ଯସ୍ଯାଂ ସମୁଦ୍ର ଉତ ସିନ୍ଧୁରାପୋ ଯସ୍ଯାମନ୍ନଂ କୃଷ୍ଟଯଃ ସଂବଭୂଵୁଃ । ଯସ୍ଯାମିଦଂ ଜିନ୍ଵତି ପ୍ରାଣଦେଜତ୍ସା ନୋ ଭୂମିଃ ପୂର୍ଵପେଯେ ଦଧାତୁ
ଯାହାର ଉପରେ ସମୁଦ୍ର, ନଦୀ ଓ ଜଳ ଅବସ୍ଥିତ, ଯାହାର ଉପରେ ଖାଦ୍ୟ ଓ ଲୋକମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ, ଯାହାର ଉପରେ ଏହି ଜଗତ ଚଳିଏ ଓ ଶ୍ୱାସ ନିଏ—ସେ ପୃଥିବୀ ଆମକୁ ପ୍ରଥମ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ଥାନ ଦିଅ।
ଯସ୍ଯାଶ୍ଚତସ୍ରଃ ପ୍ରଦିଶଃ ପୃଥିଵ୍ଯା ଯସ୍ଯାମନ୍ନଂ କୃଷ୍ଟଯଃ ସଂବଭୂଵୁଃ । ଯା ବିଭର୍ତି ବହୁଧା ପ୍ରାଣଦେଜତ୍ସା ନୋ ଭୂମିର୍ଗୋଷ୍ଵପ୍ଯନ୍ନେ ଦଧାତୁ
ଯାହାର ଚାରି ଦିଗ ପୃଥିବୀ, ଯାହାର ଉପରେ ଖାଦ୍ୟ ଓ ଲୋକମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ, ଯାହା ଅନେକ ରୂପରେ ପ୍ରାଣ ଧାରଣ କରେ—ସେ ପୃଥିବୀ ଆମକୁ ଗୋ ଓ ଖାଦ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ଥାନ ଦିଅ।
ଯସ୍ଯାଂ ପୂର୍ଵେ ପୂର୍ଵଜନା ଵିଚକ୍ରିରେ ଯସ୍ଯାଂ ଦେଵା ଅସୁରାନ୍ ଅଭ୍ଯଵର୍ତଯନ୍ । ଗଵାମଶ୍ଵାନାଂ ଵଯସଶ୍ଚ ଵିଷ୍ଠା ଭଗଂ ଵର୍ଚଃ ପୃଥିଵୀ ନୋ ଦଧାତୁ
ଯାହାର ଉପରେ ପୂର୍ବପୁରୁଷମାନେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ, ଯାହାର ଉପରେ ଦେବତାମାନେ ଅସୁରମାନେକୁ ଜୟ କରିଥିଲେ, ସେ ପୃଥିବୀ ଆମକୁ ଗୋ, ଅଶ୍ୱ ଓ ସନ୍ତାନର ଧନ, ଶକ୍ତି ଓ ମହିମା ଦିଅ।
ଵିଶ୍ଵଂଭରା ଵସୁଧାନୀ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ହିରଣ୍ଯଵକ୍ଷା ଜଗତୋ ନିଵେଶନୀ । ଵୈଶ୍ଵାନରଂ ବିଭ୍ରତୀ ଭୂମିରଗ୍ନିମିନ୍ଦ୍ରଋଷଭା ଦ୍ରଵିଣେ ନୋ ଦଧାତୁ
ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଧାରଣ କରୁଥିବା, ଧନରେ ପ୍ରଚୁର, ଦୃଢ଼ ଭୂମି, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଛାତି, ଜଗତର ଆଧାର, ବିଶ୍ୱାଗ୍ନିକୁ ଧାରଣ କରୁଥିବା—ପୃଥିବୀ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବୃଷଭ ସହିତ, ଆମକୁ ଧନ ଦିଅ।
