ନମସ୍ତେ ଅସ୍ତୁ ପଶ୍ଯତ ପଶ୍ଯ ମା ପଶ୍ଯତ
ତୁମକୁ ନମସ୍କାର—ମୋତେ ଦେଖ, ମୋତେ ଦେଖ, ଦୃଷ୍ଟି ଦୂରେ ନେଉନାହାଁ।
ଅନ୍ନାଦ୍ଯେନ ଯଶସା ତେଜସା ବ୍ରାହ୍ମଣଵର୍ଚସେନ
ଖାଦ୍ୟ, ପାନ, ମାନ, ତେଜ, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ସହ—
ଅମ୍ଭୋ ଅମୋ ମହଃ ସହ ଇତି ତ୍ଵୋପାସ୍ମହେ ଵଯମ୍
ପାଣି, ଶକ୍ତି, ବଳ—ଏହିପରି ଆମେ ତୁମକୁ ପୂଜା କରୁ।
ଅମ୍ଭୋ ଅରୁଣଂ ରଜତଂ ରଜଃ ସହ ଇତି ତ୍ଵୋପାସ୍ମହେ ଵଯମ୍
ପାଣି, ଲାଲ ଉଷା, ଚାନ୍ଦିର ଆକାଶ, ବଳ—ଏହିପରି ଆମେ ତୁମକୁ ପୂଜା କରୁ।
13.୮(୧୩.୪) ଉରୁଃ ପୃଥୁଃ ସୁଭୂର୍ଭୁଵ ଇତି ତ୍ଵୋପାସ୍ମହେ ଵଯମ୍
ବିଶାଳ, ପ୍ରସ୍ତୃତ, ଦୃଢ଼—ଏହିପରି ଆମେ ତୁମକୁ ପୂଜା କରୁ।
ପ୍ରଥୋ ଵରୋ ଵ୍ଯଚୋ ଲୋକ ଇତି ତ୍ଵୋପାସ୍ମହେ ଵଯମ୍
ପ୍ରସାରିତ, ଉତ୍ତମ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଜଗତ—ଏହିପରି ଆମେ ତୁମକୁ ପୂଜା କରୁ।
ଭଵଦ୍ଵସୁରିଦଦ୍ଵସୁଃ ସଂଯଦ୍ଵସୁରାଯଦ୍ଵସୁରିତି ତ୍ଵୋପାସ୍ମହେ ଵଯମ୍
ତୁମେ ଭଲ ଆତ୍ମା, ଦାନଶୀଳ ଆତ୍ମା, ଏକତାର ଆତ୍ମା, ଚେଷ୍ଟାଶୀଳ ଆତ୍ମା ହେଉ—ଏହିପରି ଆମେ ତୁମକୁ ପୂଜା କରୁ।
ନମସ୍ତେ ଅସ୍ତୁ ପଶ୍ଯତ ପଶ୍ଯ ମା ପଶ୍ଯତ
ତୁମକୁ ନମସ୍କାର—ମୋତେ ଦେଖ, ମୋତେ ଦେଖ, ଦୃଷ୍ଟି ଦୂରେ ନେଉନାହାଁ।
ଅନ୍ନାଦ୍ଯେନ ଯଶସା ତେଜସା ବ୍ରାହ୍ମଣଵର୍ଚସେନ
ଖାଦ୍ୟ, ପାନ, ମାନ, ତେଜ, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ସହ—
ସତ୍ଯେନୋତ୍ତଭିତା ଭୂମିଃ ସୂର୍ଯେଣୋତ୍ତଭିତା ଦ୍ଯୌଃ । ଋତେନାଦିତ୍ଯାସ୍ତିଷ୍ଠନ୍ତି ଦିଵି ସୋମୋ ଅଧି ଶ୍ରିତଃ
ସତ୍ୟରେ ଭୂମି ଅଟୁଟ ଅଛି, ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ଆକାଶ ଅଟୁଟ ଅଛି; ଋତରେ ଆଦିତ୍ୟମାନେ ଦଢ଼ ଅଛନ୍ତି, ସୋମ ଦିଗନ୍ତରେ ବିସ୍ତାରିତ।
ସୋମେନାଦିତ୍ଯା ବଲିନଃ ସୋମେନ ପୃଥିଵୀ ମହୀ । ଅଥୋ ନକ୍ଷତ୍ରାଣାମେଷାମୁପସ୍ଥେ ସୋମ ଆହିତଃ
ସୋମରେ ଆଦିତ୍ୟମାନେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସୋମରେ ବଡ଼ ପୃଥିବୀ ଶକ୍ତିଶାଳୀ; ଏହି ନକ୍ଷତ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ସୋମ ମଧ୍ୟଭାଗରେ ବସିଛି।
ସୋମଂ ମନ୍ଯତେ ପପିଵାନ୍ ଯତ୍ସଂପିଂଷନ୍ତ୍ଯୋଷଧିମ୍ । ସୋମଂ ଯଂ ବ୍ରହ୍ମାଣୋ ଵିଦୁର୍ନ ତସ୍ଯାଶ୍ନାତି ପାର୍ଥିଵଃ
ଔଷଧି ଚାପିଲେ ଯେଉଁଠି ଲୋକେ ପିଇଥାନ୍ତି, ସେ ଭାବନ୍ତି ସେଇ ସୋମ ପିଇଲେ; କିନ୍ତୁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଯେଉଁ ସୋମକୁ ଜାଣନ୍ତି, ତାହା କୌଣସି ମଣିଷ ଖାଏ ନାହିଁ।
ଯତ୍ତ୍ଵା ସୋମ ପ୍ରପିବନ୍ତି ତତ ଆ ପ୍ଯାଯସେ ପୁନଃ । ଵାଯୁଃ ସୋମସ୍ଯ ରକ୍ଷିତା ସମାନାଂ ମାସ ଆକୃତିଃ
ହେ ସୋମ, ତୁମକୁ ଯେତେବେଳେ ପିଇଯାଏ, ସେଠାରୁ ପୁଣି ତୁମେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଅ; ବାୟୁ ତୁମର ରକ୍ଷା କରେ, ମାସଗୁଡ଼ିକ ତୁମର ଆକୃତି।
ଆଚ୍ଛଦ୍ଵିଧାନୈର୍ଗୁପିତୋ ବାର୍ହତୈଃ ସୋମ ରକ୍ଷିତଃ । ଗ୍ରାଵ୍ଣାମିଚ୍ଛୃଣ୍ଵନ୍ ତିଷ୍ଠସି ନ ତେ ଅଶ୍ନାତି ପାର୍ଥିଵଃ
ଢାକଣାରେ ଢାକି, ବାର୍ହିଷମାନେ ରକ୍ଷା କରି, ସୋମ ସୁରକ୍ଷିତ; ପାଥର ଶବ୍ଦ ଶୁଣି ତୁମେ ଦଢ଼ ଅଛ, କୌଣସି ମଣିଷ ତୁମକୁ ଖାଏ ନାହିଁ।
ଚିତ୍ତିରା ଉପବର୍ହଣଂ ଚକ୍ଷୁରା ଅଭ୍ଯଞ୍ଜନମ୍ । ଦ୍ଯୌର୍ଭୂମିଃ କୋଶ ଆସୀଦ୍ଯଦଯାତ୍ସୂର୍ଯା ପତିମ୍
ଚମତ୍କାର ଶୟନ ଦିଆଯାଇଥିଲା, ଚକ୍ଷୁ ଥିଲା ତେଲ ଲଗାଇବା ପଦାର୍ଥ; ଦିଗ୍ଗଜ ଓ ଭୂମି ହେଉଥିଲେ ଚାଦର, ଯେତେବେଳେ ସୂର୍ଯ୍ୟା ନିଜ ବରକୁ ବାଛିଥିଲେ।
