ଯେ ତ ଆସନ୍ ଦଶ ଜାତା ଦେଵା ଦେଵେଭ୍ଯଃ ପୁରା । ପୁତ୍ରେଭ୍ଯୋ ଲୋକଂ ଦତ୍ତ୍ଵା କସ୍ମିଂସ୍ତେ ଲୋକ ଆସତେ
ଯେ ସେହି ଦଶଜଣ ଦେବତା ଅନ୍ୟ ଦେବମାନେଠାରୁ ପୂର୍ବରୁ ଜନ୍ମିଥିଲେ, ସେମାନେ ନିଜ ପୁଅମାନଙ୍କୁ ଏହି ଜଗତ୍ ଦେଇଦେଇ, ଏବେ କେଉଁ ଲୋକରେ ବସୁଛନ୍ତି?
{୨୨} ଯଦା କେଶାନ୍ ଅସ୍ଥି ସ୍ନାଵ ମାଂସଂ ମଜ୍ଜାନମାଭରତ୍। ଶରୀରଂ କୃତ୍ଵା ପାଦଵତ୍କଂ ଲୋକମନୁ ପ୍ରାଵିଶତ୍
ସେ ଯେତେବେଳେ କେଶ, ଅସ୍ଥି, ସ୍ନାୟୁ, ମାଂସ, ମଜ୍ଜା ଏମିତି ଆଣି, ପାଦସହିତ ଦେହ ତିଆରି କଲେ, ସେତେବେଳେ କେଉଁ ଲୋକକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ?
କୁତଃ କେଶାନ୍ କୁତଃ ସ୍ନାଵ କୁତୋ ଅସ୍ଥୀନ୍ଯାଭରତ୍। ଅଙ୍ଗା ପର୍ଵାଣି ମଜ୍ଜାନଂ କୋ ମାଂସଂ କୁତ ଆଭରତ୍
ସେ କେଉଁଠୁ କେଶ ଆଣିଲେ, କେଉଁଠୁ ସ୍ନାୟୁ, କେଉଁଠୁ ଅସ୍ଥି ଆଣିଲେ? କିଏ ଅଙ୍ଗ, ଗଠି, ମଜ୍ଜା ଆଣିଲା, ଏବଂ କେଉଁଠୁ ମାଂସ ଆଣିଲା?
ସଂସିଚୋ ନାମ ତେ ଦେଵା ଯେ ସଂଭାରାନ୍ତ୍ସମଭରନ୍ । ସର୍ଵଂ ସଂସିଚ୍ଯ ମର୍ତ୍ଯଂ ଦେଵାଃ ପୁରୁଷମାଵିଶନ୍
ଯେ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ସଂସିଚ ଭାବେ କୁହାଯାଏ, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ସାମଗ୍ରୀ ଏକଠା କଲେ। ସବୁକିଛି ଏକଠା କରି, ଦେବତାମାନେ ମରୁଷ ମନୁଷ୍ୟ ଦେହକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ଊରୂ ପାଦାଵଷ୍ଠୀଵନ୍ତୌ ଶିରୋ ହସ୍ତାଵଥୋ ମୁଖମ୍ । ପୃଷ୍ଟୀର୍ବର୍ଜହ୍ଯେ ପାର୍ଶ୍ଵେ କସ୍ତତ୍ସମଦଧାଦୃଷିଃ
ଉରୁ, ପାଦ, ଅସ୍ଥି ସହିତ, ମୁଣ୍ଡ, ହାତ, ମୁଁହ, ପିଠ, ଛାତି, ପାଶ୍ୱ—ଏହି ସବୁକୁ କିଏ ଏକଠା କରିଥିଲେ, ହେ ଋଷି?
