ਕਦੇ ਕਦੇ, ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਦੇ ਅਦਭੁਤ ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ, ਆਰੰਭ ਤੋਂ ਹੀ ਕੌਸਮਿਕ ਕ੍ਰਮ, ਸੱਚਾਈ, ਤਪੱਸਿਆ, ਰਾਜਤਾ, ਯਤਨ, ਧਰਮ ਅਤੇ ਕਰਮ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਗੁਣ ਇਕਠੇ ਹੋਏ। ਜੋ ਕੁਝ ਹੋ ਚੁੱਕਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਜੋ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਬਚਤ (ਅਵਸ਼ੇਸ਼) ਵਿੱਚ ਰਮ ਗਿਆ। ਇਸ ਅਵਸ਼ੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸ਼ਕਤੀ, ਤੇਜ, ਕismet, ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਸੰਚਿਤ ਹੋ ਗਈ। ਫਿਰ, ਪੂਰਨਤਾ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼, ਇੱਛਾ, ਅਧਿਕਾਰ, ਸਰਵਭੌਮਤਾ, ਛੇ ਰੁੱਤਾਂ, ਸਾਲ, ਇਦਾ, ਆਗਿਆ, ਯਜਨਾ ਦੇ ਪਾਤਰ ਅਤੇ ਹੋਮ—all ਕੁਝ ਇਸ ਅਵਸ਼ੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੀ ਇਕੱਠਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਚਾਰ ਪੁਰੋਹਿਤ, ਹੋਤ੍ਰ, ਚਤੁਰਮਾਸ ਵਿਧੀਆਂ, ਉਚਾਰਣ, ਯਜਨਾ, ਪੁਰੋਹਿਤੀ ਕਾਰਜ, ਪਸ਼ੁਬੰਧ ਅਤੇ ਮਨ ਚਾਹੀਆਂ ਆਹੁਤੀਆਂ—all ਕੁਝ ਇਸ ਅਵਸ਼ੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵਿਅਪਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਅਵਸ਼ੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਪੱਖ, ਮਹੀਨੇ, ਰੁੱਤਾਂ, ਧੁਨੀ ਕਰਦੀਆਂ ਨਦੀਆਂ, ਬਿਜਲੀ, ਸੁਣਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਅਤੇ ਧਰਤੀ—all ਕੁਝ ਇਕੱਠਾ ਹੋ ਗਏ। ਕੰਕਰ, ਰੇਤ, ਪੱਥਰ, ਜੜੀਆਂ-ਬੂਟੀਆਂ, ਪੌਦੇ, ਘਾਹ, ਬੱਦਲ, ਬਿਜਲੀ, ਮੀਂਹ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਅਵਸ਼ੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ। ਸਫਲਤਾ, ਪ੍ਰਾਪਤੀ, ਪੂਰਨਤਾ, ਵਿਆਪਕਤਾ, ਮਹਾਨਤਾ, ਵਾਧੂ ਪ੍ਰਾਪਤੀ, ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ, ਜੋ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ, ਜੋ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਲਾਭਦਾਇਕ—all ਕੁਝ ਅਵਸ਼ੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸੰਚਿਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਸਾਹ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਅੱਖ ਨਾਲ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਅਵਸ਼ੇਸ਼ ਤੋਂ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਦੇਵਤੇ, ਜੋ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਉਸ ਅਵਸ਼ੇਸ਼ ਤੋਂ ਹੀ ਜਨਮੇ। ਰਿਗਵੇਦ ਦੇ ਮੰਤ੍ਰ, ਸਾਮਵੇਦ ਦੇ ਗੀਤ, ਛੰਦ, ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਗਿਆਨ, ਯਜੁਰ—all ਕੁਝ ਅਵਸ਼ੇਸ਼ ਵਿੱਚੋਂ ਹੀ ਉਪਜਿਆ। ਪ੍ਰਾਣ, ਅਪਾਨ, ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਸੁਣਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ, ਨਾਸ਼ਵੰਤ ਅਤੇ ਅਨਾਸ਼ਵੰਤ—all ਕੁਝ ਅਵਸ਼ੇਸ਼ ਤੋਂ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਸੁਖ, ਆਨੰਦ, ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ, ਪਰਮ ਆਨੰਦ, ਖੁਸ਼ੀ—all ਕੁਝ ਅਵਸ਼ੇਸ਼ ਵਿੱਚੋਂ ਹੀ ਜਨਮੇ। ਦੇਵਤੇ, ਪਿਤਰ, ਮਨੁੱਖ, ਗੰਧਰਵ, ਅਪਸਰਾ—all ਕੁਝ ਅਵਸ਼ੇਸ਼ ਤੋਂ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਇਕ ਵਾਰੀ, ਜਦੋਂ ਕ੍ਰੋਧ ਨੇ ਇੱਛਾ ਦੇ ਘਰ ਤੋਂ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਉਪਜਾਇਆ, ਤਾਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਕੌਣ ਸਨ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਕੌਣ ਸੀ, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਤੇ ਉੱਤਮ ਕੌਣ ਬਣਿਆ? ਤਦ ਤਪੱਸਿਆ ਅਤੇ ਕਰਮ ਮਹਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਇਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ, ਇਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸਨ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਤੇ ਉੱਤਮ ਬਣਿਆ। ਦਸ ਦੇਵਤੇ ਇਕਠੇ ਜੰਮੇ, ਜੋ ਪੁਰਾਤਨ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਜੋ ਕੋਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਸਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅੱਜ ਮਹਾਨਤਾ ਦਾ ਉਚਾਰਣ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਣ, ਅਪਾਨ, ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਸੁਣਨ, ਅਨਾਸ਼ਵੰਤ ਤੇ ਨਾਸ਼ਵੰਤ, ਵਿਆਪਕਤਾ, ਉਰਧਵ ਪ੍ਰਾਣ, ਬੋਲ, ਮਨ—ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਹੀ ਇੱਛਾ ਨੂੰ ਉਤਪੰਨ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਰੁੱਤਾਂ ਅਜਨਮੇ ਸਨ। ਫਿਰ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕਰਤਾ, ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ, ਇੰਦਰ, ਅਗਨੀ, ਅਸ਼ਵਿਨੀਕੁਮਾਰ—ਇਹ ਸਭ ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਸ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ? ਤਪੱਸਿਆ ਅਤੇ ਕਰਮ ਮਹਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਕਰਮ ਤੋਂ ਹੀ ਤਪੱਸਿਆ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਹੀ ਉਪਾਸਨਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਮੰਨੀ। ਜੋ ਧਰਤੀ ਪਹਿਲਾਂ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟਿਕਰਤਾ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕੋਈ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣਾ ਆਪ ਪੁਰਾਤਨ ਗਿਆਨ ਵਾਲਾ ਸਮਝੇ। ਇੰਦਰ ਕਿੱਥੋਂ ਆਇਆ, ਸੋਮਾ ਕਿੱਥੋਂ, ਅਗਨੀ ਕਿੱਥੋਂ ਜੰਮਿਆ? ਤਵਸ਼ਟ੍ਰ ਕਿੱਥੋਂ ਆਇਆ, ਧਾਤ੍ਰ ਕਿੱਥੋਂ ਜੰਮੇ? ਇੰਦਰ ਤੋਂ ਇੰਦਰ, ਸੋਮਾ ਤੋਂ ਸੋਮਾ, ਅਗਨੀ ਤੋਂ ਅਗਨੀ, ਤਵਸ਼ਟ੍ਰ ਤੋਂ ਤਵਸ਼ਟ੍ਰ, ਧਾਤ੍ਰ ਤੋਂ ਧਾਤ੍ਰ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਉਹ ਦਸ ਦੇਵਤੇ, ਜੋ ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜੰਮੇ, ਜਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੰਸਾਰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ, ਹੁਣ ਉਹ ਕਿਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ? ਜਦ ਉਸ ਨੇ ਵਾਲ, ਹੱਡੀਆਂ, ਨਸਾਂ, ਮਾਸ, ਮੱਜਾ ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲਾ ਸਰੀਰ ਬਣਾਇਆ, ਉਹ ਕਿਹੜੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਗਿਆ? ਵਾਲ ਕਿੱਥੋਂ ਲਿਆ, ਨਸਾਂ, ਹੱਡੀਆਂ, ਅੰਗ, ਜੋੜ, ਮੱਜਾ—ਇਹ ਸਭ ਕੌਣ ਲਿਆਇਆ? ਉਹ ਸੰਚਿਕਾ ਨਾਮ ਦੇ ਦੇਵਤੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਹ ਸਮੱਗਰੀ ਇਕੱਠੀ ਕੀਤੀ, ਸਭ ਕੁਝ ਜੋੜ ਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਮਰਤ ਮਨੁੱਖ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਜੰਘਾ, ਪੈਰ, ਹੱਡੀਆਂ, ਸਿਰ, ਹੱਥ, ਮੂੰਹ, ਪਿੱਠ, ਪੱਸਲੀਆਂ, ਪਾਸੇ—ਇਹ ਸਭ ਕਿਸ ਨੇ ਜੋੜ ਦਿੱਤੇ? ਸਿਰ, ਹੱਥ, ਮੂੰਹ, ਜੀਭ, ਗਰਦਨ, ਜਬੜੇ—ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਚਮੜੀ ਨਾਲ ਢੱਕ ਕੇ, ਧਰਤੀ ਨੇ ਇਕੱਠਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਜੋ ਸਰੀਰ ਜੋੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਵੱਡਾ ਰੂਪ ਵਾਲਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਹੁਣ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਰੰਗ ਕੌਣ ਲਿਆਇਆ? ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਉਸ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਦੂਧਣ ਵਾਲੀ, ਬੁੱਧਵਾਨ ਪਤਨੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਅਸਲ ਜਾਣਿਆ, ਉਸ ਨੇ, ਜੋ ਸ਼ਕਤੀਪਤੀ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸੀ, ਰੰਗ ਲਿਆਇਆ। ਜਦ ਤਵਸ਼ਟ੍ਰ ਨੇ ਵੰਡਿਆ, ਤਵਸ਼ਟ੍ਰ ਦਾ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਉਣ ਵਾਲਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਿਵਾਸ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਮਰਤ ਮਨੁੱਖ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਨੀਂਦ, ਥਕਾਵਟ, ਜ਼ਹਿਰੀਲਾਪਨ, ਬੁਰਾਈ—ਇਹ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਹਨ। ਬੁਢਾਪਾ, ਗੰਜਾਪਨ, ਚਿੱਟਾਪਨ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਏ। ਚੋਰੀ, ਅਨਿਆਇਤਾ, ਪਾਪ, ਸੱਚਾਈ, ਯਜਨਾ, ਮਹਾਨ ਤੇਜ, ਸ਼ਕਤੀ, ਰਾਜਤਾ, ਤੇਜ—all ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਆ ਗਏ। ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਤੇ ਦੁਖ, ਦੇਣ ਤੇ ਨਾ ਦੇਣ, ਭੁੱਖ ਤੇ ਪਿਆਸ—all ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਆ ਗਏ। ਦੋਸ਼ ਤੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ਤਾ, 'ਮਾਰੋ' ਜਾਂ 'ਨਾ ਮਾਰੋ', ਸ਼ਰਧਾ, ਦਾਨ, ਅਸ਼ਰਧਾ—all ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਆ ਗਏ। ਗਿਆਨ ਤੇ ਅਗਿਆਨ, ਜੋ ਕੁਝ ਸਿਖਾਉਣ ਯੋਗ ਹੈ, ਵੇਦ, ਰਿਗ, ਸਾਮ, ਯਜੁ—all ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਆ ਗਏ। ਆਨੰਦ, ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ, ਖੁਸ਼ੀ, ਪਰਮ ਆਨੰਦ, ਹਾਸਾ, ਅਹਿੰਸਾ, ਨਾਚ—all ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਆ ਗਏ। ਬੋਲ, ਬਕਬਕ, ਇੱਛਾਵਾਂ, ਵਿਅਰਥ ਗੱਲਾਂ—all ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਆ ਗਏ, ਜੋੜੇ ਹੋਏ ਵੀ ਤੇ ਅਲੱਗ ਵੀ। ਪ੍ਰਾਣ, ਅਪਾਨ, ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਸੁਣਨ, ਦੋ ਧਰਤੀਆਂ, ਜੋ ਅਡੋਲ ਹੈ, ਜੋ ਆਧਾਰ ਹੈ, ਪ੍ਰਾਣ ਵਾਯੂ, ਉਰਧਵ ਪ੍ਰਾਣ, ਬੋਲ, ਮਨ—all ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਚੱਲਦੇ ਹਨ। ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ, ਆਗਿਆ, ਇਜਾਜ਼ਤ, ਫ਼ਰਕ—all ਇੱਛਾਵਾਂ ਤੇ ਨਿਰਣਯ—all ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਆ ਗਏ। ਚੋਰੀ ਕਰਨ ਅਤੇ ਵੱਸਣ ਦੀ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ, ਜਲਦੀ ਅਤੇ ਦੁਖ, ਜੋ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ, ਜੋ ਮੋਟਾ, ਜੋ ਤਿਆਗਿਆ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਘਿਨਾਉਣਾ—all ਠਹਿਰ ਗਏ। ਹੱਡੀ ਨੂੰ ਸਮਿਧ ਬਣਾਕੇ, ਉਹ ਅੱਠ ਜਲਾਂ ਆ ਟਿਕੀਆਂ। ਵੀਰਜ ਨੂੰ ਘਿਉ ਬਣਾਕੇ, ਦੇਵਤੇ ਮਨੁੱਖ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਹੈ, ਜੋ ਕੁਝ ਸੀ, ਜੋ ਕੁਝ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਜੋ ਕੁਝ ਦੇਵਤੇ, ਰਚਨਾ, ਕਰਮ, ਗਿਆਨ, ਸੰਸਕਾਰ—all ਕੁਝ ਉਸ ਅਵਸ਼ੇਸ਼ ਤੋਂ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਇਹ ਸਾਰਾ ਸਰੀਰ, ਜੀਵਨ, ਤੇ ਜਗਤ ਉਸ ਦੀ ਹੀ ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਰਿਆ ਹੈ।