ਇੱਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਸਭ ਕੁਝ ਇੱਕ ਹੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਉਹ ਇਕ ਹੋ ਗਿਆ, ਫਿਰ ਉਹ ਨਿਸ਼ਾਨ ਬਣ ਗਿਆ, ਫਿਰ ਉਹ ਮਹਾਨ ਬਣ ਗਿਆ, ਫਿਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਤੇ ਪਹਿਲਾ ਬਣ ਗਿਆ। ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਬਣ ਗਿਆ, ਉਹ ਤਪਸਿਆ ਬਣ ਗਿਆ, ਉਹ ਸੱਚ ਬਣ ਗਿਆ। ਉਸੀ ਤੋਂ ਉਹ ਜਨਮਿਆ। ਉਹ ਵਧਦਾ ਗਿਆ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਹੋ ਗਿਆ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਦੇਵਤਾ ਬਣ ਗਿਆ। ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਸਵਾਮੀ ਹੋ ਕੇ, ਚੋਟੀ ਦੇ ਰਾਜਾ ਬਣ ਗਿਆ। ਉਹ ਇਕੱਲਾ ਵ੍ਰਾਤਿਆ ਬਣ ਗਿਆ, ਉਸ ਨੇ ਧਨੁਸ਼ ਉਠਾਇਆ, ਜੋ ਇੰਦਰ ਦਾ ਧਨੁਸ਼ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਤੋਡ ਕਾਲੀ ਹੈ, ਪਿੱਠ ਲਾਲ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਕਾਲੀ ਤੋਡ ਨਾਲ ਅਸੁਖਦਾਈ ਤੇ ਵੈਰੀ ਨੂੰ ਢੱਕ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਲਾਲ ਪਿੱਠ ਨਾਲ ਵੈਰੀ ਨੂੰ ਵੱਜਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਉਹ ਉੱਤਰ ਚੜ੍ਹਿਆ, ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਵਧਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਬ੍ਰਹਤ, ਰਥੰਤਰਾ, ਆਦਿਤਿਆ ਤੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ ਚਲੇ। ਜਿਸ ਨੇ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਵ੍ਰਾਤਿਆ ਦਾ ਉਚਾਰਣ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਤ, ਰਥੰਤਰਾ, ਆਦਿਤਿਆ ਤੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪਿਆਰੇ ਥਾਂ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਪੂਰਬੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ, ਨਚਣ ਵਾਲੀ, ਮਿਤ੍ਰ, ਭਟ, ਗਿਆਨ, ਵਸਤ੍ਰ, ਦਿਨ, ਪੱਗ, ਰਾਤ, ਵੱਲ, ਦੋ ਹਰੇ, ਦੋ ਪਹੀਆਂ, ਮੈਲ, ਰਤਨ; ਪੁਰਾਣਾ ਤੇ ਭਵਿੱਖ ਦੋ ਦੌੜਣ ਵਾਲੇ, ਮਨ ਰਾਹ ਹੈ; ਮਾਤਰਿਸ਼ਵਨ ਤੇ ਪਵਮਾਨਾ ਦੋ ਰਾਹ-ਦਿਖਾਉਣ ਵਾਲੇ; ਹਵਾ ਰਥ ਦਾ ਚਾਲਕ, ਲਗਾਮ ਚਾਬਕ; ਯਸ਼ ਤੇ ਮਹਿਮਾ ਅੱਗੇ ਅੱਗੇ ਚਲਦੇ ਹਨ—ਜੋ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਯਸ਼ ਤੇ ਮਹਿਮਾ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਉਹ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਵਧਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਯਜ, ਯਜਮਾਨ, ਵਾਮਦੇਵ, ਯਜਨਾ, ਯਜਮਾਨ ਤੇ ਪਸ਼ੂ ਚਲੇ। ਜੋ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਵ੍ਰਾਤਿਆ ਦਾ ਉਚਾਰਣ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਯਜ, ਵਾਮਦੇਵ, ਯਜਨਾ, ਯਜਮਾਨ ਤੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੇ ਪਿਆਰੇ ਥਾਂ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਦੱਖਣੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਉਸ਼ਾ, ਨਚਣ ਵਾਲੀ, ਮੰਤਰ, ਭਟ, ਗਿਆਨ, ਵਸਤ੍ਰ, ਦਿਨ, ਪੱਗ, ਰਾਤ, ਵੱਲ, ਦੋ ਹਰੇ, ਦੋ ਪਹੀਆਂ, ਮੈਲ, ਰਤਨ; ਅਮਾਵਸ ਤੇ ਪੂਰਨਿਮਾ ਦੋ ਦੌੜਣ ਵਾਲੇ, ਮਨ ਰਾਹ; ਮਾਤਰਿਸ਼ਵਨ ਤੇ ਪਵਮਾਨਾ ਦੋ ਰਾਹ-ਦਿਖਾਉਣ ਵਾਲੇ; ਹਵਾ ਰਥ ਦਾ ਚਾਲਕ, ਲਗਾਮ ਚਾਬਕ; ਯਸ਼ ਤੇ ਮਹਿਮਾ ਅੱਗੇ ਅੱਗੇ—ਜੋ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਯਸ਼ ਤੇ ਮਹਿਮਾ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਉਹ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਵਧਿਆ। ਵੈਰੂਪ, ਵੈਰਾਜ, ਜਲ, ਤੇ ਵਰੁਣ ਰਾਜਾ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚਲੇ। ਜੋ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਵ੍ਰਾਤਿਆ ਦਾ ਉਚਾਰਣ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੈਰੂਪ, ਵੈਰਾਜ, ਜਲ ਤੇ ਵਰੁਣ ਰਾਜਾ ਦੇ ਪਿਆਰੇ ਥਾਂ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਪੱਛਮੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਨਚਣ ਵਾਲੀ, ਹਾਸਾ, ਮਗਧੀ, ਗਿਆਨ, ਵਸਤ੍ਰ, ਦਿਨ ਦਾ ਤਾਜ, ਰਾਤ ਵਾਲ, ਦੋ ਹਰੇ, ਚਲਣ, ਮੈਲ, ਰਤਨ; ਦਿਨ ਤੇ ਰਾਤ ਦੌੜਣ ਵਾਲੇ; ਮਨ ਰਾਹ; ਮਾਤਰਿਸ਼ਵਨ ਤੇ ਪਵਮਾਨਾ ਰਾਹ-ਚਲਣ ਵਾਲੇ; ਹਵਾ ਚਾਲਕ; ਲਗਾਮ ਚਾਬਕ; ਯਸ਼ ਤੇ ਮਹਿਮਾ ਅੱਗੇ—ਜੋ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਯਸ਼ ਤੇ ਮਹਿਮਾ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਉਹ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਵਧਿਆ। ਸ਼ਯੈਤਾ, ਨਉਧਾਸਾ, ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਤੇ ਸੋਮਾ ਰਾਜਾ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚਲੇ। ਜੋ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਵ੍ਰਾਤਿਆ ਦਾ ਉਚਾਰਣ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ਯੈਤਾ, ਨਉਧਾਸਾ, ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਤੇ ਸੋਮਾ ਰਾਜਾ ਦੇ ਪਿਆਰੇ ਥਾਂ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਉੱਤਰੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਬਿਜਲੀ ਨਚਣ ਵਾਲੀ, ਗੁੜਗੁੜਾਹਟ ਮਗਧੀ, ਗਿਆਨ, ਵਸਤ੍ਰ, ਦਿਨ ਦਾ ਤਾਜ, ਰਾਤ ਵਾਲ, ਦੋ ਹਰੇ, ਚਲਣ, ਮੈਲ, ਰਤਨ; ਸੁਣਿਆ ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਦੌੜਣ ਵਾਲੇ; ਮਨ ਰਾਹ; ਮਾਤਰਿਸ਼ਵਨ ਤੇ ਪਵਮਾਨਾ ਰਾਹ-ਚਲਣ ਵਾਲੇ; ਹਵਾ ਚਾਲਕ; ਲਗਾਮ ਚਾਬਕ; ਯਸ਼ ਤੇ ਮਹਿਮਾ ਅੱਗੇ—ਜੋ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਯਸ਼ ਤੇ ਮਹਿਮਾ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਵਾਰ, ਵ੍ਰਾਤਿਆ ਇਕ ਸਾਲ ਲਈ ਸਿੱਧਾ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਵ੍ਰਾਤਿਆ, ਤੂੰ ਖੜਾ ਕਿਉਂ ਹੈਂ?” ਉਸ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਮੇਰੇ ਲਈ ਆਸਨ ਲਿਆਓ।” ਫਿਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਲਈ ਆਸਨ ਲਿਆ। ਉਸ ਆਸਨ ਦੀਆਂ ਦੋ ਲੱਤਾਂ ਗਰਮੀ ਤੇ ਬਸੰਤ, ਦੋ ਲੱਤਾਂ ਪਤਝੜ ਤੇ ਵਰਖਾ ਸੀ। ਸਾਹਮਣੇ ਬ੍ਰਹਤ ਤੇ ਰਥੰਤਰਾ ਰੱਖੇ, ਪਾਸੇ ਯਜਨਯਜਨੀਆ ਤੇ ਵਾਮਦੇਵ। ਅੱਗੇ ਰਿਗ ਦੇ ਮੰਤ੍ਰ, ਆੜੇ ਯਜੁਸ ਦੇ ਮੰਤ੍ਰ। ਵੇਦ ਕਵਰ, ਬ੍ਰਹਮ ਗੱਦਾ। ਸਾਮ ਆਸਨ, ਉਦਗੀਥ ਆਸਨ ਦਾ ਸਹਾਰਾ। ਵ੍ਰਾਤਿਆ ਨੇ ਉਹ ਆਸਨ ਚੜ੍ਹ ਲਿਆ। ਉਸ ਲਈ ਦੇਵਤਾਵਾਂ ਦੌੜਣ ਵਾਲੇ ਬਣੇ, ਇਰਾਦੇ, ਇੱਛਾਵਾਂ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਉਸ ਦੇ ਸੇਵਕ ਬਣੇ। ਜੋ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਉਸ ਦੇ ਸੇਵਕ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਉਹ ਅਟਲ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਵਧਿਆ। ਧਰਤੀ, ਅੱਗ, ਜੜੀਆਂ, ਰੁੱਖ, ਜੰਗਲ-ਰੁੱਖ, ਤੇ ਘਾਹ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚਲੇ। ਜੋ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਧਰਤੀ, ਅੱਗ, ਜੜੀਆਂ, ਰੁੱਖ, ਜੰਗਲ-ਰੁੱਖ, ਤੇ ਘਾਹ ਦੇ ਪਿਆਰੇ ਥਾਂ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਉਪਰ ਵਧਿਆ। ਸੱਚ, ਅਸਲ, ਸੂਰਜ, ਚੰਦ, ਤੇ ਤਾਰੇ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚਲੇ। ਜੋ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੱਚ, ਅਸਲ, ਸੂਰਜ, ਚੰਦ, ਤੇ ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਪਿਆਰੇ ਥਾਂ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਵਧਿਆ। ਰਿਗ, ਸਾਮ, ਯਜੁਸ, ਤੇ ਬ੍ਰਹਮ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚਲੇ। ਜੋ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਰਿਗ, ਸਾਮ, ਯਜੁਸ, ਤੇ ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਪਿਆਰੇ ਥਾਂ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਮਹਾਨਤਾ, ਰੁੱਖ ਬਣ ਕੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਿਆ ਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਬਣ ਗਿਆ। ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ, ਪਰਮੇਸ਼ਠੀਨ, ਪਿਤਾ, ਦਾਦਾ, ਜਲ, ਵਿਸ਼ਵਾਸ, ਮੀਂਹ ਬਣ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਘੁੰਮਦੇ। ਜੋ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਜਲ, ਵਿਸ਼ਵਾਸ, ਮੀਂਹ ਉਸ ਨੂੰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਵਿਸ਼ਵਾਸ, ਯਜਨਾ, ਸੰਸਾਰ, ਭੋਜਨ, ਤੇ ਭੋਜਨ ਖਾਣ ਵਾਲਾ, ਇਹ ਸਭ ਬਣ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਘੁੰਮਦੇ। ਉਹ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਤੋਂ ਖਸ਼ਤਰੀ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਲੋਕਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਬੰਧੀਆਂ, ਭੋਜਨ, ਤੇ ਖਾਣ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਤੋਂ ਉਪਰ ਚੜ੍ਹ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਲੋਕਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਬੰਧੀਆਂ, ਭੋਜਨ, ਤੇ ਖਾਣ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦਾ ਪਿਆਰਾ ਥਾਂ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ। ਸਭਾ, ਪਰਿਸਦ, ਫੌਜ, ਤੇ ਮਦ ਦ੍ਰਵ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚਲੇ। ਜੋ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭਾ, ਪਰਿਸਦ, ਫੌਜ, ਤੇ ਮਦ ਦ੍ਰਵ ਦਾ ਪਿਆਰਾ ਥਾਂ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਵ੍ਰਾਤਿਆ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਕਿਸੇ ਰਾਜੇ ਦੇ ਘਰ ਮਹਿਮਾਨ ਵਜੋਂ ਆਵੇ, ਤਾਂ ਰਾਜੇ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਵਧੀਕ ਆਦਰ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਸ਼ਤਰੀ ਦੀ ਤਾਕਤ ਘਟਦੀ ਨਹੀਂ, ਰਾਜ ਨਹੀਂ ਘਟਦਾ। ਇਸ ਲਈ, ਬ੍ਰਹਮ ਤੇ ਖਸ਼ਤ੍ਰ ਦੋਵੇਂ ਉੱਠੇ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਕੌਣ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਵੇ?” “ਬ੍ਰਹਮ ਬ੍ਰਹਸਪਤਿ ਵਜੋਂ, ਖਸ਼ਤ੍ਰ ਇੰਦਰ ਵਜੋਂ ਜਾਵੇ,” ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਬ੍ਰਹਮ ਬ੍ਰਹਸਪਤਿ ਵਜੋਂ, ਖਸ਼ਤ੍ਰ ਇੰਦਰ ਵਜੋਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਆ। ਇਹ ਧਰਤੀ ਬ੍ਰਹਸਪਤਿ ਹੈ, ਅਕਾਸ਼ ਇੰਦਰ ਹੈ। ਇਹ ਅੱਗ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ, ਉਹ ਸੂਰਜ ਖਸ਼ਤ੍ਰ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮ ਉਸ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਸਪਤਿ ਤੇ ਅੱਗ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ ਜਾਣਦਾ ਹੈ...