ଅର୍ଵାଞ୍ଚମିନ୍ଦ୍ରମମୁତୋ ହଵାମହେ ଯୋ ଗୋଜିଦ୍ଧନଜିଦଶ୍ଵଜିଦ୍ଯଃ । ଇମଂ ନୋ ଯଜ୍ଞଂ ଵିହଵେ ଶୃଣୋତ୍ଵସ୍ମାକମଭୂର୍ହର୍ଯଶ୍ଵ ମେଦୀ
ଆମେ ଏଠାରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଡାକୁଛୁ, ଯିଏ ଗୋ, ଧନ ଓ ଘୋଡ଼ାରେ ବିଜୟୀ। ସେ ଆମର ଏହି ଯଜ୍ଞକୁ ଶୁଣନ୍ତୁ; ଘୋଡ଼ା ପ୍ରିୟ ହେଇ, ଆମର ନେତୃତ୍ୱ କରନ୍ତୁ।
ଯୋ ଗିରିଷ୍ଵଜାଯଥା ଵୀରୁଧାଂ ବଲଵତ୍ତମଃ । କୁଷ୍ଠେହି ତକ୍ମନାଶନ ତକ୍ମାନଂ ନାଶଯନ୍ନ୍ ଇତଃ
ପାହାଡ଼ରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା, ସମସ୍ତ ଉଦ୍ଭିଦମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସବୁଠାରୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କୁଷ୍ଠ ଉଦ୍ଭିଦ, ତୁମେ ଜ୍ୱରକୁ ନଶ୍ୱ କର, ଏଠାରୁ ଜ୍ୱରକୁ ଦୂର କର।
ସୁପର୍ଣସୁଵନେ ଗିରୌ ଜାତଂ ହିମଵତସ୍ପରି । ଧନୈରଭି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଯନ୍ତି ଵିଦୁର୍ହି ତକ୍ମନାଶନମ୍
ସୁପର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ସନ୍ତାନ, ହିମାଳୟ ପାହାଡ଼ରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛ, ଧନ ସହିତ ଶୁଣି ଆସନ୍ତି, କାରଣ ସେମାନେ ଜ୍ୱର ନଶ୍ୱ କରିବାକୁ ଜାଣନ୍ତି।
ଅଶ୍ଵତ୍ଥୋ ଦେଵସଦନସ୍ତୃତୀଯସ୍ଯାମିତୋ ଦିଵି । ତତ୍ରାମୃତସ୍ଯ ଚକ୍ଷଣଂ ଦେଵାଃ କୁଷ୍ଠମଵନ୍ଵତ
ଅଶ୍ୱତ୍ଥ ବୃକ୍ଷ, ଦେବତାଙ୍କର ନିବାସ, ତୃତୀୟ ଆକାଶରେ ଅଛି। ସେଠାରେ ଦେବତାମାନେ ଅମୃତତ୍ୱର ତତ୍ତ୍ୱ, କୁଷ୍ଠ ଉଦ୍ଭିଦକୁ ଖୋଜିଥିଲେ।
ହିରଣ୍ଯଯୀ ନୌରଚରଦ୍ଧିରଣ୍ଯବନ୍ଧନା ଦିଵି । ତତ୍ରାମୃତସ୍ଯ ପୁଷ୍ପଂ ଦେଵାଃ କୁଷ୍ଠମଵନ୍ଵତ
ସୁନାର ନୌକା, ସୁନାର ବନ୍ଧନ ସହିତ, ଆକାଶରେ ଚାଲୁଥିଲା। ସେଠାରେ ଦେବତାମାନେ ଅମୃତର ଫୁଲ, କୁଷ୍ଠ ଉଦ୍ଭିଦକୁ ଖୋଜିଥିଲେ।
ହିରଣ୍ଯଯାଃ ପନ୍ଥାନ ଆସନ୍ନ୍ ଅରିତ୍ରାଣି ହିରଣ୍ଯଯା । ନାଵୋ ହିରଣ୍ଯଯୀରାସନ୍ ଯାଭିଃ କୁଷ୍ଠଂ ନିରାଵହନ୍
ସୁନାର ରାସ୍ତା ଥିଲା, ସୁନାର ଚାପୁ ଥିଲା; ସୁନାର ନୌକା ଥିଲା, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ କୁଷ୍ଠ ଉଦ୍ଭିଦକୁ ଆଣିଥିଲେ।
ଇମଂ ମେ କୁଷ୍ଠ ପୂରୁଷଂ ତମା ଵହ ତଂ ନିଷ୍କୁରୁ । ତମୁ ମେ ଅଗଦଂ କୃଧି
ଏହି ମୋର କୁଷ୍ଠ ଉଦ୍ଭିଦକୁ ନେଇଯା, ଏହାକୁ ଦୂର କର, ଏହାକୁ ମୋ ପାଇଁ ଔଷଧ କର।
ଦେଵେଭ୍ଯୋ ଅଧି ଜାତୋଽସି ସୋମସ୍ଯାସି ସଖା ହିତଃ । ସ ପ୍ରାଣାଯ ଵ୍ଯାନାଯ ଚକ୍ଷୁଷେ ମେ ଅସ୍ମୈ ମୃଡ
ତୁମେ ଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛ, ସୋମଙ୍କ ସହ ମିତ୍ର, ବିଶେଷ ଭାବରେ ଅଛ। ଏହି ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ପ୍ରାଣ, ଶ୍ୱାସ ଓ ଦୃଷ୍ଟି ପାଇଁ ଦୟା କର।
ଉଦଙ୍ଜାତୋ ହିମଵତଃ ସ ପ୍ରାଚ୍ଯାଂ ନୀଯସେ ଜନମ୍ । ତତ୍ର କୁଷ୍ଠସ୍ଯ ନାମାନ୍ଯୁତ୍ତମାନି ଵି ଭେଜିରେ
ହିମାଳୟର ଉତ୍ତରେ ଜନ୍ମ ନେଇ, ପୂର୍ବ ଦିଗର ଲୋକଙ୍କୁ ନେଇଯାଯାଉଛ। ସେଠାରେ କୁଷ୍ଠ ଉଦ୍ଭିଦର ସର୍ବୋତ୍ତମ ନାମଗୁଡ଼ିକ ବଣ୍ଟନ ହୋଇଥିଲା।
ଉତ୍ତମୋ ନାମ କୁଷ୍ଠସ୍ଯୁତ୍ତମୋ ନାମ ତେ ପିତା । ଯକ୍ଷ୍ମଂ ଚ ସର୍ଵଂ ନାଶଯ ତକ୍ମାନଂ ଚାରସଂ କୃଧି
କୁଷ୍ଠ ଉଦ୍ଭିଦର ସର୍ବୋତ୍ତମ ନାମ, ତୁମ ପିତାଙ୍କର ସର୍ବୋତ୍ତମ ନାମ। ସମସ୍ତ ରୋଗକୁ ନଶ୍ୱ କର, ଜ୍ୱରକୁ ଅଶକ୍ତ କର।
ଶୀର୍ଷାମଯମୁପହତ୍ଯାମକ୍ଷ୍ଯୋସ୍ତନ୍ଵୋ ରପଃ । କୁଷ୍ଠସ୍ତତ୍ସର୍ଵଂ ନିଷ୍କରଦ୍ଦୈଵଂ ସମହ ଵୃଷ୍ଣ୍ଯମ୍
ମୁଣ୍ଡର ରୋଗ, ଆଖି ଓ ଦେହର ରସକୁ ଦୂର କରି, କୁଷ୍ଠ ଉଦ୍ଭିଦ ସମସ୍ତକୁ ହଟାଇଦେଇଛି, ଦେବତାଙ୍କ ଶକ୍ତି ସହିତ।
ରାତ୍ରୀ ମାତା ନଭଃ ପିତାର୍ଯମା ତେ ପିତାମହଃ । ସିଲାଚୀ ନାମ ଵା ଅସି ସା ଦେଵାନାମସି ସ୍ଵସା
ରାତି ତୁମର ମାଆ, ଆକାଶ ତୁମର ବାପା, ଅର୍ୟମା ତୁମର ପର୍ଦ୍ଦାଦା। ତୁମକୁ ଶିଳାଚୀ ବୋଲାଯାଏ, ତୁମେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଭଉଣୀ।
ଯସ୍ତ୍ଵା ପିବତି ଜୀଵତି ତ୍ରାଯସେ ପୁରୁଷଂ ତ୍ଵମ୍ । ଭର୍ତ୍ରୀ ହି ଶଶ୍ଵତାମସି ଜନାନାଂ ଚ ନ୍ଯଞ୍ଚନୀ
ଯିଏ ତୁମକୁ ପିଏ, ସେ ବଞ୍ଚେ; ତୁମେ ଲୋକଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କର। ତୁମେ ସତ୍ୟରେ ସମସ୍ତଙ୍କ ପୋଷକ ଓ ସମର୍ଥନ କରୁଥିବା।
