ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਲਈ ਰੱਬ ਅੱਗੇ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ, ਕੰਨਾਂ ਦੀ ਸੁਣਨ ਦੀ ਤਾਕਤ, ਮਾਣ-ਯਸ਼, ਅਨਾਜ, ਵੰਸ਼, ਰਕਤ ਅਤੇ ਪੇਟ ਦੀ ਤੰਦਰੁਸਤੀ ਦੇਵੇ। ਇਸੇ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੇ ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ਬਣਾਈਆਂ ਤੇ ਉਹ ਜਲ ਦੀ ਸਤ੍ਹਾ ਉੱਤੇ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਤਪ ਕਰਦਾ, ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸੜਦਾ, ਨ੍ਹਾਇਆ ਹੋਇਆ, ਸੁਨਹਿਰੀ-ਭੂਰੇ ਰੰਗ ਵਾਲਾ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋ ਬਾਅਦ, ਸਭ ਕੁਝ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਲਈ, ਅੱਗ, ਜੰਗਲ ਦੇ ਦਰੱਖਤ, ਬੂਟੀਆਂ ਅਤੇ ਜੜੀਆਂ ਨੂੰ ਸੱਦਿਆ ਗਿਆ। ਇੰਦਰ, ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਅਰਦਾਸ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਹ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ। ਫਿਰ ਰਾਜਾ ਵਰੁਣ, ਮਿਤ੍ਰ, ਵਿਸ਼ਣੁ ਅਤੇ ਭਗਾ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਅੰਸ਼ ਅਤੇ ਵਿਵਸਵੰਤ ਨੂੰ ਵੀ ਸੱਦਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਉਹ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਦੇਣ। ਫਿਰ ਦਿਵਿਆ ਸਵਿਤਾ, ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਅਤੇ ਪੂਸ਼ਣ ਨੂੰ ਸੰਮਰਪਿਤ ਕੀਤਾ। ਤਵਸ਼ਟਾ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਅਗੇ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਵੀ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕਿ ਉਹ ਸਾਰੇ ਦੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਰਾਹਤ ਦੇਣ। ਅੱਗੇ, ਗੰਧਰਵਾਂ, ਅਪਸਰਾਵਾਂ, ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਕੁਮਾਰਾਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਨੂੰ ਸੱਦਿਆ ਗਿਆ। ਆਰਯਮਾਨ, ਜੋ ਦੇਵਤਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਵੀ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਦਿਨ-ਰਾਤ, ਸੂਰਜ-ਚੰਦਰਮਾ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਆਦਿਤਿਆਂ ਨੂੰ ਅਰਦਾਸ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਹ ਦੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ। ਹਵਾ, ਪਰਜਨਯ, ਵਾਤਾਵਰਨ ਅਤੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ, ਸਾਰੇ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਦਿਨ-ਰਾਤ ਅਤੇ ਉਸ਼ਾ ਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਹ ਸਾਰੇ ਸ਼ਾਪਾਂ ਤੋਂ ਬਚਾਏਂ। ਸੋਮਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਚੰਦਰਮਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਵੀ ਯਾਦ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਧਰਤੀ ਤੇ ਅਕਾਸ਼ ਦੇ ਪਸ਼ੂ, ਜੰਗਲਾਂ ਦੇ ਜਾਨਵਰ, ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ, ਪੰਛੀਆਂ ਅਤੇ ਉੱਡਣ ਵਾਲੀਆਂ ਜਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸੱਦਿਆ ਗਿਆ। ਭਵ, ਸ਼ਰਵ, ਰੁਦ੍ਰ ਅਤੇ ਪਸ਼ੁਪਤੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤੀਰ ਸਦਾ ਮੰਗਲਮਈ ਹੋਣ ਦੀ ਅਰਦਾਸ ਕੀਤੀ। ਆਕਾਸ਼, ਤਾਰੇ, ਧਰਤੀ, ਯਕਸ਼, ਪਹਾੜ, ਸਮੁੰਦਰ, ਦਰਿਆ ਅਤੇ ਵੱਸਣ ਵਾਲੀਆਂ ਜਗ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਦਿਵਿਆ ਜਲਾਂ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ, ਪਿਤਰਾਂ ਅਤੇ ਯਮ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਅਗੇ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਜਿਹੜੇ ਦੇਵਤਾ ਅਕਾਸ਼, ਵਾਤਾਵਰਨ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਹਨ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਦੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਰਾਹਤ ਦੇਣ। ਆਦਿਤਿਆਂ, ਰੁਦ੍ਰਾਂ, ਵਸੂਆਂ, ਅਕਾਸ਼ ਦੇ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਅਥਰਵਣਾਂ, ਅੰਗੀਰਸਾਂ ਅਤੇ ਗਿਆਨੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਯਜਨਾ, ਯਜਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਰਿਗਵੇਦ ਦੇ ਮੰਤ੍ਰ, ਸਾਮਵੇਦ ਦੇ ਗੀਤ, ਦਵਾਈਆਂ, ਯਜੁਰਵੇਦ ਦੇ ਸੂਤਰ ਅਤੇ ਹੋਤ੍ਰ ਪੁਰੋਹਿਤ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਦੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਰਾਹਤ ਦੇਣ। ਪੰਜ ਰਾਜਸੀ ਬੂਟੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸੋਮਾ ਹੈ, ਦਰਭਾ ਘਾਹ, ਭੰਗ, ਜੌ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬੂਟੀਆਂ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਦੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ। ਦੁਸ਼ਮਣ, ਰਾਖਸ਼, ਸੱਪ, ਸੱਜਣ ਲੋਕ ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ, ਮੌਤ ਦੇ ਸੌ ਰੂਪ, ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਮੌਸਮ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ, ਸਮੇਂ ਦੇ ਪੈਮਾਨੇ, ਸਾਲ, ਚੱਕਰ ਅਤੇ ਮਹੀਨੇ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਦੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ। ਦੱਖਣ, ਪੱਛਮ, ਪੂਰਬ, ਉੱਤਰੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਦੇਵਤੇ, ਸਭ ਮਹਾਨ ਦੇਵਤੇ, ਸਭ ਮਿਲ ਕੇ ਦੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਰਾਹਤ ਦੇਣ। ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਜੋ ਸੱਚ ਤੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਹਨ, ਆਪਣੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਦੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ। ਸਾਰੇ ਜੀਵ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਅਤੇ ਸਾਰਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਜਦੋਂ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਇਕੱਠੇ ਹੋਣ, ਉਹ ਦੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਰਾਹਤ ਦੇਣ। ਪੰਜ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਦੇਵੀਆਂ, ਬਾਰਾਂ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵਤੇ, ਅਤੇ ਸਾਲ ਦੇ ਦੰਦ ਸਾਡੀ ਸਦਾ ਭਲਾਈ ਕਰਨ। ਉਹ ਅਮਰ ਦਵਾਈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮਾਤਲੀ ਰਥੀ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਇੰਦਰ ਨੇ ਉਹ ਪਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖੀ; ਉਹ ਪਾਣੀਆਂ ਉਹ ਦਵਾਈ ਦੇਣ। ਫਿਰ, ਇਹ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਜਿਹੜਾ ਕੁਝ ਬਚਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਹੀ ਨਾਮ ਤੇ ਰੂਪ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇੰਦਰ ਤੇ ਅੱਗ ਵੀ ਉਸ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਸਭ ਕੁਝ ਉਸ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਸ ਅਵਸ਼ੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਅਕਾਸ਼, ਧਰਤੀ, ਸਾਰੇ ਜੀਵ, ਪਾਣੀਆਂ, ਸਮੁੰਦਰ, ਚੰਦ, ਹਵਾ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਅਸਲ ਅਤੇ ਝੂਠ, ਮੌਤ, ਤਾਕਤ, ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਦੁਨਿਆਵੀ ਵਸਤਾਂ, ਹਾਨੀ ਤੇ ਲਾਭ, ਦਰਸ਼ਨ ਤੇ ਸੁਖ—ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਉਸ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੈ। ਦਸ ਸਿਰਜਣਹਾਰ, ਜੋ ਸਥਿਰ, ਮਜ਼ਬੂਤ, ਨਵੇਂ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਉਸ ਅਵਸ਼ੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਇਕ ਨਾਭੀ ਵਾਂਗ, ਚੱਕਰ ਵਾਂਗ, ਚਹੁੰ ਪਾਸੇ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਰਿਗਵੇਦ, ਸਾਮਵੇਦ, ਯਜੁਰਵੇਦ, ਉਡਗੀਥ, ਪ੍ਰਸਤੁਤ, ਸਤੁਤੀ, ਹਿੰਕਾਰ, ਸਾਮਨ ਦਾ ਸੁਰ ਤੇ ਮੈਡੀ, ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਉਸ ਅਵਸ਼ੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇੰਦਰ-ਅੱਗ, ਪਵਮਾਨ, ਮਹਾਨਾਮਨੀ, ਮਹਾਨ ਵਰਤ, ਯਜਨਾ ਦੇ ਅੰਗ, ਮਾਂ ਦੇ ਗਰਭ ਵਾਂਗ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਰਾਜਸੂਯ, ਵਾਜਪੇਯ, ਅਗ્નਿਸ਼ਤੋਮ, ਅਰਕ, ਅਸ਼ਵਮੇਧ, ਜੀਉਂਦੇ ਬਰਹਿਸ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਉਸ ਅਵਸ਼ੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਅੱਗ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ, ਦੀਖਾ, ਮਾਪੇ ਗਏ ਛੰਦ, ਗੁੰਮ ਹੋਈਆਂ ਯਜਨਾਵਾਂ, ਸਭ ਕੁਝ ਉਸ ਅਵਸ਼ੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਅਗਨਿਹੋਤਰ, ਸ਼ਰਧਾ, ਵਸ਼ਟ ਆਵਾਜ਼, ਵਰਤ, ਤਪ, ਦੱਖਣੀ ਆਹੁਤੀ, ਪੁੰਨ ਕੰਮ, ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਉਸ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇੱਕ ਰਾਤ, ਦੋ ਰਾਤ, ਤੁਰੰਤ, ਵਾਰੀ-ਵਾਰੀ ਅਤੇ ਉਕਥਯ ਯਜਨਾ, ਗੁੰਥੀਆਂ ਤੇ ਰੱਖੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਸਭ ਕੁਝ ਉਸ ਅਵਸ਼ੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਚਾਰ-ਪੰਜ-ਛੇ ਰਾਤਾਂ ਵਾਲੀਆਂ, ਸੋਲਾਂ ਤੇ ਸੱਤ ਰਾਤਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਯਜਨਾਵਾਂ, ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਉਸ ਅਵਸ਼ੇਸ਼ ਤੋਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਅਮਰਤਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀਆਂ ਹਨ। ਪ੍ਰਤੀਹਾਰਾ, ਸੰਪਤੀ, ਸਭ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀਆਂ, ਜੇਤੂ, ਸਾਧਨਾ, ਅਤਿਰਾਤ੍ਰ, ਬਾਰਾਂ ਦਿਨ ਵਾਲੀਆਂ ਯਜਨਾਵਾਂ, ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਉਸ ਅਵਸ਼ੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਤੇ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਸੱਚਾਈ, ਨਿਮਰਤਾ, ਸੁਰੱਖਿਆ, ਆਹੁਤੀ, ਅਮਰਤਾ, ਤਾਕਤ, ਇੱਛਾਵਾਂ, ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਉਸ ਅਵਸ਼ੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਨੌਂ ਜਮੀਨਾਂ ਤੇ ਸਮੁੰਦਰ, ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਉਸ ਅਵਸ਼ੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਹਨ; ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਦਿਨ ਤੇ ਰਾਤ ਵੀ ਉਸ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਆਹੁਤੀਆਂ, ਸੰਕ੍ਰਾਂਤੀ, ਗੁਪਤ ਰੱਖੀਆਂ ਯਜਨਾਵਾਂ, ਸਭ ਕੁਝ ਢੋਣ ਵਾਲਾ, ਉਹ ਅਵਸ਼ੇਸ਼, ਉਹੀ ਸਰਜਣਹਾਰ ਪਿਤਾ ਹੈ। ਪਿਤਾ, ਸਰਜਣਹਾਰ, ਅਵਸ਼ੇਸ਼, ਸਾਹ, ਪੋਤਾ, ਦਾਦਾ, ਉਹ ਸਭ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੋ ਕੇ, ਧਰਤੀ ਦਾ ਬਲਦ, ਅਜੈ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਕਹਾਣੀ ਸਾਨੂੰ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸਾਰੀ ਸਰਿਸ਼ਟੀ, ਦੇਵਤਾ, ਯਜਨਾ, ਸਮੇਂ ਦੇ ਚੱਕਰ, ਜੀਵ-ਜੰਤੂ, ਦਵਾਈਆਂ, ਤਾਕਤ, ਅਤੇ ਅਮਰਤਾ—ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਉਸ ਮਹਾਨ ਅਵਸ਼ੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੀ ਆ ਕੇ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।