ଯାଂ ରକ୍ଷନ୍ତ୍ଯସ୍ଵପ୍ନା ଵିଶ୍ଵଦାନୀଂ ଦେଵା ଭୂମିଂ ପୃଥିଵୀମପ୍ରମାଦମ୍ । ସା ନୋ ମଧୁ ପ୍ରିଯଂ ଦୁହାମଥୋ ଉକ୍ଷତୁ ଵର୍ଚସା
ଯାହାକୁ ଅନିଦ୍ର ଦେବତାମାନେ ସୁରକ୍ଷିତ କରନ୍ତି, ସମସ୍ତକୁ ଦେଇଥିବା ଭୂମି, ଅଚୁକ୍କୁ—ସେ, ମଧୁ ଓ ପ୍ରିୟ ଦୁହି, ଆମକୁ ମହିମାରେ ପୋଷଣ କରନ୍ତୁ।
ଯାର୍ଣଵେଽଧି ସଲିଲମଗ୍ର ଆସୀତ୍ଯାଂ ମାଯାଭିରନ୍ଵଚରନ୍ ମନୀଷିଣଃ । ଯସ୍ଯା ହୃଦଯଂ ପରମେ ଵ୍ଯୋମନ୍ତ୍ସତ୍ଯେନାଵୃତମମୃତଂ ପୃଥିଵ୍ଯାଃ । ସା ନୋ ଭୂମିସ୍ତ୍ଵିଷିଂ ବଲଂ ରାଷ୍ଟ୍ରେ ଦଧାତୂତ୍ତମେ
ଯାହାର ଉପରେ ଆରମ୍ଭରେ ଜଳ ନିର୍ବିକଳ୍ପ ସମୁଦ୍ରରେ ଅବସ୍ଥିତ ଥିଲା, ଯାହାକୁ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ଚିନ୍ତା ଦ୍ୱାରା ଖୋଜିଥିଲେ, ଯାହାର ହୃଦୟ ଉଚ୍ଚ ଆକାଶରେ ସତ୍ୟ ଓ ଅମୃତରେ ଆବୃତ—ସେ ପୃଥିବୀ ଆମକୁ ସ୍ରେଷ୍ଠ ରାଷ୍ଟ୍ରରେ ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରଭାବ ଦିଅ।
ଯସ୍ଯାମାପଃ ପରିଚରାଃ ସମାନୀରହୋରାତ୍ରେ ଅପ୍ରମାଦଂ କ୍ଷରନ୍ତି । ସା ନୋ ଭୂମିର୍ଭୂରିଧାରା ପଯୋ ଦୁହାମଥୋ ଉକ୍ଷତୁ ଵର୍ଚସା
ଯାହାର ଉପରେ ଜଳ ଦିନ ଓ ରାତି ଅବିରତ ଭାବରେ ବହିଯାଉଛି, ଅଚୁକ୍କୁ—ସେ ପୃଥିବୀ, ପ୍ରଚୁର ଧାରାରେ ଭରି, ଆମ ପାଇଁ ପ୍ରଚୁର ଦୁହି ଓ ମହିମାରେ ପୋଷଣ କରନ୍ତୁ।
ଯାମଶ୍ଵିନାଵମିମାତାଂ ଵିଷ୍ଣୁର୍ଯସ୍ଯାଂ ଵିଚକ୍ରମେ । ଇନ୍ଦ୍ରୋ ଯାଂ ଚକ୍ର ଆତ୍ମନେଽନମିତ୍ରାଂ ଶଚୀପତିଃ । ସା ନୋ ଭୂମିର୍ଵି ସୃଜତାଂ ମାତା ପୁତ୍ରାଯ ମେ ପଯଃ
ଯାହାକୁ ଅଶ୍ୱିନୀ ଦେବତାମାନେ ମାପିଥିଲେ, ଯାହାର ଉପରେ ବିଷ୍ଣୁ ତିନି ପଦ ଦେଇଥିଲେ, ଯାହାକୁ ଇନ୍ଦ୍ର ନିଜ ପାଇଁ ଅଜୟ କରିଥିଲେ, ଶକ୍ତିର ନାଥ—ସେ ପୃଥିବୀ, ଆମ ମାତା, ନିଜ ପୁଅ ପାଇଁ ଦୁଧ ଭରି ଦିଅ।
{୧} ଗିରଯସ୍ତେ ପର୍ଵତା ହିମଵନ୍ତୋଽରଣ୍ଯଂ ତେ ପୃଥିଵି ସ୍ଯୋନମସ୍ତୁ । ବଭ୍ରୁଂ କୃଷ୍ଣାଂ ରୋହିଣୀଂ ଵିଶ୍ଵରୂପାଂ ଧ୍ରୁଵାଂ ଭୂମିଂ ପୃଥିଵୀମିନ୍ଦ୍ରଗୁପ୍ତାମ୍ । ଅଜୀତୋଽହତୋ ଅକ୍ଷତୋଽଧ୍ଯଷ୍ଠାଂ ପୃଥିଵୀମହମ୍
