ଆ ରଭସ୍ଵ ଜାତଵେଦସ୍ତେଜସ୍ଵଦ୍ଧରୋ ଅସ୍ତୁ ତେ । ଶରୀରମସ୍ଯ ସଂ ଦହାଥୈନଂ ଦେହି ସୁକୃତାମୁ ଲୋକେ
ହେ ଜାତବେଦସ୍, ଧରିନେଉ, ତୋର ତେଜ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଉ । ଏହି ଦେହକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭସ୍ମ କର, ଏବଂ ତାକୁ ସଦ୍କର୍ମୀମାନେ ଥିବା ଲୋକରେ ସ୍ଥାନ ଦେ ।
ଯେ ତେ ପୂର୍ଵେ ପରାଗତା ଅପରେ ପିତରଶ୍ଚ ଯେ । ତେଭ୍ଯୋ ଘୃତସ୍ଯ କୁଲ୍ଯୈତୁ ଶତଧାରା ଵ୍ଯୁନ୍ଦତୀ
ତୁମ ପୂର୍ବଜମାନେ ଯେଉଁମାନେ ପୂର୍ବେ ଚାଲିଗଲେ, ଏବଂ ଯେଉଁମାନେ ପରେ ଆସିବେ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଶତଧାରା ଘିଅ ଧାରା ବହୁ, ପ୍ରବାହିତ ହେଉ ।
ଏତଦା ରୋହ ଵଯ ଉନ୍ମୃଜାନଃ ସ୍ଵା ଇହ ବୃହଦୁ ଦୀଦଯନ୍ତେ । ଅଭି ପ୍ରେହି ମଧ୍ଯତୋ ମାପ ହାସ୍ଥାଃ ପିତୄନାଂ ଲୋକଂ ପ୍ରଥମୋ ଯୋ ଅତ୍ର
ଏହି ପବନକୁ ଉପରକୁ ଉଠ, ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ, ନିଜ ଘରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଉ । ମଧ୍ୟଭାଗ ଦ୍ୱାରା ଆଗକୁ ଯାଅ, ପଛକୁ ଫେରିନଯାଅ । ପିତୃମାନେ ଯେଉଁଠାରେ ପ୍ରଥମେ ଥିଲେ, ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚ ।
ଆ ରୋହତ ଜନିତ୍ରୀଂ ଜାତଵେଦସଃ ପିତୃଯାନୈଃ ସଂ ଵ ଆ ରୋହଯାମି । ଅଵାଡ୍ଢଵ୍ଯେଷିତୋ ହଵ୍ଯଵାହ ଈଜାନଂ ଯୁକ୍ତାଃ ସୁକୃତାଂ ଧତ୍ତ ଲୋକେ
ହେ ଜାତବେଦସ୍, ପିତୃମାନେର ପଥ ଦ୍ୱାରା ଜନନୀରେ ଉଠ । ମୁଁ ତୁମକୁ ସମେତ ଉଠାଉଛି । ହେ ହବିଷ୍ୟବାହକ, ହବି ଦ୍ୱାରା ପ୍ରେରିତ, ଯିଏ ଯଜ୍ଞ କରୁଛନ୍ତି, ସେମାନେକୁ ସଦ୍କର୍ମୀମାନେ ଥିବା ଲୋକରେ ପହଞ୍ଚା ।
ଦେଵା ଯଜ୍ଞମୃତଵଃ କଲ୍ପଯନ୍ତି ହଵିଃ ପୁରୋଡାଶଂ ସ୍ରୁଚୋ ଯଜ୍ଞାଯୁଧାନି । ତେଭିର୍ଯାହି ପଥିଭିର୍ଦେଵଯାନୈର୍ଯୈରୀଜାନାଃ ସ୍ଵର୍ଗଂ ଯନ୍ତି ଲୋକମ୍
