ਵਿਸ਼੍ਵੇ ਦੇਵਾਃ ਉਪਰਿष੍ਟਾਦੁਬ੍ਜਨ੍ਤੋ ਯਨ੍ਤ੍ਵੋਜਸਾ । ਮਧ੍ਯੇਨ ਘ੍ਨਨ੍ਤੋ ਯਨ੍ਤੁ ਸੇਨਾਮਙ੍ਗਿਰਸੋ ਮਹੀਮ੍
ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਉਪਰੋਂ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਜਾਲ ਫੈਲਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਅੰਗਿਰਸ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਤੇ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਫੌਜ ਨੂੰ ਮਾਰੇ।
ਵਨਸ੍ਪਤੀਨ੍ ਵਾਨਸ੍ਪਤ੍ਯਾਨ੍ ਓषਧੀਰੁਤ ਵੀਰੁਧਃ । ਦ੍ਵਿਪਾਚ੍ਚਤੁष੍ਪਾਦਿष੍ਣਾਮਿ ਯਥਾ ਸੇਨਾਮਮੂਂ ਹਨਨ੍
ਜੰਗਲ ਦੇ ਦਰਖ਼ਤ, ਜੰਗਲ ਦੇ ਜੀਵ, ਜੜੀਆਂ ਤੇ ਘਾਹ; ਦੋ ਪੈਰ ਵਾਲੇ ਤੇ ਚਾਰ ਪੈਰ ਵਾਲੇ—ਮੈਂ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਭੇਜਦਾ ਹਾਂ ਤਾਂ ਕਿ ਉਹ ਫੌਜ ਨੂੰ ਮਾਰ ਸਕਣ।
ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਾਪ੍ਸਰਸਃ ਸਰ੍ਪਾਨ੍ ਦੇਵਾਨ੍ ਪੁਣ੍ਯਜਨਾਨ੍ ਪਿਤॄਨ੍ । ਦृष੍ਟਾਨ੍ ਅਦृष੍ਟਾਨ੍ ਇष੍ਣਾਮਿ ਯਥਾ ਸੇਨਾਮਮੂਂ ਹਨਨ੍
ਗੰਧਰਵ, ਅਪਸਰਾ, ਸੱਪ, ਦੇਵਤੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਜੀਵ ਤੇ ਪਿਤਰ; ਦਿੱਖੇ ਤੇ ਨਾ ਦਿੱਖੇ—ਮੈਂ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਭੇਜਦਾ ਹਾਂ ਤਾਂ ਕਿ ਉਹ ਫੌਜ ਨੂੰ ਮਾਰ ਸਕਣ।
ਇਮ ਉਪ੍ਤਾ ਮृਤ੍ਯੁਪਾਸ਼ਾ ਯਾਨ੍ ਆਕ੍ਰਮ੍ਯ ਨ ਮੁਚ੍ਯਸੇ । ਅਮੁष੍ਯਾ ਹਨ੍ਤੁ ਸੇਨਾਯਾ ਇਦਂ ਕੂਟਂ ਸਹਸ੍ਰਸ਼ਃ
ਇਹ ਮੌਤ ਦੀਆਂ ਫਾਂਸਾਂ ਹਨ, ਜੋ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਫੜ ਲੈਣ ਤਾਂ ਛੱਡਦੀਆਂ ਨਹੀਂ; ਇਹ ਫਸਾਓ, ਹਜ਼ਾਰ ਵਾਰੀ, ਉਹ ਫੌਜ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦੇਵੇ।
ਘਰ੍ਮਃ ਸਮਿਦ੍ਧੋ ਅਗ੍ਨਿਨਾਯਂ ਹੋਮਃ ਸਹਸ੍ਰਹਃ । ਭਵਸ਼੍ਚ ਪृਸ਼੍ਨਿਬਾਹੁਸ਼੍ਚ ਸ਼ਰ੍ਵ ਸੇਨਾਮਮੂਂ ਹਤਮ੍
ਜੋ ਤਪਤ ਹੋਮ ਹੈ, ਉਹ ਅੱਗ ਨਾਲ ਜਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਭੇਟ ਹਜ਼ਾਰ ਵਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਭਵ, ਪ੍ਰਸ਼ਨਿਬਾਹੁ ਅਤੇ ਸ਼ਰਵ, ਉਹ ਵੈਰੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿਓ।
ਮृਤ੍ਯੋਰਾषਮਾ ਪਦ੍ਯਨ੍ਤਾਂ ਕ੍ਸ਼ੁਧਂ ਸੇਦਿਂ ਵਧਂ ਭਯਮ੍ । ਇਨ੍ਦ੍ਰਸ਼੍ਚਾਕ੍ਸ਼ੁਜਾਲਾਭ੍ਯਾਂ ਸ਼ਰ੍ਵ ਸੇਨਾਮਮੂਂ ਹਤਮ੍
ਉਹ ਮੌਤ, ਭੁੱਖ, ਬੁਰੀ ਹਾਲਤ, ਕਤਲ ਅਤੇ ਡਰ ਵਿਚ ਪੈ ਜਾਵਣ। ਇੰਦਰ, ਆਪਣੀਆਂ ਦੋ ਵਜਰਾਂ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਸ਼ਰਵ, ਉਹ ਵੈਰੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿਓ।
ਪਰਾਜਿਤਾਃ ਪ੍ਰ ਤ੍ਰਸਤਾਮਿਤ੍ਰਾ ਨੁਤ੍ਤਾ ਧਾਵਤ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾ । ਬृਹਸ੍ਪਤਿਪ੍ਰਨੁਤ੍ਤਾਨਾਂ ਮਾਮੀषਾਂ ਮੋਚਿ ਕਸ਼੍ਚਨ
ਵੈਰੀ, ਜਿਹੜੇ ਹਾਰ ਗਏ ਹਨ, ਡਰ ਕੇ ਭੱਜ ਜਾਣ, ਤੇ ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਨਾਲ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਣ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ ਨੇ ਰੋਕਿਆ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਛੱਡ ਨਾ ਦੇਵੇ।
ਅਵ ਪਦ੍ਯਨ੍ਤਾਮੇषਾਮਾਯੁਧਾਨਿ ਮਾ ਸ਼ਕਨ੍ ਪ੍ਰਤਿਧਾਮਿषੁਮ੍ । ਅਥੈषਾਂ ਬਹੁ ਬਿਭ੍ਯਤਾਮਿषਵਃ ਘ੍ਨਨ੍ਤੁ ਮਰ੍ਮਣਿ
ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਹਥਿਆਰ ਥੱਲੇ ਡਿੱਗ ਜਾਣ; ਉਹ ਮੇਰੇ ਵੱਲ ਤੀਰ ਚਲਾਉਣ ਦੇ ਯੋਗ ਨਾ ਰਹਿਣ। ਫਿਰ, ਜਦ ਉਹ ਡਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਤੀਰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਸਰੀਰ ਦੇ ਨਾਜ਼ੁਕ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਵੱਜਣ।
ਸਂ ਕ੍ਰੋਸ਼ਤਾਮੇਨਾਨ੍ ਦ੍ਯਾਵਾਪृਥਿਵੀ ਸਮਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸ਼ਂ ਸਹ ਦੇਵਤਾਭਿਃ । ਮਾ ਜ੍ਞਾਤਾਰਂ ਮਾ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਾਂ ਵਿਦਨ੍ਤ ਮਿਥੋ ਵਿਘ੍ਨਾਨਾ ਉਪ ਯਨ੍ਤੁ ਮृਤ੍ਯੁਮ੍