ତୁମର ପାହାଡ଼ଗୁଡ଼ିକ ହେଉଛି ପୃଥିବୀର ଶୃଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକ, ତୁମର ହିମଶୃଙ୍ଗ ଓ ଅରଣ୍ୟଗୁଡ଼ିକ; ଏହି ପୃଥିବୀ ଆମ ପାଇଁ ଶୁଭ ଓ ସୁଖଦାୟକ ହେଉ। ବିଭିନ୍ନ ରଙ୍ଗର, କଳା, ଲାଲ, ସମସ୍ତ ଆକୃତିର, ଦୃଢ଼ ଏହି ପୃଥିବୀ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ରକ୍ଷାରେ ଅଜୟ, ଅକ୍ଷତ, ଅଭେଦ୍ୟ—ମୁଁ ଏହି ପୃଥିବୀ ଉପରେ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଦଣ୍ଡାଇଛି।
ଯତ୍ତେ ମଧ୍ଯଂ ପୃଥିଵି ଯଚ୍ଚ ନଭ୍ଯଂ ଯାସ୍ତ ଊର୍ଜସ୍ତନ୍ଵଃ ସଂବଭୂଵୁଃ । ତାସୁ ନୋ ଧେହ୍ଯଭି ନଃ ପଵସ୍ଵ ମାତା ଭୂମିଃ ପୁତ୍ରୋ ଅହଂ ପୃଥିଵ୍ଯାଃ ପର୍ଜନ୍ଯଃ ପିତା ସ ଉ ନଃ ପିପର୍ତୁ
ହେ ପୃଥିବୀ, ତୁମର ମଧ୍ୟଭାଗ ଓ ନାଭିଅଂଶ, ଏବଂ ତୁମ ଦେହରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଶକ୍ତିର ଯେଉଁ ରୂପଗୁଡ଼ିକ ଅଛି—ସେଗୁଡ଼ିକ ଉପରେ ଆମକୁ ରଖ, ଆମ ଉପରେ ତୁମ ଦୟା ବର୍ଷାଅ। ପୃଥିବୀ ହେଉଛନ୍ତି ମାଆ, ମୁଁ ପୃଥିବୀର ପୁଅ; ପର୍ଜନ୍ୟ ହେଉଛନ୍ତି ପିତା—ସେ ଆମକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରୁନ୍ତୁ।
ଯସ୍ଯାଂ ଵେଦିଂ ପରିଗୃହ୍ଣନ୍ତି ଭୂମ୍ଯାଂ ଯସ୍ଯାଂ ଯଜ୍ଞଂ ତନ୍ଵତେ ଵିଶ୍ଵକର୍ମାଣଃ । ଯସ୍ଯାଂ ମୀଯନ୍ତେ ସ୍ଵରଵଃ ପୃଥିଵ୍ଯାମୂର୍ଧ୍ଵାଃ ଶୁକ୍ରା ଆହୁତ୍ଯାଃ ପୁରସ୍ତାତ୍। ସା ନୋ ଭୂମିର୍ଵର୍ଧଯଦ୍ଵର୍ଧମାନା
ଯାହା ଉପରେ ମଣିଷେ ଯଜ୍ଞବେଦି ରଖନ୍ତି, ଯାହା ଉପରେ ସମସ୍ତ କାରିଗର ଯଜ୍ଞ ବିସ୍ତାର କରନ୍ତି; ଯାହା ଉପରେ ଗାୟକମାନେ ତାଙ୍କର ଗୀତ ମାପନ୍ତି, ଯେଉଁଠାରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋମ ଆଗକୁ ଉଠେ—ସେ ସଦା ବୃଦ୍ଧିଶୀଳ ପୃଥିବୀ ଆମକୁ ବୃଦ୍ଧି ଦିଅନ୍ତୁ।
ଯୋ ନୋ ଦ୍ଵେଷତ୍ପୃଥିଵି ଯଃ ପୃତନ୍ଯାଦ୍ଯୋଽଭିଦାସାନ୍ ମନସା ଯୋ ଵଧେନ । ତଂ ନୋ ଭୂମେ ରନ୍ଧଯ ପୂର୍ଵକୃତ୍ଵରି
ହେ ପୃଥିବୀ, ଯେଉଁଠି ଆମକୁ ଘୃଣା କରେ, ଯେଉଁଠି ଆମ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରେ, ଯେଉଁଠି ମନରେ କିମ୍ବା ହିଂସାରେ ଆମକୁ ଆକ୍ରମଣ କରେ—ହେ ପୃଥିବୀ, ପୂର୍ବପୁରୁଷମାନେ ଯେପରି ତାଙ୍କୁ ବନ୍ଧିଥିଲେ, ସେପରି ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଆମ ପାଇଁ ବନ୍ଧ।
ତ୍ଵଜ୍ଜାତାସ୍ତ୍ଵଯି ଚରନ୍ତି ମର୍ତ୍ଯାସ୍ତ୍ଵଂ ବିଭର୍ଷି ଦ୍ଵିପଦସ୍ତ୍ଵଂ ଚତୁଷ୍ପଦଃ । ତଵେମେ ପୃଥିଵି ପଞ୍ଚ ମାନଵା ଯେଭ୍ଯୋ ଜ୍ଯୋତିରମୃତଂ ମର୍ତ୍ଯେଭ୍ଯ ଉଦ୍ଯନ୍ତ୍ସୂର୍ଯୋ ରଶ୍ମିଭିରାତନୋତି
ତୁମରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ, ତୁମ ଉପରେ ମଣିଷମାନେ ଚଳନ୍ତି; ଦୁଇପାୟୀ ଓ ଚତୁଷ୍ପାଦୀକୁ ତୁମେ ବହନ କରୁଛ। ଏହି ପଞ୍ଚ ପ୍ରଜାତିର ମଣିଷମାନେ ତୁମର; ଯାହା ପାଇଁ ଅମୃତ ଆଲୋକ, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ମଣିଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତାଙ୍କର କିରଣ ବିସ୍ତାର କରେ।
ତା ନଃ ପ୍ରଜାଃ ସଂ ଦୁହ୍ରତାଂ ସମଗ୍ରା ଵାଚୋ ମଧୁ ପୃଥିଵି ଧେହି ମହ୍ଯମ୍
ଆମ ସନ୍ତାନମାନେ ଏକତ୍ର ଓ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଉନ୍ତୁ; ମୋ ମଧ୍ୟରେ ମଧୁର କଥା ଦିଅ, ହେ ପୃଥିବୀ।
ଵିଶ୍ଵସ୍ଵଂ ମାତରମୋଷଧୀନାଂ ଧ୍ରୁଵାଂ ଭୂମିଂ ପୃଥିଵୀଂ ଧର୍ମଣା ଧୃତାମ୍ । ଶିଵାଂ ସ୍ଯୋନାମନୁ ଚରେମ ଵିଶ୍ଵହା
ତୁମେ ସମସ୍ତ ଔଷଧିର ମାଆ, ନିଶ୍ଚଳ ପୃଥିବୀ, ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ଅଛ; ହେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଧାରଣ କରୁଥିବା, ଆମେ ତୁମ ଉପରେ ଶୁଭ ଓ ନିରାପଦରେ ଚଳିବାକୁ ଦିଅ।
ମହତ୍ସଧସ୍ଥଂ ମହତୀ ବଭୂଵିଥ ମହାନ୍ ଵେଗ ଏଜଥୁର୍ଵେପଥୁଷ୍ଟେ । ମହାଂସ୍ତ୍ଵେନ୍ଦ୍ରୋ ରକ୍ଷତ୍ଯପ୍ରମାଦମ୍ । ସା ନୋ ଭୂମେ ପ୍ର ରୋଚଯ ହିରଣ୍ଯସ୍ଯେଵ ସଂଦୃଶି ମା ନୋ ଦ୍ଵିକ୍ଷତ କଶ୍ଚନ
