ସ ଵା ଋଗ୍ଭ୍ଯୋଽଜାଯତ ତସ୍ମାଦୃଚୋଽଜାଯନ୍ତ
ସେ ଋକ୍ ମନ୍ତ୍ରରୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ତାଙ୍କୁ ଠାରୁ ଋକ୍ ମନ୍ତ୍ର ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।
ସ ଵୈ ଯଜ୍ଞାଦଜାଯତ ତସ୍ମାଦ୍ଯଜ୍ଞୋଽଜାଯତ
ସେ ଯଜ୍ଞରୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ତାଙ୍କୁ ଠାରୁ ଯଜ୍ଞ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।
ସ ଯଜ୍ଞସ୍ତସ୍ଯ ଯଜ୍ଞଃ ସ ଯଜ୍ଞସ୍ଯ ଶିରସ୍କୃତମ୍
ସେ ଯଜ୍ଞ; ସେହି ଯଜ୍ଞ ତାଙ୍କର, ଏବଂ ଏହି ଯଜ୍ଞ ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ଭାବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ।
ସ ସ୍ତନଯତି ସ ଵି ଦ୍ଯୋତତେ ସ ଉ ଅଶ୍ମାନମସ୍ଯତି
ସେ ଗର୍ଜନ କରନ୍ତି, ସେ ବିଜୁଳି ଚମକାନ୍ତି, ସେ ପଥର ଛାଡ଼ନ୍ତି।
ପାପାଯ ଵା ଭଦ୍ରାଯ ଵା ପୁରୁଷାଯାସୁରାଯ ଵା
ଖରାପ କିମ୍ବା ଭଲ, ମଣିଷ କିମ୍ବା ଦାନବ ପାଇଁ—
ଯଦ୍ଵା କୃଣୋଷ୍ଯୋଷଧୀର୍ଯଦ୍ଵା ଵର୍ଷସି ଭଦ୍ରଯା ଯଦ୍ଵା ଜନ୍ଯମଵୀଵୃଧଃ
ତୁମେ ଔଷଧିରେ ଯାହା କର, କିମ୍ବା ଭଲ ପାଇଁ ଯେତେ ଧରି ମେଘରେ ବର୍ଷା କର, କିମ୍ବା ଯେତେ ସନ୍ତାନ ବଢ଼ାଇଛ—
ତାଵାଂସ୍ତେ ମଘଵନ୍ ମହିମୋପୋ ତେ ତନ୍ଵଃ ଶତମ୍
ହେ ମଘବନ୍, ତୁମର ମହାନତା ତୁମର ଶତ ଶରୀର ପରି ଅପାର।
ଉପୋ ତେ ବଧ୍ଵେ ବଦ୍ଧାନି ଯଦି ଵାସି ନ୍ଯର୍ବୁଦମ୍
ତୁମର ବନ୍ଧନ ବନ୍ଧା ଅଛି, ଯଦି ହଜାର ବନ୍ଧନରେ ବି ତୁମେ ବନ୍ଧିଥିଲେ।
13.୮(୧୩.୪) ଭୂଯାନ୍ ଇନ୍ଦ୍ରୋ ନମୁରାଦ୍ଭୂଯାନ୍ ଇନ୍ଦ୍ରାସି ମୃତ୍ଯୁଭ୍ଯଃ
ହେ ଇନ୍ଦ୍ର, ତୁମେ ଶତ୍ରୁଠାରୁ ବଡ଼, ମୃତ୍ୟୁଠାରୁ ବଡ଼ ହେଉ।
ଭୂଯାନ୍ ଅରାତ୍ଯାଃ ଶଚ୍ଯାଃ ପତିସ୍ତ୍ଵମିନ୍ଦ୍ରାସି ଵିଭୂଃ ପ୍ରଭୂରିତି ତ୍ଵୋପାସ୍ମହେ ଵଯମ୍
ତୁମେ ଦ୍ୱେଷଠାରୁ ବଡ଼, ଶକ୍ତିର ସ୍ୱାମୀ; ଇନ୍ଦ୍ର, ତୁମେ ସବୁଠାରେ ବ୍ୟାପି, ସବୁଠାରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ—ଆମେ ଏହିପରି ତୁମକୁ ପୂଜା କରୁ।
ନମସ୍ତେ ଅସ୍ତୁ ପଶ୍ଯତ ପଶ୍ଯ ମା ପଶ୍ଯତ
ତୁମକୁ ନମସ୍କାର—ମୋତେ ଦେଖ, ମୋତେ ଦେଖ, ଦୃଷ୍ଟି ଦୂରେ ନେଉନାହାଁ।
ଅନ୍ନାଦ୍ଯେନ ଯଶସା ତେଜସା ବ୍ରାହ୍ମଣଵର୍ଚସେନ
ଖାଦ୍ୟ, ପାନ, ମାନ, ତେଜ, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ସହ—
ଅମ୍ଭୋ ଅମୋ ମହଃ ସହ ଇତି ତ୍ଵୋପାସ୍ମହେ ଵଯମ୍
ପାଣି, ଶକ୍ତି, ବଳ—ଏହିପରି ଆମେ ତୁମକୁ ପୂଜା କରୁ।
ଅମ୍ଭୋ ଅରୁଣଂ ରଜତଂ ରଜଃ ସହ ଇତି ତ୍ଵୋପାସ୍ମହେ ଵଯମ୍
ପାଣି, ଲାଲ ଉଷା, ଚାନ୍ଦିର ଆକାଶ, ବଳ—ଏହିପରି ଆମେ ତୁମକୁ ପୂଜା କରୁ।
13.୮(୧୩.୪) ଉରୁଃ ପୃଥୁଃ ସୁଭୂର୍ଭୁଵ ଇତି ତ୍ଵୋପାସ୍ମହେ ଵଯମ୍
ବିଶାଳ, ପ୍ରସ୍ତୃତ, ଦୃଢ଼—ଏହିପରି ଆମେ ତୁମକୁ ପୂଜା କରୁ।
ପ୍ରଥୋ ଵରୋ ଵ୍ଯଚୋ ଲୋକ ଇତି ତ୍ଵୋପାସ୍ମହେ ଵଯମ୍
ପ୍ରସାରିତ, ଉତ୍ତମ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଜଗତ—ଏହିପରି ଆମେ ତୁମକୁ ପୂଜା କରୁ।
ଭଵଦ୍ଵସୁରିଦଦ୍ଵସୁଃ ସଂଯଦ୍ଵସୁରାଯଦ୍ଵସୁରିତି ତ୍ଵୋପାସ୍ମହେ ଵଯମ୍
ତୁମେ ଭଲ ଆତ୍ମା, ଦାନଶୀଳ ଆତ୍ମା, ଏକତାର ଆତ୍ମା, ଚେଷ୍ଟାଶୀଳ ଆତ୍ମା ହେଉ—ଏହିପରି ଆମେ ତୁମକୁ ପୂଜା କରୁ।
ନମସ୍ତେ ଅସ୍ତୁ ପଶ୍ଯତ ପଶ୍ଯ ମା ପଶ୍ଯତ
ତୁମକୁ ନମସ୍କାର—ମୋତେ ଦେଖ, ମୋତେ ଦେଖ, ଦୃଷ୍ଟି ଦୂରେ ନେଉନାହାଁ।
ଅନ୍ନାଦ୍ଯେନ ଯଶସା ତେଜସା ବ୍ରାହ୍ମଣଵର୍ଚସେନ
ଖାଦ୍ୟ, ପାନ, ମାନ, ତେଜ, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ସହ—
