ਇੱਕ ਸਮਾਂ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ, ਜੇਕਰ ਉਹ ਸਿੱਖਿਆ ਹੋਏ ਵ੍ਰਾਤਯਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੋਮ ਜਾਂ ਯਜਨਾ ਕਰਦਾ, ਤਾਂ ਉਹ ਸੱਚਾ ਮਾਰਗ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ ਸੀ—ਨਾ ਪਿਤਰਾਂ ਦਾ ਰਸਤਾ, ਨਾ ਹੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਰਸਤਾ। ਐਸਾ ਵਿਅਕਤੀ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜਿਸਨੇ ਹੋਮ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਸਦੇ ਲਈ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਠਿਕਾਣਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ, ਜੇਕਰ ਉਹ ਉਹੋ ਜਿਹਾ ਹੋਮ ਕਰੇ ਬਿਨਾਂ ਵ੍ਰਾਤਯਾ ਵੱਲੋਂ ਯੋਗਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ। ਫਿਰ, ਜੇ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ, ਜੋ ਇਹ ਗਿਆਨ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਵ੍ਰਾਤਯਾ ਨੂੰ ਮਹਿਮਾਨ ਵਜੋਂ ਇਕ ਰਾਤ ਲਈ ਠਹਿਰਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਧਰਤੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸੁਖੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਦੂਜੀ ਰਾਤ ਵ੍ਰਾਤਯਾ ਉਸਦੇ ਘਰ ਮਹਿਮਾਨ ਰਹੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਕਾਸ਼ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸੁਖੀ ਲੋਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਤੀਜੀ ਰਾਤ 'ਚ ਉਹ ਸਵਰਗ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸੁਖੀ ਲੋਕ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਚੌਥੀ ਰਾਤ 'ਚ ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਅਤੇ ਸੁਖੀ ਲੋਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਅਣਗਿਣਤ ਰਾਤਾਂ ਲਈ ਵ੍ਰਾਤਯਾ ਉਸਦੇ ਘਰ ਮਹਿਮਾਨ ਰਹੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਅਣਗਿਣਤ ਹੀ ਸੁਖੀ ਲੋਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੇ ਕੋਈ ਗੈਰ-ਵ੍ਰਾਤਯਾ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ 'ਵ੍ਰਾਤਯਬਰੂ' ਹੈ, ਮਹਿਮਾਨ ਵਜੋਂ ਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਘਰ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਲਿਆਉਣਾ। ਉਸ ਮਹਿਮਾਨ ਦੇ ਲਈ, ਜੋ ਦੇਵਤਾ ਰੂਪ ਹੈ, ਪਾਣੀ ਮੰਗੋ, ਉਸਨੂੰ ਵੱਸਣ ਦਿਓ, ਉਸਦੇ ਚਾਰੀਂ ਪਾਸੇ ਘੇਰਾ ਪਾ ਦਿਓ। ਜੋ ਇਹ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਸੇ ਦੇਵਤਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੋਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ, ਵ੍ਰਾਤਯਾ ਨੇ ਜਦੋਂ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਰੁਖ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਹਵਾ ਦੇ ਦਲ ਵਾਂਗ ਬਣ ਗਿਆ, ਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਦਾ ਭੋਗੀ ਬਣਾਇਆ। ਜੋ ਇਹ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਨ ਰਾਹੀਂ ਭੋਜਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਜਦੋਂ ਗਿਆ, ਇੰਦਰ ਬਣ ਗਿਆ, ਤੇ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਦਾ ਭੋਗੀ ਬਣਾਇਆ। ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਵਾਰੁਣ ਰਾਜਾ ਬਣਿਆ, ਤੇ ਪਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਦਾ ਭੋਗੀ ਬਣਾਇਆ। ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਸੋਮਾ ਰਾਜਾ ਬਣ ਕੇ, ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨਾਲ, ਹੋਮ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਦਾ ਭੋਗੀ ਬਣਾਇਆ। ਸਥਿਰ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਵਿਸ਼ਣੂ ਬਣਿਆ, ਤੇ ਵਿਰਾਜ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਦਾ ਭੋਗੀ ਬਣਾਇਆ। ਜਾਨਵਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁਦ੍ਰ ਬਣਿਆ, ਤੇ ਬੂਟਿਆਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਦਾ ਭੋਗੀ ਬਣਾਇਆ। ਪਿਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਯਮ ਰਾਜਾ ਬਣਿਆ, ਤੇ ਸਵਧਾ ਦੇ ਰੂਪ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਦਾ ਭੋਗੀ ਬਣਾਇਆ। ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਅਗਨੀ ਬਣ ਕੇ, 'ਸਵਾਹਾ' ਦਾ ਉਚਾਰਨ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਭੋਜਨ ਦੀ ਧੁਨੀ ਬਣਾਈ। ਉੱਤੇ ਵੱਲ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਬਣ ਕੇ, 'ਵਸ਼ਟ' ਦਾ ਉਚਾਰਨ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਭੋਜਨ ਦੀ ਧੁਨੀ ਬਣਾਈ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਈਸ਼ਾਨ ਬਣ ਕੇ, 'ਮਨਯੁ' ਦਾ ਉਚਾਰਨ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਭੋਜਨ ਦੀ ਧੁਨੀ ਬਣਾਈ। ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਬਣ ਕੇ, ਸਾਹ ਲਿਆ, ਤੇ ਭੋਜਨ ਦੀ ਧੁਨੀ ਬਣਾਈ। ਅੰਦਰੂਨੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਮੇਸ਼ਠੀਨ ਬਣ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਨ ਦਾ ਉਚਾਰਨ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਭੋਜਨ ਦੀ ਧੁਨੀ ਬਣਾਈ। ਜੋ ਇਹ ਸਭ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇਸ ਰਾਜ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਵ੍ਰਾਤਯਾ ਦੇ ਸੱਤ ਪ੍ਰਾਣ ਹਨ, ਸੱਤ ਅਪਾਨ ਹਨ, ਤੇ ਸੱਤ ਵਿਅਾਨ ਹਨ। ਉਸਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪ੍ਰਾਣ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਊਰਧਵ ਹੈ, ਉਹ ਅਗਨੀ ਹੈ। ਦੂਜਾ ਪ੍ਰਾਣ, ਪ੍ਰੌਢਾ, ਆਦਿਤਯ ਹੈ। ਤੀਜਾ ਪ੍ਰਾਣ, ਅਭਿਊਢਾ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਹੈ। ਚੌਥਾ ਪ੍ਰਾਣ, ਵਿਭੂ, ਪਵਮਾਨ ਹੈ। ਪੰਜਵਾਂ ਪ੍ਰਾਣ, ਯੋਨੀ, ਪਾਣੀਆਂ ਹਨ। ਛੇਵਾਂ ਪ੍ਰਾਣ, ਪ੍ਰਿਯਾ, ਪਸ਼ੂ ਹਨ। ਸੱਤਵਾਂ ਪ੍ਰਾਣ, ਅਪਰਿਮਿਤ, ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਹਨ। ਉਸਦਾ ਪਹਿਲਾ ਅਪਾਨ, ਪੂਰਨਮਾਸੀ ਹੈ। ਦੂਜਾ ਅਪਾਨ, ਅਸ਼ਟਕਾ ਹੈ। ਤੀਜਾ ਅਪਾਨ, ਸਾਮਾਵਾਸਿਆ ਹੈ। ਚੌਥਾ ਅਪਾਨ, ਸ਼ਰਧਾ ਹੈ। ਪੰਜਵਾਂ ਪੈਰ, ਸੰਸਕਾਰ ਹੈ। ਛੇਵਾਂ ਪੈਰ, ਯਜਨਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵ੍ਰਾਤਯਾ ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਉਸਦੇ ਰੂਪ, ਤੇ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਗਿਆਨ, ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਸਤੇ, ਤੇ ਹੋਮ ਦੇ ਅਰਥ ਨੂੰ ਪਰਗਟ ਕਰਦੇ ਹਨ।