ਉਹ ਸਭ ਮਿਲ ਕੇ ਚੀਕ ਪਾ ਲੈਣ; ਅਸਮਾਨ, ਧਰਤੀ, ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਅਤੇ ਦੇਵਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਹੋਣ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਜਾਂ ਥਾਂ ਨੂੰ ਨਾ ਪਛਾਣ ਸਕਣ; ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਉਹਨਾਂ ਵਿਚ ਆ ਜਾਣ, ਤੇ ਉਹ ਮੌਤ ਵੱਲ ਵਧ ਜਾਣ।
ਦਿਸ਼ਸ਼੍ਚਤਸ੍ਰੋऽਸ਼੍ਵਤਰ੍ਯੋ ਦੇਵਰਥਸ੍ਯ ਪੁਰੋਡਾਸ਼ਾਃ ਸ਼ਫਾ ਅਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸ਼ਮੁਦ੍ਧਿਃ । ਦ੍ਯਾਵਾਪृਥਿਵੀ ਪਕ੍ਸ਼ਸੀ ऋਤਵੋऽਭੀਸ਼ਵੋऽਨ੍ਤਰ੍ਦੇਸ਼ਾਃ ਕਿਮ੍ਕਰਾ ਵਾਕ੍ਪਰਿਰਥ੍ਯਮ੍
ਚਾਰ ਦਿਸਾਵਾਂ ਰਥ ਦੇ ਘੋੜੇ ਹਨ, ਯਗ ਦੀਆਂ ਰੋਟੀਆਂ ਰਥ ਦੇ ਅੱਗੇ ਹਨ, ਖੁਰ ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਹਨ, ਉਪਰਲਾ ਅਸਮਾਨ ਜੋੜ ਹੈ। ਅਸਮਾਨ ਤੇ ਧਰਤੀ ਪੱਖ ਹਨ, ਰੁੱਤਾਂ ਰਸੀਆਂ ਹਨ, ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਖੇਤਰ ਸਹਾਇਕ ਹਨ, ਬੋਲੀ ਰਥ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦਾ ਰਸਤਾ ਹੈ।
ਸਂਵਤ੍ਸਰੋ ਰਥਃ ਪਰਿਵਤ੍ਸਰੋ ਰਥੋਪਸ੍ਥੋ ਵਿਰਾਡੀषਾਗ੍ਨੀ ਰਥਮੁਖਮ੍ । ਇਨ੍ਦ੍ਰਃ ਸਵ੍ਯष੍ਠਾਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਮਾਃ ਸਾਰਥਿਃ
ਸਾਲ ਰਥ ਹੈ, ਅੱਧ ਸਾਲ ਰਥ ਦੀ ਸੀਟ ਹੈ, ਚਮਕਣ ਵਾਲੇ ਅੱਗ ਰਥ ਦੇ ਅੱਗੇ ਹਨ। ਇੰਦਰ ਖੱਬਾ ਲੱਕੜ ਹੈ, ਚੰਦ ਰਥ ਦਾ ਮਾਹੀ ਹੈ।
ਇਤੋ ਜਯੇਤੋ ਵਿ ਜਯ ਸਂ ਜਯ ਜਯ ਸ੍ਵਾਹਾ । ਇਮੇ ਜਯਨ੍ਤੁ ਪਰਾਮੀ ਜਯਨ੍ਤਾਂ ਸ੍ਵਾਹੈਭ੍ਯੋ ਦੁਰਾਹਾਮੀਭ੍ਯਃ । ਨੀਲਲੋਹਿਤੇਨਾਮੂਨ੍ ਅਭ੍ਯਵਤਨੋਮਿ
ਇਥੋਂ ਜਿੱਤੋ, ਵਧੋ, ਮਿਲੋ, ਤੇ ਜਿੱਤੋ—ਸਵਾਹਾ! ਇਹ ਜਿੱਤਣ, ਮੇਰੇ ਵੈਰੀ ਹਾਰ ਜਾਣ—ਸਵਾਹਾ! ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨੀਲ-ਲਾਲ ਵਾਲੇ ਨਾਲ ਵਸ਼ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
ਕੁਤਸ੍ਤੌ ਜਾਤੌ ਕਤਮਃ ਸੋ ਅਰ੍ਧਃ ਕਸ੍ਮਾਲ੍ਲੋਕਾਤ੍ਕਤਮਸ੍ਯਾਃ ਪृਥਿਵ੍ਯਾਃ । ਵਤ੍ਸੌ ਵਿਰਾਜਃ ਸਲਿਲਾਦੁਦੈਤਾਂ ਤੌ ਤ੍ਵਾ ਪृਛਾਮਿ ਕਤਰੇਣ ਦੁਗ੍ਧਾ
