ਇੱਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਗਾਵਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਧਾਰਮਿਕ ਰੀਤਾਂ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤੇ ਗਏ। ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਕਿ ਗਾਂ ਇੱਕ ਐਸਾ ਜੀਵ ਹੈ ਜੋ, ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਮਨੁੱਖ ਕੋਲ ਸੰਤਾਨ ਨਹੀਂ ਜਾਂ ਥੋੜੀਆਂ ਗਾਵਾਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਉਸ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਅਨੁਕੂਲ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ। ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਉਸ ਗਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਮਾਲਕ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ। ਇੱਥੇ, ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਲਈ, ਅਗਨੀ, ਸੋਮਾ, ਮਿੱਤਰ ਅਤੇ ਵਰੁਣ ਦੇ ਲਈ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮੰਗ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਉਹੀ ਮਨੁੱਖ繁ਸਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਤੱਕ ਗਾਵਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਨੇ ਇਹ ਮੰਤ੍ਰ ਸੁਣਿਆ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਗਾਵਾਂ ਵਿਚ ਭਟਕਦਾ ਰਹੇ; ਪਰ ਜਦ ਸੁਣ ਲਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਘਰ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਰਹੇ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਇਹ ਮੰਤ੍ਰ ਸੁਣ ਕੇ ਵੀ ਗਾਵਾਂ ਵਿਚ ਭਟਕਦਾ ਰਹੇ, ਤਾਂ ਦੇਵਤੇ ਉਸ ਦੀ ਆਯੁ ਅਤੇ ਧਨ ਲੈ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਗਾਂ, ਜੋ ਕਈ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਫਿਰਦੀ ਹੈ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਰੱਖੀ ਹੋਈ ਖਜ਼ਾਨਾ ਹੈ; ਜਦ ਮਾਲਕ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਰੂਪ ਵਿਖਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਖੁਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਤੋਂ ਮੰਗਣ ਦੀ ਸੋਚਦੀ ਹੈ। ਮਾਲਕ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇਰਾਦਾ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਉਸ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਅਧੀਨ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਹਵਨ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਯਜਨਾ ਅਤੇ ਦਾਨ ਦੇਣ ਦੁਆਰਾ, ਕਸ਼ਤਰੀਆ ਉਸ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਨਹੀਂ ਭੋਗਦਾ। ਗਾਂ ਕਸ਼ਤਰੀਆ ਦੀ ਮਾਂ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਤੋਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਰੋਕਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਜਿਵੇਂ ਘੀ ਲੈ ਕੇ ਅਗਨੀ ਵਿੱਚ ਚੜ੍ਹਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਅਗਨੀਆਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਲਈ ਗਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਯਜਨਾ ਵਿੱਚ ਚੜ੍ਹਾਏ ਕੈਕੇ ਵਾਂਗ, ਗਾਂ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਵਧੀਆ ਦੁੱਧ ਵਾਲੀ ਹੈ; ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਾਲਕ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਯਮ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਗਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਪਰ ਜੇਕਰ ਮੰਗਣ ਤੇ ਕੋਈ ਰੋਕ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਲਈ ਨਰਕ ਦਾ ਲੋਕ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਮਾਲਕ ਉਸ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਗਾਂ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਫਿਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸੋਚਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੌਤ ਦੀ ਫਾਂਸ ਵਿੱਚ ਫਸ ਜਾਵੇ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਮਾਲਕ ਗਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ, ਮਾਰਦਾ ਜਾਂ ਪਕਾ ਕੇ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਉਸ ਤੋਂ ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਪੁਤਰੇ ਮੰਗ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਗਾਂ ਦੀ ਤਾਪ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਹੈ; ਜਦ ਉਹ ਗਾਵਾਂ ਵਿਚ ਭਟਕਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਸੱਚਮੁਚ ਗਾਂ ਹੈ; ਅਤੇ ਮਾਲਕ ਲਈ, ਗਾਂ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ ਵੀ ਨਿਕਲ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਕੁਝ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਗਾਵਾਂ ਲਈ ਪਿਆਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਗਾਂ ਲਈ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਚੜ੍ਹਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਿਆਰਾ ਹੈ। ਉਹ ਗਾਵਾਂ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਯਜਨਾ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਕੀਤੀਆਂ, ਨਾਰਦ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਭਿਆਨਕ ਉਣਜਨ ਬਣਾਇਆ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਗਾਂ ਬਾਰੇ ਸੋਚਿਆ, 'ਕੀ ਇਹ ਭੋਗਣ ਯੋਗ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ?' ਨਾਰਦ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, 'ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਭੋਗਣ ਯੋਗ ਗਾਂ ਹੈ।' ਫਿਰ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ, 'ਨਾਰਦ ਜੀ, ਤੁਸੀਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਜਨਮੀ ਕਿੰਨੀ ਗਾਵਾਂ ਜਾਣਦੇ ਹੋ? ਦੱਸੋ, ਕਿਸ ਗਾਂ ਨੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕੋਈ ਨਾ ਖਾਵੇ?' ਉਣਜਨ-ਗਾਂ ਅਤੇ ਰਥਵਾਹਕ-ਗਾਂ, ਨਾਰਦ ਜੀ, ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਖਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ繁ਸਲ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ। ਨਾਰਦ ਜੀ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਗਾਂ ਦੀ ਰੀਤ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰੀ! ਦੱਸੋ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਭਿਆਨਕ ਕਿਹੜੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਵਿਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਵੇ? ਉਣਜਨ-ਗਾਂ ਅਤੇ ਰਥਵਾਹਕ-ਗਾਂ, ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ ਜੀ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕੋਈ ਨਾ ਖਾਵੇ, ਜੇ繁ਸਲ ਚਾਹੇ। ਤਿੰਨ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਗਾਵਾਂ ਹਨ: ਉਣਜਨ-ਗਾਂ, ਰਥਵਾਹਕ-ਗਾਂ, ਅਤੇ ਆਮ ਗਾਂ; ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੀ ਯਜਨਾ ਤੋਂ ਵਾਂਝਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ। ਇਹ ਤੁਹਾਡਾ ਹਵਨ ਹੋਵੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਇਹ ਸੋਚੋ ਜਦ ਮੰਗਿਆ ਜਾਵੇ; ਜੇਕਰ ਉਹ ਤੁਹਾਡੇ ਘਰ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਭਿਆਨਕ ਗਾਂ ਮੰਗਣ, ਤਾਂ ਉਹ ਦਾਨ ਕਰ ਦਿਓ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਗਾਂ-ਧਨ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ, ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਨਾ ਦਿੱਤੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਸਲਾਹੀ ਗਈ; ਇਹਨਾਂ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਗਾਂ ਨੂੰ ਤੋੜਿਆ, ਅਤੇ ਮਾਲਕ ਹਾਰ ਗਿਆ। ਪਰ ਤੋੜਣ ਵਾਲੇ ਨੇ ਗਾਂ-ਧਨ ਨਹੀਂ ਲਈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇੰਦਰ ਤੋਂ ਮੰਗਿਆ; ਇਸ ਲਈ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਰਮ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਮੈਂ ਪਿੱਛਲੇ ਵਾਲਿਆਂ ਤੋਂ। ਜੋ ਗਾਂ-ਧਨ ਦੇਣ ਲਈ ਚਲਾਕੀ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਇੰਦਰ ਦਾ ਗੁੱਸਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਾਲ ਵਾਂਗ ਫੜ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ 'ਗਾਂ-ਧਨ ਨਾ ਦਿਓ, ਮਾਲਕ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰੋ,'—ਰੁਦਰ ਦੇ ਹਥਿਆਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਣਜਾਣ ਵਿੱਚ ਘੇਰ ਲੈਂ। ਚਾਹੇ ਉਹ ਗਾਂ-ਧਨ ਚੜ੍ਹਾਈ ਹੋਈ ਪਕਾ ਕੇ ਖਾਏ ਜਾਂ ਨਹੀਂ, ਜਾਂ ਖੁਦ ਖਾਏ, ਉਹ ਵਿਧੀ ਵਿੱਚ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਕੇ, ਦੇਵਤੇ, ਪੁਰੋਹਿਤ ਅਤੇ ਯਜਮਾਨ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਗਾਂ ਮਿਹਨਤ ਅਤੇ ਤਪ ਨਾਲ ਬਣੀ, ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਤ, ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਖੜੀ ਹੈ। ਉਹ ਸੱਚ ਨਾਲ ਢਕੀ, ਤਜ ਨਾਲ ਲਪੇਟੀ, ਮਹਿਮਾ ਨਾਲ ਘੇਰੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਟਿਕੀ, ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਘੇਰੀ, ਸੰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਰੱਖੀ, ਯਜਨਾ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ, ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਨੀਂਹ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮ ਉਸ ਦਾ ਮਾਰਗ ਹੈ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਉਸ ਦਾ ਮਾਲਕ। ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤੋਂ ਬ੍ਰਹਮ-ਗਾਂ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਸ਼ਤਰੀਆ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਉਸ ਤੋਂ ਸੱਚ, ਸ਼ਕਤੀ, ਧਰਮ ਅਤੇ ਸੁਭਾਗ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਤੋਂ ਊਰਜਾ, ਤੇਜ, ਸ਼ਕਤੀ, ਬਲ, ਬੋਲੀ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ,繁ਸਲ, ਅਤੇ ਧਰਮ— ਬ੍ਰਹਮ, ਰਾਜ, ਲੋਕ, ਚਮਕ, ਯਸ਼, ਤਜ, ਧਨ— ਜੀਵਨ, ਰੂਪ, ਨਾਮ, ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ, ਸਾਹ, ਨਿਕਾਸ, ਨਜ਼ਰ, ਸੁਣਨਾ— ਦੁੱਧ, ਸਵਾਦ, ਭੋਜਨ, ਖਾਣ-ਪੀਣ, ਸੱਚ, ਅਸਲ, ਕਰਮ, ਦਾਨ, ਸੰਤਾਨ, ਅਤੇ ਗਾਵਾਂ— ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਉਸ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤੋਂ ਬ੍ਰਹਮ-ਗਾਂ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਕਸ਼ਤਰੀਆ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਉਸ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਰੀਤਾਂ, ਅਤੇ ਦਾਨ-ਧਰਮ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਸਪਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।