ਪੁਰਾਤਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਇੱਕ ਅਦਭੁਤ ਰਸਮ ਅਦਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਹ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਅਨਾਜ (ਚਾਵਲ) ਨੂੰ ਖਾਣ ਦੀ ਕ੍ਰਿਆ ਸਿਰਫ਼ ਸਰੀਰਕ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਆਤਮਕ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਦੋ ਹੋਰ ਅੱਖਾਂ ਰਾਹੀਂ ਉਸਨੂੰ ਖਵਾਇਆ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਪੁਰਾਣੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਅਨਾਜ ਨੂੰ ਸਵਾਦਿਆ। ਪਰ, ਇਹ ਆਮ ਅੱਖਾਂ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਸਗੋਂ ਸੂਰਜ ਤੇ ਚੰਦ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਇਹ ਕ੍ਰਿਆ ਹੋਈ। ਰਿਸ਼ੀ ਆਖਦੇ ਹਨ, “ਮੈਂ ਨਾ ਤਾਂ ਥੱਲੇ, ਨਾ ਬਾਹਰ, ਨਾ ਅੰਦਰ ਵਾਲੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ, ਪਰ ਸੂਰਜ ਤੇ ਚੰਦ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਇਹ ਸਾਰਾ ਕੀਤਾ।” ਇਹ ਚਾਵਲ ਹਰ ਅੰਗ, ਹਰ ਜੋੜ, ਹਰ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਪੂਰਨ ਹੈ। ਜੋ ਇਹ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪ ਵੀ ਸਾਰੇ ਅੰਗਾਂ, ਜੋੜਾਂ, ਤੇ ਸਰੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਰਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਇੱਕ ਹੋਰ ਮੂੰਹ ਰਾਹੀਂ ਉਸਨੂੰ ਖਵਾਇਆ ਗਿਆ; ਇਹ ਮੂੰਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਅਨਾਜ ਸਵਾਦਿਆ। ਇੱਥੇ ਵੀ, ਉਹ ਆਖਦੇ ਹਨ, “ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਮੂੰਹ ਨਾਲ ਇਹ ਕ੍ਰਿਆ ਕੀਤੀ, ਨਾ ਕਿ ਕਿਸੇ ਆਮ ਮੂੰਹ ਨਾਲ।” ਇਹ ਚਾਵਲ ਹਰ ਅੰਗ ਵਿੱਚ ਪੂਰਨ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਇਹ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਪੂਰਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਅੱਗੇ ਹੋਰ ਜੁਬਾਨ, ਦੰਦ, ਸਾਸਾਂ, ਤਾਲੂ, ਪਿੱਠ, ਹੱਡੀ, ਪੇਟ, ਮੂਤਰਾਸ਼ਯ, ਰਾਨਾਂ, ਪਿੰਡਲੀਆਂ, ਪੈਰਾਂ, ਅੱਗੇ ਵਾਲੀਆਂ ਲੱਤਾਂ, ਹੱਥਾਂ, ਤੇ ਆਸਰੇ ਰਾਹੀਂ ਵੀ ਇਹ ਕ੍ਰਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹਰ ਵਾਰੀ, ਰਿਸ਼ੀ ਇਹ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਆਮ ਸਰੀਰਕ ਅੰਗਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼, ਆਦਿ-ਦੈਵੀ ਜਾਂ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡਕ ਤੱਤਾਂ ਨਾਲ ਇਹ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ—ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਦੀ ਜੁਬਾਨ, ਰੁਤਾਂ ਦੇ ਦੰਦ, ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸਾਸਾਂ, ਆਕਾਸ਼ ਦਾ ਤਾਲੂ, ਦਿਨ ਦੀ ਪਿੱਠ, ਧਰਤੀਆਂ ਦੀ ਹੱਡੀ, ਸੱਚ ਦਾ ਪੇਟ, ਸਮੁੰਦਰ ਦਾ ਮੂਤਰਾਸ਼ਯ, ਮਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਵਰੁਣ ਦੀਆਂ ਰਾਨਾਂ, ਤਵਸ਼ਟ੍ਰ ਦੀਆਂ ਪਿੰਡਲੀਆਂ, ਅਸ਼ਵਿਨੀਆਂ ਦੇ ਪੈਰ, ਸਵਿਤਾ ਦੀਆਂ ਅੱਗੇ ਲੱਤਾਂ, ਰਿਤ ਦਾ ਹੱਥ, ਸੱਚ ਦਾ ਆਸਰਾ। ਹਰ ਵਾਰੀ, ਉਹ ਆਖਦੇ ਹਨ, “ਇਹ ਅਨਾਜ (ਜਾ ਹੋਰ ਅਰਪਣ) ਹਰ ਅੰਗ, ਜੋੜ, ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਪੂਰਨ ਹੈ। ਜੋ ਇਹ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪ ਵੀ ਪੂਰਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।” ਇਹ ਅਰਪਣ, ਇਹ ਯਜਨਾ, ਬ੍ਰਧਨਾ ਦਾ ਖੇਤਰ ਹੈ। ਜੋ ਇਹ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬ੍ਰਧਨਾ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਰਪਣਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੇ ਤੈਂਤੀਹ ਲੋਕ ਰਚੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਮਝ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਯਜਨਾ ਬਣਾਈ। ਜੋ ਇਹ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪ੍ਰਾਣ ਨੂੰ ਰੋਕ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਫਿਰ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਕਿ ਉਹ ਪ੍ਰਾਣ ਨੂੰ ਰੋਕਦਾ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਜੀਵਾਤਮਾਵਾਂ ਤੋਂ ਲੰਮਾ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਕਿ ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਜੀਵਾਤਮਾਵਾਂ ਤੋਂ ਲੰਮਾ ਨਹੀਂ ਜੀਉਂਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪ੍ਰਾਣ ਉਸਨੂੰ ਵਧਾਪੇ ਵੱਲ ਛੱਡ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਪ੍ਰਾਣ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਕੁਝ ਅਡੋਲ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਣ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ—ਜਦੋਂ ਉਹ ਗੱਜਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗੂੰ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਮੀਂਹ ਵਾਂਗੂੰ ਵਰਸਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਾਣ ਗੱਜ ਕੇ ਪੌਦਿਆਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਧਦੇ ਹਨ, ਫੁਲਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਬਹੁਤ ਜੀਵ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਮੌਸਮ ਦੇ ਆਉਣ ਤੇ ਪ੍ਰਾਣ ਪੌਦਿਆਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਹਰ ਕੋਈ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਾਣ ਮੀਂਹ ਵਾਂਗੂੰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵਰਸਦਾ ਹੈ, ਪਸ਼ੂ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਾਡੀ ਵੱਡੀ ਮਹਾਨਤਾ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਜੜੀਆਂ-ਬੂਟੀਆਂ, ਜੋ ਪ੍ਰਾਣ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਉੱਗਦੀਆਂ ਹਨ—ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਜੀਵਨ ਸਾਡਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰਾ ਸਾਥੀ ਹੈ। ਸਭ ਕੁਝ ਸਾਡੀ ਲਈ ਸੁਗੰਧਿਤ ਹੋਵੇ। ਪ੍ਰਾਣ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਬੈਠਾ ਹੋਵੇ; ਅੰਦਰ ਜਾਂ ਬਾਹਰ ਵਹਿੰਦਾ ਹੋਵੇ—ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਉਸ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਅਕਲ, ਉਸ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰੀ ਰੂਪ, ਅਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਉਸ ਦੀ ਦਵਾਈ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਜੀਵਨ ਲਈ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰ। ਪ੍ਰਾਣ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਵਾਂਗੂੰ, ਸੰਤਾਨ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪਿਤਾ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਣ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ—ਜੋ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਜੋ ਨਹੀਂ ਵੀ। ਪ੍ਰਾਣ ਮੌਤ ਹੈ, ਪ੍ਰਾਣ ਰੋਗ ਹੈ; ਦੇਵਤੇ ਪ੍ਰਾਣ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਪ੍ਰਾਣ ਸੱਚ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਣ ਰਾਜਾ ਹੈ, ਪ੍ਰਾਣ ਪਥ-ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਕ ਹੈ; ਸਭ ਉਸ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਪ੍ਰਾਣ ਨੂੰ ਸੂਰਜ ਤੇ ਚੰਦ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਣ ਤੇ ਉੱਛਵਾਸ ਨੂੰ ਚਾਵਲ ਤੇ ਜੌ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜੌ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਣ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਉੱਛਵਾਸ ਨੂੰ ਚਾਵਲ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਗਲੇ ਭਾਗ ਵਿਚ, ਗਿਆਨ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਐਸਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਧਰਤੀ ਤੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਚਲਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤੇ ਮਨੋਂ ਏਕਤਾ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਧਰਤੀ ਤੇ ਅਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਆਪਣੀ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਕ ਨੂੰ ਪਾਲਦਾ ਹੈ। ਪਿਤਰ, ਦੇਵਤਾ, ਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਅਲੱਗ ਅਲੱਗ ਉਸ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪੈਂਦੇ ਹਨ; ਗੰਧਰਵ, ਤੈਂਤੀਹ ਤੇ ਕੁੱਲ ਛੇ ਹਜ਼ਾਰ, ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪੈਂਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਆਪਣੀ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਪਾਲਦਾ ਹੈ। ਅਧਿਆਪਕ, ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੂੰ ਦਿੱਖਿਆ ਦੇ ਕੇ, ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਫੀਟਸ ਵਾਂਗੂੰ ਰੱਖਦਾ ਹੈ; ਤਿੰਨ ਰਾਤਾਂ ਲਈ ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਜਦ ਉਹ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਉਸਨੂੰ ਵੇਖਣ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦੀ ਸਮੱਗਰੀ—ਸਮਿੱਧ, ਧਾਗਾ, ਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ—ਨਾਲ ਉਹ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਕੇ ਧਰਤੀ, ਅਕਾਸ਼, ਤੇ ਵਾਤਾਵਰਨ ਨੂੰ ਪਾਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਸਾਰੀ ਕਥਾ ਸਾਨੂੰ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਅਸਲ ਪੂਰਨਤਾ, ਅਰਪਣ, ਤੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਰੀਰਕ, ਆਤਮਕ, ਤੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡਕ ਤੱਤਾਂ ਨਾਲ ਗੂੰਥੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਜੋ ਇਹ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਪੂਰਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।