ପ୍ର ଯୋ ଜଜ୍ଞେ ଵିଦ୍ଵାନ୍ ଅସ୍ଯ ବନ୍ଧୁର୍ଵିଶ୍ଵା ଦେଵାନାଂ ଜନିମା ଵିଵକ୍ତି । ବ୍ରହ୍ମ ବ୍ରହ୍ମଣ ଉଜ୍ଜଭାର ମଧ୍ଯାନ୍ ନୀଚୈରୁଚ୍ଚୈଃ ସ୍ଵଧା ଅଭି ପ୍ର ତସ୍ଥୌ
ଯିଏ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ସେ ଜ୍ଞାନୀ ଏବଂ ଏହାର ବନ୍ଧୁ, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କର ଉତ୍ପତ୍ତିକୁ ଅଲଗା କରନ୍ତି। ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ୟଭାଗରୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଉପରକୁ ଉଠାଇଲେ, ତଳ ଓ ଉପରୁ ସ୍ୱଧା ଦ୍ୱାରା ଦୃଢ଼ ରହିଲେ।
ସ ହି ଵିଦଃ ସ ପୃଥିଵ୍ଯା ଋତସ୍ଥା ମହୀ କ୍ଷେମଂ ରୋଦସୀ ଅସ୍କଭାଯତ୍। ମହାନ୍ ମହୀ ଅସ୍କଭାଯଦ୍ଵି ଜାତୋ ଦ୍ଯାଂ ସଦ୍ମ ପାର୍ଥିଵଂ ଚ ରଜଃ
ସେ ଜାଣନ୍ତି, ସେ ପୃଥିବୀର ନ୍ୟାୟରେ ଦୃଢ଼ ଅଛନ୍ତି। ମହାନ୍ ବ୍ୟକ୍ତି ବିଶାଳ ପୃଥିବୀ ଓ ଆକାଶକୁ ଦୃଢ଼ କଲେ। ମହାନ୍ ଜନ୍ମ ନେଇ, ଦିନ, ଭୂମି ଓ ମଧ୍ୟ ଆକାଶକୁ ଦୃଢ଼ କଲେ।
ସ ବୁଧ୍ନ୍ଯାଦାଷ୍ଟ୍ର ଜନୁଷୋଽଭ୍ଯଗ୍ରଂ ବୃହସ୍ପତିର୍ଦେଵତା ତସ୍ଯ ସମ୍ରାଟ୍। ଅହର୍ଯଚ୍ଛୁକ୍ରଂ ଜ୍ଯୋତିଷୋ ଜନିଷ୍ଟାଥ ଦ୍ଯୁମନ୍ତୋ ଵି ଵସନ୍ତୁ ଵିପ୍ରାଃ
ଜନ୍ମର ଗଭୀର ଭିତିରୁ ବୃହସ୍ପତି, ଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରାଜା, ସ୍ୱାମୀ ଅଟୁଟ ଅଛନ୍ତି। ସେ ଦିନର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଆଲୋକ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ, ଏବଂ ପ୍ରେରିତ ମନ୍ତ୍ରଦ୍ରଷ୍ଟାମାନେ ଆଲୋକରେ ବସୁନ୍ତୁ।
ନୂନଂ ତଦସ୍ଯ କାଵ୍ଯୋ ହିନୋତି ମହୋ ଦେଵସ୍ଯ ପୂର୍ଵ୍ଯସ୍ଯ ଧାମ । ଏଷ ଜଜ୍ଞେ ବହୁଭିଃ ସାକମିତ୍ଥା ପୂର୍ଵେ ଅର୍ଧେ ଵିଷିତେ ସସନ୍ ନୁ
ନିଶ୍ଚୟ, ତାଙ୍କର କବିତା ଶକ୍ତି ପ୍ରାଚୀନ ଦେବତାଙ୍କ ମହାନ ନିବାସକୁ ଆଘାତ କରେ। ସେ ବହୁମାନେ ସହିତ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଏଭଳି ପୂର୍ବ ଅର୍ଧ ଅଲଗା ହେଲା।