ରୈଭ୍ଯାସୀଦନୁଦେଯୀ ନାରାଶଂସୀ ନ୍ଯୋଚନୀ । ସୂର୍ଯାଯା ଭଦ୍ରମିଦ୍ଵାସୋ ଗାଥଯୈତି ପରିଷ୍କୃତା
ରୈଭ୍ୟା ଥିଲେ ସହାୟିକା, ନାରାଶଂସୀ ଥିଲେ ଶୟନ ପତିଆଇବା; ସୂର୍ଯ୍ୟାଙ୍କର ଶୁଭ ବସ୍ତ୍ର ଗୀତରେ ଶୋଭିତ ହୋଇ ବାହାରିଗଲା।
ସ୍ତୋମା ଆସନ୍ ପ୍ରତିଧଯଃ କୁରୀରଂ ଛନ୍ଦ ଓପଶଃ । ସୂର୍ଯାଯା ଅଶ୍ଵିନା ଵରାଗ୍ନିରାସୀତ୍ପୁରୋଗଵଃ
ସ୍ତୁତିଗୁଡ଼ିକ ଥିଲେ ପାଇଁଦିଆ, କୁରୀରା ଥିଲା ଛାତା, ଛନ୍ଦଗୁଡ଼ିକ ଥିଲେ ପର୍ଦ୍ଦା; ସୂର୍ଯ୍ୟାଙ୍କ ପାଇଁ ଦୁଇ ଅଶ୍ୱିନୀ ଭଲ ମଣିଷ ଥିଲେ, ଅଗ୍ନି ଥିଲେ ଅଗ୍ରଣୀ।
ସୋମୋ ଵଧୂଯୁରଭଵଦଶ୍ଵିନାସ୍ତାମୁଭା ଵରା । ସୂର୍ଯାଂ ଯତ୍ପତ୍ଯେ ଶଂସନ୍ତୀଂ ମନସା ସଵିତାଦଦାତ୍
ସୋମ ଥିଲେ ବରପ୍ରାର୍ଥୀ, ଦୁଇ ଅଶ୍ୱିନୀ ଭଲ ମଣିଷ ଥିଲେ; ସୂର୍ଯ୍ୟାଙ୍କୁ ବର ପାଇଁ ସ୍ତୁତି କରାଯାଉଥିବା ବେଳେ, ସବିତା ନିଜ ମନରେ ଦେଇଥିଲେ।
ମନୋ ଅସ୍ଯା ଅନ ଆସୀଦ୍ଦ୍ଯୌରାସୀଦୁତ ଚ୍ଛଦିଃ । ଶୁକ୍ରାଵନଡ୍ଵାହାଵାସ୍ତାଂ ଯଦଯାତ୍ସୂର୍ଯା ପତିମ୍
ତାଙ୍କର ମନ ଥିଲା ଚକାର ଧୁର, ଦିଗ୍ଗଜ ଥିଲେ ଚାଦର; ଦୁଇ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ବୃଷଭ ଥିଲେ ଯୋଗାଣ ଜନ୍ତୁ, ଯେତେବେଳେ ସୂର୍ଯ୍ୟା ବରଠାରୁ ଚାଲିଗଲେ।
{୧} ଋକ୍ସାମାଭ୍ଯାମଭିହିତୌ ଗାଵୌ ତେ ସାମନାଵୈତାମ୍ । ଶ୍ରୋତ୍ରେ ତେ ଚକ୍ରେ ଆସ୍ତାଂ ଦିଵି ପନ୍ଥାଶ୍ଚରାଚରଃ
ଋକ୍ ଓ ସାମ ଦ୍ୱାରା ଡାକାଯାଇଥିବା ଦୁଇଟି ଗାଈ ତୁମର ଗୀତ ହେଇ ଆସିଲେ; ତୁମର କାନ ଚକା ହେଲା, ଆକାଶର ରାସ୍ତା ଚଳିତ ଓ ଅଚଳ ହେଲା।
ଶୁଚୀ ତେ ଚକ୍ରେ ଯାତ୍ଯା ଵ୍ଯାନୋ ଅକ୍ଷ ଆହତଃ । ଅନୋ ମନସ୍ମଯଂ ସୂର୍ଯାରୋହତ୍ପ୍ରଯତୀ ପତିମ୍
ତୁମର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଚକା ଘୁରୁଛି, ଧୁର ଭଲଭାବେ ଲାଗିଛି; ସୂର୍ଯ୍ୟା ମନରେ ତିଆରି ଗଡ଼ିରେ ଚଢ଼ି, ବର ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରିଲେ।
ସୂର୍ଯାଯା ଵହତୁଃ ପ୍ରାଗାତ୍ସଵିତା ଯମଵାସୃଜତ୍। ମଘାସୁ ହନ୍ଯନ୍ତେ ଗାଵଃ ଫଲ୍ଗୁନୀଷୁ ଵ୍ଯୁହ୍ଯତେ
ସବିତା ସୂର୍ଯ୍ୟା ପାଇଁ ଯୋଗାଣ ଜନ୍ତୁ ପଠାଇଲେ; ମଘା ନକ୍ଷତ୍ରରେ ଗାଈମାନେ ବଳିଯାନ୍ତି, ଫାଲ୍ଗୁନୀରେ ଯୋଗାଯାନ୍ତି।
ଯଦଶ୍ଵିନା ପୃଚ୍ଛମାନାଵଯାତଂ ତ୍ରିଚକ୍ରେଣ ଵହତୁଂ ସୂର୍ଯାଯାଃ । କ୍ଵୈକଂ ଚକ୍ରଂ ଵାମାସୀତ୍କ୍ଵ ଦେଷ୍ଟ୍ରାଯ ତସ୍ଥଥୁଃ
ଯେତେବେଳେ ଦୁଇ ଅଶ୍ୱିନୀ, ପଚାରି ପଚାରି, ସୂର୍ଯ୍ୟା ପାଇଁ ତିନି ଚକାର ଗଡ଼ି ନେଇ ଆସିଲେ, ତୁମର ଏକ ଚକା କେଉଁଠି ଥିଲା, ଯୋକ କେଉଁଠି ରଖିଥିଲେ?
ଯଦଯାତଂ ଶୁଭସ୍ପତୀ ଵରେଯଂ ସୂର୍ଯାମୁପ । ଵିଶ୍ଵେ ଦେଵା ଅନୁ ତଦ୍ଵାମଜାନନ୍ ପୁତ୍ରଃ ପିତରମଵୃଣୀତ ପୂଷା
ଯେତେବେଳେ ଶୋଭାର ଠାକୁରମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟାକୁ ବାଛିବାକୁ ଆସିଲେ, ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ଏହି କଥା ଜାଣିଥିଲେ; ପୂଷା, ପୁଅ, ବାପାକୁ ବାଛିଲେ।
ଦ୍ଵେ ତେ ଚକ୍ରେ ସୂର୍ଯେ ବ୍ରହ୍ମାଣ ଋତୁଥା ଵିଦୁଃ । ଅଥୈକଂ ଚକ୍ରଂ ଯଦ୍ଗୁହା ତଦଦ୍ଧାତଯ ଇଦ୍ଵିଦୁଃ
ସୂର୍ଯ୍ୟା, ତୁମର ଦୁଇଟି ଚକା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଋତୁଅନୁଯାୟୀ ଜାଣନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଏକ ଲୁଚିଥିବା ଚକା କେବଳ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଜାଣନ୍ତି।
