ਆਦਿ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਜਲ—ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਅਮਰ—ਸਭ ਕੁਝ ਆਪਣੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਵਾਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਜਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਸਤਿਆਨੁਸ਼ਾਸਨ ਜਾਣਣ ਵਾਲੀਆਂ, ਦੇਵੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਹੋਈ। ਉਹ ਕੌਣ ਸੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਅਸੀਂ ਆਪਣੀ ਆਹੁਤੀ ਅਰਪਿਤ ਕਰੀਏ? ਫਿਰ, ਸੋਨੇ ਵਰਗਾ ਅੰਡਾ, ਹਿਰਣਯਗਰਭ, ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇਕੱਲਾ ਪ੍ਰਭੂ ਜੰਮਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਧਰਤੀ ਤੇ ਅਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਿਆ। ਅਸੀਂ ਕਿਹੜੇ ਦੇਵਤੇ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਆਹੁਤੀ ਦੇਈਏ? ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਜਲਾਂ ਨੇ ਉਸ ਬਛੜੇ, ਉਸ ਅੰਡੇ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਗਈਆਂ। ਜਦ ਉਹ ਜੰਮ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸ ਲਈ ਸੋਨੇ ਦਾ ਆਵਰਨ ਸੀ। ਅਸੀਂ ਕਿਹੜੇ ਦੇਵਤੇ ਨੂੰ ਆਹੁਤੀ ਦੇਈਏ? ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਤਿੰਨ ਉੱਠੇ—ਬਾਘ, ਮਨੁੱਖ ਤੇ ਭੇੜੀਆ। ਦਰਿਆ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਗਣ ਲੱਗ ਪਏ, ਜੰਗਲ ਦਾ ਦੇਵਤਾ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚਲਿਆ, ਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਵੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਣ। ਭੇੜੀਆ ਦੂਰਲੇ ਰਸਤੇ ਤੇ ਚਲਾ ਜਾਵੇ, ਚੋਰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਰਸਤੇ ਤੇ ਨਿਕਲ ਜਾਵੇ। ਜਿਹੜੀ ਰੱਸੀ ਦਿੱਤੀ ਸੀ, ਉਹ ਦੂਰ ਚਲੀ ਜਾਵੇ। ਜਿਹੜਾ ਬੁਰਾ ਕਰਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਬਾਘ! ਤੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਤੇ ਤੇਰਾ ਮੂੰਹ, ਅਸੀਂ ਵਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਾਂ; ਤੇਰੇ ਵੀਹ ਨਖ਼ ਵੀ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਅਸੀਂ ਬਾਘ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਾਂ; ਫਿਰ ਚੋਰ, ਫਿਰ ਸੱਪ, ਫਿਰ ਦੈਤ, ਫਿਰ ਭੇੜੀਆ। ਅੱਜ ਜਿਹੜਾ ਵੀ ਚੋਰ ਆਵੇ, ਉਹ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਵੇ ਤੇ ਦੂਰ ਚਲਾ ਜਾਵੇ। ਇੰਦਰ ਉਸਨੂੰ ਵਜਰ ਨਾਲ ਨਸ਼ਟ ਕਰੇ, ਜਿਵੇਂ ਅਜਨਬੀਆਂ ਦਾ ਰਸਤਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਾਨਵਰ ਦਾ ਸਿਰ, ਉਸਦੇ ਦੰਦ ਟੁੱਟੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਪਿੱਠਾਂ ਚੀਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ; ਗੋਹ ਛੁਪ ਜਾਵੇ, ਹਿਰਣ ਨੀਵੇਂ ਹੋ ਜਾਵਣ। ਜਿਹੜਾ ਵਸ਼ ਹੈ, ਉਹ ਵਸ਼ ਨਹੀਂ; ਜੋ ਵਸ਼ ਨਹੀਂ, ਉਹੀ ਵਸ਼ ਹੈ। ਮੈਂ ਇੰਦਰ ਤੇ ਸੋਮਾ ਤੋਂ ਜੰਮਿਆ, ਮੈਂ ਅਥਰਵਣ ਦਾ ਬਾਘ-ਵਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮੰਤ੍ਰ ਹਾਂ। ਉਹ ਬੂਟੀ, ਜੋ ਗੰਧਰਵ ਨੇ ਵਰੁਣ ਦੇ ਲਈ, ਮਰੇ ਹੋਏ ਲਈ ਖੋਦੀ ਸੀ, ਅਸੀਂ ਉਹੀ ਬੂਟੀ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਖੋਦਦੇ ਹਾਂ—ਜੋ ਖੁਸ਼ੀ ਤੇ ਬੰਧਨ ਮੁਕਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਉਠ, ਸੂਰਜ! ਉਠ, ਮੇਰੀ ਬੋਲੀ! ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ, ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਬਲਦ, ਉਤਸ਼ਾਹ ਤੇ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਉਠੇ। ਜਿਵੇਂ ਜੜ ਤੋਂ ਤੂੰ ਸੜੀ ਨਹੀਂ, ਤਿਵੇਂ ਇਹ ਬੂਟੀ ਤੈਨੂੰ ਹੋਰ ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਕਰੇ। ਜੜੀਆਂ ਦਾ ਤੱਤ, ਬਲਦਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ—ਇੰਦਰ, ਇਹ ਪੁਰੁਸ਼ਤਾ ਉਸ ਵਿਅਕਤੀ ਵਿੱਚ ਪਾ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਦਾ ਹੈ। ਜਲਾਂ ਦਾ ਰਸ, ਪਹਲਾ ਜੰਮਿਆ, ਰੁੱਖਾਂ ਦਾ ਰਸ—ਤੂੰ ਸੋਮਾ ਦਾ ਵੀ ਭਰਾ ਹੈਂ, ਤੇ ਤੂੰ ਘੋੜੇ ਦੀ ਪੁਰੁਸ਼ਤਾ ਵੀ ਹੈਂ। ਅੱਜ, ਅੱਗੇ! ਅੱਜ, ਸਾਵਿਤਰ! ਅੱਜ, ਸਰਸਵਤੀ! ਅੱਜ, ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ! ਬੰਧਨ ਨੂੰ ਤੀਰ ਦੀ ਤੰਦ ਵਾਂਗ ਖਿੱਚੋ। ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਬੰਧਨ ਢੀਲਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਤੀਰ ਦੀ ਤੰਦ ਛੱਡੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਲਾਲ ਹਿਰਣ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਅਥਾਹ। ਘੋੜੇ, ਖਚਰ, ਬੱਕਰੀ, ਦੱਕਣ, ਤੇ ਬਲਦ ਦੀ ਤਾਕਤ—ਸਭ ਇਸ ਵਿਅਕਤੀ ਵਿੱਚ ਪਾ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਉੱਠਿਆ ਹਜ਼ਾਰ-ਸਿੰਗਾ ਬਲਦ—ਉਸ ਮਹਾਨ ਨਾਲ, ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨੀਂਦ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ। ਪਵਣ ਧਰਤੀ ਤੇ ਨਹੀਂ ਵਗਦਾ, ਨਾ ਕੋਈ ਪਾਰ ਵੇਖ ਸਕਦਾ; ਇੰਦਰ ਦੇ ਮਿੱਤਰ, ਤੂੰ ਸਭ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਨੀਂਦ ਦੇ, ਜਦ ਤੂੰ ਫਿਰਦਾ ਹੈਂ। ਉਹ ਔਰਤਾਂ ਜੋ ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ, ਸੋਫੇ ਤੇ, ਜਾਂ ਲਿਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ, ਜਾਂ ਸੁਗੰਧ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ—ਉਹਨਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਨੀਂਦ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ। ਚਲਣ ਵਾਲਾ, ਨ ਚਲਣ ਵਾਲਾ, ਨਜ਼ਰ ਤੇ ਸਾਹ ਦੀ ਪਕੜ, ਸਾਰੇ ਅੰਗਾਂ ਦੀ ਪਕੜ—ਮੈਂ ਰਾਤਾਂ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਹੇ ਸਭ ਤੋਂ ਹਨੇਰੇ। ਜੋ ਬੈਠਦਾ, ਜੋ ਚਲਦਾ, ਜੋ ਖੜਾ ਹੋ ਕੇ ਵੇਖਦਾ—ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਅਸੀਂ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਘਰ ਬੰਦ ਹੈ। ਮਾਂ ਸੁੱਤੀ ਰਹੇ, ਪਿਤਾ ਸੁੱਤਾ ਰਹੇ, ਕੁੱਤਾ ਸੁੱਤਾ ਰਹੇ, ਘਰ ਦਾ ਮਾਲਕ ਸੁੱਤਾ ਰਹੇ; ਉਸਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ, ਸਾਰੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਲੋਕ ਸੁੱਤੇ ਰਹਿਣ। ਹੇ ਨੀਂਦ! ਆਪਣੀ ਨੀਂਦ-ਦੈਨ ਵਾਲੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ, ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸੁੱਤਾ ਦੇ; ਹੋਰ ਸਭ ਨੂੰ ਸੂਰਜ ਵਲ ਸੁੱਤਾ ਦੇ, ਮੈਨੂੰ ਹੀ ਜਾਗਦਾ ਰਹਿਣ ਦੇ, ਇੰਦਰ ਵਾਂਗ ਅਥਾਹ ਤੇ ਅਕਸ਼ਤ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬ੍ਰਹਮਣ ਜੰਮਿਆ, ਦੱਸ ਸਿਰ ਤੇ ਦੱਸ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲਾ; ਉਸ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੋਮਾ ਪੀਤਾ, ਉੱਨ੍ਹਾ ਵਿਸ਼ ਨੂੰ ਸੁਆਦ ਰਹਿਤ ਕੀਤਾ। ਜਿੱਥੇ ਤਕ ਅਕਾਸ਼ ਤੇ ਧਰਤੀ ਫੈਲਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਤਕ ਸੱਤ ਦਰਿਆ ਵਗਦੇ ਹਨ—ਇਹ ਬੋਲੀ, ਵਿਸ਼ ਨਾਸਕ, ਮੈਂ ਇੱਥੋਂ ਉਚਾਰਨ ਕੀਤੀ। ਗਰੁੜ, ਪਹਿਲਾਂ, ਤੈਨੂੰ, ਹੇ ਵਿਸ਼, ਚੁੱਕ ਕੇ ਲੈ ਗਿਆ; ਤੂੰ ਨਾ ਮੂੰਹ ਤਕ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਨਾ ਅੰਗ, ਨਾ ਪਿਤਾ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਿਆ। ਜੋ ਪੰਜ ਉਂਗਲਾਂ ਨਾਲ ਬੈਠਿਆ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਤੀਰ ਨਾਲ ਟੇਢਾ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ—ਛਾਲ ਤੋਂ, ਮੈਂ ਵਿਸ਼ ਨੂੰ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ। ਛਾਲ, ਨਲਕਾ, ਪੱਤੇ, ਹੱਡੀ, ਸਿੰਗ, ਡੱਲੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਮੈਂ ਵਿਸ਼ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ। ਤੀਰ ਬਿਨਾ ਰਸ ਦੇ, ਬਾਣ ਬਿਨਾ ਰਸ ਦੇ, ਤੇਰਾ ਵਿਸ਼ ਵੀ ਬਿਨਾ ਰਸ ਦੇ; ਰੁੱਖ ਦੇ ਬਾਣ ਦੀ ਤੰਦ ਵੀ ਬਿਨਾ ਰਸ ਦੇ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤੀਰ ਮਾਰੇ, ਵੱਜੇ, ਬੈਠੇ, ਛੱਡੇ—ਉਹ ਸਭ ਅਸਮਰਥ ਹੋ ਗਏ; ਅਸਮਰਥ, ਵਿਸ਼-ਪਹਾੜ, ਅਸਮਰਥ ਹੋ ਗਿਆ। ਤੇਰੇ ਖੋਦਣ ਵਾਲੇ ਅਸਮਰਥ, ਤੂੰ ਆਪ ਵੀ, ਹੇ ਬੂਟੀ, ਅਸਮਰਥ; ਉਹ ਪਹਾੜ, ਉਹ ਟਿੱਲਾ ਜਿੱਥੋਂ ਇਹ ਵਿਸ਼ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਵੀ ਅਸਮਰਥ। ਮੈਂ ਵਿਸ਼ ਨੂੰ ਰੋਕਦਾ ਹਾਂ, ਜਲ-ਸੰਭਾਲਣ ਵਾਲੀ ਬੂਟੀ ਨਾਲ, ਜੋ ਵਰਨਾ ਰੁੱਖ ਉੱਤੇ ਵਧਦੀ ਹੈ; ਉਥੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਿੜਕਿਆ ਗਿਆ—ਇਸ ਨਾਲ ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਵਿਸ਼ ਰੋਕਦਾ ਹਾਂ। ਪੂਰਬ ਦਾ ਵਿਸ਼ ਬਿਨਾ ਰਸ, ਉੱਤਰ ਦਾ ਵਿਸ਼ ਬਿਨਾ ਰਸ; ਹੁਣ ਇਹ ਦੱਖਣ ਵਾਲਾ ਵੀ ਖੀਰ ਨਾਲ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ। ਖੀਰ ਤਿਆਰ ਕਰ, ਪਾਸੇ ਪਾਸੇ ਪੀ, ਗਰਮ ਤੇ ਵਧੀਆ; ਭੁੱਖ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਇਆ, ਖਾ ਲੈ, ਤੇ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ। ਤੈਨੂੰ, ਜੋ ਮਸਤ ਹੋਇਆ, ਅਸੀਂ ਮਸਤਤਾ ਤੀਰ ਵਾਂਗ ਹਟਾ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ; ਜੋ ਉਤੇਜਿਤ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਬਚਨ ਨਾਲ, ਜਾਦੂ ਵਾਂਗ, ਵਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਅਸੀਂ ਤੈਨੂੰ ਬਚਨ ਨਾਲ ਵਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਪਿੰਡ ਵਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਰੁੱਖ ਵਾਂਗ ਟਿਕ ਕੇ ਖੜਾ ਰਹਿ, ਤੇ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ। ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ, ਦੂਰਲੇ, ਨਿਰਦੋਸ਼ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ; ਤੂੰ ਖਿਲਰ ਗਿਆ, ਹੇ ਬੂਟੀ, ਅਡੋਲ, ਤੇ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ। ਤੁਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਿਹੜੇ ਅਪੂਰਨ ਕੰਮ ਕੀਤੇ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਸਾਡੇ ਵੀਰਾਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਨਾ ਪਹੁੰਚਾਉਣ; ਉਹ ਸਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਜਾਵੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਦਿ ਜਲਾਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ, ਵਿਸ਼ ਤੇ ਬੰਧਨ ਮੁਕਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਬੂਟੀਆਂ, ਰਾਤ ਦੀ ਨੀਂਦ ਤੇ ਚੋਰਾਂ ਦੇ ਨਾਸ, ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਰਾਜ ਤੇ ਰਖਿਆ—ਇਹ ਸਭ ਮੰਤ੍ਰ, ਜਾਦੂ ਤੇ ਬੂਟੀਆਂ, ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਦੀ ਰੱਖਿਆ, ਬਲ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।