ଵୃକ୍ଷଂଵୃକ୍ଷମା ରୋହସି ଵୃଷଣ୍ଯନ୍ତୀଵ କନ୍ଯଲା । ଜଯନ୍ତୀ ପ୍ରତ୍ଯାତିଷ୍ଠନ୍ତୀ ସ୍ପରଣୀ ନାମ ଵା ଅସି
ତୁମେ ଗଛରୁ ଗଛକୁ ବଢ଼ୁଛ, ଜଣେ ଝିଅ ପରି ଫୁଲୁଛ। ବିଜୟୀ ଓ ଦୃଢ଼ ହୋଇ ଦଢ଼ିଆଛ, ତୁମକୁ ସ୍ପର୍ଶ ଚିକିତ୍ସା ବୋଲାଯାଏ।
ଯଦ୍ଦଣ୍ଡେନ ଯଦିଷ୍ଵା ଯଦ୍ଵାରୁର୍ହରସା କୃତମ୍ । ତସ୍ଯ ତ୍ଵମସି ନିଷ୍କୃତିଃ ସେମଂ ନିଷ୍କୃଧି ପୂରୁଷମ୍
ଲଠି, ଧନୁଷ ବା ଶକ୍ତି ବଳ ଦ୍ୱାରା ଯେ କିଛି କରାଯାଇଛି, ତାହାର ମୁକ୍ତି ତୁମେ ଅଟୁଟ ଉପାୟ ଅଟୁଟ ଉପଚାର ଅଟୁଟ ମାନ୍ୟ । ଏହି ପୁରୁଷଙ୍କୁ ସେହି ଦୋଷରୁ ମୁକ୍ତ କର ।
ଭଦ୍ରାତ୍ପ୍ଲକ୍ଷାନ୍ ନିସ୍ତିଷ୍ଠସ୍ଯଶ୍ଵତ୍ଥାତ୍ଖଦିରାଦ୍ଧଵାତ୍। ଭଦ୍ରାନ୍ ନ୍ଯଗ୍ରୋଧାତ୍ପର୍ଣାତ୍ସା ନ ଏହ୍ଯରୁନ୍ଧତି
ଶୁଭ ପକୁଡ଼ ଗଛ, ଅଶ୍ୱତ୍ଥ, ଖଦିର, ଶୁଭ ବଟ ଓ ପତ୍ରରୁ ଅରୁନ୍ଧତୀ ଏଠାରେ ଆସୁଛନ୍ତି ।
ହିରଣ୍ଯଵର୍ଣେ ସୁଭଗେ ସୂର୍ଯଵର୍ଣେ ଵପୁଷ୍ଟମେ । ରୁତଂ ଗଚ୍ଛାସି ନିଷ୍କୃତେ ନିଷ୍କୃତିର୍ନାମ ଵା ଅସି
ସୁନା ରଙ୍ଗର, ଭାଗ୍ୟଶାଳି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଭଳି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରୂପବତୀ— ହେ ନିଷ୍କୃତି, ତୁମେ ସତ୍ୟ ସହିତ ଆଗେ ବଢ଼ୁଛ, ତୁମକୁ ନିଷ୍କୃତି ନାମରେ ଡାକାଯାଏ ।
ହିରଣ୍ଯଵର୍ଣେ ସୁଭଗେ ଶୁଷ୍ମେ ଲୋମଶଵକ୍ଷଣେ । ଅପାମସି ସ୍ଵସା ଲାକ୍ଷେ ଵାତୋ ହାତ୍ମା ବଭୂଵ ତେ
ସୁନା ରଙ୍ଗର, ଭାଗ୍ୟଶାଳି, ଶକ୍ତିଶାଳି, ଘନ ଚୁଲି ଓ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଦୃଷ୍ଟି ଥିବା— ତୁମେ ଜଳର ବା ଲାକ୍ଷାର ଭଉଣୀ, ବାୟୁ ତୁମର ଆତ୍ମା ହୋଇଛି ।
ସିଲାଚୀ ନାମ କାନୀନୋଽଜବଭ୍ରୁ ପିତା ତଵ । ଅଶ୍ଵୋ ଯମସ୍ଯ ଯଃ ଶ୍ଯାଵସ୍ତସ୍ଯ ହାସ୍ନାସ୍ଯୁକ୍ଷିତା
ତୁମର ନାମ ଶିଳାଚୀ, ହେ କାନିନୀ; ତୁମର ବାପା ଅଜବଭ୍ରୁ; ଯମଙ୍କ ଅଶ୍ୱର କଳା ଘୋଡ଼ା, ତାହାର ଲଗାମ ତୁମେ ବାନ୍ଧିଛ ।
ଅଶ୍ଵସ୍ଯାସ୍ନଃ ସଂପତିତା ସା ଵୃକ୍ଷାମଭି ସିଷ୍ଯଦେ । ସରା ପତତ୍ରିଣୀ ଭୂତ୍ଵା ସା ନ ଏହ୍ଯରୁନ୍ଧତି