ଯୋଽଥର୍ଵାଣଂ ପିତରଂ ଦେଵବନ୍ଧୁଂ ବୃହସ୍ପତିଂ ନମସାଵ ଚ ଗଛାତ୍। ତ୍ଵଂ ଵିଶ୍ଵେଷାଂ ଜନିତା ଯଥାସଃ କଵିର୍ଦେଵୋ ନ ଦଭାଯତ୍ସ୍ଵଧାଵାନ୍
ଯିଏ ଅଥର୍ବାଣଙ୍କୁ, ପିତା, ଦେବତାଙ୍କର ବନ୍ଧୁ, ବୃହସ୍ପତିଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ନମସ୍କାର କରି ଯାଏ, ତୁମେ ସମସ୍ତଙ୍କର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ଜେପରି ଅଛ, ଜ୍ଞାନୀ ଦେବତା, କେବେ ଅପମାନିତ ହେବା ନୁହେଁ, ନିଜେ ନିଜେ ରହୁଛ।
ଯ ଆତ୍ମଦା ବଲଦା ଯସ୍ଯ ଵିଶ୍ଵ ଉପାସତେ ପ୍ରଶିଷଂ ଯସ୍ଯ ଦେଵାଃ । ଯୋଽସ୍ଯେଶେ ଦ୍ଵିପଦୋ ଯଶ୍ଚତୁଷ୍ପଦଃ କସ୍ମୈ ଦେଵାଯ ହଵିଷା ଵିଧେମ
ଯିଏ ଆତ୍ମା ଓ ଶକ୍ତି ଦେଇଥାନ୍ତି, ଯାଙ୍କର ଆଦେଶକୁ ସମସ୍ତେ ପୂଜନ କରନ୍ତି, ଯାଙ୍କର ନେତୃତ୍ୱକୁ ଦେବତାମାନେ ଅନୁସରନ୍ତି, ଯିଏ ଦୁଇପାଦ ଓ ଚାରିପାଦ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଶାସନ କରନ୍ତି—ଏହି ଦେବତାଙ୍କୁ କେଉଁଠି ଆମେ ହବି ଅର୍ପଣ କରିବୁ?
ଯଃ ପ୍ରାଣତୋ ନିମିଷତୋ ମହିତ୍ଵୈକୋ ରାଜା ଜଗତୋ ବଭୂଵ । ଯସ୍ଯ ଛାଯାମୃତଂ ଯସ୍ଯ ମୃତ୍ଯୁଃ କସ୍ମୈ ଦେଵାଯ ହଵିଷା ଵିଧେମ
ଯିଏ ଜୀବନ୍ତ ଓ ଚକ୍ଷୁମିଳନ କରୁଥିବା ସମୟରେ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ଏକମାତ୍ର ମହାରାଜା ହେଲେ, ଯାଙ୍କର ଛାୟା ଅମୃତତ୍ୱ, ଯାଙ୍କର ଛାୟା ମୃତ୍ୟୁ—ଏହି ଦେବତାଙ୍କୁ କେଉଁଠି ଆମେ ହବି ଅର୍ପଣ କରିବୁ?
ଯଂ କ୍ରନ୍ଦସୀ ଅଵତଶ୍ଚସ୍କଭାନେ ଭିଯସାନେ ରୋଦସୀ ଅହ୍ଵଯେଥାମ୍ । ଯସ୍ଯାସୌ ପନ୍ଥା ରଜସୋ ଵିମାନଃ କସ୍ମୈ ଦେଵାଯ ହଵିଷା ଵିଧେମ
ଯିଏକୁ ଦୁଇ ଦୁଃଖିତା ଭୟରେ ତଳରୁ ଡାକିଥିଲେ, ଦିଗବନ୍ଧୁ ଓ ପୃଥିବୀ ଭୟରେ ଆହ୍ୱାନ କରିଥିଲେ, ଯାଙ୍କର ପଥ ହେଉଛି ଆକାଶର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ମାର୍ଗ—ଏହି ଦେବତାଙ୍କୁ କେଉଁଠି ଆମେ ହବି ଅର୍ପଣ କରିବୁ?