ଶିରୋ ହସ୍ତାଵଥୋ ମୁଖଂ ଜିହ୍ଵାଂ ଗ୍ରୀଵାଶ୍ଚ କୀକସାଃ । ତ୍ଵଚା ପ୍ରାଵୃତ୍ଯ ସର୍ଵଂ ତତ୍ସଂଧା ସମଦଧାନ୍ ମହୀ
ମୁଣ୍ଡ, ହାତ, ମୁଁହ, ଜିଭ, ଗଳା, ଜବଡ଼ି—ଏହି ସବୁକୁ ଚର୍ମରେ ଢାକି, ପୃଥିବୀ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଏକତ୍ର କଲା।
ଯତ୍ତଚ୍ଛରୀରମଶଯତ୍ସଂଧଯା ସଂହିତଂ ମହତ୍। ଯେନେଦମଦ୍ଯ ରୋଚତେ କୋ ଅସ୍ମିନ୍ ଵର୍ଣମାଭରତ୍
ଯେ ଦେହଟି ଗଠିତ ହୋଇ ଥିଲା, ଅନେକ ଯୋଡ଼ା ଯୋଡ଼ି, ବଡ଼ ଆକୃତିରେ—ଏହା ଯେଉଁଠି ଏବେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦେଖାଯାଏ, ସେଠି ରଙ୍ଗ କିଏ ଆଣିଥିଲେ?
ସର୍ଵେ ଦେଵା ଉପାଶିକ୍ଷନ୍ ତଦଜାନାଦ୍ଵଧୂଃ ସତୀ । ଈଶା ଵଶସ୍ଯ ଯା ଜାଯା ସାସ୍ମିନ୍ ଵର୍ଣମାଭରତ୍
ସମସ୍ତ ଦେବତା ଏହାକୁ ଚାହିଁଲେ; ଜ୍ଞାନବତୀ ବଧୂ ଏହାକୁ ଜାଣିଲେ। ଶକ୍ତିର ମାଲିକଙ୍କ ଜନାନୀ ଏହି ଦେହକୁ ରଙ୍ଗ ଆଣିଲେ।
ଯଦା ତ୍ଵଷ୍ଟା ଵ୍ଯତୃଣତ୍ପିତା ତ୍ଵଷ୍ଟୁର୍ଯ ଉତ୍ତରଃ । ଗୃହଂ କୃତ୍ଵା ମର୍ତ୍ଯଂ ଦେଵାଃ ପୁରୁଷମାଵିଶନ୍
ଯେତେବେଳେ ତ୍ୱଷ୍ଟା, ତ୍ୱଷ୍ଟାଙ୍କ ପିତା ଏବଂ ତାଙ୍କ ପରେ ଥିବା ଜଣେ ବିଭାଜନ କଲେ, ଘର ତିଆରି କରି, ଦେବତାମାନେ ମରୁଷ ମନୁଷ୍ୟ ଦେହକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ସ୍ଵପ୍ନୋ ଵୈ ତନ୍ଦ୍ରୀର୍ନିର୍ଋତିଃ ପାପ୍ମାନୋ ନାମ ଦେଵତାଃ । ଜରା ଖାଲତ୍ଯଂ ପାଲିତ୍ଯଂ ଶରୀରମନୁ ପ୍ରାଵିଶନ୍
ନିଦ୍ରା, ଉଁଘ, ନଶ୍ୱରତା, ଅପବିତ୍ରତା—ଏହିମାନେ ଦେବତାଙ୍କ ନାମ। ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା, ଟାକୁଳା, ଧଳାଚୁଲି ଦେହକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ସ୍ତେଯଂ ଦୁଷ୍କୃତଂ ଵୃଜିନଂ ସତ୍ଯଂ ଯଜ୍ଞୋ ଯଶୋ ବୃହତ୍। ବଲଂ ଚ କ୍ଷତ୍ରମୋଜଶ୍ଚ ଶରୀରମନୁ ପ୍ରାଵିଶନ୍
ଚୋରି, ଦୁଷ୍କୃତ୍ୟ, ପାପ, ସତ୍ୟ, ଯଜ୍ଞ, ବଡ଼ ଯଶ, ଶକ୍ତି, ଶାସନ ଏବଂ ପ୍ରଭାବ ଦେହକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
{୨୩} ଭୂତିଶ୍ଚ ଵା ଅଭୂତିଶ୍ଚ ରାତଯୋଽରାତଯଶ୍ଚ ଯାଃ । କ୍ଷୁଧଶ୍ଚ ସର୍ଵାସ୍ତୃଷ୍ଣାଶ୍ଚ ଶରୀରମନୁ ପ୍ରାଵିଶନ୍