ସତ୍ଯେନୋତ୍ତଭିତା ଭୂମିଃ ସୂର୍ଯେଣୋତ୍ତଭିତା ଦ୍ଯୌଃ । ଋତେନାଦିତ୍ଯାସ୍ତିଷ୍ଠନ୍ତି ଦିଵି ସୋମୋ ଅଧି ଶ୍ରିତଃ
ସତ୍ୟରେ ଭୂମି ଅଟୁଟ ଅଛି, ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ଆକାଶ ଅଟୁଟ ଅଛି; ଋତରେ ଆଦିତ୍ୟମାନେ ଦଢ଼ ଅଛନ୍ତି, ସୋମ ଦିଗନ୍ତରେ ବିସ୍ତାରିତ।
ସୋମେନାଦିତ୍ଯା ବଲିନଃ ସୋମେନ ପୃଥିଵୀ ମହୀ । ଅଥୋ ନକ୍ଷତ୍ରାଣାମେଷାମୁପସ୍ଥେ ସୋମ ଆହିତଃ
ସୋମରେ ଆଦିତ୍ୟମାନେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସୋମରେ ବଡ଼ ପୃଥିବୀ ଶକ୍ତିଶାଳୀ; ଏହି ନକ୍ଷତ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ସୋମ ମଧ୍ୟଭାଗରେ ବସିଛି।
ସୋମଂ ମନ୍ଯତେ ପପିଵାନ୍ ଯତ୍ସଂପିଂଷନ୍ତ୍ଯୋଷଧିମ୍ । ସୋମଂ ଯଂ ବ୍ରହ୍ମାଣୋ ଵିଦୁର୍ନ ତସ୍ଯାଶ୍ନାତି ପାର୍ଥିଵଃ
ଔଷଧି ଚାପିଲେ ଯେଉଁଠି ଲୋକେ ପିଇଥାନ୍ତି, ସେ ଭାବନ୍ତି ସେଇ ସୋମ ପିଇଲେ; କିନ୍ତୁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଯେଉଁ ସୋମକୁ ଜାଣନ୍ତି, ତାହା କୌଣସି ମଣିଷ ଖାଏ ନାହିଁ।
ଯତ୍ତ୍ଵା ସୋମ ପ୍ରପିବନ୍ତି ତତ ଆ ପ୍ଯାଯସେ ପୁନଃ । ଵାଯୁଃ ସୋମସ୍ଯ ରକ୍ଷିତା ସମାନାଂ ମାସ ଆକୃତିଃ
ହେ ସୋମ, ତୁମକୁ ଯେତେବେଳେ ପିଇଯାଏ, ସେଠାରୁ ପୁଣି ତୁମେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଅ; ବାୟୁ ତୁମର ରକ୍ଷା କରେ, ମାସଗୁଡ଼ିକ ତୁମର ଆକୃତି।
ଆଚ୍ଛଦ୍ଵିଧାନୈର୍ଗୁପିତୋ ବାର୍ହତୈଃ ସୋମ ରକ୍ଷିତଃ । ଗ୍ରାଵ୍ଣାମିଚ୍ଛୃଣ୍ଵନ୍ ତିଷ୍ଠସି ନ ତେ ଅଶ୍ନାତି ପାର୍ଥିଵଃ
ଢାକଣାରେ ଢାକି, ବାର୍ହିଷମାନେ ରକ୍ଷା କରି, ସୋମ ସୁରକ୍ଷିତ; ପାଥର ଶବ୍ଦ ଶୁଣି ତୁମେ ଦଢ଼ ଅଛ, କୌଣସି ମଣିଷ ତୁମକୁ ଖାଏ ନାହିଁ।