ଯସ୍ଯ ଦ୍ଯୌରୁର୍ଵୀ ପୃଥିଵୀ ଚ ମହୀ ଯସ୍ଯାଦ ଉର୍ଵନ୍ତରିକ୍ଷମ୍ । ଯସ୍ଯାସୌ ସୂରୋ ଵିତତୋ ମହିତ୍ଵା କସ୍ମୈ ଦେଵାଯ ହଵିଷା ଵିଧେମ
ଯାଙ୍କର ଆକାଶ ଓ ପୃଥିବୀ ବିଶାଳ, ଯାଙ୍କର ମଧ୍ୟ ଆକାଶ ଅପାର, ଯାଙ୍କର ମହତ୍ତ୍ୱକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ବିସ୍ତାର କରେ—ଏହି ଦେବତାଙ୍କୁ କେଉଁଠି ଆମେ ହବି ଅର୍ପଣ କରିବୁ?
ଯସ୍ଯ ଵିଶ୍ଵେ ହିମଵନ୍ତୋ ମହିତ୍ଵା ସମୁଦ୍ରେ ଯସ୍ଯ ରସାମିଦାହୁଃ । ଇମାଶ୍ଚ ପ୍ରଦିଶୋ ଯସ୍ଯ ବାହୂ କସ୍ମୈ ଦେଵାଯ ହଵିଷା ଵିଧେମ
ଯାଙ୍କର ମହତ୍ତ୍ୱକୁ ହିମାଳୟ ଓ ସମୁଦ୍ର ଘୋଷଣା କରନ୍ତି, ଯାଙ୍କର ବାହୁ ହେଉଛି ଏହି ଚାରି ଦିଗ—ଏହି ଦେବତାଙ୍କୁ କେଉଁଠି ଆମେ ହବି ଅର୍ପଣ କରିବୁ?
ଆପୋ ଅଗ୍ରେ ଵିଶ୍ଵମାଵନ୍ ଗର୍ଭଂ ଦଧାନା ଅମୃତା ଋତଜ୍ଞାଃ । ଯାସୁ ଦେଵୀଷ୍ଵଧି ଦେଵ ଆସୀତ୍କସ୍ମୈ ଦେଵାଯ ହଵିଷା ଵିଧେମ
ପ୍ରାଚୀନ ଜଳ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଗର୍ଭରେ ଧାରଣ କରିଥିଲେ, ଅମୃତ ଓ ସତ୍ୟଜ୍ଞାନୀ, ଯାହାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦେବୀମାନେ ଥିଲେ ଓ ଦେବତା ନିବାସ କରିଥିଲେ—ଏହି ଦେବତାଙ୍କୁ କେଉଁଠି ଆମେ ହବି ଅର୍ପଣ କରିବୁ?
ହିରଣ୍ଯଗର୍ଭଃ ସମଵର୍ତତାଗ୍ରେ ଭୂତସ୍ଯ ଜାତଃ ପତିରେକ ଆସୀତ୍। ସ ଦାଧାର ପୃଥିଵୀମୁତ ଦ୍ଯାଂ କସ୍ମୈ ଦେଵାଯ ହଵିଷା ଵିଧେମ
ସୁନା ଗର୍ଭ ପ୍ରଥମେ ଉଦ୍ଭବ ହେଲେ, ସମସ୍ତ ଜୀବର ଏକମାତ୍ର ପ୍ରଭୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ସେ ପୃଥିବୀ ଓ ଦିଗବନ୍ଧୁକୁ ଧାରଣ କଲେ—ଏହି ଦେବତାଙ୍କୁ କେଉଁଠି ଆମେ ହବି ଅର୍ପଣ କରିବୁ?