ସମୃଦ୍ଧି ଏବଂ ଅସମୃଦ୍ଧି, ଦାନ ଏବଂ ଅପ୍ରଦାନ, ସମସ୍ତ ଭୋକ ଏବଂ ତ୍ରୁଷ୍ଣା ଦେହକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ନିନ୍ଦାଶ୍ଚ ଵା ଅନିନ୍ଦାଶ୍ଚ ଯଚ୍ଚ ହନ୍ତେତି ନେତି ଚ । ଶରୀରଂ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଦକ୍ଷିଣାଶ୍ରଦ୍ଧା ଚାନୁ ପ୍ରାଵିଶନ୍
ନିନ୍ଦା ଏବଂ ଅନିନ୍ଦା, ଯାହା 'ମାର' କିମ୍ବା 'ମା ମାର'—ଶ୍ରଦ୍ଧା, ଦାନଶୀଳତା ଏବଂ ଅଶ୍ରଦ୍ଧା ଦେହକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ଵିଦ୍ଯାଶ୍ଚ ଵା ଅଵିଦ୍ଯାଶ୍ଚ ଯଚ୍ଚାନ୍ଯଦୁପଦେଶ୍ଯମ୍ । ଶରୀରଂ ବ୍ରହ୍ମ ପ୍ରାଵିଶଦୃଚଃ ସାମାଥୋ ଯଜୁଃ
ଜ୍ଞାନ ଏବଂ ଅଜ୍ଞାନ, ଯାହା ଅନ୍ୟ କିଛି ଶିଖାଯୋଗ୍ୟ, ବେଦ, ଋକ୍, ସାମ, ଯଜୁର୍ ଦେହକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ଆନନ୍ଦା ମୋଦାଃ ପ୍ରମୁଦୋଽଭୀମୋଦମୁଦଶ୍ଚ ଯେ । ହସୋ ନରିଷ୍ଟା ନୃତ୍ତାନି ଶରୀରମନୁ ପ୍ରାଵିଶନ୍
ଆନନ୍ଦ, ମୋଦ, ପ୍ରମୋଦ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆନନ୍ଦ ଏବଂ ଖୁସି; ଗପ, ଅହିଂସା, ନୃତ୍ୟ ଦେହକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ଆଲାପାଶ୍ଚ ପ୍ରଲାପାଶ୍ଚାଭୀଲାପଲପଶ୍ଚ ଯେ । ଶରୀରଂ ସର୍ଵେ ପ୍ରାଵିଶନ୍ନ୍ ଆଯୁଜଃ ପ୍ରଯୁଜୋ ଯୁଜଃ
ଆଳାପ, ପ୍ରଲାପ, ଆକାଂକ୍ଷା ଏବଂ ଅବ୍ୟର୍ଥ କଥା—ଏହି ସମସ୍ତ କଥା, ଯେଉଁମାନେ ଏକତ୍ର କିମ୍ବା ଅଲଗା, ସବୁ ଦେହକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ପ୍ରାଣାପାନୌ ଚକ୍ଷୁଃ ଶ୍ରୋତ୍ରମକ୍ଷିତିଶ୍ଚ କ୍ଷିତିଶ୍ଚ ଯା । ଵ୍ଯାନୋଦାନୌ ଵାଙ୍ମନଃ ଶରୀରେଣ ତ ଈଯନ୍ତେ
ଶ୍ୱାସ-ପ୍ରଶ୍ୱାସ, ଦୃଷ୍ଟି, ଶ୍ରବଣ, ଦୁଇ ପ୍ୃଥିବୀ—ଏହାର ଦୃଢ଼ ଓ ମାଟି, ବାୟୁ, ଉପରକୁ ଯାଉଥିବା ପ୍ରାଣ, କଥା ଓ ମନ—ଏ ସବୁ ଦେହ ସହିତ ଚଳିଥାଏ।
ଆଶିଷଶ୍ଚ ପ୍ରଶିଷଶ୍ଚ ସଂଶିଷୋ ଵିଶିଷଶ୍ଚ ଯାଃ । ଚିତ୍ତାନି ସର୍ଵେ ସଂକଲ୍ପାଃ ଶରୀରମନୁ ପ୍ରାଵିଶନ୍
ଆଶୀର୍ବାଦ, ଆଦେଶ, ଅନୁମତି, ଭିନ୍ନତା, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ଓ ସଙ୍କଳ୍ପ—ଏ ସବୁ ଦେହକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲେ।
