ଶିତିପଦୀ ସଂ ପତତ୍ଵମିତ୍ରାଣାମମୂଃ ସିଚଃ । ମୁହ୍ଯନ୍ତ୍ଵଦ୍ଯାମୂଃ ସେନା ଅମିତ୍ରାଣାଂ ନ୍ଯର୍ବୁଦେ
ତୀକ୍ଷ୍ଣ ପାଦ ଧାରିଥିବା ଜଣେ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ପଡିଯାଉ, ସେ ଅସ୍ତିରତା ଭରିଦିଅ। ଆଜି ଶତ୍ରୁଙ୍କ ସେନା ଅନ୍ଧକାର ଗହ୍ବରରେ ଭ୍ରମିତ ହେଉ।
{୨୯} ମୂଢା ଅମିତ୍ରା ନ୍ଯର୍ବୁଦେ ଜହ୍ଯେଷାଂ ଵରଂଵରମ୍ । ଅନଯା ଜହି ସେନଯା
ଶତ୍ରୁମାନେ ଗହ୍ବରରେ ଭ୍ରମିତ ହେଉ, ସେମାନଙ୍କର ଚୟିତ ଲୋକମାନେ ପୁନିପୁନି ନଷ୍ଟ ହେଉ। ଏହି ସେନା ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ସେମାନେକୁ ଦଳନ କର।
ଯଶ୍ଚ କଵଚୀ ଯଶ୍ଚାକଵଚୋଽମିତ୍ରୋ ଯଶ୍ଚାଜ୍ମନି । ଜ୍ଯାପାଶୈଃ କଵଚପାଶୈରଜ୍ମନାଭିହତଃ ଶଯାମ୍
ଶତ୍ରୁ ଚାହେଁ କବଚ ପିନ୍ଧିଥିବା, କିମ୍ବା କବଚ ବିନା, କିମ୍ବା ରଥ ଉପରେ ଥିବା; କବଚ ଓ ରଥର ଫାନ୍ଦରେ ପଡି ସେମାନେ ପରାଜିତ ହେଉ।
ଯେ ଵର୍ମିଣୋ ଯେଽଵର୍ମାଣୋ ଅମିତ୍ରା ଯେ ଚ ଵର୍ମିଣଃ । ସର୍ଵାଂସ୍ତାମର୍ବୁଦେ ହତାଂ ଛ୍ଵାନୋଽଦନ୍ତୁ ଭୂମ୍ଯାମ୍
ଯେଉଁ ଶତ୍ରୁମାନେ କବଚ ପିନ୍ଧିଥିବା, ଯେଉଁମାନେ କବଚ ବିନା, ଓ ଯେଉଁମାନେ ଅଂଶ କବଚ ପିନ୍ଧିଥିବା; ସମସ୍ତେ ଗହ୍ବରରେ ପଡି ନଷ୍ଟ ହେଉ, ଏବଂ ପୃଥିବୀ ଉପରେ କୁକୁରମାନେ ସେମାନେକୁ ଭକ୍ଷି କରନ୍ତୁ।
ଯେ ରଥିନୋ ଯେ ଅରଥା ଅସାଦା ଯେ ଚ ସାଦିନଃ । ସର୍ଵାନ୍ ଅଦନ୍ତୁ ତାନ୍ ହତାନ୍ ଗୃଧ୍ରାଃ ଶ୍ଯେନାଃ ପତତ୍ରିଣଃ
ଯେଉଁମାନେ ରଥ ଚାଳନ କରନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ରଥ ବିନା, ଯେଉଁମାନେ ଶ୍ୱାରୋହୀ, ଓ ଯେଉଁମାନେ ଅଶ୍ୱ ବିନା; ସମସ୍ତ ନଷ୍ଟ ହୋଇଥିବା ଲୋକମାନେ ଗୃଧ୍ର, ଶ୍ୟେନ ଓ ଅନ୍ୟ ଶିକାରୀ ପକ୍ଷୀମାନେ ଭକ୍ଷି କରନ୍ତୁ।
ସହସ୍ରକୁଣପା ଶେତାମାମିତ୍ରୀ ସେନା ସମରେ ଵଧାନାମ୍ । ଵିଵିଦ୍ଧା କକଜାକୃତା
ଯୁଦ୍ଧରେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଥିବା ଶତ୍ରୁ ସେନା ହଜାର ଶବର ଅମ୍ବାର ଭଳି ପଡି ରହୁ, ଏବଂ କକଜାଲ ଦ୍ୱାରା ଭିନ୍ନ ଓ ଖଣ୍ଡିତ ହେଉ।
ମର୍ମାଵିଧଂ ରୋରୁଵତଂ ସୁପର୍ଣୈରଦନ୍ତୁ ଦୁଶ୍ଚିତଂ ମୃଦିତଂ ଶଯାନମ୍ । ଯ ଇମାଂ ପ୍ରତୀଚୀମାହୁତିମମିତ୍ରୋ ନୋ ଯୁଯୁତ୍ସତି
ଯେଉଁମାନେ ମର୍ମ ଭାଗରେ ଆଘାତ ପାଇ ଦୁଃଖରେ ଚିତ୍କାର କରୁଛନ୍ତି, ଭୂମିରେ ନଷ୍ଟ ହୋଇ ପଡି ରହିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ସୁପର୍ଣ୍ଣମାନେ ଭକ୍ଷି କରନ୍ତୁ। ଯେଉଁ ଶତ୍ରୁ ଆମର ପଶ୍ଚିମ ଦିଗର ଅହୁତିକୁ ବିରୋଧ କରେ।
ଯାଂ ଦେଵା ଅନୁତିଷ୍ଠନ୍ତି ଯସ୍ଯା ନାସ୍ତି ଵିରାଧନମ୍ । ତଯେନ୍ଦ୍ରୋ ହନ୍ତୁ ଵୃତ୍ରହା ଵଜ୍ରେଣ ତ୍ରିଷନ୍ଧିନା
ଯେଉଁ ଅହୁତିକୁ ଦେବତାମାନେ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି, ଯାହାକୁ କେହି ରୋକିପାରିବେ ନାହିଁ, ବୃତ୍ର ନାଶକ ଇନ୍ଦ୍ର ତିନିଧାର ଦୀଘଳ ବଜ୍ର ଦ୍ୱାରା ତାହାକୁ ନଷ୍ଟ କରନ୍ତୁ।
12.1 ସତ୍ଯଂ ବୃହଦୃତମୁଗ୍ରଂ ଦୀକ୍ଷା ତପୋ ବ୍ରହ୍ମ ଯଜ୍ଞଃ ପୃଥିଵୀଂ ଧାରଯନ୍ତି । ସା ନୋ ଭୂତସ୍ଯ ଭଵ୍ଯସ୍ଯ ପତ୍ନ୍ଯୁରୁଂ ଲୋକଂ ପୃଥିଵୀ ନଃ କୃଣୋତୁ
ସତ୍ୟ, ବଡ଼ତା, ନ୍ୟାୟ, ଶକ୍ତି, ଦୀକ୍ଷା, ତପ, ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନ ଓ ଯଜ୍ଞ ପୃଥିବୀକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି। ସେ, ଆମେ ଯେଉଁ ଭୂତ ଓ ଭବିଷ୍ୟତର ସାଥୀ, ସେ ପୃଥିବୀ ଆମ ପାଇଁ ବିଶାଳ ଜଗତ କରନ୍ତୁ।
ଅସଂବାଧଂ ମଧ୍ଯତୋ ମାନଵାନାଂ ଯସ୍ଯା ଉଦ୍ଵତଃ ପ୍ରଵତଃ ସମଂ ବହୁ । ନାନାଵୀର୍ଯା ଓଷଧୀର୍ଯା ବିଭର୍ତି ପୃଥିଵୀ ନଃ ପ୍ରଥତାଂ ରାଧ୍ଯତାଂ ନଃ
ଯାହାର ମଧ୍ୟ ମାନବମାନେ ନିର୍ବାଧ ଚଳିପାରନ୍ତି, ଯାହାର ଉଚ୍ଚ ଓ ତଳ ଭାଗ ସମ ଓ ପ୍ରଚୁର, ଯାହା ଅନେକ ଗୁଣର ଔଷଧୀ ଧାରଣ କରେ—ସେ ପୃଥିବୀ ଆମ ପାଇଁ ବିସ୍ତାର କରନ୍ତୁ ଓ ଆମକୁ ଧନ ଦିଅ।
ଯସ୍ଯାଂ ସମୁଦ୍ର ଉତ ସିନ୍ଧୁରାପୋ ଯସ୍ଯାମନ୍ନଂ କୃଷ୍ଟଯଃ ସଂବଭୂଵୁଃ । ଯସ୍ଯାମିଦଂ ଜିନ୍ଵତି ପ୍ରାଣଦେଜତ୍ସା ନୋ ଭୂମିଃ ପୂର୍ଵପେଯେ ଦଧାତୁ
ଯାହାର ଉପରେ ସମୁଦ୍ର, ନଦୀ ଓ ଜଳ ଅବସ୍ଥିତ, ଯାହାର ଉପରେ ଖାଦ୍ୟ ଓ ଲୋକମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ, ଯାହାର ଉପରେ ଏହି ଜଗତ ଚଳିଏ ଓ ଶ୍ୱାସ ନିଏ—ସେ ପୃଥିବୀ ଆମକୁ ପ୍ରଥମ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ଥାନ ଦିଅ।
ଯସ୍ଯାଶ୍ଚତସ୍ରଃ ପ୍ରଦିଶଃ ପୃଥିଵ୍ଯା ଯସ୍ଯାମନ୍ନଂ କୃଷ୍ଟଯଃ ସଂବଭୂଵୁଃ । ଯା ବିଭର୍ତି ବହୁଧା ପ୍ରାଣଦେଜତ୍ସା ନୋ ଭୂମିର୍ଗୋଷ୍ଵପ୍ଯନ୍ନେ ଦଧାତୁ
ଯାହାର ଚାରି ଦିଗ ପୃଥିବୀ, ଯାହାର ଉପରେ ଖାଦ୍ୟ ଓ ଲୋକମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ, ଯାହା ଅନେକ ରୂପରେ ପ୍ରାଣ ଧାରଣ କରେ—ସେ ପୃଥିବୀ ଆମକୁ ଗୋ ଓ ଖାଦ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ଥାନ ଦିଅ।
ଯସ୍ଯାଂ ପୂର୍ଵେ ପୂର୍ଵଜନା ଵିଚକ୍ରିରେ ଯସ୍ଯାଂ ଦେଵା ଅସୁରାନ୍ ଅଭ୍ଯଵର୍ତଯନ୍ । ଗଵାମଶ୍ଵାନାଂ ଵଯସଶ୍ଚ ଵିଷ୍ଠା ଭଗଂ ଵର୍ଚଃ ପୃଥିଵୀ ନୋ ଦଧାତୁ
ଯାହାର ଉପରେ ପୂର୍ବପୁରୁଷମାନେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ, ଯାହାର ଉପରେ ଦେବତାମାନେ ଅସୁରମାନେକୁ ଜୟ କରିଥିଲେ, ସେ ପୃଥିବୀ ଆମକୁ ଗୋ, ଅଶ୍ୱ ଓ ସନ୍ତାନର ଧନ, ଶକ୍ତି ଓ ମହିମା ଦିଅ।
ଵିଶ୍ଵଂଭରା ଵସୁଧାନୀ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ହିରଣ୍ଯଵକ୍ଷା ଜଗତୋ ନିଵେଶନୀ । ଵୈଶ୍ଵାନରଂ ବିଭ୍ରତୀ ଭୂମିରଗ୍ନିମିନ୍ଦ୍ରଋଷଭା ଦ୍ରଵିଣେ ନୋ ଦଧାତୁ
ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଧାରଣ କରୁଥିବା, ଧନରେ ପ୍ରଚୁର, ଦୃଢ଼ ଭୂମି, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଛାତି, ଜଗତର ଆଧାର, ବିଶ୍ୱାଗ୍ନିକୁ ଧାରଣ କରୁଥିବା—ପୃଥିବୀ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବୃଷଭ ସହିତ, ଆମକୁ ଧନ ଦିଅ।
ଯାଂ ରକ୍ଷନ୍ତ୍ଯସ୍ଵପ୍ନା ଵିଶ୍ଵଦାନୀଂ ଦେଵା ଭୂମିଂ ପୃଥିଵୀମପ୍ରମାଦମ୍ । ସା ନୋ ମଧୁ ପ୍ରିଯଂ ଦୁହାମଥୋ ଉକ୍ଷତୁ ଵର୍ଚସା
ଯାହାକୁ ଅନିଦ୍ର ଦେବତାମାନେ ସୁରକ୍ଷିତ କରନ୍ତି, ସମସ୍ତକୁ ଦେଇଥିବା ଭୂମି, ଅଚୁକ୍କୁ—ସେ, ମଧୁ ଓ ପ୍ରିୟ ଦୁହି, ଆମକୁ ମହିମାରେ ପୋଷଣ କରନ୍ତୁ।
ଯାର୍ଣଵେଽଧି ସଲିଲମଗ୍ର ଆସୀତ୍ଯାଂ ମାଯାଭିରନ୍ଵଚରନ୍ ମନୀଷିଣଃ । ଯସ୍ଯା ହୃଦଯଂ ପରମେ ଵ୍ଯୋମନ୍ତ୍ସତ୍ଯେନାଵୃତମମୃତଂ ପୃଥିଵ୍ଯାଃ । ସା ନୋ ଭୂମିସ୍ତ୍ଵିଷିଂ ବଲଂ ରାଷ୍ଟ୍ରେ ଦଧାତୂତ୍ତମେ
ଯାହାର ଉପରେ ଆରମ୍ଭରେ ଜଳ ନିର୍ବିକଳ୍ପ ସମୁଦ୍ରରେ ଅବସ୍ଥିତ ଥିଲା, ଯାହାକୁ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ଚିନ୍ତା ଦ୍ୱାରା ଖୋଜିଥିଲେ, ଯାହାର ହୃଦୟ ଉଚ୍ଚ ଆକାଶରେ ସତ୍ୟ ଓ ଅମୃତରେ ଆବୃତ—ସେ ପୃଥିବୀ ଆମକୁ ସ୍ରେଷ୍ଠ ରାଷ୍ଟ୍ରରେ ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରଭାବ ଦିଅ।
ଯସ୍ଯାମାପଃ ପରିଚରାଃ ସମାନୀରହୋରାତ୍ରେ ଅପ୍ରମାଦଂ କ୍ଷରନ୍ତି । ସା ନୋ ଭୂମିର୍ଭୂରିଧାରା ପଯୋ ଦୁହାମଥୋ ଉକ୍ଷତୁ ଵର୍ଚସା
ଯାହାର ଉପରେ ଜଳ ଦିନ ଓ ରାତି ଅବିରତ ଭାବରେ ବହିଯାଉଛି, ଅଚୁକ୍କୁ—ସେ ପୃଥିବୀ, ପ୍ରଚୁର ଧାରାରେ ଭରି, ଆମ ପାଇଁ ପ୍ରଚୁର ଦୁହି ଓ ମହିମାରେ ପୋଷଣ କରନ୍ତୁ।
ଯାମଶ୍ଵିନାଵମିମାତାଂ ଵିଷ୍ଣୁର୍ଯସ୍ଯାଂ ଵିଚକ୍ରମେ । ଇନ୍ଦ୍ରୋ ଯାଂ ଚକ୍ର ଆତ୍ମନେଽନମିତ୍ରାଂ ଶଚୀପତିଃ । ସା ନୋ ଭୂମିର୍ଵି ସୃଜତାଂ ମାତା ପୁତ୍ରାଯ ମେ ପଯଃ
ଯାହାକୁ ଅଶ୍ୱିନୀ ଦେବତାମାନେ ମାପିଥିଲେ, ଯାହାର ଉପରେ ବିଷ୍ଣୁ ତିନି ପଦ ଦେଇଥିଲେ, ଯାହାକୁ ଇନ୍ଦ୍ର ନିଜ ପାଇଁ ଅଜୟ କରିଥିଲେ, ଶକ୍ତିର ନାଥ—ସେ ପୃଥିବୀ, ଆମ ମାତା, ନିଜ ପୁଅ ପାଇଁ ଦୁଧ ଭରି ଦିଅ।
{୧} ଗିରଯସ୍ତେ ପର୍ଵତା ହିମଵନ୍ତୋଽରଣ୍ଯଂ ତେ ପୃଥିଵି ସ୍ଯୋନମସ୍ତୁ । ବଭ୍ରୁଂ କୃଷ୍ଣାଂ ରୋହିଣୀଂ ଵିଶ୍ଵରୂପାଂ ଧ୍ରୁଵାଂ ଭୂମିଂ ପୃଥିଵୀମିନ୍ଦ୍ରଗୁପ୍ତାମ୍ । ଅଜୀତୋଽହତୋ ଅକ୍ଷତୋଽଧ୍ଯଷ୍ଠାଂ ପୃଥିଵୀମହମ୍