ଦେବତାମାନେ ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ଅମରତ୍ୱ ପାଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ହବି, ପୁରୋଡାଶ, ଯଜ୍ଞର ଚମଚ ଓ ଉପକରଣଗୁଡ଼ିକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରନ୍ତି। ଏହି ସମସ୍ତ ଦେବପଥରେ ଚାଲ, ଯେଉଁପଥରେ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ ସ୍ୱର୍ଗ ଲୋକକୁ ପହଞ୍ଚନ୍ତି।
ଋତସ୍ଯ ପନ୍ଥାମନୁ ପଶ୍ଯ ସାଧ୍ଵଙ୍ଗିରସଃ ସୁକୃତୋ ଯେନ ଯନ୍ତି । ତେଭିର୍ଯାହି ପଥିଭିଃ ସ୍ଵର୍ଗଂ ଯତ୍ରାଦିତ୍ଯା ମଧୁ ଭକ୍ଷଯନ୍ତି ତୃତୀଯେ ନାକେ ଅଧି ଵି ଶ୍ରଯସ୍ଵ
ଏ ଅଙ୍ଗିରସ, ତୁମେ ସତ୍ୟର ପଥକୁ ଦେଖ, ଏହା ହେଉଛି ନ୍ୟାୟର ରାସ୍ତା, ଯାହାରେ ସଦ୍ଗୁଣୀ ଲୋକମାନେ ଯାଆନ୍ତି। ଏହି ପଥରେ ଚାଲି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପହଞ୍ଚ, ଯେଉଁଠାରେ ଆଦିତ୍ୟମାନେ ମଧୁରତା ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି; ତୃତୀୟ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଯାଇ ତୁମର ସ୍ଥାନ ନିଅ।
ତ୍ରଯଃ ସୁପର୍ଣା ଉପରସ୍ଯ ମାଯୂ ନାକସ୍ଯ ପୃଷ୍ଠେ ଅଧି ଵିଷ୍ଟପି ଶ୍ରିତାଃ । ସ୍ଵର୍ଗା ଲୋକା ଅମୃତେନ ଵିଷ୍ଠା ଇଷମୂର୍ଜଂ ଯଜମାନାଯ ଦୁହ୍ରାମ୍
ତିନିଟି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପକ୍ଷୀ, ଉପର ଦିଗର ରକ୍ଷକ, ସ୍ୱର୍ଗର ଶିଖରରେ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସ୍ଥାନରେ ବସିଛନ୍ତି। ସ୍ୱର୍ଗ ଲୋକ ଅମୃତରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ; ସେମାନେ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ପୋଷଣ ଓ ଶକ୍ତି ଦେଇଥାନ୍ତି।
ସଂସଂ ସ୍ରଵନ୍ତୁ ନଦ୍ଯଃ ସଂ ଵାତାଃ ସଂ ପତତ୍ରିଣଃ । ଯଜ୍ଞମିମଂ ଵର୍ଧଯତା ଗିରଃ ସଂସ୍ରାଵ୍ଯେଣ ହଵିଷା ଜୁହୋମି
ନଦୀମାନେ ଏକାଠି ପ୍ରବାହିତ ହେଉ, ପବନମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହେଉ, ପକ୍ଷୀମାନେ ଏକଠା ହେଉ। ଏହି ଯଜ୍ଞକୁ ବଢ଼ାଇଦିଅ, ପ୍ରବାହମୟ ହବି ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଶବ୍ଦରେ ଅଘ୍ରାଣ କରୁଛି।
