ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਧਰਤੀ ਤੇ ਧਾਨ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਬਾਰੇ ਗਿਆਨਵਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਗੂੜ੍ਹੇ ਰਾਜ਼ ਉਜਾਗਰ ਕੀਤੇ। ਦਿਤੀ ਨੂੰ ਝੱਲੀ ਵਾਂਗ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਦਿਤੀ ਝੱਲੀ ਨੂੰ ਫੜਨ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਤੇ ਪਵਨ ਉਸਨੂੰ ਫੂਕਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਘੋੜੇ ਅੰਨ ਹਨ, ਗਾਂ ਚਾਵਲ ਹਨ, ਤੇ ਮੱਛਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਛਿਲਕੇ ਹਨ। ਕਬ੍ਰੂ ਫਲੀਆਂ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਤੀਰ ਬੱਦਲ ਹੈ। ਇਸ ਧਾਨ ਦਾ ਮਾਸ ਕਾਲੀ ਧਾਤੂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤੇ ਇਸ ਦਾ ਲਹੂ ਲਾਲ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਟਿਨ, ਰਾਖ, ਹਰਾ ਰੰਗ ਅਤੇ ਕਮਲ ਦੀ ਸੁਗੰਧ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਖਲਿਹਾਣਾ, ਭਾਂਡਾ, ਢਿੱਡਾ, ਥੱਬਾ ਤੇ ਬਲਦਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਸਭ ਇਸ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਅੰਤਰੜੀਆਂ, ਜੱਬੜ, ਪਾਛਲਾ ਮੂਹ ਤੇ ਗੰਢਾਂ ਵੀ ਹਨ। ਇਹ ਧਰਤੀ ਆਪ ਹੀ ਉਹ ਭਾਂਡਾ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਚਾਵਲ ਪਕਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਅਕਾਸ਼ ਉਸਦਾ ਢੱਕਣ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਖੇਤੀਆਂ ਦੀਆਂ ਲਕੀਰਾਂ, ਕਿਨਾਰੇ, ਰੇਤ ਤੇ ਦੋ ਹੱਦਾਂ ਵੀ ਇਸ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਸੱਚਾਈ ਹੱਥ ਧੋਣੀ ਹੈ, ਨੀਰਵਾਹੀ ਦੀ ਨਦੀ ਛਿੜਕਾਅ ਹੈ। ਮੰਤ੍ਰ ਉਸ ਭਾਂਡੇ ਉੱਤੇ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਯਜਮਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਬਾਣੀ ਨਾਲ ਲਿਪਟਿਆ ਹੋਇਆ, ਚਾਂਟ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਵੱਡਾ ਅਯਾਵਨ, ਰਥੰਤਰੀ, ਤੇ ਕੱਢਣ ਵਾਲਾ ਚਮਚਾ ਵੀ ਉਸ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਰੁੱਤਾਂ ਹੀ ਰਸੋਈਏ ਹਨ, ਤੇ ਰੁੱਤਾਂ ਦੇ ਕਰਮ ਅੱਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਜੱਲਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪੰਜ ਮੋਹਨਾਂ ਵਾਲਾ ਯਜਨ ਭਾਂਡਾ, ਘਰਮਾ ਉਸਨੂੰ ਗਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਚਾਵਲ ਰਾਹੀਂ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਜੋ ਯਜਨ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹਨ, ਪੂਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਮੁੰਦਰ, ਅਕਾਸ਼ ਤੇ ਧਰਤੀ — ਇਹ ਤਿੰਨ ਉੱਤੇ ਤੇ ਹੇਠਾਂ ਸਥਾਪਿਤ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਦੇਵਤੇ ਛਿਆਸੀ ਬਚਤਾਂ ਤਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਉਸ ਚਾਵਲ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ ਜਿਸਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਬੇਅੰਤ ਹੈ। ਜੋ ਚਾਵਲ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਦੇ ਨਾ ਕਹੇ ਕਿ ਇਹ ਘੱਟ ਹੈ, ਨਾ ਇਹ ਕਿ ਇਹ ਛਿੜਕਿਆ ਨਹੀਂ ਗਿਆ, ਨਾ ਇਹ ਕਿ “ਇਹ ਕੀ ਹੈ?”। ਜਿੰਨਾ ਦਾਤਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹੋ ਜਿਹਾ ਹੀ ਬੋਲੋ, ਵਧ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਨਾ ਕਹੋ। ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: “ਇੱਕ ਬਾਹਰ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਚਾਵਲ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਦੂਜਾ ਅੰਦਰ ਵੱਲ।” “ਤੂੰ ਚਾਵਲ ਖਾ ਲਿਆ, ਚਾਵਲ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਖਾ ਲਿਆ”—ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਕੋਈ ਬਾਹਰ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, “ਤੇਰੇ ਪ੍ਰਾਣ ਛੱਡ ਜਾਣਗੇ।” ਜੇ ਅੰਦਰ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, “ਤੇਰੀ ਸਾਂਸ ਆਉਣ-ਜਾਣ ਛੱਡ ਦੇਵੇਗੀ।” ਪਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਹੈ, ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, “ਨਾ ਮੈਂ ਚਾਵਲ ਖਾਣ ਵਾਲਾ ਹਾਂ, ਨਾ ਚਾਵਲ ਮੈਨੂੰ ਖਾਂਦਾ ਹੈ। ਚਾਵਲ ਨੂੰ ਚਾਵਲ ਵਾਂਗ ਹੀ ਖਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।” ਫਿਰ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਇਕ ਹੋਰ ਸਿਰ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਚਾਵਲ ਖਵਾਇਆ ਗਿਆ; ਉਸ ਸਿਰ ਨਾਲ ਪੁਰਾਤਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਖਾਧਾ। “ਤੇਰੀ ਸੰਤਾਨ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਉਮਰ ’ਤੇ ਮਰੇਗੀ,” ਐਸਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ। “ਨਾ ਮੈਂ ਹੇਠਾਂ, ਨਾ ਬਾਹਰ, ਨਾ ਅੰਦਰ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ, ਪਰ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਦੇ ਸਿਰ ਨਾਲ ਮੈਂ ਖਵਾਇਆ, ਤੇ ਉਸ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਚਾਵਲ ਸਾਰੇ ਅੰਗਾਂ, ਗੰਢਾਂ, ਸਰੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਹੈ। ਜੋ ਇਹ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪ ਵੀ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।” ਫਿਰ, ਦੋ ਹੋਰ ਕੰਨਾਂ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਖਵਾਇਆ ਗਿਆ; “ਤੂੰ ਬੈਰਾ ਹੋ ਜਾਵੇਂਗਾ।” “ਮੈਂ ਧਰਤੀ ਤੇ ਅਕਾਸ਼ ਦੇ ਕੰਨਾਂ ਨਾਲ ਖਵਾਇਆ, ਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।” ਫਿਰ, ਦੋ ਹੋਰ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ; “ਤੂੰ ਅੰਨਾ ਹੋ ਜਾਵੇਂਗਾ।” “ਸੂਰਜ ਤੇ ਚੰਦ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਖਵਾਇਆ, ਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।” ਫਿਰ, ਹੋਰ ਮੂੰਹ ਨਾਲ; “ਤੇਰੀ ਸੰਤਾਨ ਮੂੰਹ ਰਾਹੀਂ ਮਰੇਗੀ।” “ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਮੂੰਹ ਨਾਲ ਖਵਾਇਆ, ਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।” ਫਿਰ, ਹੋਰ ਜੀਭ ਨਾਲ; “ਤੇਰੀ ਜੀਭ ਮਰ ਜਾਵੇਗੀ।” “ਅੱਗ ਦੀ ਜੀਭ ਨਾਲ ਖਵਾਇਆ, ਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।” ਫਿਰ, ਹੋਰ ਦੰਦਾਂ ਨਾਲ; “ਤੇਰੇ ਦੰਦ ਡਿੱਗ ਜਾਣਗੇ।” “ਰੁੱਤਾਂ ਦੇ ਦੰਦਾਂ ਨਾਲ ਖਵਾਇਆ, ਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।” ਫਿਰ, ਹੋਰ ਸਾਂਸਾਂ ਨਾਲ; “ਤੇਰੀਆਂ ਸਾਂਸਾਂ ਛੱਡ ਜਾਣਗੀਆਂ।” “ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸਾਂਸਾਂ ਨਾਲ ਖਵਾਇਆ, ਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।” ਫਿਰ, ਹੋਰ ਤਲੂ ਨਾਲ; “ਰਾਜਰੋਗ ਤੈਨੂੰ ਵਾਪਰੇਗਾ।” “ਮੱਧ ਆਕਾਸ਼ ਦੇ ਤਲੂ ਨਾਲ ਖਵਾਇਆ, ਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।” ਫਿਰ, ਹੋਰ ਪਿੱਠ ਨਾਲ; “ਤੈਨੂੰ ਬਿਜਲੀ ਵੱਜੇਗੀ।” “ਦਿਨ ਦੀ ਪਿੱਠ ਨਾਲ ਖਵਾਇਆ, ਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।” ਫਿਰ, ਹੋਰ ਹੱਡੀ ਦੇ ਮੱਦੇ ਨਾਲ; “ਤੂੰ ਖੇਤ ਦਾ ਅੰਨ ਨਹੀਂ ਖਾਵੇਂਗਾ।” “ਧਰਤੀਆਂ ਦੇ ਮੱਦੇ ਨਾਲ ਖਵਾਇਆ, ਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।” ਫਿਰ, ਹੋਰ ਪੇਟ ਨਾਲ; “ਤੈਨੂੰ ਪੇਟ ਦਾ ਰੋਗ ਵਾਪਰੇਗਾ।” “ਸੱਚ ਦੇ ਪੇਟ ਨਾਲ ਖਵਾਇਆ, ਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।” ਫਿਰ, ਹੋਰ ਮੂਤ੍ਰਾਸਥਲੀ ਨਾਲ; “ਤੂੰ ਪਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮਰ ਜਾਵੇਂਗਾ।” “ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਮੂਤ੍ਰਾਸਥਲੀ ਨਾਲ ਖਵਾਇਆ, ਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹਰ ਵਾਰੀ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਇਹ ਚਾਵਲ ਸਾਰੇ ਅੰਗਾਂ, ਗੰਢਾਂ, ਸਰੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਹੈ। ਜੋ ਇਹ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪ ਵੀ ਹਰ ਅੰਗ, ਗੰਢ, ਤੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।” ਇਹੀ ਹੈ ਧਾਨ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ, ਜੋ ਸਮੂਹ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਿੱਚ ਵਿਅਪਕ ਹੈ, ਤੇ ਜਿਸਦਾ ਗਿਆਨ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਪੂਰਨਤਾ ਤੇ ਅਖੰਡਤਾ ਦੇ ਰਾਹ ਤੇ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।