ତୁମେ ବିଶାଳ ନିବାସରେ ବଡ଼ ହୋଇଛ; ତୁମେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ତୁମେ ବଡ଼ ଗତିରେ ଚଳିଅ, ତୁମେ କମ୍ପିତ ହେଉଛ; ବଡ଼ ଇନ୍ଦ୍ର ତୁମକୁ ଅପମାଦରୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି। ହେ ପୃଥିବୀ, ସୁନାର ଭଳି ଆମ ପାଇଁ ଚମକ, କେହି ଆମକୁ କ୍ଷତି କରିନ ଦିଅ।
ଅଗ୍ନିର୍ଭୂମ୍ଯାମୋଷଧୀଷ୍ଵଗ୍ନିମାପୋ ବିଭ୍ରତ୍ଯଗ୍ନିରଶ୍ମସୁ । ଅଗ୍ନିରନ୍ତଃ ପୁରୁଷେଷୁ ଗୋଷ୍ଵଶ୍ଵେଷ୍ଵଗ୍ନଯଃ
ଅଗ୍ନି ପୃଥିବୀରେ ଅଛନ୍ତି, ଔଷଧିରେ ଅଛନ୍ତି; ଜଳ ଅଗ୍ନିକୁ ବହନ କରେ, କିରଣରେ ଅଗ୍ନି ଅଛନ୍ତି; ମଣିଷମାନେ, ଗାଈ, ଘୋଡ଼ାମାନେ—ସମସ୍ତଠାରେ ଅଗ୍ନି ଅଛନ୍ତି।
ଅଗ୍ନିର୍ଦିଵ ଆ ତପତ୍ଯଗ୍ନେର୍ଦେଵସ୍ଯୋର୍ଵନ୍ତରିକ୍ଷମ୍ । ଅଗ୍ନିଂ ମର୍ତାସ ଇନ୍ଧତେ ହଵ୍ଯଵାହଂ ଘୃତପ୍ରିଯମ୍
ଅଗ୍ନି ଆକାଶରୁ ଜଳେଇଥାଏ; ଦେବତା ଅଗ୍ନି ଦ୍ୱାରା ବ୍ୟପକ ମଧ୍ୟାକାଶ ହୋଇଥାଏ। ମଣିଷମାନେ ଅଗ୍ନିକୁ ଜଳାନ୍ତି, ଯିଏ ହୋମ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି, ଘୃତକୁ ପ୍ରିୟ କରନ୍ତି।
{୨} ଅଗ୍ନିଵାସାଃ ପୃଥିଵ୍ଯସିତଜ୍ଞୂସ୍ତ୍ଵିଷୀମନ୍ତଂ ସଂଶିତଂ ମା କୃଣୋତୁ
ଅଗ୍ନିରେ ଆବୃତ ଏହି ପୃଥିବୀ, ତାଙ୍କର କଳା ମାଟିକୁ ଜାଣିଥିବା, ତାଙ୍କର ତିବ୍ର ଶକ୍ତିରେ ଆମକୁ କଠୋର କରିନ ଦିଅ।
ଭୂମ୍ଯାଂ ଦେଵେଭ୍ଯୋ ଦଦତି ଯଜ୍ଞଂ ହଵ୍ଯମରଂକୃତମ୍ । ଭୂମ୍ଯାଂ ମନୁଷ୍ଯା ଜୀଵନ୍ତି ସ୍ଵଧଯାନ୍ନେନ ମର୍ତ୍ଯାଃ । ସା ନୋ ଭୂମିଃ ପ୍ରାଣମାଯୁର୍ଦଧାତୁ ଜରଦଷ୍ଟିଂ ମା ପୃଥିଵୀ କୃଣୋତୁ
ପୃଥିବୀ ଉପରେ ଦେବତାମାନେ ପୂଜା ଓ ହୋମ ଦିଅନ୍ତି; ପୃଥିବୀ ଉପରେ ମଣିଷମାନେ ବଞ୍ଚନ୍ତି, ମରଣଶୀଳମାନେ ନିଜ ଖାଦ୍ୟରେ ଜୀବନ୍ତି। ଏହି ପୃଥିବୀ ଆମକୁ ପ୍ରାଣ ଓ ଆୟୁଷ୍ୟ ଦିଅନ୍ତୁ; ଆମକୁ ଦୁର୍ବଳ କରିନ ଦିଅ।
ଯସ୍ତେ ଗନ୍ଧଃ ପୃଥିଵି ସଂବଭୂଵ ଯଂ ବିଭ୍ରତ୍ଯୋଷଧଯୋ ଯମାପଃ । ଯଂ ଗନ୍ଧର୍ଵା ଅପ୍ସରସଶ୍ଚ ଭେଜିରେ ତେନ ମା ସୁରଭିଂ କୃଣୁ ମା ନୋ ଦ୍ଵିକ୍ଷତ କଶ୍ଚନ
ହେ ପୃଥିବୀ, ତୁମର ଯେଉଁ ସୁଗନ୍ଧ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି, ଯାହା ଔଷଧି ଓ ଜଳ ବହନ କରେ, ଯାହା ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ ଅଂଶୀଦାର—ସେହି ସୁଗନ୍ଧରେ ଆମକୁ ସୁଗନ୍ଧିତ କର, କେହି ଆମକୁ କ୍ଷତି କରିନ ଦିଅ।