ଇମଂ ହୋମା ଯଜ୍ଞମଵତେମଂ ସଂସ୍ରାଵଣା ଉତ ଯଜ୍ଞମିମଂ ଵର୍ଧଯତା ଗିରଃ ସଂସ୍ରାଵ୍ଯେଣ ହଵିଷା ଜୁହୋମି
ଆମେ ଏହି ଯଜ୍ଞକୁ ରକ୍ଷା କରିବା, ଏହାକୁ ପ୍ରବାହିତ କରିବା; ଏହି ଯଜ୍ଞକୁ ବଢ଼ାଇଦିଅ, ପ୍ରବାହମୟ ହବି ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଶବ୍ଦରେ ଅଘ୍ରାଣ କରୁଛି।
ରୂପଂରୂପଂ ଵଯୋଵଯଃ ସଂରଭ୍ଯୈନଂ ପରି ଷ୍ଵଜେ । ଯଜ୍ଞମିମଂ ଚତସ୍ରଃ ପ୍ରଦିଶୋ ଵର୍ଧଯନ୍ତୁ ସଂସ୍ରାଵ୍ଯେଣ ହଵିଷା ଜୁହୋମି
ରୂପ ରୂପ, ବୟସ ବୟସ ଏକାଠି ହୋଇ ଏହାକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରନ୍ତୁ। ଚାରି ଦିଗ ଏହି ଯଜ୍ଞକୁ ବଢ଼ାଇଦିଅ, ପ୍ରବାହମୟ ହବି ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଶବ୍ଦରେ ଅଘ୍ରାଣ କରୁଛି।
19.2 ଶଂ ତ ଆପୋ ହୈମଵତୀଃ ଶମୁ ତେ ସନ୍ତୂତ୍ସ୍ଯାଃ । ଶଂ ତେ ସନିଷ୍ଯଦା ଆପଃ ଶମୁ ତେ ସନ୍ତୁ ଵର୍ଷ୍ଯାଃ
ହିମାଳୟର ପାଣି ତୁମ ପାଇଁ ଶୁଭ ହେଉ, ହ୍ରଦର ପାଣି ତୁମ ପାଇଁ ଶୁଭ ହେଉ। ନିମ୍ନଭାଗର ପାଣି ତୁମ ପାଇଁ ଶୁଭ ହେଉ, ବର୍ଷାର ପାଣି ତୁମ ପାଇଁ ଶୁଭ ହେଉ।
ଶଂ ତ ଆପୋ ଧନ୍ଵନ୍ଯାଃ ଶଂ ତେ ସନ୍ତ୍ଵନୂପ୍ଯାଃ । ଶଂ ତେ ଖନିତ୍ରିମା ଆପଃ ଶଂ ଯାଃ କୁମ୍ଭେଭିରାଭୃତାଃ
ମରୁଭୂମିର ପାଣି ତୁମ ପାଇଁ ଶୁଭ ହେଉ, ଜଳାଭୂମିର ପାଣି ତୁମ ପାଇଁ ଶୁଭ ହେଉ। ଖୋଦି ଆଣାଯାଇଥିବା ପାଣି ତୁମ ପାଇଁ ଶୁଭ ହେଉ, ମଟକାରେ ରଖାଯାଇଥିବା ପାଣି ତୁମ ପାଇଁ ଶୁଭ ହେଉ।
ଅନଭ୍ରଯଃ ଖନମାନା ଵିପ୍ରା ଗମ୍ଭୀରେ ଅପସଃ । ଭିଷଗ୍ଭ୍ଯୋ ଭିଷକ୍ତରା ଆପୋ ଅଛା ଵଦାମସି
ନିର୍ମଳ ଓ ଗଭୀର ପାଣି, ଖୋଦି ଆଣାଯାଉଛି, ଏହା ଗଭୀର। ଚିକିତ୍ସକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ଏହି ପାଣି ସବୁଠାରୁ ଭଲ ଚିକିତ୍ସାକାରୀ; ଆମେ ଏହାକୁ ଆହ୍ୱାନ କରୁ।
ଅପାମହ ଦିଵ୍ଯାନାମପାଂ ସ୍ରୋତସ୍ଯାନାମ୍ । ଅପାମହ ପ୍ରଣେଜନେଽଶ୍ଵା ଭଵଥ ଵାଜିନଃ
ଆମେ ଦିବ୍ୟ ପାଣି, ଝରଣାର ପାଣି ପିଇଛୁ। ଆମେ ସମାବେଶରେ ପିଇଛୁ; ତୁମେ ଦୃତ ଘୋଡ଼ା ହେଉ।
ତା ଅପଃ ଶିଵା ଅପୋଽଯକ୍ଷ୍ମଂକରଣୀରପଃ । ଯଥୈଵ ତୃପ୍ଯତେ ମଯସ୍ତାସ୍ତ ଆ ଦତ୍ତ ଭେଷଜୀଃ
ଏହି ପାଣି ଶୁଭ, ଏହା ରୋଗ ହଟାଏ। ଯେପରି ତୃପ୍ତି ଆସେ, ସେପରି ତୁମେ ଆମକୁ ଔଷଧ ଦିଅ।
ଦିଵସ୍ପୃଥିଵ୍ଯାଃ ପର୍ଯନ୍ତରିକ୍ଷାଦ୍ଵନସ୍ପତିଭ୍ଯୋ ଅଧ୍ଯୋଷଧୀଭ୍ଯଃ । ଯତ୍ରଯତ୍ର ଵିଭୃତୋ ଜାତଵେଦାସ୍ତତ ସ୍ତୁତୋ ଜୁଷମାଣୋ ନ ଏହି
ଆକାଶ ଓ ପୃଥିବୀରୁ, ମଧ୍ୟ ଆକାଶରୁ, ଗଛ ଓ ଔଷଧରୁ, ଯେଉଁଠାରେ ଅଗ୍ନି ରହିଛି, ପ୍ରଶଂସିତ ଓ ଆମନ୍ତ୍ରିତ, ସେଠାରୁ ଆସ।
ଯସ୍ତେ ଅପ୍ସୁ ମହିମା ଯୋ ଵନେଷୁ ଯ ଓଷଧୀଷୁ ପଶୁଷ୍ଵପ୍ସ୍ଵନ୍ତଃ । ଅଗ୍ନେ ସର୍ଵାସ୍ତନ୍ଵଃ ସଂ ରଭସ୍ଵ ତାଭିର୍ନ ଏହି ଦ୍ରଵିଣୋଦା ଅଜସ୍ରଃ
ପାଣିରେ, ଜଙ୍ଗଲରେ, ଔଷଧରେ, ପଶୁମାନେ ଓ ଅନ୍ତର୍ଜଳରେ ତୁମର ମହତ୍ତ୍ୱ; ଅଗ୍ନି, ସେସବୁ ରୂପକୁ ଏକାଠି କର; ସେମାନ ସହିତ, ଧନ ଦେଇଥିବା ଏବଂ ସଦା ଦାନଶୀଳ ଅଗ୍ନି, ଆମ ପାଖକୁ ଆସ।
ଯସ୍ତେ ଦେଵେଷୁ ମହିମା ସ୍ଵର୍ଗୋ ଯା ତେ ତନୁଃ ପିତୃଷ୍ଵାଵିଵେଶ । ପୁଷ୍ଟିର୍ଯା ତେ ମନୁଷ୍ଯେଷୁ ପପ୍ରଥେଽଗ୍ନେ ତଯା ରଯିମସ୍ମାସୁ ଧେହି
ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମର ମହତ୍ତ୍ୱ ସ୍ୱର୍ଗୀୟ, ପିତୃମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମ ରୂପ ପ୍ରବେଶ କରିଛି। ମଣିଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ଯେ ପୁଷ୍ଟି ବିସ୍ତାର କର, ଅଗ୍ନି, ସେଇ ପୁଷ୍ଟି ଦ୍ୱାରା ଆମକୁ ଧନ ଦିଅ।
ଶ୍ରୁତ୍କର୍ଣାଯ କଵଯେ ଵେଦ୍ଯାଯ ଵଚୋଭିର୍ଵାକୈରୁପ ଯାମି ରାତିମ୍ । ଯତୋ ଭଯମଭଯଂ ତନ୍ ନୋ ଅସ୍ତ୍ଵଵ ଦେଵାନାଂ ଯଜ ହେଡୋ ଅଗ୍ନେ
ଶ୍ରବଣଶୀଳ, ପଣ୍ଡିତ, ଓ ଜ୍ଞାନୀଙ୍କୁ ମୁଁ ଶବ୍ଦ ଓ କଥା ଦ୍ୱାରା ଅନୁଗ୍ରହ ପାଇଁ ଆଗକୁ ଯାଉଛି। ଯେଉଁଠାରେ ଭୟ ଅଛି, ସେଠାରେ ଆମ ପାଇଁ ନିରାପଦତା ହେଉ; ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ପୂଜା କର, ଅଗ୍ନି, ଓ ଅପକାର ଦୂର କର।
