ସ ସଂଵତ୍ସରମୂର୍ଧ୍ଵୋଽତିଷ୍ଠତ୍ତଂ ଦେଵା ଅବ୍ରୁଵନ୍ ଵ୍ରାତ୍ଯ କିଂ ନୁ ତିଷ୍ଠସୀତି
ସେ ଏକ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସିଧା ଦେହରେ ଦଢ଼ି ରହିଲେ। ଦେବତାମାନେ ପଚାରିଲେ, 'ବ୍ରାତ୍ୟ, କାହିଁକି ତୁମେ ଦଢ଼ି ରହିଛ?'
ସୋଽବ୍ରଵୀଦାସନ୍ଦୀଂ ମେ ସଂ ଭରନ୍ତ୍ଵିତି
ସେ କହିଲେ, 'ମୋ ପାଇଁ ଏକ ଆସନ ଆଣନ୍ତୁ।'
ତସ୍ମୈ ଵ୍ରାତ୍ଯାଯାସନ୍ଦୀଂ ସମଭରନ୍
ବ୍ରାତ୍ୟଙ୍କ ପାଇଁ ଦେବତାମାନେ ଏକ ଆସନ ଆଣିଦେଲେ।
ତସ୍ଯା ଗ୍ରୀଷ୍ମଶ୍ଚ ଵସନ୍ତଶ୍ଚ ଦ୍ଵୌ ପାଦାଵାସ୍ତାଂ ଶରଚ୍ଚ ଵର୍ଷାଶ୍ଚ ଦ୍ଵୌ
ସେଇ ଆସନର ଦୁଇଟି ପାଉ ହେଉଛି ଗ୍ରୀଷ୍ମ ଓ ବସନ୍ତ; ଅନ୍ୟ ଦୁଇଟି ହେଉଛି ଶରତ ଓ ବର୍ଷା।
ବୃହଚ୍ଚ ରଥନ୍ତରଂ ଚାନୂଚ୍ଯେ ଆସ୍ତାଂ ଯଜ୍ଞାଯଜ୍ଞିଯଂ ଚ ଵାମଦେଵ୍ଯଂ ଚ ତିରଶ୍ଚ୍ଯେ
ବୃହତ୍ ଓ ରଥନ୍ତର ଆଗରେ ରଖାଗଲା; ଯଜ୍ଞାଯଜ୍ନିୟ ଓ ବାମଦେବ ପାଶରେ ରଖାଗଲା।
ଋଚଃ ପ୍ରାଞ୍ଚସ୍ତନ୍ତଵୋ ଯଜୂଂଷି ତିର୍ଯଞ୍ଚଃ
ଋକ୍ ମନ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ଆଗକୁ ଯାଉଥିବା ତନ୍ତୁ; ଯଜୁସ୍ ମନ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ଆଡ଼କୁ ଯାଉଥିବା।
ଵେଦ ଆସ୍ତରଣଂ ବ୍ରହ୍ମୋପବର୍ହଣମ୍
ବେଦ ଆସନର ଉପରେ ଶୋଇବା ପୋଶାକ; ବ୍ରହ୍ମା ତାହାର ଉପକୁଶନ।
ସାମାସାଦ ଉଦ୍ଗୀଥୋଽପଶ୍ରଯଃ
ସାମ ଆସନ; ଉଦ୍ଗୀଥ ତାହାର ସମର୍ଥନ।
ତାମାସନ୍ଦୀଂ ଵ୍ରାତ୍ଯ ଆରୋହତ୍
ବ୍ରାତ୍ୟ ସେଇ ଆସନରେ ବସିଲେ।
ତସ୍ଯ ଦେଵଜନାଃ ପରିଷ୍କନ୍ଦା ଆସନ୍ତ୍ସଂକଲ୍ପାଃ ପ୍ରହାଯ୍ଯା ଵିଶ୍ଵାନି ଭୂତାନ୍ଯୁପସଦଃ
ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଦେବତାମାନେ ଗୋଡ଼ିଆ; ଇଚ୍ଛା, ଆକାଂକ୍ଷା, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଉପସ୍ଥିତ।
ଵିଶ୍ଵାନ୍ଯେଵାସ୍ଯ ଭୂତାନ୍ଯୁପସଦୋ ଭଵନ୍ତି ଯ ଏଵଂ ଵେଦ
ଯେଉଁ ଜଣେ ଏପରି ଜାଣିଥାଏ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ତାଙ୍କର ଉପସ୍ଥିତ ହେଉଥିବା।