ଘୋଡ଼ାର ଲଗାମ ଖସି ପଡ଼ି ଗଛରେ ଲଗିଛି; ଝରିବା ଓ ପଖି ଭଳି ଉଡ଼ୁଥିବା ହୋଇ, ସେ ଅରୁନ୍ଧତୀ ଏଠାରେ ଆସୁଛନ୍ତି ।
ବ୍ରହ୍ମ ଜଜ୍ଞାନଂ ପ୍ରଥମଂ ପୁରସ୍ତାଦ୍ଵି ସୀମତଃ ସୁରୁଚୋ ଵେନ ଆଵଃ । ସ ବୁଧ୍ନ୍ଯା ଉପମା ଅସ୍ଯ ଵିଷ୍ଠାଃ ସତଶ୍ଚ ଯୋନିମସତଶ୍ଚ ଵି ଵଃ
ବ୍ରହ୍ମା ସବୁଠାରୁ ପ୍ରଥମେ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଆରମ୍ଭରେ, ସବୁଠାରୁ ପୂର୍ବରୁ; ତାଙ୍କର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ସହିତ ବେନା ବିସ୍ତାରିତ ହେଲେ; ତାଙ୍କର ଗଭୀର ଭିତି ହେଉଛି ଉଦାହରଣ; ସତ୍ୟ ଓ ଅସତ୍ୟ ଦୁହିଁଠାରୁ ସେ ସୃଷ୍ଟି କଲେ ।
ଅନାପ୍ତା ଯେ ଵଃ ପ୍ରଥମା ଯାନି କର୍ମାଣି ଚକ୍ରିରେ । ଵୀରାନ୍ ନୋ ଅତ୍ର ମା ଦଭନ୍ ତଦ୍ଵ ଏତତ୍ପୁରୋ ଦଧେ
ତୁମେ ଯେଉଁମାନେ ଅପହୃତ ଥିଲ, ପ୍ରଥମ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ— ସେମାନେ ଆମର ବୀରମାନଙ୍କୁ କ୍ଷତି ଦେଉନ୍ତୁ ନାହିଁ; ଏହି ନିୟମ ପୂର୍ବରୁ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହୋଇଥିଲା ।
ସହସ୍ରଧାର ଏଵ ତେ ସମସ୍ଵରନ୍ ଦିଵୋ ନାକେ ମଧୁଜିହ୍ଵା ଅସଶ୍ଚତଃ । ତସ୍ଯ ସ୍ପଶୋ ନ ନି ମିଷନ୍ତି ଭୂର୍ଣଯଃ ପଦେପଦେ ପାଶିନଃ ସନ୍ତି ସେତଵେ
ହଜାର ଧାରାରେ ସେମାନେ ଆକାଶରେ, ସ୍ୱର୍ଗରେ ଏକାଠି ଧ୍ୱନି କଲେ, ମଧୁର ଭାଷାରେ; ସେମାନଙ୍କର ଗୁପ୍ତଚରମାନେ କେବେ ଚକୁ ବନ୍ଦ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ପ୍ରତି ପଦକ୍ଷେପରେ ସତର୍କ ରହନ୍ତି, ସେମାନେ ପଥରେ ବନ୍ଧନ ହେଉଛନ୍ତି ।
ପର୍ଯୂ ଷୁ ପ୍ର ଧନ୍ଵା ଵାଜସାତଯେ ପରି ଵୃତ୍ରାଣି ସକ୍ଷଣିଃ । ଦ୍ଵିଷସ୍ତଦଧ୍ଯର୍ଣଵେନେଯସେ ସନିସ୍ରସୋ ନାମାସି ତ୍ରଯୋଦଶୋ ମାସ ଇନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଗୃହଃ
ଚାରିପାଖରେ ଘୁଞ୍ଚି, ଶକ୍ତି ଲାଗି ଆଗେ ବଢ଼; ବାଧାଗୁଡ଼ିକୁ ଭାଙ୍ଗ; ତୁମେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ତେରୋଟିଏ ମାସ, ତାଙ୍କ ଘର, ବିଜୟ ପାଇଁ ନାମ ଧାରଣ କରିଛ ।