ਉਹ ਦੋ ਕਿੱਥੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ? ਉਹ ਅੱਧ ਕਿਹੜਾ ਹੈ? ਕਿਹੜੇ ਲੋਕ ਤੋਂ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਕਿਹੜੇ ਹਿੱਸੇ ਤੋਂ? ਵਿਰਾਜ ਦੇ ਦੋ ਬੱਝੇ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਉਭਰੇ; ਮੈਂ ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹੜੇ ਨੇ ਦੁੱਧ ਦਿੱਤਾ?
ਯੋ ਅਕ੍ਰਨ੍ਦਯਤ੍ਸਲਿਲਂ ਮਹਿਤ੍ਵਾ ਯੋਨਿਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਤ੍ਰਿਭੁਜਂ ਸ਼ਯਾਨਃ । ਵਤ੍ਸਃ ਕਾਮਦੁਘੋ ਵਿਰਾਜਃ ਸ ਗੁਹਾ ਚਕ੍ਰੇ ਤਨ੍ਵਃ ਪਰਾਚੈਃ
ਜਿਸ ਨੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਵੱਡਿਆ ਕਰਕੇ ਰੋਣ ਲਾਇਆ, ਜਣਨ ਵਾਲਾ ਥਾਂ ਬਣਾਇਆ, ਤੇ ਤਿੰਨ ਵਕਰੇ ਹੋ ਕੇ ਲਿਆ। ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਵਿਰਾਜ ਬੱਝਾ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਸਰੀਰਕ ਰੂਪਾਂ ਨੂੰ ਲੁਕਾ ਦਿੱਤਾ।
ਯਾਨਿ ਤ੍ਰੀਣਿ ਬृਹਨ੍ਤਿ ਯੇषਾਂ ਚਤੁਰ੍ਥਂ ਵਿਯੁਨਕ੍ਤਿ ਵਾਚਮ੍ । ਬ੍ਰਹ੍ਮੈਨਦ੍ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍ਤਪਸਾ ਵਿਪਸ਼੍ਚਿਦ੍ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਨ੍ ਏਕਂ ਯੁਜ੍ਯਤੇ ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਨ੍ ਏਕਮ੍
ਉਹ ਤਿੰਨ ਵੱਡੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਚੌਥਾ ਬੋਲੀ ਨੂੰ ਵੰਡਦਾ ਹੈ। ਗਿਆਨ ਤੇ ਤਪ ਨਾਲ, ਜਿੱਥੇ ਇੱਕ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਇੱਕ ਹੈ, ਉਹ ਸਮਝਦਾਰ ਜਾਣੇ।
ਬृਹਤਃ ਪਰਿ ਸਾਮਾਨਿ षष੍ਠਾਤ੍ਪਞ੍ਚਾਧਿ ਨਿਰ੍ਮਿਤਾ । ਬृਹਦ੍ਬृਹਤ੍ਯਾ ਨਿਰ੍ਮਿਤਂ ਕੁਤੋऽਧਿ ਬृਹਤੀ ਮਿਤਾ
ਵੱਡੇ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਸਾਮ ਗੀਤ ਛੇਵੇਂ ਤੋਂ ਪੰਜ ਉਪਰਲੇ ਲਗੇ ਹਨ। ਵੱਡਾ, ਵੱਡੀ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ; ਵੱਡੀ ਛੰਦ ਕਿੱਥੋਂ ਮਾਪੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ?
