ਇੱਕ ਅਦਭੁਤ ਕਹਾਣੀ ਹੈ ਜੋ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਮੂਲ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਮਹਾਨ ਤੱਤ ਤੋਂ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਰਿਗ-ਵੇਦ ਦੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦਾ ਆਦਿ ਹੈ, ਉਹ ਆਪ ਰਿਗ-ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਰਿਗ-ਮੰਤ੍ਰ ਉਸ ਤੋਂ ਜਨਮੇ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਯਜਨਾ ਤੋਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਯਜਨਾ ਉਸ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਯਜਨਾ ਹੈ, ਉਹ ਯਜਨਾ ਉਸ ਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹੀ ਯਜਨਾ ਦੇ ਮੂੜ ਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਗੜਗੜਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਪੱਥਰ ਸੁੱਟਦਾ ਹੈ—ਚਾਹੇ ਉਹ ਭਲਾਈ ਲਈ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਬੁਰਾਈ ਲਈ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਜਾਂ ਦੈਤਿਆਂ ਲਈ। ਉਹ ਜੋ ਕੁਝ ਪੌਦਿਆਂ ਉੱਤੇ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਜਦੋਂ ਉਹ ਚੰਗੀ ਵਰਖਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਪਣੀ ਸੰਤਾਨ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਸਭ ਉਸ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹਨ। ਹੇ ਮਘਵਨ, ਤੇਰੀ ਮਹਾਨਤਾ ਤੇਰੇ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਰੂਪਾਂ ਵਾਂਗ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹੈ। ਤੇਰੇ ਬੰਧਨ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਲੱਖਾਂ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਣ, ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਫਿਰ, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਅਰਦਾਸ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—ਉਹ ਵੈਰੀਆਂ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੋਵੇ, ਮੌਤ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੋਵੇ। ਹੇ ਤਾਕਤ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਵੈਰ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੋ ਜਾ; ਤੂੰ ਸਭ ਵਿਆਪਕ, ਸਭ-ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਇੰਦਰ ਹੈਂ—ਅਸੀਂ ਤੇਰੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਤੈਨੂੰ ਨਮਨ ਹੈ—ਮੇਰੇ ਵੱਲ ਤੱਕ, ਮੈਨੂੰ ਦੇਖ, ਮੂੰਹ ਨਾ ਮੋੜ। ਅਸੀਂ ਤੈਨੂੰ ਭੋਜਨ, ਪਾਨੀ, ਯਸ਼, ਤੇਜ, ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਪ੍ਰਭਾ ਨਾਲ ਪੂਜਦੇ ਹਾਂ। ਪਾਣੀ, ਤਾਕਤ, ਸ਼ਕਤੀ, ਲਾਲ ਸੁਵੇਰਾ, ਚਾਂਦੀ ਵਰਗਾ ਲੋਕ—ਇਹ ਸਭ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਤੇਰੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਵਿਸ਼ਾਲ, ਚੌੜਾ, ਮਜ਼ਬੂਤ ਨਿਰਮਿਤ ਹੈ—ਇਸ ਦੀ ਵੀ ਅਸੀਂ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਇਹ ਪ੍ਰਸਾਰਤ, ਉੱਤਮ, ਚਮਕਦਾਰ ਸੰਸਾਰ—ਇਹ ਵੀ ਤੇਰੀ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਤੂੰ ਚੰਗਾ, ਦਇਆਲੂ, ਏਕਤਾਵਾਂ, ਤੇ ਉੱਦਮੀ ਆਤਮਾ ਹੋਵੇਂ—ਅਸੀਂ ਤੇਰੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ—ਮੇਰੇ ਵੱਲ ਤੱਕ, ਮੈਨੂੰ ਦੇਖ, ਮੂੰਹ ਨਾ ਮੋੜ। ਭੋਜਨ, ਪਾਨੀ, ਯਸ਼, ਤੇਜ, ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਪ੍ਰਭਾ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਤੇਰੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਇਸ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਸੱਚਾਈ ਨੇ ਸੰਭਾਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਅਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਸੂਰਜ ਨੇ; ਆਦਿਤਿਆ ਰਿਤ ਦੇ ਨਾਲ ਖੜੇ ਹਨ, ਤੇ ਸੋਮਾ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ। ਸੋਮਾ ਦੇ ਨਾਲ ਆਦਿਤਿਆ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹਨ, ਸੋਮਾ ਨਾਲ ਇਹ ਮਹਾਂ ਧਰਤੀ ਵੀ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹੈ; ਤੇ ਤਾਰਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸੋਮਾ ਹੀ ਵਿਚਕਾਰ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਪੀਣ ਵਾਲਾ ਸੋਮਾ ਪੀਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੋਚਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਸੋਮਾ ਪੀ ਲਿਆ, ਪਰ ਜੋ ਸੋਮਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਰਣ ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਪੀ ਸਕਦਾ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਤੈਨੂੰ, ਸੋਮਾ, ਪੀਂਦੇ ਹਨ, ਤੂੰ ਮੁੜ ਭਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈਂ; ਵਾਯੂ ਤੇਰਾ ਰਖਵਾਲਾ ਹੈ, ਮਹੀਨੇ ਤੇਰਾ ਰੂਪ ਹਨ। ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਪੜਦੇ ਪੜੇ ਹਨ, ਬਰਹਿਸ਼ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਰੱਖਿਆ ਹੈ; ਤੂੰ ਪੱਥਰਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣਦਾ ਖੜਾ ਹੈਂ, ਤੇਨੂੰ ਕੋਈ ਮਰਣ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ ਪੀ ਸਕਦਾ। ਜਦੋਂ ਸੂਰਿਆ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਰ ਨੂੰ ਚੁਣਿਆ, ਉਹ ਸਮਾਂ ਬਹੁਤ ਸੋਹਣਾ ਸੀ—ਸੋਹਣੀ ਚਾਦਰ, ਅੱਖਾਂ ਲਈ ਅੰਜਨ, ਅਕਾਸ਼-ਧਰਤੀ ਨੇ ਓੜਣੀ ਬਣੀ। ਰੈਭਿਆ ਸਹਾਇਕ ਸੀ, ਨਾਰਾਸ਼ੰਸੀ ਨੇ ਆਸਨ ਵਿਛਾਇਆ; ਸੁਰੀਲੀ ਧੁਨੀ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਸੂਰਿਆ ਦੀ ਚੁੰਨੀ ਅੱਗੇ ਵਧੀ। ਸਤਾਈਆਂ ਮੰਤ੍ਰ ਕਦਮ ਬਣੇ, ਕੁਰੀਰਾ ਛਤਰੀ ਸੀ, ਛੰਦਾਂ ਨੇ ਪੜਦੇ ਬਣਾਏ; ਸੂਰਿਆ ਲਈ ਅਸ਼ਵਿਨ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਵਰ, ਅਗਨੀ ਨੇਤ੍ਰਤਾ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਸੋਮਾ ਵਰ ਮੰਗਣ ਵਾਲਾ ਬਣਿਆ, ਅਸ਼ਵਿਨ ਸਾਥੀ; ਜਦੋਂ ਸੂਰਿਆ, ਆਪਣੇ ਵਰ ਲਈ ਸਤਿਕਾਰੀ ਹੋਈ, ਤਦ ਸਾਵਿਤਾ ਨੇ ਮਨ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸਦਾ ਮਨ ਰਥ ਦਾ ਧੁਰਾ ਸੀ, ਅਕਾਸ਼ ਓੜਣੀ ਸੀ; ਦੋ ਚਮਕਦੇ ਬਲਦ ਜੋੜੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਜਦ ਸੂਰਿਆ ਆਪਣੇ ਵਰ ਵੱਲ ਚਲੀ। ਦੋ ਗਾਂ, ਰਿਕ ਤੇ ਸਾਮਨ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ, ਤੇਰੇ ਗੀਤ ਬਣ ਕੇ ਆਈਆਂ; ਤੇਰੇ ਕੰਨ ਪਹੀਏ ਬਣੇ, ਅਕਾਸ਼ੀ ਰਸਤਾ ਚਲਦਾ ਤੇ ਰੁਕਦਾ ਸੀ। ਤੇਰਾ ਚਮਕਦਾਰ ਪਹੀਆ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ, ਧੁਰਾ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੈ; ਸੂਰਿਆ ਮਨ-ਨਿਰਮਿਤ ਰਥ ਤੇ ਚੜ੍ਹੀ, ਆਪਣੇ ਵਰ ਵੱਲ ਤੁਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਸਾਵਿਤਾ ਨੇ ਸੂਰਿਆ ਲਈ ਜੋੜਾ ਜਾਨਵਰ ਭੇਜਿਆ; ਮਘਾ ਨਕਸ਼ਤਰ ਵਿੱਚ ਗਾਂ ਕੱਟੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ, ਫਾਲਗੁਨੀ ਵਿੱਚ ਜੋੜੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ। ਜਦ ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਅਸ਼ਵਿਨ, ਤਿੰਨ ਪਹੀਏ ਵਾਲੇ ਰਥ ਤੇ ਸੂਰਿਆ ਲਈ ਆਏ, ਤਾਂ ਇੱਕ ਪਹੀਆ ਕਿੱਥੇ ਸੀ, ਤੇ ਜੂਆ ਕਿੱਥੇ ਰੱਖਿਆ? ਜਦ ਤੁਸੀਂ ਸੋਹਣੇ ਰੂਪ ਵਾਲੇ, ਸੂਰਿਆ ਨੂੰ ਚੁਣਣ ਆਏ, ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਪਤਾ ਸੀ; ਪੁਸ਼ਨ, ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਚੁਣਿਆ। ਹੇ ਸੂਰਿਆ, ਤੇਰੇ ਦੋ ਪਹੀਏ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਰੁਤਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਜੋ ਇੱਕ ਪਹੀਆ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਸਿਰਫ ਗਿਆਨੀ ਜਾਣਦੇ ਹਨ। ਅਸੀਂ ਅਰਯਮਨ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਜੋ ਵਿਆਹ ਦਾ ਗਿਆਤਾ ਤੇ ਚੰਗਾ ਮਿੱਤਰ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਖੀਰਾ ਆਪਣੇ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਛੁਟਦਾ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇੱਥੋਂ ਛੱਡਦਾ ਹਾਂ, ਪਰ ਉੱਥੋਂ ਨਹੀਂ। ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇੱਥੋਂ, ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੰਨ੍ਹੀ ਹੋਈ, ਪਰ ਅਲੋਪ ਨਾ ਹੋਣ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਛੁਟਕਾਰਾ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ; ਜਿਵੇਂ ਇੰਦਰ, ਦਇਆਲੂ, ਚੰਗੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਧੰਨ ਹੈ। ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਵਰਨ ਦੇ ਫੰਦੇ ਤੋਂ ਛੁਡਾਉਂਦਾ ਹਾਂ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਦਇਆਲੂ ਸਾਵਿਤਾ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਸੀ; ਸੱਚਾਈ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ, ਚੰਗੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ, ਤੂੰ ਤਾਕਤ ਤੇ ਆਸਰੇ ਲਈ ਖੁਸ਼ ਰਹੀ। ਭਾਗਾ ਤੇਰਾ ਹੱਥ ਫੜ ਕੇ ਤੈਨੂੰ ਇੱਥੇ ਲਿਆਵੇ, ਅਸ਼ਵਿਨ ਆਪਣੇ ਰਥ ਨਾਲ ਤੈਨੂੰ ਲੈ ਜਾਣ; ਘਰ ਦੀ ਮਾਲਕਣ ਵਾਂਗ ਘਰ ਜਾ, ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਬੁੱਧੀਮਤ ਬੋਲ। ਇਸ ਘਰ ਵਿੱਚ ਤੇਰੀ ਪਿਆਰੀ ਸੰਤਾਨ ਵਧੇ, ਤੂੰ ਇਸ ਘਰ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰ; ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਛੂਹ, ਫਿਰ, ਵੱਡੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਬੁੱਧੀਮਤ ਬੋਲ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਮੂਲ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ, ਯਜਨਾ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ, ਸੋਮਾ ਦੇ ਰਾਜ, ਅਤੇ ਸੂਰਿਆ ਦੇ ਵਿਆਹ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਰੀਤ ਤੱਕ, ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਵਡਿਆਈਆਂ ਤੇ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੀ ਹੈ।