ଆପୋ ଵତ୍ସଂ ଜନଯନ୍ତୀର୍ଗର୍ଭମଗ୍ରେ ସମୈରଯନ୍ । ତସ୍ଯୋତ ଜାଯମାନସ୍ଯୋଲ୍ବ ଆସୀଦ୍ଧିରଣ୍ଯଯଃ କସ୍ମୈ ଦେଵାଯ ହଵିଷା ଵିଧେମ
ପ୍ରାରମ୍ଭରେ ଜଳମାନେ ବଛାକୁ, ଗର୍ଭକୁ ଧାରଣ କଲେ ଓ ଏକତ୍ର ହେଲେ, ତାଙ୍କ ଜନ୍ମ ସମୟରେ ସୁନା ଆବରଣ ଥିଲା—ଏହି ଦେବତାଙ୍କୁ କେଉଁଠି ଆମେ ହବି ଅର୍ପଣ କରିବୁ?
4.3 ଉଦିତସ୍ତ୍ରଯୋ ଅକ୍ରମନ୍ ଵ୍ଯାଘ୍ରଃ ପୁରୁଷୋ ଵୃକଃ । ହିରୁଗ୍ଘି ଯନ୍ତି ସିନ୍ଧଵୋ ହିରୁଗ୍ଦେଵୋ ଵନସ୍ପତିର୍ହିରୁଙ୍ନମନ୍ତୁ ଶତ୍ରଵଃ
ତିନିଜଣ ଉଠିଲେ—ବାଘ, ମଣିଷ ଓ ନରି; ଦୂରୁତ ନଦୀମାନେ ବହେ, ଦୂରୁତ ଅରଣ୍ୟର ଦେବତା, ଦୂରୁତ ଶତ୍ରୁମାନେ ଚାଲିଯାଉନ୍ତୁ।
ପରେଣୈତୁ ପଥା ଵୃକଃ ପରମେଣୋତ ତସ୍କରଃ । ପରେଣ ଦତ୍ଵତୀ ରଜ୍ଜୁଃ ପରେଣାଘାଯୁରର୍ଷତୁ
ନରି ଦୂର ରାସ୍ତାରେ ଯାଉ, ଚୋର ଉଚ୍ଚତମ ମାର୍ଗରେ ଯାଉ, ଦିଆଯାଇଥିବା ଦୋରି ଦୂରେ ଯାଉ, ଦୁଷ୍ଟ ଦୂରକୁ ଚାଲିଯାଉ।
ଅକ୍ଷ୍ଯୌ ଚ ତେ ମୁଖଂ ଚ ତେ ଵ୍ଯାଘ୍ର ଜମ୍ଭଯାମସି । ଆତ୍ସର୍ଵାନ୍ ଵିଂଶତିଂ ନଖାନ୍
ବାଘ, ତୁମର ଆଖି ଓ ମୁହଁ ଆମେ ଶାନ୍ତ କରୁଛୁ, ତୁମ ସମସ୍ତ ବିଶି ନଖ ମଧ୍ୟ।
ଵ୍ଯାଘ୍ରଂ ଦତ୍ଵତାଂ ଵଯଂ ପ୍ରଥମଂ ଜମ୍ଭଯାମସି । ଆଦୁ ଷ୍ଟେନମଥୋ ଅହିଂ ଯାତୁଧାନମଥୋ ଵୃକମ୍
ବାଘକୁ ପ୍ରଥମେ ଆମେ ଶାନ୍ତ କରୁଛୁ, ତାପରେ ଚୋର, ପଛରେ ସାପ, ତାପରେ ଦୁଷ୍ଟ ଆତ୍ମା, ଏବଂ ଶେଷରେ ନରି।
ଯୋ ଅଦ୍ଯ ସ୍ତେନ ଆଯତି ସ ସଂପିଷ୍ଟୋ ଅପାଯତି । ପଥାମପଧ୍ଵଂସେନୈତ୍ଵିନ୍ଦ୍ରୋ ଵଜ୍ରେଣ ହନ୍ତୁ ତମ୍
ଯିଏ ଆଜି ଚୋର ଭାବେ ଆସିଛି, ସେ ଚୁର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ଦୂରେ ଯାଉ, ଇନ୍ଦ୍ର ତାକୁ ବଜ୍ର ଦ୍ୱାରା ଦୁର୍ଦ୍ଦୂରେ ଦୂର କରୁନ୍ତୁ।
ମୂର୍ଣା ମୃଗସ୍ଯ ଦନ୍ତା ଅପିଶୀର୍ଣା ଉ ପୃଷ୍ଟଯଃ । ନିମ୍ରୁକ୍ତେ ଗୋଧା ଭଵତୁ ନୀଚାଯଚ୍ଛଶଯୁର୍ମୃଗଃ