ସ ମହିମା ସଦ୍ରୁର୍ଭୂତ୍ଵାନ୍ତଂ ପୃଥିଵ୍ଯା ଅଗଚ୍ଛତ୍ସମୁଦ୍ରୋଽଭଵତ୍
ସେ, ମହାତ୍ମା, ଗଛ ହୋଇ ପୃଥିବୀର ସେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପହଞ୍ଚିଲେ ଓ ସମୁଦ୍ର ହେଲେ।
ତଂ ପ୍ରଜାପତିଶ୍ଚ ପରମେଷ୍ଠୀ ଚ ପିତା ଚ ପିତାମହଶ୍ଚାପଶ୍ଚ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଚ ଵର୍ଷଂ ଭୂତ୍ଵାନୁଵ୍ଯଵର୍ତଯନ୍ତ
ପ୍ରଜାପତି, ପରମେଷ୍ଠି, ପିତା, ପିତାମହ, ଜଳ, ଶ୍ରଦ୍ଧା ବର୍ଷା ହୋଇ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ଚାଲିଲେ।
ଐନମାପୋ ଗଚ୍ଛନ୍ତ୍ଯୈନଂ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଗଚ୍ଛତ୍ଯୈନଂ ଵର୍ଷଂ ଗଚ୍ଛତି ଯ ଏଵଂ ଵେଦ
ଯେଉଁ ଜଣେ ଏପରି ଜାଣିଥାଏ, ତାଙ୍କୁ ଜଳ, ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ବର୍ଷା ଯାଉଥିବା।
ତଂ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଚ ଯଜ୍ଞଶ୍ଚ ଲୋକଶ୍ଚାନ୍ନଂ ଚାନ୍ନାଦ୍ଯଂ ଚ ଭୂତ୍ଵାଭିପର୍ଯାଵର୍ତନ୍ତ
ଶ୍ରଦ୍ଧା, ଯଜ୍ଞ, ଲୋକ, ଅନ୍ନ ଓ ଅନ୍ନ ଖାଇବା ବ୍ୟକ୍ତି ଏହି ରୂପରେ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ଚାଲିଲେ।
ସୋଽରଜ୍ଯତ ତତୋ ରାଜନ୍ଯୋଽଜାଯତ
ସେ ଶାସନ କଲେ; ତାଙ୍କୁଠାରୁ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଜନ୍ମ ନେଲା।
ସ ଵିଶଃ ସବନ୍ଧୂନ୍ ଅନ୍ନମନ୍ନାଦ୍ଯମଭ୍ଯୁଦତିଷ୍ଠତ୍
ସେ ଲୋକମାନେ, ସେମାନଙ୍କର ଆତ୍ମୀୟ, ଖାଦ୍ୟ ଓ ଖାଇବା ଯୋଗ୍ୟ ଜିନିଷ ଉପରେ ଉଠିଗଲେ।
ଵିଶାଂ ଚ ଵୈ ସ ସବନ୍ଧୂନାଂ ଚାନ୍ନସ୍ଯ ଚାନ୍ନାଦ୍ଯସ୍ଯ ଚ ପ୍ରିଯଂ ଧାମ ଭଵତି ଯ ଏଵଂ ଵେଦ
ଏହିପରି ଜଣେ ଜାଣିଥିଲେ, ସେ ଲୋକମାନେ, ସେମାନଙ୍କର ଆତ୍ମୀୟ, ଖାଦ୍ୟ ଓ ଖାଇବା ଯୋଗ୍ୟ ଜିନିଷର ପ୍ରିୟ ଆଶ୍ରୟ ହେଇଯାନ୍ତି।
ସ ଵିଶୋଽନୁ ଵ୍ଯଚଲତ୍
ସେ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଚଳିଗଲେ।
ତଂ ସଭା ଚ ସମିତିଶ୍ଚ ସେନା ଚ ସୁରା ଚାନୁଵ୍ଯଚଲନ୍
ସଭା, ମନ୍ତ୍ରଣା, ସେନା ଓ ମଦ ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କଲା।
ସଭାଯାଶ୍ଚ ଵୈ ସ ସମିତେଶ୍ଚ ସେନାଯାଶ୍ଚ ସୁରାଯାଶ୍ଚ ପ୍ରିଯଂ ଧାମ ଭଵତି ଯ ଏଵଂ ଵେଦ
ଏହିପରି ଜଣେ ଜାଣିଥିଲେ, ସେ ସଭା, ମନ୍ତ୍ରଣା, ସେନା ଓ ମଦର ପ୍ରିୟ ଆଶ୍ରୟ ହେଇଯାନ୍ତି।
ତଦ୍ଯସ୍ଯୈଵଂ ଵିଦ୍ଵାନ୍ ଵ୍ରାତ୍ଯୋ ରାଜ୍ଞୋଽତିଥିର୍ଗୃହାନ୍ ଆଗଚ୍ଛେତ୍
ଏହିପରି ଜଣେ ଜାଣିଥିବା ବ୍ରାତ୍ୟ ରାଜାଙ୍କ ଘରକୁ ଅତିଥି ଭାବେ ଆସିଲେ—
ଶ୍ରେଯାଂସମେନମାତ୍ମନୋ ମାନଯେତ୍ତଥା କ୍ଷତ୍ରାଯ ନା ଵୃଶ୍ଚତେ ତଥା ରାଷ୍ଟ୍ରାଯ ନା ଵୃଶ୍ଚତେ ॥ ଅତୋ ଵୈ ବ୍ରହ୍ମ ଚ କ୍ଷତ୍ରଂ ଚୋଦତିଷ୍ଠତାଂ ତେ ଅବ୍ରୂତାଂ କଂ ପ୍ର ଵିଶାଵେତି
ତାଙ୍କୁ ନିଜପ୍ରତି ଅଧିକ ସମ୍ମାନ ଦେବା ଉଚିତ; ଏପରି କ୍ଷତ୍ରିୟର ଶକ୍ତି କମି ଯାଏ ନାହିଁ, ରାଜ୍ୟର ଶକ୍ତି କମି ଯାଏ ନାହିଁ। ଏହିପରି ବ୍ରହ୍ମ ଓ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଉପରକୁ ଉଠିଗଲେ; ସେମାନେ କହିଲେ, 'କିଏ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କରିବେ?'
ବୃହସ୍ପତିମେଵ ବ୍ରହ୍ମ ପ୍ରଵିଶତ୍ଵିନ୍ଦ୍ରଂ କ୍ଷତ୍ରଂ ତଥା ଵା ଇତି
'ବ୍ରହ୍ମ ବୃହସ୍ପତି ଭାବେ, କ୍ଷତ୍ରିୟ ଇନ୍ଦ୍ର ଭାବେ ପ୍ରବେଶ କରୁନ୍ତୁ,' ଏପରି ସେମାନେ କହିଲେ।
ଅତୋ ଵୈ ବୃହସ୍ପତିମେଵ ବ୍ରହ୍ମ ପ୍ରାଵିଶଦିନ୍ଦ୍ରଂ କ୍ଷତ୍ରମ୍
ତେଣୁ ବ୍ରହ୍ମ ବୃହସ୍ପତି ଭାବେ, କ୍ଷତ୍ରିୟ ଇନ୍ଦ୍ର ଭାବେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ଇଯଂ ଵା ଉ ପୃଥିଵୀ ବୃହସ୍ପତିର୍ଦ୍ଯୌରେଵେନ୍ଦ୍ରଃ
ଏହି ପୃଥିବୀ ବୃହସ୍ପତି, ଆକାଶ ଇନ୍ଦ୍ର।
ଅଯଂ ଵା ଉ ଅଗ୍ନିର୍ବ୍ରହ୍ମାସାଵାଦିତ୍ଯଃ କ୍ଷତ୍ରମ୍
ଏହି ଅଗ୍ନି ବ୍ରହ୍ମ, ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟ କ୍ଷତ୍ରିୟ।
ଐନଂ ବ୍ରହ୍ମ ଗଚ୍ଛତି ବ୍ରହ୍ମଵର୍ଚସୀ ଭଵତି
ବ୍ରହ୍ମ ତାଙ୍କୁ ଯାଏ; ସେ ବ୍ରହ୍ମର ତେଜରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଇଯାନ୍ତି।
ଯଃ ପୃଥିଵୀଂ ବୃହସ୍ପତିମଗ୍ନିଂ ବ୍ରହ୍ମ ଵେଦ
