ਇੱਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਆਕਾਸ਼ ਦੇ ਪਿੱਛਲੇ ਹਿੱਸੇ 'ਤੇ, ਕੁਝ ਵਿਅਕਤੀ—ਜੋ ਤਿੰਨ ਮਾਵਾਂ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਪਿਤਾਵਾਂ ਦੇ ਬੋਝ ਨੂੰ ਝਲਦੇ ਹਨ—ਸਿੱਧਾ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਉਹ ਰਿਮ ਨੂੰ ਥਕਾਉਂਦੇ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ, ਸਾਰੇ ਨਾਮ ਜਾਣਦੇ ਹੋਏ, ਆਪਸ ਵਿਚ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਕ ਚੱਕਰ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਸਪੋਕ ਹਨ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਬਸੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਉਸ ਦਾ ਐਕਸਲ ਵੱਡੇ ਭਾਰ ਨਾਲ ਗਰਮ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਆਰੰਭ ਤੋਂ ਹੀ ਨਾ ਉਸ ਨੂੰ ਕੱਟਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਨੈਵ। ਉਹ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਪੰਜ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲਾ, ਬਾਰਾਂ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲਾ, ਆਕਾਸ਼ ਦੇ ਦੂਜੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ, ਉਪਰਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਹੋਰ ਦਿਖਦੇ ਹਨ: ਉਹ ਸੱਤ-ਚੱਕਰ, ਛੇ-ਸਪੋਕ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਐਸਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਾਰਾਂ-ਸਪੋਕਾਂ ਵਾਲਾ ਚੱਕਰ ਅਮਰਤਾ ਦੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ, ਕਦੇ ਵੀ ਪੁਰਾਣਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇੱਥੇ, ਹੇ ਅਗਨਿ, ਤੇਰੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ—ਸੱਤ ਸੌ ਵੀਹ—ਖੜ੍ਹੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਸੌ ਸਪੋਕਾਂ ਵਾਲਾ ਚੱਕਰ, ਜੋ ਕਦੇ ਪੁਰਾਣਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ; ਦਸ ਯੁਕਤੀਆਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸੂਰਜ ਦੀ ਅੱਖ, ਧੂੜ ਵਿੱਚ ਲਪੇਟਿਆ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਟਿਕੇ ਹਨ। ਉਹ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਸੱਚਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਕਿਸੇ ਪੁਰਖ ਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬੁਧੀਮਾਨ ਹੈ; ਜੋ ਅੰਨ੍ਹਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਗਿਆਨ ਹੈ। ਕਵੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸਮਝਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਇਹ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਸੱਚਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ। ਇਕਠੇ ਜੰਮੇ, ਉਹ ਸੱਤਵਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਲਾ ਜੰਮਿਆ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਛੇ ਜੰਮਦੇ ਹਨ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੋਂ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਚਾਹਵਾਂ ਰੂਪ ਸਥਾਪਤ ਹਨ, ਆਪਣੀ ਜਗ੍ਹਾ 'ਤੇ ਚਮਕਦੇ ਹਨ, ਰੂਪ ਬਦਲਦੇ ਹਨ। ਇਕ ਪੈਰ ਅੱਗੇ ਅਤੇ ਇਕ ਪੈਰ ਪਿੱਛੇ, ਗਾਂ ਆਪਣੀ ਬੱਝ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਖੜ੍ਹੀ ਹੈ। ਕਦਰੂ-ਜੰਮੀ ਹੋਈ, ਅੱਧਾ ਲੈ ਕੇ ਦੂਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਉਹ ਕਿੱਥੇ ਜੰਮਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਝੰਡ ਵਿਚ ਨਹੀਂ। ਇਕ ਪੈਰ ਅੱਗੇ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ; ਇਕ ਪੈਰ ਪਿੱਛੇ, ਉਹ ਪਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ, ਕੌਣ ਸੋਚ ਕੇ ਦੱਸ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦਿਵਿਆ ਚਿੱਤ ਕਿੱਥੋਂ ਜੰਮਿਆ? ਜੋ ਨੇੜੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਜੋ ਦੂਰ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨੇੜੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇੰਦ੍ਰ ਅਤੇ ਸੋਮਾ ਨੇ ਇਹ ਬਣਾਇਆ; ਐਕਸਲ ਨੂੰ ਜੋੜ ਕੇ, ਉਹ ਧੂੜ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਦੋ ਪੰਛੀ, ਮਿਲੇ ਹੋਏ ਮਿੱਤਰ, ਇੱਕੋ ਦਰਖ਼ਤ ਨੂੰ ਲਗਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਮਿੱਠਾ ਫਲ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਦੂਜਾ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਖਾਂਦਾ ਨਹੀਂ। ਉਸ ਦਰਖ਼ਤ ਉੱਤੇ, ਜਿੱਥੇ ਮਿੱਠਾ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਪੰਛੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ ਆਰਾਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਮਿੱਠਾ ਫਲ ਸਿਰੇ ਉੱਤੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਨਸ਼ਟ ਨਾ ਹੋਵੇ; ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ। ਜਿੱਥੇ ਪੰਛੀ ਅਮਰਤਾ ਦੀ ਗੀਤ ਗਾਂਦੇ ਹਨ, ਬਿਨਾ ਪਲਕਾਂ ਮਿਟਕਾਏ, ਸਭਾ ਵਿਚ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਹੋ ਕੇ, ਬੁਧੀਮਾਨ ਇੱਥੇ ਪੱਕੇ ਫਲ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੋਏ। ਜੋ ਕੁਝ ਗਾਯਤਰੀ ਉੱਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ, ਜਾਂ ਗਾਯਤ੍ਰਾ, ਜਾਂ ਤ੍ਰਿਟੁਭ ਨਾਲ ਮਾਪਿਆ ਗਿਆ, ਜਾਂ ਜਗਤੀ, ਉਹ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਅਮਰਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਚੁਕੇ ਹਨ। ਗਾਯਤਰੀ ਨਾਲ, ਉਹ ਮੰਤ੍ਰ ਨੂੰ ਮਾਪਦਾ ਹੈ; ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ, ਸਾਮਨ; ਤ੍ਰਿਟੁਭ ਨਾਲ, ਬੋਲੀ। ਬੋਲੀ ਨਾਲ, ਬੋਲੀ; ਦੋ ਪੈਰਾਂ, ਚਾਰ ਪੈਰਾਂ, ਅੱਖਰਾਂ ਨਾਲ, ਉਹ ਸੱਤ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਮਾਪਦਾ ਹੈ। ਜਗਤੀ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੇ ਦੇਵ-ਨਦੀ ਨੂੰ ਥਾਂ ਦਿੱਤੀ, ਤੇ ਰਥ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਗਾਯਤ੍ਰਾ ਦੀ ਤਿੰਨ ਜਲਾਵਟਾਂ ਹਨ; ਉਸ ਮਹਾਨਤਾ ਤੋਂ, ਉਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਫੈਲੀ। ਮੈਂ ਇਸ ਗਾਂ ਨੂੰ ਪੁਕਾਰਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਦੁੱਧ ਵਿੱਚ ਧਨਵਾਨ ਹੈ, ਚੰਗੀਆਂ ਹਥਾਂ ਵਾਲੀ, ਦੁੱਧ ਦਿੰਦੀ। ਸਵਿਤਾ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਵਧੀਆ ਭੇਟ ਦਿੱਤੀ; ਗਰਮ ਹੰਡੀ ਨੇ ਇਹ ਸਾਨੂੰ ਦੱਸਿਆ। ਬੈਲਦੀ ਹੋਈ, ਧਨ ਦੀ ਮਾਲਕ, ਆਪਣੇ ਬੱਝ ਨੂੰ ਚਾਹਦੀ, ਮਨ ਨਾਲ ਆਈ। ਆਉ, ਅਸ਼ਵਿਨਾਂ ਲਈ, ਅਣਛੁੱਤੀ ਗਾਂ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਦੋ; ਉਹ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਲਈ ਵਧੇ। ਗਾਂ, ਆਪਣੇ ਬੱਝ ਨੂੰ ਚਾਹਦੀ ਹੋਈ, ਬੈਲਦੀ, ਮਾਂ ਵਾਂਗ, ਉਸਦੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਗਰਮ ਹੰਡੀ ਨੂੰ ਚਾਹਦੀ ਹੋਈ, ਜਿੰਦਗੀ ਦੀ ਮਿਆਦ ਮਾਪਦੀ ਹੈ, ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਪਾਲਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਛਿੜਕਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਗਾਂ, ਘੇਰੀ ਹੋਈ, ਜਿੰਦਗੀ ਦੀ ਮਿਆਦ ਮਾਪਦੀ ਹੈ, ਧੂੜ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ। ਉਹ, ਸੋਚਾਂ ਨਾਲ, ਮਰਦਾਂ ਨੂੰ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ; ਬਿਜਲੀ ਬਣ ਕੇ, ਫੈਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅਣਢੱਕੀ, ਤੇਜ਼, ਜੀਵੰਤ, ਕੰਬਦੀ, ਘਰਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਟਿਕੀ ਹੋਈ। ਜੀਵੰਤ ਮਰੇ ਹੋਏ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਹੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਨਾਲ ਚਲਦੀ ਹੈ; ਅਮਰਤਾ ਵਾਲਾ ਮਰਦਾਂ ਨਾਲ ਇੱਕ ਹੀ ਗਰਭ ਸਾਂਝ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਚਾਂਦ, ਚਮਕਦਾ, ਪਾਣੀਆਂ ਦੇ ਉੱਤੇ, ਨੌਜਵਾਨ ਹੋ ਕੇ, ਚਿੱਟਾ-ਵਾਲਾ ਜਾਗਦਾ ਹੈ। ਦੇਵ-ਅਸ਼ਚਰਜ ਵੇਖੋ: ਉਸ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਨਾਲ, ਕੋਈ ਅੱਜ ਮਰ ਗਿਆ, ਪਰ ਕੱਲ੍ਹ ਜੰਮਿਆ। ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬਣਾਇਆ, ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ; ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਉਹ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਵੱਲੋਂ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਲਈ, ਮਾਂ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਲਪੇਟਿਆ, ਨਿਰ੍ਰਿਤੀ ਅੰਦਰ ਆ ਗਈ, ਕਈ ਸੰਤਾਨਾਂ ਨਾਲ ਘੇਰੀ ਹੋਈ। ਮੈਂ ਚਰਵਾਹੇ ਨੂੰ ਬਿਨਾ ਰੁਕਾਵਟ ਦੇ ਚਲਦੇ ਹੋਏ, ਨੇੜੇ ਤੇ ਦੂਰ ਦੇ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਘੁੰਮਦੇ ਹੋਏ ਵੇਖਿਆ। ਉਹ ਸਿੱਧਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਵਕਰਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹਰ ਦਿਸਾ ਵਿੱਚ ਲਪੇਟਿਆ, ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ। ਆਕਾਸ਼ ਸਾਡਾ ਪਿਤਾ ਹੈ, ਰਚਨਹਾਰ, ਇੱਥੇ ਨੈਵਲ, ਬੰਨ੍ਹ। ਧਰਤੀ, ਸਾਡੀ ਮਾਂ, ਮੈਂ ਵਧਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ। ਉਲਟੀ ਪਾਣੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਗਰਭ ਹੈ; ਉਥੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਧੀ ਵਿੱਚ ਬੀਜ ਰੱਖਿਆ। ਮੈਂ ਧਰਤੀ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਦੂਰਲੇ ਹੱਦ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਬਲਦ, ਘੋੜੇ ਦੇ ਬੀਜ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਨੈਵਲ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਬੋਲੀ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਹਿੱਸੇ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ। ਇਹ ਯਜਨ ਸਥਾਨ ਧਰਤੀ ਦਾ ਦੂਰਲਾ ਹੱਦ ਹੈ; ਇਹ ਸੋਮਾ ਬਲਦ, ਘੋੜੇ ਦਾ ਬੀਜ ਹੈ। ਇਹ ਯਜਨ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਨੈਵਲ ਹੈ; ਇਹ ਬ੍ਰਹਮਣ ਬੋਲੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ ਕਿ ਮੈਂ ਕੀ ਹਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨਾਲ ਘੁੰਮਦਾ ਹਾਂ। ਜਦ ਸੱਚ ਦਾ ਪਹਿਲਾ-ਜੰਮਿਆ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆਇਆ, ਤਦ ਮੈਂ ਇਸ ਬੋਲੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਪਾ ਲਿਆ। ਉਹ ਪਿੱਛੇ ਤੇ ਅੱਗੇ ਚਲਦਾ ਹੈ, ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਵੱਲੋਂ ਫੜਿਆ, ਅਮਰ, ਮਰਦਾਂ ਨਾਲ ਇੱਕ ਹੀ ਗਰਭ ਸਾਂਝ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਸਦਾ ਵੱਖਰੇ, ਸਦਾ ਵਿੱਛੜੇ, ਇੱਕ ਨੂੰ ਜਾਣਿਆ, ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਿਆ। ਸੱਤ, ਅੱਧ-ਗਰਭੀ, ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਬੀਜ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀਆਂ ਦਿਸਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਖੜੇ ਹਨ, ਧਰਮ ਨਾਲ ਸਥਾਪਤ। ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਸੋਚਾਂ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਬੁਧੀਆਂ ਨਾਲ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਘੇਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਮੰਤ੍ਰ ਅਟੱਲ, ਉੱਚੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ ਆ ਕੇ ਬੈਠੇ ਹਨ। ਜੋ ਇਹ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ—ਉਹ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਕੀ ਕਰੇਗਾ? ਜੋ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮੰਤ੍ਰ ਦੀ ਮਾਪ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਅੱਧ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਸਥਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਸਾਰੇ ਚਲਦੇ ਹੋਏ। ਤ੍ਰਿਪਾਦ ਬ੍ਰਹਮਣ, ਕਈ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ, ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ; ਉਸ ਨਾਲ, ਚਾਰ ਦਿਸਾਵਾਂ ਜੀਵਨ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਧਨਵਾਨ ਹੋਵੇ ਭਾਗਵਾਨ; ਫਿਰ ਅਸੀਂ ਭਾਗਵਾਨ ਹੋਈਏ। ਘਾਹ ਖਾ, ਹੇ ਗਾਂ, ਸਭ ਕੁਝ ਦੇਣ ਵਾਲੀ, ਸਾਫ ਪਾਣੀ ਪੀ, ਹੇ ਚਲਣ ਵਾਲੀ। ਗਾਂ ਨੇ ਪਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਪਿਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਢਾਲਿਆ; ਉਹ ਇਕ-ਪੈਰੀ, ਦੋ-ਪੈਰੀ, ਚਾਰ-ਪੈਰੀ ਹੈ। ਉਹ ਅੱਠ-ਪੈਰੀ, ਨੌ-ਪੈਰੀ ਹੋ ਗਈ; ਹਜ਼ਾਰ-ਅੱਖਰੀ ਮੰਤ੍ਰ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਛੰਦ ਹੈ; ਉਸ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਉੱਤੇ ਵਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਾਲੇ ਚਲਣ ਵਾਲੇ, ਪੀਲੇ ਪੰਛੀ, ਪਾਣੀਆਂ ਪਹਿਨ ਕੇ, ਆਕਾਸ਼ ਵੱਲ ਉੱਡਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਢੱਕ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਸੱਚ ਦੀ ਥਾਂ ਤੋਂ; ਘੀ ਨਾਲ, ਉਹ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਫੈਲਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚ ਪਹਿਲੀ ਪੈਰ-ਚਲਣ ਵਾਲੀ ਹੈ; ਜੋ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਮਿਤ੍ਰ ਤੇ ਵਰਨ, ਉਹ ਜਾਣਦਾ ਹੈ। ਗਰਭੀ ਉਸ ਦਾ ਭਾਰ ਵੀ ਝਲਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਸੱਚ ਨੂੰ ਢੁਕਦੀ, ਝੂਠ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੰਦੀ। ਵਿਰਾਜ ਬੋਲੀ ਹੈ, ਵਿਰਾਜ ਧਰਤੀ ਹੈ, ਵਿਰਾਜ ਆਕਾਸ਼ ਹੈ, ਵਿਰਾਜ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਹੈ। ਵਿਰਾਜ ਮੌਤ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਧਿਆਂ ਦਾ ਮੁਖੀ ਬਣਿਆ; ਉਸ ਦੀ ਪਿਛਲੀ ਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਉਸ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੈ। ਮੇਰੀ ਪਿਛਲੀ ਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਮੇਰੇ ਅਧੀਨ ਹੋਵੇ। ਮੈਂ ਦੂਰੋਂ ਧੂੰਆਂ ਉਠਦਾ ਵੇਖਿਆ, ਹੱਦ ਪਾਰ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ। ਵੀਰਾਂ ਨੇ ਚਿੱਟੀ ਨੂੰ ਦੁੱਧਿਆ; ਉਹ ਪਹਿਲੇ ਧਰਮ ਸਨ। ਤਿੰਨ ਵਾਲਾਂ ਵਾਲੇ, ਰੁਤਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਵੇਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਸਾਲ ਵਿਚ ਇੱਕ ਉਤਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੂਜਾ ਆਪਣੇ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਸਭ ਕੁਝ ਵੇਖਦਾ ਹੈ; ਰਥ-ਵਾਹਕ ਦਾ ਰੂਪ ਨਹੀਂ ਦਿਖਦਾ। ਬੋਲੀ ਚਾਰ ਮਾਪਿਆਂ 'ਚ ਵੰਡੀ ਹੋਈ ਹੈ; ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਣ ਹਨ, ਬੁਧੀਮਾਨ, ਉਹ ਜਾਣਦੇ ਹਨ। ਤਿੰਨ ਲੁਕੀਆਂ ਹਨ, ਚਲਦੀਆਂ ਨਹੀਂ; ਚੌਥੀ ਬੋਲੀ ਮਨੁੱਖ ਉਚਾਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਹੈ ਉਹ ਅਦਭੁੱਤ, ਰਚਨਾ, ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਗਹਿਰੀ ਸੱਚਾਈ, ਜਿੱਥੇ ਹਰ ਪਦ, ਹਰ ਰੂਪ, ਹਰ ਜੀਵਨ, ਆਪਣਾ ਅਰਥ ਲੱਭਦਾ ਹੈ।