ଯସ୍ତେ ଗନ୍ଧଃ ପୁଷ୍କରମାଵିଵେଶ ଯଂ ସଂଜଭ୍ରୁଃ ସୂର୍ଯାଯା ଵିଵାହେ । ଅମର୍ତ୍ଯାଃ ପୃଥିଵି ଗନ୍ଧମଗ୍ରେ ତେନ ମା ସୁରଭିଂ କୃଣୁ ମା ନୋ ଦ୍ଵିକ୍ଷତ କଶ୍ଚନ
ତୁମର ଯେଉଁ ସୁଗନ୍ଧ ପଦ୍ମରେ ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲା, ଯାହା ସୂର୍ଯ୍ୟାଙ୍କ ବିବାହରେ ସଂଗ୍ରହ କରାଯାଇଥିଲା; ମୃତ୍ୟୁହୀନ ସୁଗନ୍ଧ, ହେ ପୃଥିବୀ, ଆରମ୍ଭରେ ଯାହା ଥିଲା—ସେହି ସୁଗନ୍ଧରେ ଆମକୁ ସୁଗନ୍ଧିତ କର, କେହି ଆମକୁ କ୍ଷତି କରିନ ଦିଅ।
ଯସ୍ତେ ଗନ୍ଧଃ ପୁରୁଷେଷୁ ସ୍ତ୍ରୀଷୁ ପୁଂସୁ ଭଗୋ ରୁଚିଃ । ଯୋ ଅଶ୍ଵେଷୁ ଵୀରେଷୁ ଯୋ ମୃଗେଷୂତ ହସ୍ତିଷୁ । କନ୍ଯାଯାଂ ଵର୍ଚୋ ଯଦ୍ଭୂମେ ତେନାସ୍ମାଁ ଅପି ସଂ ସୃଜ ମା ନୋ ଦ୍ଵିକ୍ଷତ କଶ୍ଚନ
ମଣିଷ, ଜନନୀ, ପୁରୁଷ, ଘୋଡ଼ା, ବୀର, ବନ୍ୟପଶୁ, ହାତୀ, କନ୍ୟାରେ ତୁମର ଯେଉଁ ସୁଗନ୍ଧ, ଭାଗ୍ୟ ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଅଛି—ହେ ପୃଥିବୀ, ସେହି ତେଜ ଆମ ଉପରେ ବହିଯାଉ, କେହି ଆମକୁ କ୍ଷତି କରିନ ଦିଅ।
ଶିଲା ଭୂମିରଶ୍ମା ପାଂସୁଃ ସା ଭୂମିଃ ସଂଧୃତା ଧୃତା । ତସ୍ଯୈ ହିରଣ୍ଯଵକ୍ଷସେ ପୃଥିଵ୍ଯା ଅକରଂ ନମଃ
ପଥର, ଶିଳା, ଧୂଳି—ଏହି ସବୁ ପୃଥିବୀ; ସେ ପୃଥିବୀ ଏକତ୍ର ଓ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଅଛି। ସେହି ସୁନା ଛାତି ଥିବା ପୃଥିବୀକୁ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରେ।
ଯସ୍ଯାଂ ଵୃକ୍ଷା ଵାନସ୍ପତ୍ଯା ଧ୍ରୁଵାସ୍ତିଷ୍ଠନ୍ତି ଵିଶ୍ଵହା । ପୃଥିଵୀଂ ଵିଶ୍ଵଧାଯସଂ ଧୃତାମଛାଵଦାମସି
ଯେଉଁଠି ବୃକ୍ଷ ଓ ବନସ୍ପତି ସଦା ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଦଣ୍ଡାଇ ରହନ୍ତି; ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଧାରଣ କରୁଥିବା ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ଆମେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ନମନ କରୁ।