ତୁମର ପାହାଡ଼ଗୁଡ଼ିକ ହେଉଛି ପୃଥିବୀର ଶୃଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକ, ତୁମର ହିମଶୃଙ୍ଗ ଓ ଅରଣ୍ୟଗୁଡ଼ିକ; ଏହି ପୃଥିବୀ ଆମ ପାଇଁ ଶୁଭ ଓ ସୁଖଦାୟକ ହେଉ। ବିଭିନ୍ନ ରଙ୍ଗର, କଳା, ଲାଲ, ସମସ୍ତ ଆକୃତିର, ଦୃଢ଼ ଏହି ପୃଥିବୀ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ରକ୍ଷାରେ ଅଜୟ, ଅକ୍ଷତ, ଅଭେଦ୍ୟ—ମୁଁ ଏହି ପୃଥିବୀ ଉପରେ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଦଣ୍ଡାଇଛି।
ଯତ୍ତେ ମଧ୍ଯଂ ପୃଥିଵି ଯଚ୍ଚ ନଭ୍ଯଂ ଯାସ୍ତ ଊର୍ଜସ୍ତନ୍ଵଃ ସଂବଭୂଵୁଃ । ତାସୁ ନୋ ଧେହ୍ଯଭି ନଃ ପଵସ୍ଵ ମାତା ଭୂମିଃ ପୁତ୍ରୋ ଅହଂ ପୃଥିଵ୍ଯାଃ ପର୍ଜନ୍ଯଃ ପିତା ସ ଉ ନଃ ପିପର୍ତୁ
ହେ ପୃଥିବୀ, ତୁମର ମଧ୍ୟଭାଗ ଓ ନାଭିଅଂଶ, ଏବଂ ତୁମ ଦେହରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଶକ୍ତିର ଯେଉଁ ରୂପଗୁଡ଼ିକ ଅଛି—ସେଗୁଡ଼ିକ ଉପରେ ଆମକୁ ରଖ, ଆମ ଉପରେ ତୁମ ଦୟା ବର୍ଷାଅ। ପୃଥିବୀ ହେଉଛନ୍ତି ମାଆ, ମୁଁ ପୃଥିବୀର ପୁଅ; ପର୍ଜନ୍ୟ ହେଉଛନ୍ତି ପିତା—ସେ ଆମକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରୁନ୍ତୁ।
ଯସ୍ଯାଂ ଵେଦିଂ ପରିଗୃହ୍ଣନ୍ତି ଭୂମ୍ଯାଂ ଯସ୍ଯାଂ ଯଜ୍ଞଂ ତନ୍ଵତେ ଵିଶ୍ଵକର୍ମାଣଃ । ଯସ୍ଯାଂ ମୀଯନ୍ତେ ସ୍ଵରଵଃ ପୃଥିଵ୍ଯାମୂର୍ଧ୍ଵାଃ ଶୁକ୍ରା ଆହୁତ୍ଯାଃ ପୁରସ୍ତାତ୍। ସା ନୋ ଭୂମିର୍ଵର୍ଧଯଦ୍ଵର୍ଧମାନା
ଯାହା ଉପରେ ମଣିଷେ ଯଜ୍ଞବେଦି ରଖନ୍ତି, ଯାହା ଉପରେ ସମସ୍ତ କାରିଗର ଯଜ୍ଞ ବିସ୍ତାର କରନ୍ତି; ଯାହା ଉପରେ ଗାୟକମାନେ ତାଙ୍କର ଗୀତ ମାପନ୍ତି, ଯେଉଁଠାରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋମ ଆଗକୁ ଉଠେ—ସେ ସଦା ବୃଦ୍ଧିଶୀଳ ପୃଥିବୀ ଆମକୁ ବୃଦ୍ଧି ଦିଅନ୍ତୁ।