ଯାମାହୁତିଂ ପ୍ରଥମାମଥର୍ଵା ଯା ଜାତା ଯା ହଵ୍ଯମକୃଣୋଜ୍ଜାତଵେଦାଃ । ତାଂ ତ ଏତାଂ ପ୍ରଥମୋ ଜୋହଵୀମି ତାଭିଷ୍ଟୁପ୍ତୋ ଵହତୁ ହଵ୍ଯମଗ୍ନିରଗ୍ନଯେ ସ୍ଵାହା
ଅଥର୍ବା ପ୍ରଥମ ଯେ ଅଘ୍ରାଣ କଲେ, ଯେଉଁ ହବି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଯେଉଁଠାରେ ଅଗ୍ନି ତିଆରି କଲେ—ସେଇ ପ୍ରଥମ ଅଘ୍ରାଣକୁ ମୁଁ ଡାକୁଛି; ଏହି ଅଘ୍ରାଣ ଦ୍ୱାରା ଅଗ୍ନି ହବିକୁ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ନେଉ। ସ୍ୱାହା।
ଆକୂତିଂ ଦେଵୀଂ ସୁଭଗାଂ ପୁରୋ ଦଧେ ଚିତ୍ତସ୍ଯ ମାତା ସୁହଵା ନୋ ଅସ୍ତୁ । ଯାମାଶାମେମି କେଵଲୀ ସା ମେ ଅସ୍ତୁ ଵିଦେଯମେନାଂ ମନସି ପ୍ରଵିଷ୍ଟାମ୍
ମୁଁ ଆଗରେ ଦେବୀ, ଶୁଭ ଓ ଦୟାଳୁ, ଚିନ୍ତାର ମାତା ଆକୁତିକୁ ରଖୁଛି; ସେ ଆମ ପାଇଁ ମଙ୍ଗଳମୟ ହେଉ। ଯେ ଆକୁତିକୁ ମୁଁ ଆଶା କରେ, ସେ ମୋର ହେଉ; ମୋ ମନରେ ଯେପରି ଚାହେଁ, ସେପରି ପ୍ରବେଶ କରୁ।
ଆକୂତ୍ଯା ନୋ ବୃହସ୍ପତ ଆକୂତ୍ଯା ନ ଉପା ଗହି । ଅଥୋ ଭଗସ୍ଯ ନୋ ଧେହ୍ଯଥୋ ନଃ ସୁହଵୋ ଭଵ
ଆକୁତି ଦ୍ୱାରା, ବୃହସ୍ପତି, ଆମ ପାଖକୁ ଆସ; ଆକୁତି ଦ୍ୱାରା ଆସ। ଆମକୁ ଭାଗ୍ୟ ଦିଅ, ଏବଂ ଆମ ପାଇଁ ଦୟାଳୁ ହେଉ।
ବୃହସ୍ପତିର୍ମ ଆକୂତିମାଙ୍ଗିରସଃ ପ୍ରତି ଜାନାତୁ ଵାଚମେତାମ୍ । ଯସ୍ଯ ଦେଵା ଦେଵତାଃ ସଂବଭୂଵୁଃ ସ ସୁପ୍ରଣୀତାଃ କାମୋ ଅନ୍ଵେତ୍ଵସ୍ମାନ୍
ଅଙ୍ଗିରସଙ୍କ ଅନୁସୂତ ବୃହସ୍ପତି ମୋର ଏହି କଥାକୁ ଗ୍ରହଣ କରୁନ୍। ଯାହାଙ୍କର ଦେବତାମାନେ ଦେବତା ହେଇଥିଲେ—ସେହି ଭଲ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟମାନେ ଆମକୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍।
ଇନ୍ଦ୍ରୋ ରାଜା ଜଗତଶ୍ଚର୍ଷଣୀନାମଧି କ୍ଷମି ଵିଷୁରୂପଂ ଯଦସ୍ତି । ତତୋ ଦଦାତି ଦାଶୁଷେ ଵସୂନି ଚୋଦଦ୍ରାଧ ଉପସ୍ତୁତଶ୍ଚିଦର୍ଵାକ୍
ଇନ୍ଦ୍ର ଏହି ଚଳିତ ଜନମାନେ ଓ ପୃଥିବୀର ରାଜା, ଯେଉଁଠାରେ ଅନେକ ପ୍ରକାର ରୂପ ଅଛି। ସେଠାରୁ ସେ ଭକ୍ତଙ୍କୁ ଧନ ଦେଇଥାନ୍ତି, ଏବଂ ପ୍ରଶଂସିତ ହେଲେ ଦୂରରୁ ମଧ୍ୟ ଏହାକୁ ନିକଟକୁ ଆଣିଦିଅନ୍ତି।