ପଶୁର ମୁଣ୍ଡ, ଦାନ୍ତ ଭଙ୍ଗା, ପିଠ ଫାଟିଛି; ଗୋଧିକୁ ଲୁଚିଯିବା ଦିଅ, ମୃଗ ତଳେ ପଡ଼ି ରହୁ।
ଯତ୍ସଂଯମୋ ନ ଵି ଯମୋ ଵି ଯମୋ ଯନ୍ ନ ସଂଯମଃ । ଇନ୍ଦ୍ରଜାଃ ସୋମଜା ଆଥର୍ଵଣମସି ଵ୍ଯାଘ୍ରଜମ୍ଭନମ୍
ଯାହା ନିୟମ ତାହା ନୁହେଁ, ଯାହା ନିୟମ ନୁହେଁ ସେଇ ନିୟମ; ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ସୋମର ସନ୍ତାନ, ମୁଁ ଅଥର୍ବାଣଙ୍କ ବାଘ ଶାନ୍ତି ମନ୍ତ୍ର।
ଯାଂ ତ୍ଵା ଗନ୍ଧର୍ଵୋ ଅଖନଦ୍ଵରୁଣାଯ ମୃତଭ୍ରଜେ । ତାଂ ତ୍ଵା ଵଯଂ ଖନାମସ୍ଯୋଷଧିଂ ଶେପହର୍ଷଣୀମ୍
ଯେଉଁ ଔଷଧିକୁ ଗନ୍ଧର୍ବ ଭାଇଁ ମୃତ ଲୋକ ପାଇଁ ବାରୁଣଙ୍କୁ ଖୋଦିଥିଲେ, ସେଉଁଠି ଆମେ ତୁମ ପାଇଁ ଖୋଦୁଛୁ, ବନ୍ଧନ ଖୋଲି ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିବା ଔଷଧି।
ଉଦୁଷା ଉଦୁ ସୂର୍ଯ ଉଦିଦଂ ମାମକଂ ଵଚଃ । ଉଦେଜତୁ ପ୍ରଜାପତିର୍ଵୃଷା ଶୁଷ୍ମେଣ ଵାଜିନା
ଉଠ, ଉଠ, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଉଠ, ମୋର କଥା, ପ୍ରଜାପତି ବଳ ଓ ଶକ୍ତି ସହିତ ବୃଷ ଭାବେ ଉଠନ୍ତୁ।
ଯଥା ସ୍ମ ତେ ଵିରୋହତୋଽଭିତପ୍ତମିଵାନତି । ତତସ୍ତେ ଶୁଷ୍ମଵତ୍ତରମିଯଂ କୃଣୋତ୍ଵୋଷଧିଃ
ଯେପରି ତୁମେ ମୂଳରୁ ଜଳିନଥିବା ଜିନିଷ ପରି ପୁଣି ଜଳିଯାଉନାହାଁ, ସେପରି ଏହି ଔଷଧି ତୁମକୁ ଅଧିକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କରୁ।
ଉଚ୍ଛୁଷ୍ମୌଷଧୀନାଂ ସାରା ଋଷଭାଣାମ୍ । ସଂ ପୁଂସାମିନ୍ଦ୍ର ଵୃଷ୍ଣ୍ଯମସ୍ମିନ୍ ଧେହି ତନୂଵଶିନ୍
ଔଷଧିମାନଙ୍କର ଶକ୍ତି, ବଳିଆ ବଳଦମାନଙ୍କର ଶକ୍ତି— ହେ ଇନ୍ଦ୍ର, ଏହି ଶକ୍ତିକୁ ଦେହକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରୁଥିବା ଏଠି ଲୋକଙ୍କ ଭିତରେ ଦିଅ।
ଅପାଂ ରସଃ ପ୍ରଥମଜୋଽଥୋ ଵନସ୍ପତୀନାମ୍ । ଉତ ସୋମସ୍ଯ ଭ୍ରାତାସ୍ଯୁତାର୍ଶମସି ଵୃଷ୍ଣ୍ଯମ୍