ଉଦୀରାଣା ଉତାସୀନାସ୍ତିଷ୍ଠନ୍ତଃ ପ୍ରକ୍ରାମନ୍ତଃ । ପଦ୍ଭ୍ଯାଂ ଦକ୍ଷିଣସଵ୍ଯାଭ୍ଯାଂ ମା ଵ୍ଯଥିଷ୍ମହି ଭୂମ୍ଯାମ୍
ଉଠିବା, ବସିବା, ଦଣ୍ଡାଇବା, ଆଗକୁ ବଢ଼ିବା—ଏହି ସବୁ କାମରେ ଆମେ ପୃଥିବୀ ଉପରେ ଦକ୍ଷିଣ କିମ୍ବା ବାମ ପାଦରେ କେବେ ଠୋକର ଖାଉନାହୁଁ।
ଵିମୃଗ୍ଵରୀଂ ପୃଥିଵୀମା ଵଦାମି କ୍ଷମାଂ ଭୂମିଂ ବ୍ରହ୍ମଣା ଵାଵୃଧାନାମ୍ । ଊର୍ଜଂ ପୁଷ୍ଟଂ ବିଭ୍ରତୀମନ୍ନଭାଗଂ ଘୃତଂ ତ୍ଵାଭି ନି ଷୀଦେମ ଭୂମେ
ମୁଁ ଏହି ବିସ୍ତୃତ ପୃଥିବୀ, ଧୈର୍ୟଶୀଳ ଭୂମି, ଯିଏ ବ୍ରହ୍ମର ଶକ୍ତିରେ ବଡ଼ ହୋଇଛି, ତାଙ୍କଥା କହୁଛି। ଏହି ଭୂମି ଆମ ପାଇଁ ପୋଷଣ ଓ ଖାଦ୍ୟ ଧାରଣ କରିଥାଏ। ଘୃତରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏହି ପୃଥିବୀ, ଆମେ ତୁମ ଉପରେ ସୁଖରେ ବସିପାରିବୁ।
ଶୁଦ୍ଧା ନ ଆପସ୍ତନ୍ଵେ କ୍ଷରନ୍ତୁ ଯୋ ନଃ ସେଦୁରପ୍ରିଯେ ତଂ ନି ଦଧ୍ମଃ । ପଵିତ୍ରେଣ ପୃଥିଵି ମୋତ୍ପୁନାମି
ପବିତ୍ର ଜଳ ମୋ ଦେହରେ ବହୁଉ। ଯେଉଁଠି କିଛି ଅପ୍ରିୟ କିମ୍ବା କ୍ଷତିକାରକ ଅଛି, ଆମେ ସେଠାରୁ ଦୂରେ ରଖୁ। ପବିତ୍ରତା ସହିତ, ମାଟି, ମୁଁ ତୁମକୁ ଶୁଦ୍ଧ କରୁଛି।
{୩} ଯାସ୍ତେ ପ୍ରାଚୀଃ ପ୍ରଦିଶୋ ଯା ଉଦୀଚୀର୍ଯାସ୍ତେ ଭୂମେ ଅଧରାଦ୍ଯାଶ୍ଚ ପଶ୍ଚାତ୍। ସ୍ଯୋନାସ୍ତା ମହ୍ଯଂ ଚରତେ ଭଵନ୍ତୁ ମା ନି ପପ୍ତଂ ଭୁଵନେ ଶିଶ୍ରିଯାଣଃ
ତୁମର ପୂର୍ବ, ଉତ୍ତର, ତଳ ଓ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗଗୁଡ଼ିକ, ଭୂମି, ମୋ ପାଇଁ ସୁଖଦ ହେଉ। ଆମେ ଏହି ପୃଥିବୀରେ ବସିଥିବାବେଳେ କେବେ ମଧ୍ୟ ଅସୁବିଧାରେ ପଡ଼ିବା ନାହିଁ।
ମା ନଃ ପଶ୍ଚାନ୍ ମା ପୁରସ୍ତାନ୍ ନୁଦିଷ୍ଠା ମୋତ୍ତରାଦଧରାଦୁତ । ସ୍ଵସ୍ତି ଭୂମେ ନୋ ଭଵ ମା ଵିଦନ୍ ପରିପନ୍ଥିନୋ ଵରୀଯୋ ଯାଵଯା ଵଧମ୍
ତୁମେ ଆମକୁ ପଛରୁ, ସାମ୍ନାରୁ, ଉପରୁ କିମ୍ବା ତଳରୁ ଦୂରେ ନେଉନାହଁ। ଭୂମି, ଆମ ପାଇଁ ଶୁଭ ହେଉ। ଯେଉଁମାନେ ଆମ ପଥରେ ବାଧା ଦେଉଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଆମକୁ କ୍ଷତି କରିନାହଁ। ଆପଦକୁ ଦୂରେ ରଖ।