ਇੱਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਕੁਸ਼ਠਾ ਔਸ਼ਧੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਬਿਆਨ ਕਰੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਤਿੰਨ ਨਾਮ ਹਨ: ਦਰਿਆ ਵਿੱਚ ਜੰਮੀ, ਦਰਿਆ ਦੀ ਰਜ, ਅਤੇ ਦਰਿਆ ਦਾ ਮਨੁੱਖ। ਇਹ ਔਸ਼ਧੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੈਂ ਸ਼ਾਮ, ਸਵੇਰੇ ਅਤੇ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮਿਆਂ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਉਪਯੋਗੀ ਹੈ। ਕੁਸ਼ਠਾ ਦੀ ਮਾਤਾ 'ਜੀਵੰਤ' ਹੈ, ਪਿਤਾ 'ਜੀਵੰਤ ਲੋਕ' ਹਨ। ਹਰ ਵੇਲੇ, ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਕੁਸ਼ਠਾ ਪੌਦੇ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਬਾਘ ਅਤੇ ਸਾਵਣੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿੰਘ। ਮੈਂ ਹਰ ਸਮੇਂ, ਸਵੇਰੇ, ਸ਼ਾਮ ਅਤੇ ਦਿਨ, ਇਸ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਇਹ ਕੁਸ਼ਠਾ, ਸੰਸਾਰਕ ਔਸ਼ਧੀ, ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਸ਼ੰਭੂ, ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਅੰਗਿਰਸ, ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਆਦਿਤਿਆਂ, ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੋਂ ਜੰਮਿਆ। ਇਹ ਕੁਸ਼ਠਾ ਸੋਮਾ ਦੇ ਨਾਲ ਖੜਾ ਹੈ। ਅਸ਼ਵਤਥਾ ਰੁੱਖ, ਜੋ ਦਿਵਯ ਨਿਵਾਸ ਹੈ, ਤੀਜੇ, ਬੇਅੰਤ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਹੈ; ਉੱਥੇ ਅਮਰਤਾ ਦਾ ਸਥਾਨ ਹੈ, ਉਥੋਂ ਕੁਸ਼ਠਾ ਜੰਮਿਆ। ਸੋਮਾ ਦੇ ਨਾਲ ਖੜਾ ਇਹ ਕੁਸ਼ਠਾ, ਇੱਕ ਸੋਨੇ ਦੀ ਨੌਕ, ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਗਲੀਆਂ ਨਾਲ, ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਚੱਲੀ; ਉੱਥੇ ਅਮਰਤਾ ਦਾ ਸਥਾਨ ਹੈ, ਉਥੋਂ ਕੁਸ਼ਠਾ ਜੰਮਿਆ। ਜਿੱਥੇ ਨੌਕ ਦੀ ਉਤਰੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਹਿਮਾਲਿਆ ਦਾ ਸਿਰ ਹੈ, ਉਥੇ ਅਮਰਤਾ ਦਾ ਸਥਾਨ ਹੈ, ਉਥੋਂ ਕੁਸ਼ਠਾ ਜੰਮਿਆ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਤੁਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਸੀ, ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਦੁਆਰਾ, ਜਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤੁਸੀਂ, ਕੁਸ਼ਠਾ, ਦੀ ਇੱਛਾ ਕੀਤੀ, ਜਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤੁਸੀਂ, ਵਾਸੁ, ਨੂੰ ਖਾਧਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਸੰਸਾਰਕ ਔਸ਼ਧੀ ਹੋ। ਕੁਸ਼ਠਾ ਸਿਰ ਦਰਦ, ਤੀਜਾ, ਸਦੰਦੀਰਾ ਅਤੇ ਹਾਯਨਾ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਇਹ ਜ਼ਕਾਮ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ, ਹੇਠਾਂ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਣ ਵਾਲਾ, ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ, ਜਿੱਥੇ ਮਨ, ਬੋਲ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਖਾਲੀਪਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਰਸਵਤੀ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਛੂਹਿਆ, ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ, ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਉਸ ਖਾਲੀਪਨ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰੇ। ਪਾਣੀਆਂ, ਮੇਰੀ ਬੁੱਧੀ ਨਾ ਲੈ ਜਾਓ, ਨਾਂ ਹੀ ਤੂੰ, ਓ ਬ੍ਰਾਹਮਣ; ਤੂੰ ਸੁੱਕ ਕੇ, ਬੁਲਾਏ ਜਾਣ 'ਤੇ ਵਹ ਜਾ। ਮੈਂ ਬੁਲਾਇਆ ਗਿਆ, ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਅਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਹਾਂ। ਤੂੰ ਸਾਡੀ ਬੁੱਧੀ, ਸਾਡੀ ਸੰਸਕਾਰ, ਸਾਡੀ ਤਪਸਿਆ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਨਾ ਪਹੁੰਚਾਵੇ; ਚੰਗੀ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਲਈ ਸਾਡੀ ਮਾਂਵਾਂ ਚੰਗੀਆਂ ਹੋਣ। ਓ ਅਸ਼ਵਿਨ, ਤੁਸੀਂ ਚਮਕ ਲੈ ਕੇ ਆਏ, ਹਨੇਰਾ ਦੂਰ ਕੀਤਾ—ਉਹ ਸਾਡੀ ਪਰੋਸ਼ੀ ਨੂੰ ਵਧਾਓ। ਸਭ ਚੰਗਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋਏ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ, ਅਸਮਾਨ ਜਾਣਦੇ ਹੋਏ, ਪਹਿਲਾਂ ਤਪਸਿਆ ਅਤੇ ਸੰਸਕਾਰ ਕੀਤੇ; ਉਥੋਂ ਰਾਜ, ਤਾਕਤ ਅਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ—ਦੇਵਤਾ ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਣ। ਬ੍ਰਹਮਣ ਹੀ ਹੋਤ੍ਰ ਹੈ; ਬ੍ਰਹਮਣ ਹੀ ਯਜਨਾ ਹੈ; ਬ੍ਰਹਮਣ ਨਾਲ ਹੀ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਮਾਪ ਹੈ। ਅਧਵਰਯੁ ਬ੍ਰਹਮਣ ਤੋਂ ਜੰਮਦਾ ਹੈ; ਹਵਨ ਬ੍ਰਹਮਣ ਵਿੱਚ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਘੀ ਨਾਲ ਭਰੇ ਕੱਠੇ ਬ੍ਰਹਮਣ ਹਨ; ਬ੍ਰਹਮਣ ਨਾਲ ਹੀ ਯਜਨਾ-ਵੇਦੀ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮਣ ਯਜਨਾ ਦਾ ਮੂਲ ਹੈ, ਅਤੇ ਹਵਨ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵੀ। ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਸਵਾਹਾ। ਪਾਪ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ, ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਵਿਚਾਰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹਾਂ; ਚੰਗੀ ਕਿਰਪਾ ਚੁਣਦਾ ਹਾਂ। ਓ ਇੰਦਰ, ਇਹ ਹਵਨ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰੋ; ਯਜਮਾਨ ਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੋਣ। ਪਾਪ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਯਜਨਾ ਲਈ ਯੋਗ, ਰਿਵਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ, ਪਾਣੀਆਂ ਦੇ ਸੰਤਾਨ, ਅਸ਼ਵਿਨ, ਮੈਂ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਤੁਹਾਨੂੰ ਬੁਲਾਉਂਦਾ ਹਾਂ; ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਦਿਓ। ਜਿੱਥੇ ਬ੍ਰਹਮਣ ਨੂੰ ਜਾਣਣ ਵਾਲੇ, ਸੰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਤਪਸਿਆ ਨਾਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਥੇ ਅਗਨੀ ਮੈਨੂੰ ਲੈ ਜਾਏ; ਅਗਨੀ ਮੈਨੂੰ ਬੁੱਧੀ ਦੇਵੇ। ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਸਵਾਹਾ। ਵਾਯੂ ਮੈਨੂੰ ਉਥੇ ਲੈ ਜਾਏ; ਵਾਯੂ ਮੈਨੂੰ ਸਾਹ ਦੇਵੇ। ਵਾਯੂ ਨੂੰ ਸਵਾਹਾ। ਸੂਰਜ ਮੈਨੂੰ ਉਥੇ ਲੈ ਜਾਏ; ਸੂਰਜ ਮੈਨੂੰ ਨਜ਼ਰ ਦੇਵੇ। ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਸਵਾਹਾ। ਚੰਦਰ ਮੈਨੂੰ ਉਥੇ ਲੈ ਜਾਏ; ਚੰਦਰ ਮੈਨੂੰ ਮਨ ਦੇਵੇ। ਚੰਦਰ ਨੂੰ ਸਵਾਹਾ। ਸੋਮਾ ਮੈਨੂੰ ਉਥੇ ਲੈ ਜਾਏ; ਸੋਮਾ ਮੈਨੂੰ ਪੋਸ਼ਣ ਦੇਵੇ। ਸੋਮਾ ਨੂੰ ਸਵਾਹਾ। ਇੰਦਰ ਮੈਨੂੰ ਉਥੇ ਲੈ ਜਾਏ; ਇੰਦਰ ਮੈਨੂੰ ਤਾਕਤ ਦੇਵੇ। ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਸਵਾਹਾ। ਪਾਣੀਆਂ ਮੈਨੂੰ ਉਥੇ ਲੈ ਜਾਏ; ਅਮਰਤਾ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਰਹੇ। ਪਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਸਵਾਹਾ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਮੈਨੂੰ ਉਥੇ ਲੈ ਜਾਏ; ਬ੍ਰਹਮਾ ਮੈਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਣ ਦੇਵੇ। ਬ੍ਰਹਮਣ ਨੂੰ ਸਵਾਹਾ। ਤੂੰ ਜੀਵਨ ਦੀ ਪਾਰ ਲੰਘਣ ਵਾਲੀ ਹੈ; ਤੂੰ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਔਸ਼ਧੀ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਓ ਮਲਹਮ, ਤੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲੀ ਹੈ; ਪਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਿਆ, ਸਾਨੂੰ ਨਿਡਰ ਕਰ। ਜਿਹੜਾ ਵੀ ਪੀਲੀਆ, ਹੱਡੀ-ਟੁੱਟਣ, ਜਾਂ ਫੈਲਣ ਵਾਲੀ ਬਿਮਾਰੀ ਹੈ—ਇਹ ਮਲਹਮ ਉਹ ਸਾਰੇ ਦੁੱਖ ਤੇਰੇ ਅੰਗਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਕਰੇ। ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਜੰਮੀ, ਚੰਗੀ, ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਵਾਲੀ ਮਲਹਮ—ਸਾਡੇ ਲਈ ਲੰਮੀ ਉਮਰ, ਰਥ-ਚਲਾਉਣ ਦੀ ਕੁਸ਼ਲਤਾ, ਅਤੇ ਨੁਕਸਾਨ ਤੋਂ ਬਚਾਅ ਕਰ। ਸਾਹ, ਸਾਹ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ; ਜੀਵਾਂ 'ਤੇ ਦਇਆ ਕਰ। ਨਿਰ੍ਰਿਤੀ, ਸਾਨੂੰ ਨਾਸ ਦੇ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰ। ਤੂੰ ਦਰਿਆ ਦੀ ਬੀਜ ਹੈ, ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਫੁੱਲ ਹੈ। ਹਵਾ ਸਾਹ ਹੈ, ਸੂਰਜ ਨਜ਼ਰ ਹੈ, ਅਸਮਾਨ ਦੀ ਵਰਖਾ ਪੋਸ਼ਣ ਹੈ। ਦਿਵਯ ਮਲਹਮ, ਤਿੰਨ-ਚੋਟੀ ਵਾਲੀ, ਸਾਰੇ ਪਾਸੇ ਮੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ। ਬਾਹਰੀ ਜੜੀਆਂ, ਜਾਂ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਜੜੀਆਂ, ਤੈਨੂੰ ਪਾਰ ਨਾ ਹੋਣ। ਇਹ ਮਲਹਮ ਮੱਧ, ਪਾਸੇ, ਅਤੇ ਉਪਰੋਂ ਬਿਮਾਰੀ ਦੂਰ ਕਰੇ; ਸਾਰੇ ਰੋਗਾਂ ਨੂੰ ਇੱਥੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਸ਼ਟ ਕਰੇ। ਬਹੁ ਵਾਰੀ, ਓ ਰਾਜਾ ਵਰੁਣ, ਮਨੁੱਖ ਝੂਠ ਬੋਲਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਕਰਕੇ, ਹਜ਼ਾਰ-ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ, ਸਾਨੂੰ ਹਰ ਮੁਸੀਬਤ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰ। ਜੋ ਵੀ ਅਸੀਂ ਕਿਹਾ, "ਪਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਨਾ ਪਹੁੰਚਾਵੋ," ਅਤੇ "ਓ ਵਰੁਣ," ਇਸ ਲਈ, ਹਜ਼ਾਰ-ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ, ਸਾਨੂੰ ਹਰ ਮੁਸੀਬਤ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰ। ਮਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਵਰੁਣ, ਤੂੰ ਮਲਹਮ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲੋ; ਦੂਰ ਚੱਲ ਕੇ, ਮੁੜ ਆ ਕੇ ਆਨੰਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੋ। ਹਾਨੀਕਾਰਕ ਜਾਦੂ ਨੂੰ, ਕਰਜ਼ੇ ਵਾਂਗ, ਦੂਰ ਲੈ ਜਾ, ਓ ਮਲਹਮ; ਜਾਦੂ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਘਰ ਛੱਡ ਦੇਵੇ; ਜਾਦੂ ਦੀ ਅੱਖ ਬਣ, ਓ ਬੁਰਾਈ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਸਾਡੀ ਸੁਣ। ਜੋ ਵੀ ਬੁਰਾ ਸੁਪਨਾ ਸਾਡੇ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਗਾਂਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਜਾਂ ਘਰ ਵਿੱਚ ਹੈ—ਬੁਰਾਈ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਪਿਆਰਾ, ਸਾਨੂੰ ਉਹ ਤੋਂ ਅਖੁੰਨ ਮੁਕਤ ਕਰੇ। ਮਲਹਮ, ਪਾਣੀਆਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਅਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਤੋਂ ਉਗਿਆ, ਅਗਨੀ, ਜਾਤਵੇਦਸ ਤੋਂ ਜੰਮਿਆ—ਚਾਰ-ਭਾਗ, ਪਹਾੜਾਂ ਤੋਂ ਉਗਿਆ, ਜੋ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਅਤੇ ਖੇਤਰਾਂ ਨੇ ਪਾਲਿਆ, ਉਹ ਤੇਰੇ ਲਈ ਚੰਗਾ ਹੋਵੇ। ਚਾਰ-ਭਾਗ ਮਲਹਮ ਤੇਰੇ ਲਈ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੈ; ਸਭ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਨਿਡਰ ਹੋਣ; ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਟਿਕੇ ਰਹੋ, ਓ ਯੋਗ; ਇਹ ਲੋਕ ਤੇਰੇ ਲਈ ਸ਼ਰਧਾ ਲਿਆਉਣ। ਇੱਕ ਰਤਨ ਪਹਿਨੋ, ਇੱਕ ਬਣਾਓ, ਇੱਕ ਨਾਲ ਨ੍ਹਾਓ, ਇੱਕ ਨਾਲ ਪੀਓ; ਚਾਰ-ਭਾਗ ਮਲਹਮ ਸਾਨੂੰ ਚਾਰ ਨਿਰ੍ਰਿਤੀਆਂ ਦੇ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ। ਅਗਨੀ ਆਪਣੀ ਅੱਗੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ—ਸਾਹ, ਪ੍ਰੇਰਨਾ, ਉਤਸਰਜਨ, ਜੀਵਨ, ਚਮਕ, ਉਤਸ਼ਾਹ, ਸ਼ਕਤੀ, ਸੁਖ, ਸਮ੍ਰਿਧੀ ਲਈ—ਸਵਾਹਾ। ਇੰਦਰ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ—ਸਾਹ, ਪ੍ਰੇਰਨਾ, ਉਤਸਰਜਨ, ਜੀਵਨ, ਚਮਕ, ਉਤਸ਼ਾਹ, ਸ਼ਕਤੀ, ਸੁਖ, ਸਮ੍ਰਿਧੀ ਲਈ—ਸਵਾਹਾ। ਸੋਮਾ ਆਪਣੀ ਨਰਮਤਾ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ—ਸਾਹ, ਪ੍ਰੇਰਨਾ, ਉਤਸਰਜਨ, ਜੀਵਨ, ਚਮਕ, ਉਤਸ਼ਾਹ, ਸ਼ਕਤੀ, ਸੁਖ, ਸਮ੍ਰਿਧੀ ਲਈ—ਸਵਾਹਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਵੱਡੀ ਔਸ਼ਧੀ, ਮਲਹਮ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ, ਜੀਵਨ, ਬੁੱਧੀ, ਤਾਕਤ, ਤੇ ਸੁਖ-ਸਮ੍ਰਿਧੀ ਲਈ, ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੋ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਦੁੱਖ-ਰੋਗਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਅਮਰਤਾ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।