭੁਵਨਾ ਵਿ ਚष੍ਟੇ
ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਮਿੱਠ ਤੋਂ ਮਿੱਠੀ ਕਣੀ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ; ਉਸ ਦਾ ਗਰਭ ਹਰ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਮਾਂ ਜਦ ਨਵਾਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਲਦੀ ਹੈ; ਤੇ ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ ਉਹ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।
ਕਸ੍ਤਂ ਪ੍ਰ ਵੇਦ ਕ ਉ ਤਂ ਚਿਕੇਤ ਯੋ ਅਸ੍ਯਾ ਹृਦਃ ਕਲਸ਼ਃ ਸੋਮਧਾਨੋ ਅਕ੍ਸ਼ਿਤਃ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਸੁਮੇਧਾਃ ਸੋ ਅਸ੍ਮਿਨ੍ ਮਦੇਤ
ਕੌਣ ਉਸ ਨੂੰ ਸੱਚਮੁੱਚ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਕੌਣ ਉਸ ਨੂੰ ਸਮਝਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਦਿਲ ਦਾ ਘੜਾ ਸੋਮ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਤੇ ਟੁੱਟਿਆ ਨਹੀਂ? ਗਿਆਨਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਮਝ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਮਨਾਏ।
ਸ ਤੌ ਪ੍ਰ ਵੇਦ ਸ ਉ ਤੌ ਚਿਕੇਤ ਯਾਵਸ੍ਯਾਃ ਸ੍ਤਨੌ ਸਹਸ੍ਰਧਾਰਾਵਕ੍ਸ਼ਿਤੌ । ਊਰ੍ਜਂ ਦੁਹਾਤੇ ਅਨਪਸ੍ਫੁਰਨ੍ਤੌ
ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਨੂੰ ਸੱਚਮੁੱਚ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਨੂੰ ਸਮਝਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਦੋ ਸਤਨ ਹਜ਼ਾਰ ਧਾਰਾਂ ਵਾਲੇ, ਟੁੱਟੇ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਪੋਸ਼ਣ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਕਦੇ ਘਟਦੇ ਨਹੀਂ।
ਹਿਙ੍ਕਰਿਕ੍ਰਤੀ ਬृਹਤੀ ਵਯੋਧਾ ਉਚ੍ਚੈਰ੍ਘੋषਾਭ੍ਯੇਤਿ ਯਾ ਵ੍ਰਤਮ੍ । ਤ੍ਰੀਨ੍ ਘਰ੍ਮਾਨ੍ ਅਭਿ ਵਾਵਸ਼ਾਨਾ ਮਿਮਾਤਿ ਮਾਯੁਂ ਪਯਤੇ ਪਯੋਭਿਃ
ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਾਲੀ, ਵੱਡੀ, ਤਾਕਤ ਦੇਣ ਵਾਲੀ, ਜੋ ਵਚਨ ਨਾਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਤਿੰਨ ਘਰਮਾਂ ਨੂੰ ਮਾਪ ਕੇ, ਉਹ ਜੀਵਨ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਦੁੱਧਾਂ ਨਾਲ ਪਾਲਦੀ ਹੈ।
ਯਾਮਾਪੀਨਾਮੁਪਸੀਦਨ੍ਤ੍ਯਾਪਃ ਸ਼ਾਕ੍ਵਰਾ ਵृषਭਾ ਯੇ ਸ੍ਵਰਾਜਃ । ਤੇ ਵਰ੍षਨ੍ਤਿ ਤੇ ਵਰ੍षਯਨ੍ਤਿ ਤਦ੍ਵਿਦੇ ਕਾਮਮੂਰ੍ਜਮਾਪਃ
ਜਦ ਪਾਣੀਆਂ ਉਸ ਨੂੰ ਫੂਲਦੇ ਹੋਏ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਸ਼ਾਕਵਰੀਆਂ, ਉਹ ਬਲਦ ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਚਮਕਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਵਰਖਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵਰਖਾ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਜੋ ਇਹ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਪਾਣੀਆਂ ਇੱਛਾ ਤੇ ਪੋਸ਼ਣ ਪੂਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਸ੍ਤਨਯਿਤ੍ਨੁਸ੍ਤੇ ਵਾਕ੍ਪ੍ਰਜਾਪਤੇ ਵृषਾ ਸ਼ੁष੍ਮਂ ਕ੍ਸ਼ਿਪਸਿ ਭੂਮ੍ਯਾਮਧਿ । ਅਗ੍ਨੇਰ੍ਵਾਤਾਨ੍ ਮਧੁਕਸ਼ਾ ਹਿ ਜਜ੍ਞੇ ਮਰੁਤਾਮੁਗ੍ਰਾ ਨਪ੍ਤਿਃ
ਤੇਰੀ ਗੜਗੜਾਹਟ, ਹੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਬੋਲ ਹੈ; ਤੂੰ ਵਧੇਰੇ ਬਲ ਨਾਲ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਸੁੱਟਦਾ ਹੈਂ। ਅੱਗ ਤੇ ਹਵਾ ਤੋਂ, ਮਿੱਠੀ ਬੋਲੀ ਵਾਲਾ ਜਨਮਿਆ, ਜੋ ਮਰੁਤਾਂ ਦਾ ਤੀਖਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ।
{੧} ਯਥਾ ਸੋਮਃ ਪ੍ਰਾਤਃਸਵਨੇ ਅਸ਼੍ਵਿਨੋਰ੍ਭਵਤਿ ਪ੍ਰਿਯਃ । ਏਵਾ ਮੇ ਅਸ਼੍ਵਿਨਾ ਵਰ੍ਚ ਆਤ੍ਮਨਿ ਧ੍ਰਿਯਤਾਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਸੋਮਾ ਸਵੇਰੇ ਅਸ਼ਵਿਨਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਓ ਅਸ਼ਵਿਨੋ, ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਚਮਕ ਠਿਕਾ ਦਿਓ।
ਯਥਾ ਸੋਮੋ ਦ੍ਵਿਤੀਯੇ ਸਵਨ ਇਨ੍ਦ੍ਰਾਗ੍ਨ੍ਯੋਰ੍ਭਵਤਿ ਪ੍ਰਿਯਃ । ਏਵਾ ਮ ਇਨ੍ਦ੍ਰਾਗ੍ਨੀ ਵਰ੍ਚ ਆਤ੍ਮਨਿ ਧ੍ਰਿਯਤਾਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਸੋਮਾ ਦੂਜੇ ਸਮੇਂ ਇੰਦਰ ਤੇ ਅੱਗ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਓ ਇੰਦਰ ਤੇ ਅੱਗ, ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਚਮਕ ਠਿਕਾ ਦਿਓ।
ਯਥਾ ਸੋਮਸ੍ਤृਤੀਯੇ ਸਵਨ ऋਭੂਣਾਂ ਭਵਤਿ ਪ੍ਰਿਯਃ । ਏਵਾ ਮ ऋਭਵੋ ਵਰ੍ਚ ਆਤ੍ਮਨਿ ਧ੍ਰਿਯਤਾਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਸੋਮਾ ਤੀਜੇ ਸਮੇਂ ਰਿਭੂਆਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਓ ਰਿਭੂਓ, ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਚਮਕ ਠਿਕਾ ਦਿਓ।