ପାଣିର ରସ, ଗଛମାନଙ୍କର ରସ— ତୁମେ ସୋମଙ୍କର ଭାଇ, ଏବଂ ତୁମେ ଘୋଡ଼ାର ଶକ୍ତି।
ଅଦ୍ଯାଗ୍ନେ ଅଦ୍ଯ ସଵିତରଦ୍ଯ ଦେଵି ସରସ୍ଵତି । ଅଦ୍ଯାସ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମଣସ୍ପତେ ଧନୁରିଵା ତାନଯା ପସଃ
ଆଜି ଅଗ୍ନି, ଆଜି ସବିତା, ଆଜି ଦେବୀ ସରସ୍ୱତୀ, ଆଜି ବ୍ରହ୍ମଣସ୍ପତି— ବାଣର ତାଣି ପରି ଏହି ବନ୍ଧନକୁ ଟାଣ।
ଆହଂ ତନୋମି ତେ ପସୋ ଅଧି ଜ୍ଯାମିଵ ଧନ୍ଵନି । କ୍ରମସ୍ଵର୍ଶ ଇଵ ରୋହିତମନଵଗ୍ଲାଯତା ସଦା
ମୁଁ ତୁମର ବନ୍ଧନକୁ ବାଣର ତାଣି ପରି ଢିଲା କରୁଛି, ଲାଲ ହରିଣ ପରି ଚାଲିଯିବା, ସଦା ଅକ୍ଲାନ୍ତ ରୁହ।
ଅଶ୍ଵସ୍ଯାଶ୍ଵତରସ୍ଯାଜସ୍ଯ ପେତ୍ଵସ୍ଯ ଚ । ଅଥ ଋଷଭସ୍ଯ ଯେ ଵାଜାସ୍ତାନ୍ ଅସ୍ମିନ୍ ଧେହି ତନୂଵଶିନ୍
ଘୋଡ଼ା, ଖଚ୍ଚର, ଛାଗ, ମେଷ ଏବଂ ବଳଦଙ୍କର ଯେଉଁ ଶକ୍ତି ଅଛି, ସେ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିକୁ ଏଠି ଦେହକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କ ଭିତରେ ଦିଅ।
ସହସ୍ରଶୃଙ୍ଗୋ ଵୃଷଭୋ ଯଃ ସମୁଦ୍ରାଦୁଦାଚରତ୍। ତେନା ସହସ୍ଯେନା ଵଯଂ ନି ଜନାନ୍ତ୍ସ୍ଵାପଯାମସି
ସହସ୍ର ଶିଂଗ ଥିବା ବଳଦ ଯିଏ ସମୁଦ୍ରରୁ ଉଠିଆସିଲା, ସେଇ ବିଶାଳ ଶକ୍ତି ସହିତ ଆମେ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କୁ ଘୁମ ପକାଉଛୁ।
ନ ଭୂମିଂ ଵାତୋ ଅତି ଵାତି ନାତି ପଶ୍ଯତି କଶ୍ଚନ । ସ୍ତ୍ରିଯଶ୍ଚ ସର୍ଵାଃ ସ୍ଵାପଯ ଶୁନଶ୍ଚେନ୍ଦ୍ରସଖା ଚରନ୍
ପବନ ଭୂମି ଉପରେ ବହେନାହିଁ, କେହି ଦୂରେ ଦେଖିପାରେନାହିଁ; ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସଙ୍ଗୀ, ତୁମେ ଚାଲିବା ସମୟରେ ସମସ୍ତ ଜଣେ ଜଣେ ମହିଳାଙ୍କୁ ଘୁମ ପକାଅ।