ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਸਭ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ "ਵਸ਼ਾ" ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵਿਆਪਕ ਸੀ। ਲੋਕ ਵਸ਼ਾ ਨੂੰ ਅਮਰਤਾ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ, ਕੁਝ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਮੌਤ ਵਜੋਂ ਕਰਦੇ, ਪਰ ਆਖ਼ਰਕਾਰ, ਸਾਰਾ ਕੁਝ—ਦੇਵਤੇ, ਮਨੁੱਖ, ਅਸੁਰ, ਪਿਤਰ ਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ—ਇਸ ਵਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲੀਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਿਹੜਾ ਇਸ ਤੱਤ ਨੂੰ ਸਮਝ ਲੈਂਦਾ, ਉਹ ਵਸ਼ਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਯਜਮਾਨ ਨੂੰ ਯਜਨਾ ਦੇ ਸਾਰੇ ਫਲ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਵਰੁਣ ਦੇ ਤਿੰਨ ਜੀਭਾਂ ਅੰਦਰੋਂ ਚਮਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਜੋ ਵਿਚਕਾਰ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਉਹ ਵਸ਼ਾ ਹੈ—ਉਹ ਮਿਲਣ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦੁਸ਼ਵਾਰ ਹੈ। ਵਸ਼ਾ ਦਾ ਬੀਜ ਚਾਰ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ: ਜਲ, ਅਮਰਤਾ, ਯਜਨਾ ਅਤੇ ਧਨ-ਧੌਲ। ਵਸ਼ਾ ਹੀ ਆਕਾਸ਼ ਹੈ, ਧਰਤੀ ਹੈ, ਵਸ਼ਾ ਵਿਸ਼্ণੁ ਹੈ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਹੈ; ਸਾਧਿਆ ਅਤੇ ਵਸੁ ਦੇਵਤੇ ਵਸ਼ਾ ਦਾ ਦੁੱਧ ਪੀ ਕੇ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋਏ। ਉਹ ਸਾਧਿਆ ਅਤੇ ਵਸੁ, ਜਦੋਂ ਵਸ਼ਾ ਦਾ ਦੁੱਧ ਪੀ ਚੁੱਕੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਬ੍ਰਧਨਾ ਦੇ ਗ੍ਰਿਹ ਦਾ ਦੁੱਧ ਆਦਰ ਨਾਲ ਪੂਜਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਉਸ ਤੋਂ ਸੋਮ ਦੁੱਧ ਕੱਢਦੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਘਿਉ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜੇ ਵਸ਼ਾ ਨੂੰ ਗਿਆਨੀ ਨੂੰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਤੀਜੇ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਤ, ਬ੍ਰਹਮ ਅਤੇ ਤਪਸਾ ਵਿਅਕਤ ਹਨ। ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਮਨੁੱਖ, ਦੋਵੇਂ, ਵਸ਼ਾ ਨਾਲ ਜੀਊਂਦੇ ਹਨ; ਜਦ ਤੱਕ ਸੂਰਜ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਹੈ, ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਵਸ਼ਾ ਬਣਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਸਮੇਂ, ਅੱਗ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ: "ਹੇ ਅਗਨੀ, ਜਨਮ ਲੈ, ਆਦਿਤੀ ਤੇਰੀ ਰਾਖੀ ਹੈ। ਉਹ ਇਹ ਬ੍ਰਹਮ-ਪਕਵਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਪਕਾਉਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਸੰਤਾਨ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀ, ਜੋ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸਰਜਕ ਹਨ, ਇਥੇ ਤੈਨੂੰ ਉਤਪੰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।" ਮਿੱਤਰ-ਸਭਾ ਧੂੰਆ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਝੂਠ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਤੇ ਉਚਿਤ ਬੋਲੀ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਅਗਨੀ, ਜੋ ਸੈਨਿਕਾਂ ਦਾ ਨਾਸਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਦੈਤਿਆਂ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਬਲ ਲਈ ਜਨਮਿਆ। ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਉਤਪੰਨ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ-ਪਕਵਾਨ ਪਕਾਉਣ ਲਈ ਹੈ। "ਇਸ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਧਨ ਦੇ, ਸਭ ਤਾਕਤ ਦੇ," ਉਹ ਆਰਦਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ। "ਹੇ ਅਗਨੀ, ਜਲਾਏ ਹੋਏ, ਗਿਆਨ ਨਾਲ, ਉਪਾਸਨਾ-ਯੋਗ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਲਿਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਹਵਨ ਕਰ ਅਤੇ ਇਸ ਯਜਮਾਨ ਨੂੰ ਉੱਚਤਮ ਆਕਾਸ਼ ਤੱਕ ਚੁੱਕ ਲੈ।" ਯਜਨਾ ਦੇ ਤਿੰਨ ਹਿੱਸੇ—ਦੇਵਤਿਆਂ, ਪਿਤਰਾਂ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ—ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। "ਹੇ ਅਗਨੀ, ਤੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨੂੰ ਜਾਣ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੰਡਦਾ ਹਾਂ।" ਫਿਰ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਆਰਜ਼ੂ ਕੀਤੀ ਗਈ: "ਹੇ ਬਲਵਾਨ, ਜਿੱਤੂ, ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਦਬਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਖਤਮ ਕਰ।" ਸਭ ਮਿੱਤਰਾਂ ਤੇ ਪੋਸ਼ਣ ਨਾਲ, ਵਧੀਕ ਤਾਕਤ ਲਈ, ਉੱਚਤਮ ਆਕਾਸ਼ ਵੱਲ ਉਠ ਚਲ। "ਇਹ ਮਹਾਨ ਧਰਤੀ, ਜੋ ਦੇਵੀ ਹੈ, ਚੰਗੀ ਨੀਅਤ ਨਾਲ ਚਮੜੀ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰੇ। ਫਿਰ ਅਸੀਂ ਧਰਮ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੀਏ।" ਯਜਮਾਨ ਲਈ ਪੱਥਰ ਜੋੜੋ, ਧਾਗੇ ਪੀਰੋ, ਵੈਰੀਆਂ ਤੇ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰੋ। "ਹੇ ਅਗਨੀ, ਇਹ ਦੋ ਪੱਥਰ, ਤੇਰੀ ਪੂਜਾ ਲਈ ਹਨ। ਤੂੰ ਤਿੰਨ ਵਰਦਾਨ ਚੁਣ, ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਉਹ ਸਭ ਤੈਨੂੰ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ।" "ਇਹ ਤੇਰੀ ਸੋਚ, ਤੇਰਾ ਮੂਲ ਹੈ; ਆਦਿਤੀ, ਵੀਰਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਤੈਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰੇ। ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਭ ਧਨ ਦੇ।" ਸਭ ਨੂੰ ਆਰਜ਼ੂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਕਿ ਪੂਜਾ ਲਈ ਵੱਖ ਵੱਖ ਬੈਠੋ, ਵੈਰੀ ਨੂੰ ਨੀਚਤਾ ਵਿੱਚ ਰੱਖੋ। "ਇਹ ਔਰਤ, ਵਾਪਸ ਆ, ਗੋਸ਼ਾਲਾ ਵਿੱਚ ਜਾ, ਸੰਤਾਨ ਲੈ ਕੇ ਆ। ਜੋ ਉਤਸ਼ਾਹੀ ਹਨ, ਉਹ ਪੂਜਾ ਲੈਣ, ਜੋ ਗਿਆਨੀ ਹਨ, ਉਹ ਵੰਡਿਆ ਛੱਡ ਦੇਣ।" "ਇਹ ਨੌਜਵਾਨ ਔਰਤਾਂ, ਚਮਕਦੀਆਂ, ਤੂੰ ਵੀ ਉਠ, ਤਾਕਤ ਫੜ। ਚੰਗੀ ਪਤਨੀ ਵਜੋਂ, ਸੰਤਾਨ ਸਮੇਤ, ਯਜਨਾ ਤੈਨੂੰ ਕਾਂਡੇ ਤੱਕ ਲੈ ਆਈ ਹੈ, ਤੂੰ ਇਸਨੂੰ ਫੜ।" ਪੋਸ਼ਣ ਦਾ ਹਿੱਸਾ, ਜੋ ਪੂਰਵ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤਾ, ਲਿਆਉ; ਇਹ ਯਜਨਾ ਰਸਤਾ ਬਣੇ, ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ, ਸੰਤਾਨ, ਧਨ-ਧੌਲ ਅਤੇ ਵੀਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋਵੇ। "ਹੇ ਅਗਨੀ, ਜੋ ਮਨ-ਭਾਵਣ ਵਾਲਾ, ਪਵਿੱਤਰ, ਤੇਜੀਲਾ ਹੈ, ਇਹ ਹਿੱਸਾ ਗਰਮ ਕਰੇ। ਰਿਸ਼ੀ ਤੇ ਦੇਵਤੇ, ਸਮੇਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਸ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਗਰਮ ਕਰਨ।" ਪਵਿੱਤਰ, ਸੁਤੰਤਰ ਔਰਤਾਂ, ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ, ਇਸ ਮਨ-ਭਾਵਣ ਵਾਲੀ ਭੇਟ ਉੱਤੇ ਵਹੋ। ਬਹੁਤ ਸੰਤਾਨ ਤੇ ਧਨ-ਧੌਲ ਆਉਣ, ਪਕਵਾਨ ਰਾਹੀਂ ਧਰਮ-ਲੋਕ ਮਿਲੇ। "ਬ੍ਰਹਮਣ ਦੁਆਰਾ ਪਵਿੱਤਰ, ਘਿਉ ਨਾਲ ਧੋਏ ਹੋਏ, ਇਹ ਅੰਨ ਸੋਮ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਹਨ। ਜਲ ਵਿੱਚ ਜਾ, ਧਰਤੀ ਇਸ ਭੇਟ ਨੂੰ ਲੈ; ਪਕਾ ਕੇ ਅਸੀਂ ਧਰਮ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੀਏ।" "ਵਿਆਪਕ, ਹਜ਼ਾਰ-ਪਿੱਠੀਏ, ਧਰਮ-ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਜਾ। ਪਿਤਾਮਾ, ਪਿਤਾ, ਸੰਤਾਨ, ਮੈਂ ਪੰਦਰਾਂ ਪਕਾ ਕੇ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ।" "ਹਜ਼ਾਰ-ਪਿੱਠੀ, ਸੌ-ਧਾਰਾਵਾਂ ਵਾਲੀ, ਅਟੁੱਟ, ਬ੍ਰਹਮਣ ਦੁਆਰਾ ਪਕਾਈ, ਦਿਵਿ-ਸੰਬੰਧੀ, ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਸੰਤਾਨ ਸਮੇਤ ਰੱਖਦਾ ਹਾਂ।" "ਬੇਟਾ ਵਧ, ਵੇਦੀ ਨੂੰ ਸੰਤਾਨ ਨਾਲ ਵਧਾ, ਦੈਤ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰ, ਪਾਰ ਲੰਘਣ ਦਾ ਰਸਤਾ ਬਣਾਵਾਂ। ਵੈਰੀ ਨੂੰ ਨੀਚਤਾ ਵਿੱਚ ਰੱਖਾਂ।" "ਧਨ-ਧੌਲ ਸਮੇਤ ਵਾਪਸ ਆ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਲੈ ਆ; ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੈਰੀ ਜਾਂ ਜਾਦੂ ਨਾ ਆਵੇ, ਆਪਣੇ ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਨਿਰੋਗ ਹੋਕੇ ਰਾਜ ਕਰ।" "ਸੱਚ ਨਾਲ, ਸਤਕਾਰਕ, ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ, ਚੰਗੇ ਮਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮ-ਪਕਵਾਨ ਦੀ ਵੇਦੀ ਬਣਾਈ। ਪਵਿੱਤਰ, ਪੂਜਾ-ਯੋਗ ਕਾਂਧੀ ਔਰਤ ਰੱਖੇ, ਉੱਥੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਪਕਵਾਨ ਬਣਾਓ।" "ਇਹ ਕਰਚੀ, ਆਦਿਤੀ ਦਾ ਦੂਜਾ ਹੱਥ, ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਬਣਾਈ। ਇਹ ਪਕਵਾਨ ਦੇ ਅੰਗ ਜਾਣੇ, ਕਰਚੀ ਉਸਨੂੰ ਵੇਦੀ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਰੱਖੇ।" "ਦੇਵਤੇ, ਪਕਿਆ ਹੋਇਆ ਭੋਗ, ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਆਉਣ; ਅਗਨੀ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ, ਫਿਰ ਇੱਥੇ ਬੈਠ। ਸੋਮ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਵੱਸ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਸੰਤਾਨ, ਜੋ ਖਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਨੁਕਸਾਨ ਨਾ ਪਹੁੰਚਣ।" "ਕਿੰਗ ਸੋਮ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੁੱਧੀ ਦੇ, ਚੰਗੀ ਬੋਲੀ ਵਾਲੇ, ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ ਆ। ਮੈਂ ਤਪਸਾ ਨਾਲ ਜੰਮੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਨੂੰ, ਯਜਨਾ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ।" "ਪਵਿੱਤਰ, ਪੂਜਾ-ਯੋਗ ਔਰਤਾਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ। ਜਿਸ ਇੱਛਾ ਲਈ ਮੈਂ ਇਹ ਕਰ ਰਿਹਾ, ਇੰਦਰ ਤੇ ਮਾਰੁਤਾਂ ਸਮੇਤ, ਉਹ ਪੂਰਾ ਕਰਨ।" "ਇਹ ਮੇਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼, ਅਮਰਤਾ, ਸੋਨਾ, ਪਕਵਾਨ, ਖੇਤ ਦੀ ਕਾਮਧੇਨੁ ਗਾਂ ਹੈ। ਇਹ ਧਨ ਮੈਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦਾ ਹਾਂ; ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਰਸਤਾ, ਜੋ ਸਵਰਗ ਹੈ, ਬਣਾਉਂਦਾ ਹਾਂ।" "ਛਿਲਕਿਆਂ ਨੂੰ ਅਗਨੀ, ਜਾਤਵੇਦਸ, ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ, ਬਾਹਰੀ ਭੁੱਖ ਥੱਲੇ ਕਰ। ਘਰ-ਪਤੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੁਣਿਆ, ਹੁਣ ਨਿਰ੍ਰਿਤੀ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹਿੱਸਾ ਜਾਣਿਆ।" "ਥੱਕੇ ਹੋਏ, ਪਕਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਆਹੁਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਲਈ ਆਕਾਸ਼ ਦਾ ਰਸਤਾ ਜਾਣ; ਉਹਨੂੰ ਉੱਚਤਮ ਆਕਾਸ਼ ਵੱਲ ਚੁੱਕ ਲੈ। ਜਿਸ ਰਸਤੇ ਉੱਤੇ ਵਧ ਕੇ, ਉੱਚਤਮ ਆਕਾਸ਼, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਆਕਾਸ਼ ਮਿਲਦਾ।" "ਹੇ ਅਧਵਰਯੁ, ਮੇਂਡੇ ਦਾ ਮੂੰਹ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰ, ਘਿਉ ਲਈ ਯੋਗ ਬਣਾਓ। ਘਿਉ ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਲਪੇਟ; ਮੈਂ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਰਸਤਾ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਸਵਰਗ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਸ਼ਾ ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਯਜਨਾ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ, ਅਗਨੀ ਦੀ ਤਾਕਤ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਕਿਰਿਆ ਨਾਲ, ਸਾਰੇ ਲੋਕ, ਦੇਵਤੇ, ਪਿਤਰ ਅਤੇ ਸੰਤਾਨ, ਧਰਮ-ਲੋਕ ਅਤੇ ਅਮਰਤਾ ਵੱਲ ਪ੍ਰਵਾਨ ਹੋਏ।