ନ୍ଵେତେନାରାତ୍ସୀରସୌ ସ୍ଵାହା । ତିଗ୍ମାଯୁଧୌ ତିଗ୍ମହେତୀ ସୁଶେଵୌ ସୋମାରୁଦ୍ରାଵିହ ସୁ ମୃଡତଂ ନଃ
ଏହା ଦ୍ୱାରା ଶତ୍ରୁମାନେ ଦୂରେ ଯାଉନ୍ତୁ—ସ୍ୱାହା! ହେ ସୋମ ଓ ରୁଦ୍ରମାନେ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଅସ୍ତ୍ର ଧାରୀ, ଦୟାଳୁ, ଏଠାରେ ଆସି ଆମକୁ ଶୁଭ ଦିଅ ।
ଅଵୈତେନାରାତ୍ସୀରସୌ ସ୍ଵାହା । ତିଗ୍ମାଯୁଧୌ ତିଗ୍ମହେତୀ ସୁଶେଵୌ ସୋମାରୁଦ୍ରାଵିହ ସୁ ମୃଡତଂ ନଃ
ଏହା ଦ୍ୱାରା ଶତ୍ରୁମାନେ ଦୂରେ ଯାଉନ୍ତୁ—ସ୍ୱାହା! ହେ ସୋମ ଓ ରୁଦ୍ରମାନେ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଅସ୍ତ୍ର ଧାରୀ, ଦୟାଳୁ, ଏଠାରେ ଆସି ଆମକୁ ଶୁଭ ଦିଅ ।
ଅପୈତେନାରାତ୍ସୀରସୌ ସ୍ଵାହା । ତିଗ୍ମାଯୁଧୌ ତିଗ୍ମହେତୀ ସୁଶେଵୌ ସୋମାରୁଦ୍ରାଵିହ ସୁ ମୃଡତଂ ନଃ
ଏହା ଦ୍ୱାରା ଶତ୍ରୁମାନେ ଦୂରେ ଯାଉନ୍ତୁ—ସ୍ୱାହା! ହେ ସୋମ ଓ ରୁଦ୍ରମାନେ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଅସ୍ତ୍ର ଧାରୀ, ଦୟାଳୁ, ଏଠାରେ ଆସି ଆମକୁ ଶୁଭ ଦିଅ ।
ମୁମୁକ୍ତମସ୍ମାନ୍ ଦୁରିତାଦଵଦ୍ଯାଜ୍ଜୁଷେଥାଂ ଯଜ୍ଞମମୃତମସ୍ମାସୁ ଧତ୍ତମ୍
ଆମକୁ ଦୁଷ୍ଟତା ଓ ନିନ୍ଦାରୁ ମୁକ୍ତ କର; ଆମର ଯଜ୍ଞ ସ୍ୱୀକାର କର; ଅମୃତତ୍ୱ ଆମ ମଧ୍ୟରେ ଦିଅ ।
ଚକ୍ଷୁଷୋ ହେତେ ମନସୋ ହେତେ ବ୍ରହ୍ମଣୋ ହେତେ ତପସଶ୍ଚ ହେତେ । ମେନ୍ଯା ମେନିରସ୍ଯମେନଯସ୍ତେ ସନ୍ତୁ ଯେଽସ୍ମାମଭ୍ଯଘାଯନ୍ତି
ଚକ୍ଷୁ, ମନ, ବାଣୀ ଓ ତପସ୍ୟାର ଅସ୍ତ୍ର— ଯେମାନେ ଆମକୁ କ୍ଷତି କରିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ମନ ଓ ଭାବନା ଫେରିଯାଉ ।
ଯୋଽସ୍ମାଂଶ୍ଚକ୍ଷୁଷା ମନସା ଚିତ୍ତ୍ଯାକୂତ୍ଯା ଚ ଯୋ ଅଘାଯୁରଭିଦାସାତ୍। ତ୍ଵଂ ତାନ୍ ଅଗ୍ନେ ମେନ୍ଯାମେନୀନ୍ କୃଣୁ ସ୍ଵାହା
ଯେ କେହି ଚକ୍ଷୁ, ମନ, ଚିନ୍ତା ବା ଇଚ୍ଛା ଦ୍ୱାରା ଆମକୁ କ୍ଷତି କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି— ହେ ଅଗ୍ନି, ସେମାନଙ୍କର ଭାବନା ଓ ଇଚ୍ଛାକୁ ଫେରାଇଦିଅ—ସ୍ୱାହା!