ଯୋ ନୋ ଦ୍ଵେଷତ୍ପୃଥିଵି ଯଃ ପୃତନ୍ଯାଦ୍ଯୋଽଭିଦାସାନ୍ ମନସା ଯୋ ଵଧେନ । ତଂ ନୋ ଭୂମେ ରନ୍ଧଯ ପୂର୍ଵକୃତ୍ଵରି
ହେ ପୃଥିବୀ, ଯେଉଁଠି ଆମକୁ ଘୃଣା କରେ, ଯେଉଁଠି ଆମ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରେ, ଯେଉଁଠି ମନରେ କିମ୍ବା ହିଂସାରେ ଆମକୁ ଆକ୍ରମଣ କରେ—ହେ ପୃଥିବୀ, ପୂର୍ବପୁରୁଷମାନେ ଯେପରି ତାଙ୍କୁ ବନ୍ଧିଥିଲେ, ସେପରି ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଆମ ପାଇଁ ବନ୍ଧ।
ତ୍ଵଜ୍ଜାତାସ୍ତ୍ଵଯି ଚରନ୍ତି ମର୍ତ୍ଯାସ୍ତ୍ଵଂ ବିଭର୍ଷି ଦ୍ଵିପଦସ୍ତ୍ଵଂ ଚତୁଷ୍ପଦଃ । ତଵେମେ ପୃଥିଵି ପଞ୍ଚ ମାନଵା ଯେଭ୍ଯୋ ଜ୍ଯୋତିରମୃତଂ ମର୍ତ୍ଯେଭ୍ଯ ଉଦ୍ଯନ୍ତ୍ସୂର୍ଯୋ ରଶ୍ମିଭିରାତନୋତି
ତୁମରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ, ତୁମ ଉପରେ ମଣିଷମାନେ ଚଳନ୍ତି; ଦୁଇପାୟୀ ଓ ଚତୁଷ୍ପାଦୀକୁ ତୁମେ ବହନ କରୁଛ। ଏହି ପଞ୍ଚ ପ୍ରଜାତିର ମଣିଷମାନେ ତୁମର; ଯାହା ପାଇଁ ଅମୃତ ଆଲୋକ, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ମଣିଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତାଙ୍କର କିରଣ ବିସ୍ତାର କରେ।
ତା ନଃ ପ୍ରଜାଃ ସଂ ଦୁହ୍ରତାଂ ସମଗ୍ରା ଵାଚୋ ମଧୁ ପୃଥିଵି ଧେହି ମହ୍ଯମ୍
ଆମ ସନ୍ତାନମାନେ ଏକତ୍ର ଓ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଉନ୍ତୁ; ମୋ ମଧ୍ୟରେ ମଧୁର କଥା ଦିଅ, ହେ ପୃଥିବୀ।
ଵିଶ୍ଵସ୍ଵଂ ମାତରମୋଷଧୀନାଂ ଧ୍ରୁଵାଂ ଭୂମିଂ ପୃଥିଵୀଂ ଧର୍ମଣା ଧୃତାମ୍ । ଶିଵାଂ ସ୍ଯୋନାମନୁ ଚରେମ ଵିଶ୍ଵହା
ତୁମେ ସମସ୍ତ ଔଷଧିର ମାଆ, ନିଶ୍ଚଳ ପୃଥିବୀ, ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ଅଛ; ହେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଧାରଣ କରୁଥିବା, ଆମେ ତୁମ ଉପରେ ଶୁଭ ଓ ନିରାପଦରେ ଚଳିବାକୁ ଦିଅ।
