ਇੱਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਇੱਕ ਅਸਧਾਰਣ ਰਤਨ ਸੀ—ਇੱਕ ਸੋਨੇ ਦੇ ਸਿੰਗਾਂ ਵਾਲਾ ਬਲਦ, ਜੋ ਸੌ ਗੁਣਾ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸੀ। ਇਹ ਰਤਨ, ਸਾਰੇ ਦੁੱਖ-ਕਲੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਕੱਟ ਕੇ, ਅਸੁਰਾਂ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ ਲੈ ਚੁੱਕਾ ਸੀ। ਇਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਗੰਧਰਵਾਂ ਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਸੌ ਦੁੱਖ, ਅਤੇ ਮੁੜ ਮੁੜ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸੌ ਦੁੱਖ, ਸਾਰੇ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਸੌ ਗੁਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਵੀ ਇਹ ਸਾਰੇ ਦੁੱਖ ਆਪਣੇ ਤੋਂ ਦੂਰ ਕਰ ਲਵਾਂ। ਇਸ ਰਤਨ ਦੀ ਚਮਕ ਅਗਨਿ ਨੇ ਦਿੱਤੀ ਸੀ—ਇਹ ਚਮਕ, ਯਸ਼, ਜੋਸ਼, ਉਤਸ਼ਾਹ ਅਤੇ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ। ਅਗਨਿ ਤੋਂ ਮੈਂ ਤੈਤੀਸ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੀ ਅਰਦਾਸ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਅਰਜ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਇਹ ਚਮਕ, ਜੋਸ਼, ਉਤਸ਼ਾਹ ਤੇ ਤਾਕਤ ਮੇਰੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਵੇ। ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਗਿਆਨ, ਕਰਮ, ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਸੌ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਲਈ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਪੋਸ਼ਣ, ਤਾਕਤ, ਜੋਸ਼, ਸਹਿਨਸ਼ੀਲਤਾ, ਜਿੱਤ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕਰਨ ਲਈ ਮੈਂ ਮੰਗਦਾ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਜੋ ਸੌ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਪੂਰੀ ਹੋਵੇ। ਮੈਂ ਇਹ ਸਾਰਾ ਯਜਨ ਰੁੱਤਾਂ, ਮਹੀਨਿਆਂ, ਸਾਲਾਂ, ਸਮੇਂ ਦੇ ਆਯੋਜਕ, ਪੋਸ਼ਕ, ਭਾਗ-ਵਿਧਾਤਾ ਅਤੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਗੁਗਗੁਲ ਦੀ ਸੁਗੰਧ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਉੱਤੇ ਨਾ ਰੋਗ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਸ਼ਾਪ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਹਰਣ ਤੇ ਘੋੜੇ ਡਰ ਕੇ ਦੌੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਿੱਥੇ ਗੁਗਗੁਲ, ਸੈਂਧਾ ਲੂਣ ਜਾਂ ਸਮੁੰਦਰੀ ਲੂਣ ਹੋਵੇ, ਉਥੋਂ ਰੋਗ ਦੌੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਨੂੰ ‘ਦੋਹਾਂ ਅੰਤਾਂ ਦਾ ਧਾਰੀ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਹੈ। ਹੁਣ, ਹਿਮਾਲਿਆਂ ਤੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਕੁਸ਼ਠਾ ਜੜੀਬੂਟੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸੁਣੋ—ਇਹ ਦੈਵੀ ਰੱਖਿਆ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜ਼ੁਕਾਮ ਅਤੇ ਜਾਦੂ-ਟੋਣ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਕੁਸ਼ਠਾ ਦੇ ਤਿੰਨ ਨਾਮ ਹਨ: ਦਰਿਆ ਵਿੱਚ ਜਨਮੀ, ਦਰਿਆ ਦੀ ਪ੍ਰੀਤ ਅਤੇ ਦਰਿਆ ਦਾ ਮਨੁੱਖ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਵੀ ਮੈਂ ਇਹ ਸੁੰਘਾਉਂਦਾ ਹਾਂ, ਸਵੇਰੇ, ਸ਼ਾਮ ਅਤੇ ਦਿਨ ਵਿਚ, ਉਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਮਾਂ ‘ਜੀਵਤ’ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ‘ਜੀਵਤ ਲੋਕ’ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਬੂਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਹੈ—ਜਿਵੇਂ ਜਾਨਵਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬਾਘ, ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿੰਘ। ਇਹ ਕੁਸ਼ਠਾ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਸ਼ੰਭੂਆਂ, ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਅੰਗੀਰਸਾਂ, ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਆਦਿਤਿਆਂ ਅਤੇ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੋਂ ਜਨਮੀ ਹੈ। ਇਹ ਸੋਮਾ ਦੇ ਨਾਲ ਕਾਇਮ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਅਸ਼ਵੱਥਾ ਰੁੱਖ, ਜੋ ਤੀਜੇ ਅਸীম ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਓਥੇ ਅਮਰਤਾ ਦਾ ਆਸਨ ਹੈ, ਉਥੋਂ ਕੁਸ਼ਠਾ ਜਨਮੀ। ਸੋਨੇ ਦੀ ਨੌਕਾ, ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਬੇੜੀਆਂ ਵਾਲੀ, ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਚੱਲੀ—ਉਸ ਅਮਰਤਾ ਦੇ ਆਸਨ ਤੋਂ ਕੁਸ਼ਠਾ ਜਨਮੀ। ਜਿਥੇ ਨੌਕਾ ਉਤਰੀ, ਜਿਥੇ ਹਿਮਾਲਾ ਦਾ ਸਿਰ ਹੈ, ਓਥੇ ਅਮਰਤਾ ਦਾ ਆਸਨ ਹੈ, ਉਥੋਂ ਕੁਸ਼ਠਾ ਜਨਮੀ। ਜਿਸਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਇਕਸ਼ਵਾਕੂ ਨੇ ਜਾਣਿਆ, ਜਾਂ ਜਿਸਨੇ ਇਸਨੂੰ ਚਾਹਿਆ, ਜਾਂ ਜਿਸਨੇ ਵਾਸੁ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਖਾਧਾ, ਉਸ ਕਾਰਨ ਇਹ ਕੁਸ਼ਠਾ ਸਭ ਰੋਗਾਂ ਦੀ ਦਵਾਈ ਹੈ। ਇਹ ਸਿਰਦਰਦ, ਤੀਜਾ ਰੋਗ, ਸਦੰਦੀਰਾ ਅਤੇ ਹਾਯਨਾ—ਸਾਰੇ ਬੁਖਾਰ ਅਤੇ ਰੋਗ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਮਨ ਵਿਚ ਜਾਂ ਬੋਲੀ ਵਿਚ ਕੋਈ ਖਾਲੀ ਥਾਂ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੱਕ ਸਰਸਵਤੀ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ, ਉਹ ਖਾਲੀ ਥਾਂ ਪੂਰੀ ਕਰ ਦੇਵੇ। ਹੇ ਜਲੋ, ਮੇਰੀ ਬੁੱਧੀ ਨਾ ਲੈ ਜਾਵੋ, ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਣ, ਤੁਸੀਂ ਸੁੱਕ ਕੇ ਵੀ, ਜਦੋਂ ਬੁਲਾਇਆ ਜਾਵੇ, ਵਗੋ। ਮੇਰੀ ਬੁੱਧੀ, ਤਪੱਸਿਆ ਜਾਂ ਸੰਸਕਾਰ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਨਾ ਪਹੁੰਚੇ; ਚੰਗਿਆਈ, ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਤੇ ਮਾਵਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਸਦਾ ਰਹੇ। ਹੇ ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਕੁਮਾਰੋ, ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਚਾਨਣ ਲੈ ਕੇ ਆਏ, ਹਨੇਰਾ ਦੂਰ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਚਾਨਣ ਸਾਨੂੰ ਖੁਰਾਕ ਦੇਵੇ। ਜੋ ਭਲਾਈ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਰਿਸ਼ੀ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਤਪੱਸਿਆ ਤੇ ਸੰਸਕਾਰ ਅਪਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਥੋਂ ਰਾਜ, ਸ਼ਕਤੀ ਤੇ ਜੋਸ਼ ਉਪਜਦੇ ਹਨ—ਇਹ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਬ੍ਰਹਮਣ ਹੀ ਹੋਤ੍ਰ ਹੈ, ਬ੍ਰਹਮਣ ਹੀ ਯਜਨ ਹੈ, ਬ੍ਰਹਮਣ ਨਾਲ ਹੀ ਸਮੂਹ ਮੰਤ੍ਰ ਪਾਠ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਅਧਵਰਯੂ ਵੀ ਬ੍ਰਹਮਣ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਹੋਮ ਦੀ ਆਹੂਤੀ ਵੀ ਬ੍ਰਹਮਣ ਵਿੱਚ ਲੁਕਾਈ ਹੋਈ ਹੈ। ਘੀ ਨਾਲ ਭਰੇ ਕੱਪ, ਚੌਕਾ, ਯਜਨ ਦਾ ਸਾਰ, ਹੋਮ ਕਰਣ ਵਾਲੇ, ਸਭ ਬ੍ਰਹਮਣ ਹੀ ਹਨ। ਪਾਪ ਹਟਾਉਣ ਵਾਲੇ ਦੇਵਤੇ ਨੂੰ ਸਵਾਹਾ। ਹੇ ਪਾਪ ਹਟਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਸੋਚ ਤੇ ਧਿਆਨ ਤੇਰੇ ਅੱਗੇ ਰੱਖਦਾ ਹਾਂ; ਚੰਗੀ ਦਇਆ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਹੇ ਇੰਦਰ, ਇਹ ਆਹੂਤੀ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ; ਯਜਮਾਨ ਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੋਣ। ਪਾਪ ਹਟਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਯਜਨਯੋਗ ਬਲਦ, ਜੋ ਰਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਹੈ, ਜਲ ਦੀ ਸੰਤਾਨ, ਹੇ ਅਸ਼ਵਿਨੀ, ਮੈਂ ਪ੍ਰਗਿਆ ਨਾਲ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੱਦਦਾ ਹਾਂ; ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਦਿਓ। ਜਿੱਥੇ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਸੰਸਕਾਰ ਤੇ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ, ਉਥੇ ਮੈਨੂੰ ਅਗਨਿ ਲੈ ਜਾਵੇ; ਅਗਨਿ ਮੈਨੂੰ ਗਿਆਨ ਦੇਵੇ। ਅਗਨਿ ਨੂੰ ਸਵਾਹਾ। ਵਾਯੂ ਮੈਨੂੰ ਉਥੇ ਲੈ ਜਾਵੇ, ਮੈਨੂੰ ਸਾਹ ਦੇਵੇ। ਵਾਯੂ ਨੂੰ ਸਵਾਹਾ। ਸੂਰਜ ਮੈਨੂੰ ਉਥੇ ਲੈ ਜਾਵੇ, ਮੈਨੂੰ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇਵੇ। ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਸਵਾਹਾ। ਚੰਦਰ ਮੈਨੂੰ ਉਥੇ ਲੈ ਜਾਵੇ, ਮੈਨੂੰ ਮਨ ਦੇਵੇ। ਚੰਦਰ ਨੂੰ ਸਵਾਹਾ। ਸੋਮਾ ਮੈਨੂੰ ਉਥੇ ਲੈ ਜਾਵੇ, ਮੈਨੂੰ ਪੋਸ਼ਣ ਦੇਵੇ। ਸੋਮਾ ਨੂੰ ਸਵਾਹਾ। ਇੰਦਰ ਮੈਨੂੰ ਉਥੇ ਲੈ ਜਾਵੇ, ਮੈਨੂੰ ਤਾਕਤ ਦੇਵੇ। ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਸਵਾਹਾ। ਜਲ ਮੈਨੂੰ ਉਥੇ ਲੈ ਜਾਵੇ, ਅਮਰਤਾ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਰਹੇ। ਜਲ ਨੂੰ ਸਵਾਹਾ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਮੈਨੂੰ ਉਥੇ ਲੈ ਜਾਵੇ, ਮੈਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇ। ਬ੍ਰਹਮਣ ਨੂੰ ਸਵਾਹਾ। ਤੂੰ ਜੀਵਨ ਦਾ ਪਾਰ ਉਤਾਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈਂ, ਤੂੰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਦਵਾਈ ਹੈਂ। ਹੇ ਮਲਹਮ, ਤੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈਂ; ਪਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤੀ ਕਰ, ਸਾਨੂੰ ਨਿਰਭੈ ਕਰ। ਜਿਹੜਾ ਪੀਲੀਆ, ਹੱਡੀ-ਤੋੜ ਰੋਗ ਜਾਂ ਫੈਲਣ ਵਾਲਾ ਰੋਗ ਹੈ, ਇਹ ਮਲਹਮ ਉਹ ਸਾਰੇ ਰੋਗ ਤੇਰੇ ਅੰਗਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਕਰ ਦੇਵੇ। ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਜਨਮੀ, ਮੰਗਲਮਈ, ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਵਾਲੀ ਮਲਹਮ, ਸਾਨੂੰ ਲੰਮੀ ਉਮਰ, ਰਥ ਚਲਾਉਣ ਦੀ ਕਲਾ ਤੇ ਨੁਕਸਾਨ ਤੋਂ ਬਚਾਅ ਦੇ। ਹੇ ਸਾਹ, ਸਾਹ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ; ਜੀਉਂਦਿਆਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਕਰ। ਹੇ ਨਿਰ੍ਰਿਤੀ, ਸਾਨੂੰ ਵਿਨਾਸ਼ ਦੇ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰ। ਤੂੰ ਦਰਿਆ ਦਾ ਬੀਜ ਹੈਂ, ਬਿਜਲੀਆਂ ਦਾ ਫੁੱਲ ਹੈਂ। ਹਵਾ ਸਾਹ ਹੈ, ਸੂਰਜ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਹੈ, ਅਕਾਸ਼ ਦੀ ਵਰਖਾ ਪੋਸ਼ਣ ਹੈ। ਤਿੰਨ ਚੋਟੀ ਵਾਲੀ ਦੈਵੀ ਮਲਹਮ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਮੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ। ਬਾਹਰੀ ਜੜੀਆਂ ਜਾਂ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਜੜੀਆਂ ਤੈਨੂੰ ਪਾਰ ਨਾ ਕਰ ਸਕਣ। ਇਹ ਮਲਹਮ ਰੋਗਾਂ ਨੂੰ ਮੱਧ, ਪਾਸਿਆਂ ਅਤੇ ਉੱਤੇ-ਹੇਠਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਕਰੇ, ਸਾਰੇ ਰੋਗ ਇਥੋਂ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦੇਵੇ। ਹੇ ਰਾਜਾ ਵਰੁਣ, ਅਕਸਰ ਮਨੁੱਖ ਝੂਠ ਬੋਲ ਪੈਂਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ, ਸਾਨੂੰ ਹਰ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਮੰਤ੍ਰ, ਰਤਨਾਂ, ਬੂਟੀਆਂ, ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਜੀਵਨ ਦੀ ਰੱਖਿਆ, ਤਾਕਤ, ਗਿਆਨ, ਅਮਰਤਾ ਅਤੇ ਭਲਾਈ ਸਦਾ ਬਣੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।