ਬृਹਤੀ ਪਰਿ ਮਾਤ੍ਰਾਯਾ ਮਾਤੁਰ੍ਮਾਤ੍ਰਾਧਿ ਨਿਰ੍ਮਿਤਾ । ਮਾਯਾ ਹ ਜਜ੍ਞੇ ਮਾਯਾਯਾ ਮਾਯਾਯਾ ਮਾਤਲੀ ਪਰਿ
ਵੱਡੀ ਛੰਦ ਮਾਪ ਨਾਲ ਮਾਪੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਮਾਂ ਦੀ ਮਾਪ ਤੋਂ ਉਪਰ ਬਣੀ ਹੈ। ਮਾਇਆ ਮਾਇਆ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ; ਮਾਤਲੀ ਮਾਇਆ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਹੈ।
ਵੈਸ਼੍ਵਾਨਰਸ੍ਯ ਪ੍ਰਤਿਮੋਪਰਿ ਦ੍ਯੌਰ੍ਯਾਵਦ੍ਰੋਦਸੀ ਵਿਬਬਾਧੇ ਅਗ੍ਨਿਃ । ਤਤਃ षष੍ਠਾਦਾਮੁਤੋ ਯਨ੍ਤਿ ਸ੍ਤੋਮਾ ਉਦਿਤੋ ਯਨ੍ਤ੍ਯਭਿ षष੍ਠਮਹ੍ਨਃ
ਵੈਸ਼ਵਾਨਰ ਦੇ ਰੂਪ ਉੱਤੇ, ਅਸਮਾਨ ਦੋਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਉੱਤੇ ਦਬ ਗਿਆ; ਅੱਗ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ। ਛੇਵੇਂ ਤੋਂ ਸਤੁਤੀਆਂ ਚਲਦੀਆਂ ਹਨ; ਜਿਹੜੀਆਂ ਉਭਰੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਛੇਵੇਂ ਦਿਨ ਵੱਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
षਟ੍ ਤ੍ਵਾ ਪृਚ੍ਛਾਮ ऋषਯਃ ਕਸ਼੍ਯਪੇਮੇ ਤ੍ਵਂ ਹਿ ਯੁਕ੍ਤਂ ਯੁਯੁਕ੍ਸ਼ੇ ਯੋਗ੍ਯਂ ਚ । ਵਿਰਾਜਮਾਹੁਰ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਪਿਤਰਂ ਤਾਂ ਨੋ ਵਿ ਧੇਹਿ ਯਤਿਧਾ ਸਖਿਭ੍ਯਃ
ਛੇ ਸਵਾਲ ਅਸੀਂ ਤੈਨੂੰ ਪੁੱਛਦੇ ਹਾਂ, ਕਸ਼ਯਪ ਰਿਸ਼ੀ, ਤੂੰ ਯੋਗ ਹੋ ਤੇ ਜੋੜਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਵਿਰਾਜ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਪਿਤਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਸਾਡੀ ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ ਦੋਸਤਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡ।
ਯਾਂ ਪ੍ਰਚ੍ਯੁਤਾਮਨੁ ਯਜ੍ਞਾਃ ਪ੍ਰਚ੍ਯਵਨ੍ਤ ਉਪਤਿष੍ਠਨ੍ਤ ਉਪਤਿष੍ਠਮਾਨਾਮ੍ । ਯਸ੍ਯਾ ਵ੍ਰਤੇ ਪ੍ਰਸਵੇ ਯਕ੍ਸ਼ਮੇਜਤਿ ਸਾ ਵਿਰਾਡृषਯਃ ਪਰਮੇ ਵ੍ਯੋਮਨ੍