ଅର୍ଯମଣଂ ଯଜାମହେ ସୁବନ୍ଧୁଂ ପତିଵେଦନମ୍ । ଉର୍ଵାରୁକମିଵ ବନ୍ଧନାତ୍ପ୍ରେତୋ ମୁଞ୍ଚାମି ନାମୁତଃ
ଆମେ ଅର୍ୟମାନଙ୍କୁ ପୂଜିବା, ସୁମିତ୍ର ଓ ବିବାହ ଜଣାଇଥିବା; ଉରୁବା ଫଳ ଯେପରି ବନ୍ଧନରୁ ଛୁଟିଯାଏ, ଏଠାରୁ ତୁମକୁ ମୁକ୍ତ କରୁଛି, ଅନ୍ୟଠାରୁ ନୁହେଁ।
ପ୍ରେତୋ ମୁଞ୍ଚାମି ନାମୁତଃ ସୁବଦ୍ଧାମମୁତସ୍କରମ୍ । ଯଥେଯମିନ୍ଦ୍ର ମୀଢ୍ଵଃ ସୁପୁତ୍ରା ସୁଭଗାସତି
ଏଠାରୁ ତୁମକୁ ମୁକ୍ତ କରୁଛି, ଭଲରେ ବନ୍ଧା, ହରାଇଯିବା ନୁହେଁ; ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ର, ମହାନ ହେଉଛନ୍ତି, ଭଲ ପୁଅ ପାଇଛନ୍ତି।
ପ୍ର ତ୍ଵା ମୁଞ୍ଚାମି ଵରୁଣସ୍ଯ ପାଶାଦ୍ଯେନ ତ୍ଵାବଧ୍ନାତ୍ସଵିତା ସୁଶେଵାଃ । ଋତସ୍ଯ ଯୋନୌ ସୁକୃତସ୍ଯ ଲୋକେ ସ୍ଯୋନଂ ତେ ଅସ୍ତୁ ସହସଂଭଲାଯୈ
ତୁମକୁ ଭରୁଣଙ୍କର ପାଶରୁ ମୁକ୍ତ କରୁଛି, ଯାହା ସବିତା, ଦୟାଳୁ, ବନ୍ଧିଥିଲେ; ସତ୍ୟର ଗର୍ଭରେ, ଭଲ କାମର ଲୋକରେ, ସମ୍ପଦ ଓ ସାହାଯ୍ୟ ପାଇଁ ତୁମେ ଖୁସି ରୁହ।
ଭଗସ୍ତ୍ଵେତୋ ନଯତୁ ହସ୍ତଗୃହ୍ଯାଶ୍ଵିନା ତ୍ଵା ପ୍ର ଵହତାଂ ରଥେନ । ଗୃହାନ୍ ଗଚ୍ଛ ଗୃହପତ୍ନୀ ଯଥାସୋ ଵଶିନୀ ତ୍ଵଂ ଵିଦଥମା ଵଦାସି
ଭଗ ତୁମକୁ ଏଠାକୁ ହାତ ଧରି ଆଣୁନ୍ତୁ; ଅଶ୍ୱିନୀମାନେ ତୁମକୁ ତାଙ୍କର ରଥରେ ନେଇଯାଉନ୍ତୁ; ଘରକୁ ଯାଅ, ଘରମାଳିକା ଭାବେ, ସଭାରେ ବୁଦ୍ଧିମତି ଭାବରେ କହ।
{୨} ଇହ ପ୍ରିଯଂ ପ୍ରଜାଯୈ ତେ ସମୃଧ୍ଯତାମସ୍ମିନ୍ ଗୃହେ ଗାର୍ହପତ୍ଯାଯ ଜାଗୃହି । ଏନା ପତ୍ଯା ତନ୍ଵଂ ସଂ ସ୍ପୃଶସ୍ଵାଥ ଜିର୍ଵିର୍ଵିଦଥମା ଵଦାସି
ଏଠି ତୁମର ପ୍ରିୟ ସନ୍ତାନମାନେ ଉନ୍ନତି କରୁନ୍ତୁ, ଏହି ଘରରେ ଗୃହଅଗ୍ନିକୁ ରକ୍ଷା କର; ପତି ସହ ଦେହକୁ ସ୍ପର୍ଶ କର, ପରେ ବୟସ୍କ ହେଲେ ସଭାରେ ବୁଦ୍ଧିମତି ଭାବରେ କହ।