ମହତ୍ସଧସ୍ଥଂ ମହତୀ ବଭୂଵିଥ ମହାନ୍ ଵେଗ ଏଜଥୁର୍ଵେପଥୁଷ୍ଟେ । ମହାଂସ୍ତ୍ଵେନ୍ଦ୍ରୋ ରକ୍ଷତ୍ଯପ୍ରମାଦମ୍ । ସା ନୋ ଭୂମେ ପ୍ର ରୋଚଯ ହିରଣ୍ଯସ୍ଯେଵ ସଂଦୃଶି ମା ନୋ ଦ୍ଵିକ୍ଷତ କଶ୍ଚନ
ତୁମେ ବିଶାଳ ନିବାସରେ ବଡ଼ ହୋଇଛ; ତୁମେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ତୁମେ ବଡ଼ ଗତିରେ ଚଳିଅ, ତୁମେ କମ୍ପିତ ହେଉଛ; ବଡ଼ ଇନ୍ଦ୍ର ତୁମକୁ ଅପମାଦରୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି। ହେ ପୃଥିବୀ, ସୁନାର ଭଳି ଆମ ପାଇଁ ଚମକ, କେହି ଆମକୁ କ୍ଷତି କରିନ ଦିଅ।
ଅଗ୍ନିର୍ଭୂମ୍ଯାମୋଷଧୀଷ୍ଵଗ୍ନିମାପୋ ବିଭ୍ରତ୍ଯଗ୍ନିରଶ୍ମସୁ । ଅଗ୍ନିରନ୍ତଃ ପୁରୁଷେଷୁ ଗୋଷ୍ଵଶ୍ଵେଷ୍ଵଗ୍ନଯଃ
ଅଗ୍ନି ପୃଥିବୀରେ ଅଛନ୍ତି, ଔଷଧିରେ ଅଛନ୍ତି; ଜଳ ଅଗ୍ନିକୁ ବହନ କରେ, କିରଣରେ ଅଗ୍ନି ଅଛନ୍ତି; ମଣିଷମାନେ, ଗାଈ, ଘୋଡ଼ାମାନେ—ସମସ୍ତଠାରେ ଅଗ୍ନି ଅଛନ୍ତି।
ଅଗ୍ନିର୍ଦିଵ ଆ ତପତ୍ଯଗ୍ନେର୍ଦେଵସ୍ଯୋର୍ଵନ୍ତରିକ୍ଷମ୍ । ଅଗ୍ନିଂ ମର୍ତାସ ଇନ୍ଧତେ ହଵ୍ଯଵାହଂ ଘୃତପ୍ରିଯମ୍
ଅଗ୍ନି ଆକାଶରୁ ଜଳେଇଥାଏ; ଦେବତା ଅଗ୍ନି ଦ୍ୱାରା ବ୍ୟପକ ମଧ୍ୟାକାଶ ହୋଇଥାଏ। ମଣିଷମାନେ ଅଗ୍ନିକୁ ଜଳାନ୍ତି, ଯିଏ ହୋମ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି, ଘୃତକୁ ପ୍ରିୟ କରନ୍ତି।
{୨} ଅଗ୍ନିଵାସାଃ ପୃଥିଵ୍ଯସିତଜ୍ଞୂସ୍ତ୍ଵିଷୀମନ୍ତଂ ସଂଶିତଂ ମା କୃଣୋତୁ
ଅଗ୍ନିରେ ଆବୃତ ଏହି ପୃଥିବୀ, ତାଙ୍କର କଳା ମାଟିକୁ ଜାଣିଥିବା, ତାଙ୍କର ତିବ୍ର ଶକ୍ତିରେ ଆମକୁ କଠୋର କରିନ ଦିଅ।
ଭୂମ୍ଯାଂ ଦେଵେଭ୍ଯୋ ଦଦତି ଯଜ୍ଞଂ ହଵ୍ଯମରଂକୃତମ୍ । ଭୂମ୍ଯାଂ ମନୁଷ୍ଯା ଜୀଵନ୍ତି ସ୍ଵଧଯାନ୍ନେନ ମର୍ତ୍ଯାଃ । ସା ନୋ ଭୂମିଃ ପ୍ରାଣମାଯୁର୍ଦଧାତୁ ଜରଦଷ୍ଟିଂ ମା ପୃଥିଵୀ କୃଣୋତୁ
ପୃଥିବୀ ଉପରେ ଦେବତାମାନେ ପୂଜା ଓ ହୋମ ଦିଅନ୍ତି; ପୃଥିବୀ ଉପରେ ମଣିଷମାନେ ବଞ୍ଚନ୍ତି, ମରଣଶୀଳମାନେ ନିଜ ଖାଦ୍ୟରେ ଜୀବନ୍ତି। ଏହି ପୃଥିବୀ ଆମକୁ ପ୍ରାଣ ଓ ଆୟୁଷ୍ୟ ଦିଅନ୍ତୁ; ଆମକୁ ଦୁର୍ବଳ କରିନ ଦିଅ।