ਜੋ ਢਲ ਗਈ, ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਯਗ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਉਸ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਲਈ। ਜਿਸ ਦੇ ਵਚਨ ਤੇ ਚਲਣ ਨਾਲ ਯਕਸ਼ਾ ਹਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਰਾਜ ਹੈ, ਰਿਸ਼ੀ ਉੱਚੇ ਅਸਮਾਨ ਵਿਚ।
ਅਪ੍ਰਾਣੈਤਿ ਪ੍ਰਾਣੇਨ ਪ੍ਰਾਣਤੀਨਾਂ ਵਿਰਾਟ੍ਸ੍ਵਰਾਜਮਭ੍ਯੇਤਿ ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍। ਵਿਸ਼੍ਵਂ ਮृਸ਼ਨ੍ਤੀਮਭਿਰੂਪਾਂ ਵਿਰਾਜਂ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਤ੍ਵੇ ਨ ਤ੍ਵੇ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤ੍ਯੇਨਾਮ੍
ਜੋ ਸਾਂਸ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੀ, ਉਹ ਜੀਵਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਸਾਂਸ ਨਾਲ ਚਲਦੀ ਹੈ; ਵਿਰਾਜ, ਸਰਵਪ੍ਰਧਾਨ, ਪਿੱਛੋਂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਸਭ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਸੋਹਣੀ ਵਿਰਾਜ—ਕਈ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਕਈ ਨਹੀਂ।
ਕੋ ਵਿਰਾਜੋ ਮਿਥੁਨਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰ ਵੇਦ ਕ ऋਤੂਨ੍ ਕ ਉ ਕਲ੍ਪਮਸ੍ਯਾਃ । ਕ੍ਰਮਾਨ੍ ਕੋ ਅਸ੍ਯਾਃ ਕਤਿਧਾ ਵਿਦੁਗ੍ਧਾਨ੍ ਕੋ ਅਸ੍ਯਾ ਧਾਮ ਕਤਿਧਾ ਵ੍ਯੁष੍ਟੀਃ
ਵਿਰਾਜ ਦੀ ਜੋੜੀ ਨੂੰ ਕੌਣ ਜਾਣਦਾ ਹੈ? ਉਸ ਦੇ ਰੁੱਤਾਂ, ਉਸ ਦਾ ਕ੍ਰਮ ਕੌਣ ਜਾਣਦਾ ਹੈ? ਉਸ ਦੇ ਪੈਰ, ਕਿੰਨੀ ਵਾਰੀ ਦੁੱਧ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਕੌਣ ਜਾਣਦਾ ਹੈ? ਉਸ ਦਾ ਥਾਂ, ਕਿੰਨੀ ਸਵੇਰਾਂ ਹਨ, ਕੌਣ ਜਾਣਦਾ ਹੈ?
