ਇੱਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਰਾਜ਼ਾਂ ਉੱਤੇ ਚਿੰਤਨ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਸਵਾਲ ਉਠੇ—ਕੌਣ ਹੈ ਉਹ ਜੋ ਹਵਾ ਨੂੰ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਪੰਜ ਦਿਸਾਵਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਦਾ ਹੈ? ਕੌਣ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਯਜਨਾ ਦੇ ਧਨੀ ਸਮਝਦੇ ਹਨ, ਜਲ ਦੇ ਆਗੂ ਹਨ, ਅਤੇ ਦੇਵਤਾ ਬਣੇ ਹਨ? ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਕੋਈ ਵਾਤਾਵਰਣ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ, ਕੋਈ ਅਸਮਾਨ ਦਾ ਵੰਡਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਭ ਦਿਸਾਵਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਜੋ ਉਸ ਧਾਗੇ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਜੋ ਧਾਗੇ ਦੇ ਧਾਗੇ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੱਡੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਗਿਆਨ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਵੀ ਉਸ ਧਾਗੇ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜੀਵ ਜੁੜੇ ਹਨ, ਮੈਂ ਧਾਗੇ ਦੇ ਧਾਗੇ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਂ ਵੱਡੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਗਿਆਨ ਰੱਖਦਾ ਹਾਂ। ਅਸਮਾਨ ਤੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਅਗਨਿ ਸੜਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਜਲਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਇੱਕ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਖੜਾ ਸੀ, ਉਸ ਤੋਂ ਪਰੇ—ਮਾਤਰਿਸ਼ਵਨ ਕਿੱਥੇ ਸੀ? ਮਾਤਰਿਸ਼ਵਨ ਪਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ; ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਪਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਏ। ਵੱਡਾ ਇੱਕ ਧੂੜ ਦੀ ਮਾਪ ਬਣ ਕੇ ਖੜਾ ਹੋਇਆ, ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹਰੇ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਅਮਰ ਗਾਯਤਰੀ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਉਪਰ ਚੱਲਿਆ; ਜੋ ਸਾਮਨ ਨੂੰ ਸਾਮਨ ਨਾਲ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਹ ਖੇਤਰ ਵੇਖਿਆ—ਕਿੱਥੇ? ਉਹ ਵਸੇਰਾ, ਖਜਾਨਿਆਂ ਦੀ ਮੀਟਿੰਗ ਜਗ੍ਹਾ, ਸਵਿਤਾ ਦੇਵਤਾ ਵਾਂਗ, ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਸੱਚਾ; ਇੰਦ੍ਰਾ ਧਨ ਦੀ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਖੜਾ ਹੋਇਆ। ਨੌਂ ਦਰਵਾਜਿਆਂ ਵਾਲਾ ਕਮਲ, ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ—ਉਸ ਵਿੱਚ, ਜੇ ਕੋਈ ਰਾਜਾ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀ ਜਾਣਦੇ ਹਨ। ਵਾਸਨਾ ਰਹਿਤ, ਅਡੋਲ, ਅਮਰ, ਸਵੈ-ਜਨਮ, ਸਰ ਉੱਤੇ ਸੰਤੁਸ਼ਟ, ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਕਮੀ ਨਹੀਂ—ਉਸ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਮੌਤ ਦਾ ਡਰ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ: ਆਤਮਾ, ਮਜਬੂਤ, ਬੁੱਢਾ ਨਹੀਂ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਨੌਜਵਾਨ। ਫਿਰ, ਯਜਨ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕੀਤੀ—ਸਾਡੇ ਮੂੰਹ ਬੁਰਾ ਨਾ ਬੋਲਣ, ਬਿਜਲੀ ਸਾਡੀਆਂ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਉੱਤੇ ਜਾਵੇ। ਪਹਿਲਾ, ਸੌਂ-ਪਾਲਣ ਵਾਲਾ, ਇੰਦ੍ਰਾ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤਾ, ਵੈਰੀਆਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਯਜਨ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਰਸਤਾ ਹੈ। ਤੇਰੀ ਖਾਲ ਅਲਤਾਰ ਬਣੇ, ਤੇਰੇ ਵਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਘਾਸ ਬਣਨ; ਇਹ ਬੰਨਣ ਵਾਲਾ ਪੱਟਾ ਮੈਂ ਲੈ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਇਹ ਪੱਥਰ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਨੱਚੇ। ਤੇਰੇ ਨੌਜਵਾਨ ਛਿੜਕਣ ਵਾਲੇ ਬਣਨ, ਜੀਭ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰੇ, ਹਾਣੀ-ਰਹਿਤ, ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ, ਸੌਂ-ਪਾਲਣ ਵਾਲੀ, ਅਸਮਾਨ ਤੇ ਚੜ੍ਹ। ਜੋ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਸੌਂ-ਪਾਲਣ ਵਾਲੀ ਨੂੰ ਪਕਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਯੋਗ ਹੈ; ਉਸ ਲਈ, ਸਾਰੇ ਪੁਜਾਰੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਯਜਨਾ ਕਰਕੇ ਸੌਂ-ਪਾਲਣ ਵਾਲੀ ਨੂੰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਸਮਾਨ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਸੋਨੇ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਯਜਨਾ ਕਰਕੇ ਸੌਂ-ਪਾਲਣ ਵਾਲੀ ਨੂੰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਲੋਕ—ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਦੇ—ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਦੇਵੀ, ਤੇਰੇ ਕਸਾਈ, ਤੇਰੇ ਰਸੋਈਏ, ਤੇਰੇ ਲੋਕ—ਸਭ ਤੈਨੂੰ ਰੱਖਿਆ ਦੇਣਗੇ; ਸਾਡਾ ਡਰ ਨਾ ਕਰ, ਸੌਂ-ਪਾਲਣ ਵਾਲੀ। ਵਸੂ ਦੱਖਣ ਤੋਂ, ਮਰੁਤ ਉੱਤਰ ਤੋਂ, ਆਦਿਤਿਆ ਪਿੱਛੋਂ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ; ਅਗਨਿਸ਼ਟੋਮ ਨਾਲ ਦੌੜ। ਦੇਵਤੇ, ਪਿਤਰ, ਮਨੁੱਖ, ਗੰਧਰਵ, ਅਪਸਰਾਵਾਂ—ਸਭ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ; ਸਾਤਿਰਾਤ੍ਰ ਨਾਲ ਦੌੜ। ਜੋ ਸੌਂ-ਪਾਲਣ ਵਾਲੀ ਨੂੰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਲੋਕ—ਵਾਤਾਵਰਣ, ਅਸਮਾਨ, ਧਰਤੀ, ਆਦਿਤਿਆ, ਮਰੁਤ, ਦਿਸਾਵਾਂ—ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਘੀ ਨਾਲ ਛਿੜਕਣ ਕਰਕੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਦੇਵੀ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਜਾਵੇਗੀ; ਹਾਣੀ-ਰਹਿਤ, ਰਸੋਈਏ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਨਾ ਪਹੁੰਚਾਵੇ, ਅਸਮਾਨ ਤੇ ਚੜ੍ਹ, ਸੌਂ-ਪਾਲਣ ਵਾਲੀ। ਜੋ ਦੇਵਤੇ ਅਸਮਾਨ, ਵਾਤਾਵਰਣ, ਤੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ—ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੁੱਧ, ਘੀ, ਅਤੇ ਸ਼ਹਿ ਦਿੰਦੇ ਰਹੋ। ਤੇਰਾ ਸਿਰ, ਮੂੰਹ, ਦੋ ਕੰਨ, ਜਬੜੇ—ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਦੁੱਧ, ਘੀ, ਅਤੇ ਸ਼ਹਿ ਦੇਣ। ਤੇਰੇ ਦੋ ਹੋਠ, ਨੱਕ, ਸਿੰਗ, ਦੋ ਅੱਖਾਂ—ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਦੁੱਧ, ਘੀ, ਅਤੇ ਸ਼ਹਿ ਦੇਣ। ਤੇਰੀ ਤਲ, ਦਿਲ, ਫੇਫੜੇ, ਗਲਾ—ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਦੁੱਧ, ਘੀ, ਅਤੇ ਸ਼ਹਿ ਦੇਣ। ਜਨਮ ਲੈ ਰਹੀ, ਜਨਮ ਲੈ ਚੁੱਕੀ, ਤੇਰੇ ਬੱਝੇ, ਤੇਰੇ ਖੁਰ, ਤੇਰੀ ਆਕ੍ਰਿਤੀ—ਹਾਣੀ-ਰਹਿਤ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਜੋ ਸੱਤ ਦਰਵਾਜਿਆਂ, ਸੱਤ ਨਿਕਾਸਾਂ, ਯਜਨ ਦਾ ਸਿਰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਗਾਂ ਨੂੰ ਹਥ ਲਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਸੱਤ ਦਰਵਾਜਿਆਂ, ਸੱਤ ਨਿਕਾਸਾਂ, ਯਜਨ ਦਾ ਸਿਰ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ, ਅਤੇ ਸੋਮਾ ਨੂੰ ਉਸ ਵਿੱਚ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ। ਜੋ ਅਸਮਾਨ, ਧਰਤੀ, ਪਾਣੀਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਹਜ਼ਾਰ-ਧਾਰਾਂ ਵਾਲੀ ਗਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਮੰਗਦੇ ਹਾਂ। ਉਸ ਦੀ ਪਿੱਠ ਉੱਤੇ ਸੌਂ-ਵੈਸਲ, ਸੌਂ-ਦੁੱਧ ਵਾਲੀਆਂ, ਸੌਂ-ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ; ਉਸ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਦੇਵਤੇ ਗਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਹੀ ਜਾਣਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਯਜਨ ਦਾ ਰਸਤਾ ਹੈ, ਦੁੱਧ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ, ਸਵਧਾ ਵਾਂਗ ਸਾਹ, ਮਹਾਨਤਾ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ; ਗਾਂ, ਪਰਜਨਿਆ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਬ੍ਰਹਮ ਨਾਲ ਦੇਵਤਿਆਂ ਕੋਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਅਗਨਿ ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ, ਸੋਮਾ ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਪਰਜਨਿਆ ਨੇ ਚੰਗਾ ਥਨ ਦਿੱਤਾ, ਤੇਰੀ ਛਾਤੀ ਬਿਜਲੀ ਹੈ। ਤੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਪਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਦਿੱਤਾ, ਫਿਰ ਉਪਜਾਊ ਧਰਤੀ ਨੂੰ, ਤੀਜਾ ਲੋਕ—ਖਾਣਾ ਤੇ ਦੁੱਧ ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਜਦ ਆਦਿਤਿਆ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਰੁਤਾਂ ਕੋਲ ਬੁਲਾਇਆ, ਇੰਦ੍ਰਾ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਸੋਮਾ ਦੇ ਸੌਂ-ਵੈਸਲ ਪਿਲਾਏ। ਜਦ ਬਲਦ, ਅਨੂਚੀ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰਮਾਂ ਵਲੋਂ ਬੁਲਾਇਆ, ਵ੍ਰਿਤ੍ਰਾ ਦਾ ਸੰਘਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਗਾਂ ਦਾ ਦੁੱਧ ਲੈ ਗਿਆ। ਜਦ ਧਨ ਦਾ ਧਨੀ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਤੇਰਾ ਦੁੱਧ ਲੈ ਗਿਆ, ਇਹ ਅੱਜ ਤਿੰਨ ਵੈਸਲਾਂ ਵਿੱਚ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਤਿੰਨ ਵੈਸਲਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਵੀ ਗਾਂ ਨੇ ਉਹ ਸੋਮਾ ਲਿਆ; ਜਿੱਥੇ ਅਥਰਵਨ, ਸੋਨੇ ਦੀ ਘਾਸ ਤੇ, ਵਿਧੀ-ਪੂਰਕ ਬੈਠਾ ਸੀ। ਉਹ ਸੋਮਾ, ਸਾਰੇ ਰਸਤੇ, ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਆਈ; ਗਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਗੰਧਰਵਾਂ ਤੇ ਕਲੀਆਂ ਨਾਲ ਖੜੀ ਹੋਈ। ਉਹ ਹਵਾ, ਸਾਰੇ ਪੰਛੀਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਆਈ; ਗਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਨੱਚੀ, ਚ ਤੇ ਸਾਮਨ ਲੈ ਕੇ। ਉਹ ਸੂਰਜ, ਸਾਰੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਆਈ; ਗਾਂ ਨੇ ਸਮੁੰਦਰ ਪਾਰ ਕੀਤਾ, ਸ਼ੁਭ ਰੋਸ਼ਨੀਆਂ ਲੈ ਕੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਰਾਜ਼, ਯਜਨ ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਗਾਂ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ, ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਸਪਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।