ଚିତ୍ତିରା ଉପବର୍ହଣଂ ଚକ୍ଷୁରା ଅଭ୍ଯଞ୍ଜନମ୍ । ଦ୍ଯୌର୍ଭୂମିଃ କୋଶ ଆସୀଦ୍ଯଦଯାତ୍ସୂର୍ଯା ପତିମ୍
ଚମତ୍କାର ଶୟନ ଦିଆଯାଇଥିଲା, ଚକ୍ଷୁ ଥିଲା ତେଲ ଲଗାଇବା ପଦାର୍ଥ; ଦିଗ୍ଗଜ ଓ ଭୂମି ହେଉଥିଲେ ଚାଦର, ଯେତେବେଳେ ସୂର୍ଯ୍ୟା ନିଜ ବରକୁ ବାଛିଥିଲେ।
ରୈଭ୍ଯାସୀଦନୁଦେଯୀ ନାରାଶଂସୀ ନ୍ଯୋଚନୀ । ସୂର୍ଯାଯା ଭଦ୍ରମିଦ୍ଵାସୋ ଗାଥଯୈତି ପରିଷ୍କୃତା
ରୈଭ୍ୟା ଥିଲେ ସହାୟିକା, ନାରାଶଂସୀ ଥିଲେ ଶୟନ ପତିଆଇବା; ସୂର୍ଯ୍ୟାଙ୍କର ଶୁଭ ବସ୍ତ୍ର ଗୀତରେ ଶୋଭିତ ହୋଇ ବାହାରିଗଲା।
ସ୍ତୋମା ଆସନ୍ ପ୍ରତିଧଯଃ କୁରୀରଂ ଛନ୍ଦ ଓପଶଃ । ସୂର୍ଯାଯା ଅଶ୍ଵିନା ଵରାଗ୍ନିରାସୀତ୍ପୁରୋଗଵଃ
ସ୍ତୁତିଗୁଡ଼ିକ ଥିଲେ ପାଇଁଦିଆ, କୁରୀରା ଥିଲା ଛାତା, ଛନ୍ଦଗୁଡ଼ିକ ଥିଲେ ପର୍ଦ୍ଦା; ସୂର୍ଯ୍ୟାଙ୍କ ପାଇଁ ଦୁଇ ଅଶ୍ୱିନୀ ଭଲ ମଣିଷ ଥିଲେ, ଅଗ୍ନି ଥିଲେ ଅଗ୍ରଣୀ।
ସୋମୋ ଵଧୂଯୁରଭଵଦଶ୍ଵିନାସ୍ତାମୁଭା ଵରା । ସୂର୍ଯାଂ ଯତ୍ପତ୍ଯେ ଶଂସନ୍ତୀଂ ମନସା ସଵିତାଦଦାତ୍
ସୋମ ଥିଲେ ବରପ୍ରାର୍ଥୀ, ଦୁଇ ଅଶ୍ୱିନୀ ଭଲ ମଣିଷ ଥିଲେ; ସୂର୍ଯ୍ୟାଙ୍କୁ ବର ପାଇଁ ସ୍ତୁତି କରାଯାଉଥିବା ବେଳେ, ସବିତା ନିଜ ମନରେ ଦେଇଥିଲେ।
ମନୋ ଅସ୍ଯା ଅନ ଆସୀଦ୍ଦ୍ଯୌରାସୀଦୁତ ଚ୍ଛଦିଃ । ଶୁକ୍ରାଵନଡ୍ଵାହାଵାସ୍ତାଂ ଯଦଯାତ୍ସୂର୍ଯା ପତିମ୍
ତାଙ୍କର ମନ ଥିଲା ଚକାର ଧୁର, ଦିଗ୍ଗଜ ଥିଲେ ଚାଦର; ଦୁଇ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ବୃଷଭ ଥିଲେ ଯୋଗାଣ ଜନ୍ତୁ, ଯେତେବେଳେ ସୂର୍ଯ୍ୟା ବରଠାରୁ ଚାଲିଗଲେ।
{୧} ଋକ୍ସାମାଭ୍ଯାମଭିହିତୌ ଗାଵୌ ତେ ସାମନାଵୈତାମ୍ । ଶ୍ରୋତ୍ରେ ତେ ଚକ୍ରେ ଆସ୍ତାଂ ଦିଵି ପନ୍ଥାଶ୍ଚରାଚରଃ
ଋକ୍ ଓ ସାମ ଦ୍ୱାରା ଡାକାଯାଇଥିବା ଦୁଇଟି ଗାଈ ତୁମର ଗୀତ ହେଇ ଆସିଲେ; ତୁମର କାନ ଚକା ହେଲା, ଆକାଶର ରାସ୍ତା ଚଳିତ ଓ ଅଚଳ ହେଲା।