{੨੨} ਇਯਮੇਵ ਸਾ ਯਾ ਪ੍ਰਥਮਾ ਵ੍ਯੌਚ੍ਛਦਾਸ੍ਵਿਤਰਾਸੁ ਚਰਤਿ ਪ੍ਰਵਿष੍ਟਾ । ਮਹਾਨ੍ਤੋ ਅਸ੍ਯਾਂ ਮਹਿਮਾਨੋ ਅਨ੍ਤਰ੍ਵਧੂਰ੍ਜਿਗਾਯ ਨਵਗਜ੍ਜਨਿਤ੍ਰੀ
ਇਹੀ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਹੈ, ਹੋਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰਲ ਕੇ ਚਲਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਹੈ—ਇਹ ਵਧੂ ਨੇ ਜਿੱਤ ਲਿਆ, ਨੌਂ ਪੀੜੀਆਂ ਦੀ ਮਾਂ ਹੈ।
ਛਨ੍ਦਃਪਕ੍ਸ਼ੇ ਉषਸਾ ਪੇਪਿਸ਼ਾਨੇ ਸਮਾਨਂ ਯੋਨਿਮਨੁ ਸਂ ਚਰੇਤੇ । ਸੂਰ੍ਯਪਤ੍ਨੀ ਸਂ ਚਰਤਃ ਪ੍ਰਜਾਨਤੀ ਕੇਤੁਮਤੀ ਅਜਰੇ ਭੂਰਿਰੇਤਸਾ
ਚੰਦ ਦੀ ਵਧਦੀ ਕਲ ਵਿੱਚ, ਉਸ਼ਾ ਚਮਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਥਾਂ ਵੱਲ ਚਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਸੂਰਜ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਜਾਣੂ, ਨਿਸ਼ਾਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਬੁਢੀ ਨਹੀਂ, ਬਹੁਤ ਬੀਜ ਵਾਲੀ, ਇਕੱਠੀ ਚਲਦੀ ਹੈ।
ऋਤਸ੍ਯ ਪਨ੍ਥਾਮਨੁ ਤਿਸ੍ਰ ਆਗੁਸ੍ਤ੍ਰਯੋ ਘਰ੍ਮਾ ਅਨੁ ਰੇਤ ਆਗੁਃ । ਪ੍ਰਜਾਮੇਕਾ ਜਿਨ੍ਵਤ੍ਯੂਰ੍ਜਮੇਕਾ ਰਾष੍ਟ੍ਰਮੇਕਾ ਰਕ੍ਸ਼ਤਿ ਦੇਵਯੂਨਾਮ੍
ਤਿੰਨ ਸੱਚ ਦੇ ਰਸਤੇ ਤੇ ਆਏ, ਤਿੰਨ ਗਰਮ ਮੌਸਮ ਬੀਜ ਨਾਲ ਆਏ। ਇੱਕ ਸੰਤਾਨ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਇੱਕ ਤਾਕਤ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਇੱਕ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜ ਨੂੰ ਰੱਖਦੀ ਹੈ।
ਅਗ੍ਨੀषੋਮਾਵਦਧੁਰ੍ਯਾ ਤੁਰੀਯਾਸੀਦ੍ਯਜ੍ਞਸ੍ਯ ਪਕ੍ਸ਼ਾਵृषਯਃ ਕਲ੍ਪਯਨ੍ਤਃ । ਗਾਯਤ੍ਰੀਂ ਤ੍ਰਿष੍ਟੁਭਂ ਜਗਤੀਮਨੁष੍ਟੁਭਂ ਬृਹਦਰ੍ਕੀਂ ਯਜਮਾਨਾਯ ਸ੍ਵਰਾਭਰਨ੍ਤੀਮ੍
ਅਗਨਿ ਤੇ ਸੋਮ ਨੇ ਚੌਥੀ ਨੂੰ ਯਜਨ ਦੇ ਦੋ ਪੱਖ ਬਣਾਇਆ, ਘੋੜੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ। ਗਾਇਤਰੀ, ਤ੍ਰਿਸ਼ਟੁਭ, ਜਗਤੀ, ਅਨੁਸ਼ਟੁਭ, ਬ੍ਰਿਹਤੀ—ਇਹ ਛੰਦ, ਯਜਮਾਨ ਲਈ ਸੁਰ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ।