ସହସ୍ରବାହୁଃ ପୁରୁଷଃ ସହସ୍ରାକ୍ଷଃ ସହସ୍ରପାତ୍। ସ ଭୂମିଂ ଵିଶ୍ଵତୋ ଵୃତ୍ଵାତ୍ଯତିଷ୍ଠଦ୍ଦଶାଙ୍ଗୁଲମ୍
ସେ ପୁରୁଷଙ୍କର ହଜାର ହାତ, ହଜାର ଆଖି, ହଜାର ପାଦ। ସେ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ପୃଥିବୀକୁ ଆବୃତ କରି, ତାହାଠାରୁ ଦଶ ଆଙ୍ଗୁଳ ବେଶି ଚାଲିଗଲେ।
ତ୍ରିଭିଃ ପଦ୍ଭିର୍ଦ୍ଯାମରୋହତ୍ପାଦସ୍ଯେହାଭଵତ୍ପୁନଃ । ତଥା ଵ୍ଯକ୍ରାମଦ୍ଵିଷ୍ଵଙଶନାନଶନେ ଅନୁ
ତିନିଟି ପାଦରେ ସେ ଆକାଶକୁ ଚଢ଼ିଗଲେ, ଚତୁର୍ଥ ପାଦରେ ପୁଣି ଏଠାରେ ରହିଗଲେ। ଏଭଳି ସେ ସମସ୍ତଠାରେ ବିସ୍ତାରିତ ହେଲେ, ଯାହା ଖାଏ ଓ ଯାହା ନଖାଏ, ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ।
ତାଵନ୍ତୋ ଅସ୍ଯ ମହିମାନସ୍ତତୋ ଜ୍ଯାଯାଂଶ୍ଚ ପୂରୁଷଃ । ପାଦୋଽସ୍ଯ ଵିଶ୍ଵା ଭୂତାନି ତ୍ରିପାଦସ୍ଯାମୃତଂ ଦିଵି
ଏହି ସମସ୍ତ ତାଙ୍କର ମହିମା, କିନ୍ତୁ ପୁରୁଷ ଏହାଠାରୁ ଅଧିକ। ତାଙ୍କର ଚତୁର୍ଥାଂଶ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ, ତିନି ଅଂଶ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଅମୃତ ଅଟୁଟ ଅଛନ୍ତି।
ପୁରୁଷ ଏଵେଦଂ ସର୍ଵଂ ଯଦ୍ଭୂତଂ ଯଚ୍ଚ ଭାଵ୍ଯମ୍ । ଉତାମୃତତ୍ଵସ୍ଯେଶ୍ଵରୋ ଯଦନ୍ଯେନାଭଵତ୍ସହ
ଏହି ସମସ୍ତ କିଛି—ଯାହା ଥିଲା ଓ ଯାହା ହେବ—ସେଇ ପୁରୁଷ। ସେ ଅମୃତତ୍ୱର ଅଧିପତି, ଯାହା କି ତାଙ୍କ ସହିତ ଏକତ୍ର ହେଉଛି।
ଯତ୍ପୁରୁଷଂ ଵ୍ଯଦଧୁଃ କତିଧା ଵ୍ଯକଲ୍ପଯନ୍ । ମୁଖଂ କିମସ୍ଯ କିଂ ବାହୂ କିମୂରୂ ପାଦା ଉଚ୍ଯତେ
ଯେତେବେଳେ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ବିଭାଜନ କରାଗଲା, କେତେ ଭାଗରେ ବଣ୍ଟନ କରାଗଲା? କଣ ତାଙ୍କର ମୁଁହ, କଣ ତାଙ୍କର ବାହୁ, କଣ ଉରୁ ଓ ପାଦ ବୋଲାଯାଏ?
ବ୍ରାହ୍ମଣୋଽସ୍ଯ ମୁଖମାସୀଦ୍ବାହୂ ରାଜନ୍ଯୋଽଭଵତ୍। ମଧ୍ଯଂ ତଦସ୍ଯ ଯଦ୍ଵୈଶ୍ଯଃ ପଦ୍ଭ୍ଯାଂ ଶୂଦ୍ରୋ ଅଜାଯତ
ତାଙ୍କର ମୁଁହ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହେଲା, ବାହୁ ରାଜନ୍ୟ ହେଲେ। ମଧ୍ୟଭାଗ ଭାଇଶ୍ୟ ହେଲେ, ପାଦ ଠାରୁ ଶୂଦ୍ର ଜନ୍ମ ନେଲେ।