ଯିଏ ପୃଥିବୀକୁ ବୃହସ୍ପତି ଭାବେ ଓ ଅଗ୍ନିକୁ ବ୍ରହ୍ମ ଭାବେ ଜାଣିଥାଏ—
ସ ଧ୍ରୁଵାଂ ଦିଶମନୁ ଵ୍ଯଚଲତ୍। [୧] ତଂ ଭୂମିଶ୍ଚାଗ୍ନିଶ୍ଚୌଷଧଯଶ୍ଚ ଵନସ୍ପତଯଶ୍ଚ ଵାନସ୍ପତ୍ଯାଶ୍ଚ ଵୀରୁଧଶ୍ଚାନୁଵ୍ଯଚଲନ୍ । ଭୂମେଶ୍ଚ ଵୈ ସୋଽଗ୍ନେଶ୍ଚୌଷଧୀନାଂ ଚ ଵନସ୍ପତୀନାଂ ଚ ଵାନସ୍ପତ୍ଯାନାଂ ଚ ଵୀରୁଧାଂ ଚ ପ୍ରିଯଂ ଧାମ ଭଵତି ଯ ଏଵଂ ଵେଦ ସ ଊର୍ଧ୍ଵାଂ ଦିଶମନୁ ଵ୍ଯଚଲତ୍। [୪] ତମୃତଂ ଚ ସତ୍ଯଂ ଚ ସୂର୍ଯଶ୍ଚ ଚନ୍ଦ୍ରଶ୍ଚ ନକ୍ଷତ୍ରାଣି ଚାନୁଵ୍ଯଚଲନ୍ । [୫] ଋତସ୍ଯ ଚ ଵୈ ସ ସତ୍ଯସ୍ଯ ଚ ସୂର୍ଯସ୍ଯ ଚ ଚନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଚ ନକ୍ଷତ୍ରାଣାଂ ଚ ପ୍ରିଯଂ ଧାମ ଭଵତି ଯ ଏଵଂ ଵେଦ ସ ଉତ୍ତମାଂ ଦିଶମନୁ ଵ୍ଯଚଲତ୍। [୭] ତମୃଚଶ୍ଚ ସାମାନି ଚ ଯଜୂଂଷି ଚ ବ୍ରହ୍ମ ଚାନୁଵ୍ଯଚଲନ୍ । [୮] ଋଚାଂ ଚ ଵୈ ସ ସାମ୍ନାଂ ଚ ଯଜୁଷାଂ ଚ ବ୍ରହ୍ମଣଶ୍ଚ ପ୍ରିଯଂ ଧାମ ଭଵତି ଯ ଏଵଂ ଵେଦ
ସେ ଦୃଢ଼ ଦିଗକୁ ଚାଲିଗଲା। ଭୂମି, ଅଗ୍ନି, ଔଷଧ, ବୃକ୍ଷ, ଅରଣ୍ୟ ବୃକ୍ଷ ଓ ଗଛପତ୍ର ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କଲେ। ଯେଉଁ ଜଣେ ଏପରି ଜାଣିଥାଏ, ସେ ଭୂମି, ଅଗ୍ନି, ଔଷଧ, ବୃକ୍ଷ, ଅରଣ୍ୟ ବୃକ୍ଷ ଓ ଗଛପତ୍ରଙ୍କ ପ୍ରିୟ ନିବାସ ହେଉଥିବା। ସେ ଉପର ଦିଗକୁ ଚାଲିଗଲା। ଋତ, ସତ୍ୟ, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ନକ୍ଷତ୍ର ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କଲେ। ଯେଉଁ ଜଣେ ଏପରି ଜାଣିଥାଏ, ସେ ଋତ, ସତ୍ୟ, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ନକ୍ଷତ୍ରଙ୍କ ପ୍ରିୟ ନିବାସ ହେଉଥିବା। ସେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦିଗକୁ ଚାଲିଗଲା। ଋକ୍, ସାମ, ଯଜୁସ୍ ଓ ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କଲେ। ଯେଉଁ ଜଣେ ଏପରି ଜାଣିଥାଏ, ସେ ଋକ୍, ସାମ, ଯଜୁସ୍ ଓ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ନିବାସ ହେଉଥିବା।