ਪਞ੍ਚ ਵ੍ਯੁष੍ਟੀਰਨੁ ਪਞ੍ਚ ਦੋਹਾ ਗਾਂ ਪਞ੍ਚਨਾਮ੍ਨੀਮृਤਵੋऽਨੁ ਪਞ੍ਚ । ਪਞ੍ਚ ਦਿਸ਼ਃ ਪਞ੍ਚਦਸ਼ੇਨ ਕॢਪ੍ਤਾਸ੍ਤਾ ਏਕਮੂਰ੍ਧ੍ਨੀਰਭਿ ਲੋਕਮੇਕਮ੍
ਪੰਜ ਸਵੇਰ, ਪੰਜ ਦੁਧ ਪੀਣ, ਪੰਜ ਨਾਂ ਵਾਲੀ ਗਾਂ, ਪੰਜ ਮੌਸਮ ਪੰਜ ਦੇ ਪਿੱਛੇ। ਪੰਜ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਪੰਦਰਾਂ ਨਾਲ ਬਣੀਆਂ, ਸਭ ਇੱਕ ਸਿਰ ਨਾਲ, ਇੱਕ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਘੇਰਦੀਆਂ ਹਨ।
षਡ੍ਜਾਤਾ ਭੂਤਾ ਪ੍ਰਥਮਜਾ ऋਤਸ੍ਯ षਡੁ ਸਾਮਾਨਿ षਡਹਂ ਵਹਨ੍ਤਿ । षਡ੍ਯੋਗਂ ਸੀਰਮਨੁ ਸਾਮਸਾਮ षਡਾਾਹੁਰ੍ਦ੍ਯਾਵਾਪृਥਿਵੀਃ षਡੁਰ੍ਵੀਃ
ਛੇ ਜੀਵ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਸੱਚ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਜਨਮੇ। ਛੇ ਸਾਮ ਗੀਤ ਹਨ, ਛੇ ਦਿਨ ਚੁੱਕਦੇ ਹਨ। ਛੇ ਜੋੜ ਨਾਲ, ਸਾਮ ਤੇ ਸਾਮ। ਆਕਾਸ਼ ਤੇ ਧਰਤੀ ਛੇ ਹਨ, ਛੇ ਵੱਡੇ ਖੇਤਰ ਹਨ।
षਡਾਹੁਃ ਸ਼ੀਤਾਨ੍ षਡੁ ਮਾਸ ਉष੍ਣਾਨ੍ ऋਤੁਂ ਨੋ ਬ੍ਰੂਤ ਯਤਮੋऽਤਿਰਿਕ੍ਤਃ । ਸਪ੍ਤ ਸੁਪਰ੍ਣਾਃ ਕਵਯੋ ਨਿ षੇਦੁਃ ਸਪ੍ਤ ਛਨ੍ਦਾਂਸ੍ਯਨੁ ਸਪ੍ਤ ਦੀਕ੍ਸ਼ਾਃ
ਛੇ ਠੰਡੀ ਮੌਸਮ, ਛੇ ਗਰਮ ਮਹੀਨੇ ਹਨ। ਮੌਸਮ, ਦੱਸੋ ਕਿਹੜਾ ਵਧੇਰੇ ਹੈ। ਸੱਤ ਹੰਸ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਥਾਂ ਲੈ ਲਈ, ਸੱਤ ਛੰਦ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਿੱਛੋਂ ਸੱਤ ਦীক্ষਾਵਾਂ।
ਸਪ੍ਤ ਹੋਮਾਃ ਸਮਿਧੋ ਹ ਸਪ੍ਤ ਮਧੂਨਿ ਸਪ੍ਤ ऋਤਵੋ ਹ ਸਪ੍ਤ । ਸਪ੍ਤਾਜ੍ਯਾਨਿ ਪਰਿ ਭੂਤਮਾਯਨ੍ ਤਾਃ ਸਪ੍ਤਗृਧ੍ਰਾ ਇਤਿ ਸ਼ੁਸ਼੍ਰੁਮਾ ਵਯਮ੍
ਸੱਤ ਹਵਨ, ਸੱਤ ਲੱਕੜੀਆਂ, ਸੱਤ ਮਿੱਠੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ, ਸੱਤ ਮੌਸਮ। ਸੱਤ ਘੀ ਨੇ ਜੀਵ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ—ਇਹ ਸੱਤ ਗ੍ਰਿਧ ਹਨ, ਅਸੀਂ ਸੁਣਿਆ ਹੈ।