ਇੱਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਯਜਮਾਨਾਂ ਨੇ ਇੱਛਾ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਕਦੇ ਭੀ ਬੁਰਾ ਬੋਲ ਨਾ ਨਿਕਲੇ, ਤੇ ਇੰਦਰ, ਜੋ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦਾ ਸੰਘਾਰਕ ਹੈ, ਆਪਣੀ ਵਜਰ-ਸੱਤਾ ਨਾਲ ਵੈਰੀਆਂ ਵੱਲ ਹੀ ਵੱਜੇ। ਉਹ ਪਹਿਲੀ, ਸੌ ਜੀਉਣ ਵਾਲੀ ਗਾਊ, ਜੋ ਇੰਦਰ ਵਲੋਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਯਜਮਾਨ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਰਸਤਾ ਬਣੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਗਾਊ ਦੀ ਖਾਲ ਹੀ ਵੇਦੀ ਬਣ ਗਈ, ਉਸਦੇ ਵਾਲ ਕੁਸ਼ਾ-ਘਾਸ ਬਣ ਗਏ। ਯਜਮਾਨ ਨੇ ਗਾਊ ਨੂੰ ਬੰਨਣ ਵਾਲੀ ਰੱਸੀ ਫੜੀ ਤੇ ਪੱਥਰ ਨਾਲ ਯਜਨਾ ਦੀ ਰੀਤ ਅਦਾ ਕੀਤੀ। ਗਾਊ ਦੇ ਬੱਚੇ ਹਵਨ ਦੀ ਛਿੜਕਾਅ ਬਣੇ, ਉਸਦੀ ਜੀਭ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਲਈ ਵਰਤੀ ਗਈ। ਐ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਅਟੁੱਟ ਗਾਊ, ਤੂੰ ਯੋਗ ਹੋ ਕੇ, ਸੌ ਜੀਉਣ ਵਾਲੀ ਹੋ ਕੇ, ਸਵਰਗ ਵੱਲ ਚੜ੍ਹ ਜਾ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਸੌ ਜੀਉਣ ਵਾਲੀ ਗਾਊ ਦਾ ਪਕਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਯੋਗ ਹੈ; ਉਸ ਲਈ ਸਾਰੇ ਪੁਰੋਹਿਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਚਲਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਇਹ ਯਜਨਾ ਕਰਕੇ, ਸੌ ਜੀਉਣ ਵਾਲੀ ਗਾਊ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਵਰਗ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਅਡੋਲ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਸੋਨੇ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਇਹ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਧਰਤੀ ਤੇ ਅਸਮਾਨ, ਦੋਵੇਂ ਲੋਕ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਮਾਤਾ-ਰੂਪ ਗਾਊ, ਤੇਰੇ ਕਸਾਈ, ਰਸੋਈਏ, ਤੇ ਤੇਰੇ ਲੋਕ—ਸਭ ਤੈਨੂੰ ਬਚਾਉਣਗੇ; ਸਾਨੂੰ ਡਰ ਨਾ ਕਰ, ਸੌ ਜੀਉਣ ਵਾਲੀ ਗਾਊ। ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਵਾਸੂ, ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਮਰੁਤ, ਪਿੱਛੋਂ ਆਦਿਤਯਾ ਤੈਨੂੰ ਰੱਖਿਆ ਦੇਣ; ਅੱਗੇ ਅਗ્નਿਸ਼ਟੋਮ ਨਾਲ ਦੌੜ ਚੱਲ। ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਪਿਤਰ, ਮਨੁੱਖ, ਗੰਧਰਵ ਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਵੀ ਤੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨਗੇ; ਤੂੰ ਸਾਤਿਰਾਤ੍ਰ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸੌ ਜੀਉਣ ਵਾਲੀ ਗਾਊ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਕਾਸ਼, ਧਰਤੀ, ਦਿਸਾਵਾਂ, ਆਦਿਤਯਾ, ਮਰੁਤ—ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਘੀ ਨਾਲ ਛਿੜਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਦਇਆਵਾਨ ਗਾਊ ਦੇਵਤਿਆਂ ਕੋਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਐ ਅਟੁੱਟ ਗਾਊ, ਰਸੋਈਏ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਨਾ ਪਹੁੰਚਾ; ਸਵਰਗ ਵੱਲ ਚੜ੍ਹ, ਸੌ ਜੀਉਣ ਵਾਲੀ। ਜਿਹੜੇ-ਜਿਹੜੇ ਦੇਵਤੇ ਅਸਮਾਨ, ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਜਾਂ ਧਰਤੀ ਤੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੁੱਧ, ਘਿਉ ਤੇ ਮਿੱਠਾ ਸ਼ਹਦ ਦੇਂਦੀ ਰਹੀਂ। ਤੇਰਾ ਸਿਰ, ਮੂੰਹ, ਦੋ ਕੰਨ ਤੇ ਜਬੜੇ—ਇਹਨਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਦੁੱਧ, ਘਿਉ ਤੇ ਸ਼ਹਦ ਮਿਲੇ। ਤੇਰੇ ਹੋਠ, ਨੱਕ, ਸੀੰਗ ਤੇ ਅੱਖਾਂ—ਇਹਨਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਦੁੱਧ, ਘਿਉ ਤੇ ਸ਼ਹਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇ। ਤੇਲੀ ਬਲੀ, ਦਿਲ, ਫੇਫੜੇ ਤੇ ਗਲ੍ਹ—ਇਹਨਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਦੁੱਧ, ਘਿਉ ਤੇ ਸ਼ਹਦ ਮਿਲੇ। ਫਿਰ, ਸਤਿਕਾਰ ਯੋਗ ਗਾਊ ਨੂੰ ਨਮਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ—ਜੋ ਜਨਮ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਜਨਮ ਚੁੱਕ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਬੱਚਿਆਂ, ਖੁਰਾਂ ਅਤੇ ਆਕਾਰ ਨੂੰ ਵੀ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਯਜਨਾ ਦੇ ਸੱਤ ਰਸਤੇ, ਸੱਤ ਨਿਕਾਸ ਤੇ ਸਿਰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਗਾਊ ਨੂੰ ਹਥ ਲਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਉਹ ਸੱਤ ਰਸਤੇ, ਨਿਕਾਸ ਤੇ ਯਜਨਾ ਦਾ ਸਿਰ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਦੇਖਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਸੋਮਾ ਉਸਦੇ ਅੰਦਰ ਰੱਖਿਆ ਹੈ। ਜਿਸ ਨੇ ਅਸਮਾਨ, ਧਰਤੀ ਤੇ ਪਾਣੀਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ, ਉਸ ਹਜ਼ਾਰ-ਧਾਰਾਂ ਵਾਲੀ ਗਾਊ ਰਾਹੀਂ ਅਸੀਂ ਬ੍ਰਹਮਨ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਮੰਗਦੇ ਹਾਂ। ਇਸ ਗਾਊ ਦੀ ਪਿੱਠ ਉੱਤੇ ਸੌ ਬਰਤਨ, ਸੌ ਦੁੱਧ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਤੇ ਸੌ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ; ਦੇਵਤੇ, ਜੋ ਉਸਦੇ ਅੰਦਰ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਗਾਊ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਗਾਊ ਯਜਨਾ ਦਾ ਰਸਤਾ ਹੈ, ਦੁੱਧੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ, ਸਵਧਾ ਉਸਦੀ ਸਾਂਸ, ਮਹਾਨਤਾ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ; ਇਹ ਗਾਊ, ਪਰਜਨਯਾ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਬ੍ਰਹਮਨ ਨਾਲ ਦੇਵਤਿਆਂ ਕੋਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅੱਗ ਉਸ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਹੈ, ਸੋਮਾ ਉਸਦੇ ਅੰਦਰ ਹੈ; ਪਰਜਨਯਾ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਚੰਗੀ ਥਣ ਦਿੱਤੀ, ਤੇ ਬਿਜਲੀ ਉਸਦੀ ਛਾਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਗਾਊ ਪਹਿਲਾਂ ਪਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਦੁੱਧਿਆ, ਫਿਰ ਉਪਜਾਊ ਧਰਤੀ ਨੂੰ; ਤੀਜੀ ਵਾਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ—ਭੋਜਨ ਤੇ ਦੁੱਧ ਉਸਦੇ ਅੰਦਰ ਹਨ। ਜਦ ਆਦਿਤਯਾ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਸੱਦਿਆ, ਉਹ ਰੁਤੂਆਂ ਕੋਲ ਖੜੀ ਹੋਈ; ਇੰਦਰ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਹਜ਼ਾਰ ਬਰਤਨ ਸੋਮਾ ਪਿਵਾਇਆ। ਜਦ ਬਲਦ, ਅਨੂਚੀ ਤੇ ਇੰਦਰਮਾ ਵਲੋਂ ਸੱਦਿਆ ਗਿਆ, ਤੇ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ ਦਾ ਸੰਘਾਰਕ ਇੰਦਰ ਗੁੱਸੇ ਹੋਇਆ ਤੇਰੀ ਦੁੱਧ ਲੈ ਗਿਆ। ਜਦ ਧਨ ਦੇ ਮਾਲਕ ਨੇ ਤੇਰੀ ਦੁੱਧ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲਈ, ਉਹ ਅੱਜ ਤਿੰਨ ਪਾਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖੀ ਗਈ। ਤਿੰਨ ਪਾਤਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਗੌ-ਦੇਵੀ ਨੇ ਉਹ ਸੋਮਾ ਲਿਆ; ਜਿੱਥੇ ਅਥਰਵਣ ਸੋਨੇ ਦੀ ਘਾਸ ਤੇ ਬੈਠਾ ਸੀ। ਉਹ ਗਾਊ ਸੋਮਾ, ਸਾਰੇ ਰਸਤੇ ਨਾਲ ਮਿਲੀ; ਗਾਊ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ, ਗੰਧਰਵਾਂ ਤੇ ਕਾਲੀਆਂ ਨਾਲ ਖੜੀ ਹੋਈ। ਉਹ ਹਵਾ, ਸਾਰੇ ਪੰਛੀਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲੀ; ਗਾਊ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਨੱਚੀ, ਰਿਕ ਤੇ ਸਾਮ ਗੀਤ ਲੈ ਕੇ। ਉਹ ਸੂਰਜ, ਸਾਰੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਮਿਲੀ; ਗਾਊ ਨੇ ਸਮੁੰਦਰ ਪਾਰ ਕਰ ਲਿਆ, ਮੰਗਲਮਈ ਰੋਸ਼ਨੀਆਂ ਨਾਲ। ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਢੱਕੀ, ਜਦ ਉਹ ਆਰਡਰ ਕੋਲ ਖੜੀ ਹੋਈ, ਘੋੜਾ ਸਮੁੰਦਰ ਬਣ ਗਿਆ ਤੇ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਆ ਬੈਠਾ, ਐ ਗਾਊ। ਫਿਰ, ਧਨਵਾਨ, ਗਾਊ ਤੇ ਸਵਧਾ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ; ਜਿੱਥੇ ਅਥਰਵਣ ਸੋਨੇ ਦੀ ਘਾਸ ਤੇ ਬੈਠਾ ਸੀ। ਗਾਊ ਰਾਜੇ ਦੀ ਮਾਂ ਹੈ, ਗਾਊ ਤੇਰੀ ਮਾਂ ਹੈ, ਐ ਸਵਧਾ; ਗਾਊ ਤੋਂ ਹੀ ਯਜਨਾ ਦਾ ਸਾਮਾਨ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਉਥੋਂ ਮਨ ਜੰਮਿਆ। ਉਚੇ ਉੱਤੇ ਇਕ ਬੂੰਦ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਨ ਦੇ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਸੀ; ਉਥੋਂ ਤੂੰ ਜੰਮੀ, ਐ ਗਾਊ, ਉਥੋਂ ਹੀ ਹੋਤ੍ਰੀ ਜੰਮੀ। ਤੇਰੇ ਲਈ ਗੀਤ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ, ਉਸ਼ਣੀਃ ਛੰਦ ਤੋਂ ਤੇਰੀ ਹਵਾਲੇ ਤਾਕਤ ਆਈ; ਪਜਸਾ ਦੀ ਛਾਤੀ ਤੋਂ ਯਜਨਾ ਜੰਮੀ, ਤੇ ਤੇਰੀ ਛਾਤੀ ਤੋਂ ਕਿਰਣਾਂ। ਤੇਰੀ ਜੰਗ੍ਹਾ ਤੋਂ ਹਿਲਚਲ, ਤੇਰੇ ਹਿੱਪ ਤੋਂ ਤਾਕਤ; ਤੇਰੀ ਆੰਤਾਂ ਤੋਂ ਅਤ੍ਰਿਅ, ਤੇਰੇ ਪੇਟ ਤੋਂ ਬੂਟੀਆਂ ਜੰਮੀਆਂ। ਜਦ ਤੂੰ ਵਰੁਣ ਦੇ ਪੇਟ ਵਿਚ ਗਈ, ਤੇਰੀ ਤਾਕਤ ਹੇਠਾਂ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਸੱਦਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਤੇਰੀ ਅੱਖ ਜਾਣਦਾ ਸੀ। ਜਦ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੀ ਤੇ ਜਨਮ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਤੋਂ, ਸਭ ਕੁਝ ਕੰਬ ਗਿਆ; ਉਸਨੇ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਉਹ ਵਸ਼ਾ ਕਹਾਈ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਲੋਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਉਸਦੀ ਸੰਜੀਵਨੀ ਹੈ। ਇੱਕੋ ਹੀ ਯੋਧਾ ਬਣਦਾ, ਉਹੀ ਇੱਥੇ ਮਾਲਕ ਹੈ; ਯਜਨਾਂ ਉਸਦੇ ਤਾਰੇ ਬਣੇ, ਤੇ ਬਲਵਾਨ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਸ਼ਾ ਬਣੀ। ਵਸ਼ਾ ਨੇ ਯਜਨਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਵਸ਼ਾ ਨੇ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਸਾਂਭਿਆ; ਵਸ਼ਾ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਚੜ੍ਹਾਵਾ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਨ ਮਿਲ ਕੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗਾਊ ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਉਸਦੇ ਦੁੱਧ, ਯਜਨਾ, ਤੇ ਦੇਵਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜ, ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ, ਸਨਾਤਨ ਧਰਮ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਕਥਾ ਵਗਦੀ ਰਹੀ।