ଆସ୍ତେଯୀଶ୍ଚ ଵାସ୍ତେଯୀଶ୍ଚ ତ୍ଵରଣାଃ କୃପଣାଶ୍ଚ ଯାଃ । ଗୁହ୍ଯାଃ ଶୁକ୍ରା ସ୍ଥୂଲା ଅପସ୍ତା ବୀଭତ୍ସାଵସାଦଯନ୍
ଚୋରି କରିବା ଓ ରହିବା ପ୍ରବୃତ୍ତି, ଦ୍ରୁତତା, ଦୁଃଖ, ଗୁପ୍ତ ଜିନିଷ, ପବିତ୍ରତା, ମୋଟା ଦେଖାଯାଉଥିବା, ତ୍ୟାଗ କରାଯାଇଥିବା ଓ ଘୃଣାଜନକ ଜିନିଷ—ଏ ସବୁ ଏଠାରେ ବସିଗଲେ।
ଅସ୍ଥି କୃତ୍ଵା ସମିଧଂ ତଦଷ୍ଟାପୋ ଅସାଦଯନ୍ । ରେତଃ କୃତ୍ଵାଜ୍ଯଂ ଦେଵାଃ ପୁରୁଷମାଵିଶନ୍
ହାଡ଼କୁ ଇଂଧନ ଭାବେ ରଖି, ସେଇ ଆଠଟି ଜଳ ଏଠାରେ ବସିଗଲେ। ବୀର୍ୟକୁ ଘିଅ ଭାବେ ରଖି, ଦେବତାମାନେ ପୁରୁଷ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ଯା ଆପୋ ଯାଶ୍ଚ ଦେଵତା ଯା ଵିରାଡ୍ବ୍ରହ୍ମଣା ସହ । ଶରୀରଂ ବ୍ରହ୍ମ ପ୍ରାଵିଶଚ୍ଛରୀରେଽଧି ପ୍ରଜାପତିଃ
ଯେଉଁ ଜଳ, ଦେବତାମାନେ, ଏବଂ ବିଶ୍ୱର ନିୟମ, ବ୍ରହ୍ମା ସହିତ ଦେହକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ବ୍ରହ୍ମା ଦେହକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ପ୍ରଜାପତି ଦେହ ଉପରେ ଅଧିପତି ହେଲେ।
ସୂର୍ଯଶ୍ଚକ୍ଷୁର୍ଵାତଃ ପ୍ରାଣଂ ପୁରୁଷସ୍ଯ ଵି ଭେଜିରେ । ଅଥାସ୍ଯେତରମାତ୍ମାନଂ ଦେଵାଃ ପ୍ରାଯଚ୍ଛନ୍ନ୍ ଅଗ୍ନଯେ
ସୂର୍ଯ୍ୟ ଚକ୍ଷୁ ହେଲେ, ବାୟୁ ପୁରୁଷର ପ୍ରାଣ ହେଲେ। ତାପରେ ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କର ଅନ୍ୟ ଆତ୍ମାକୁ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଦେଲେ।
ତସ୍ମାଦ୍ଵୈ ଵିଦ୍ଵାନ୍ ପୁରୁଷମିଦଂ ବ୍ରହ୍ମେତି ମନ୍ଯତେ । ସର୍ଵା ହ୍ଯସ୍ମିନ୍ ଦେଵତା ଗାଵୋ ଗୋଷ୍ଠ ଇଵାସତେ
ଏହିକାରଣରୁ ଜ୍ଞାନୀ ଏହି ପୁରୁଷକୁ ବ୍ରହ୍ମା ଭାବେ ମନେ କରନ୍ତି। କାରଣ, ସମସ୍ତ ଦେବତା ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଗାଈମାନେ ଖଟାରେ ରହିଥିବା ପରି ବସିଛନ୍ତି।
ପ୍ରଥମେନ ପ୍ରମାରେଣ ତ୍ରେଧା ଵିଷ୍ଵଙ୍ଵି ଗଚ୍ଛତି । ଅଦ ଏକେନ ଗଚ୍ଛତ୍ଯଦ ଏକେନ ଗଚ୍ଛତୀହୈକେନ ନି ଷେଵତେ
ପ୍ରଥମ ମାପରେ, ଏହା ତିନି ପ୍ରକାରରେ ସମସ୍ତଠାରେ ଚଳିଥାଏ। ଗୋଟିଏ ଦ୍ୱାରା ସେଠାକୁ ଯାଏ, ଅନ୍ୟଟି ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ୟଠାକୁ ଯାଏ, ଏବଂ ଗୋଟିଏ ଏଠାରେ ରହିଯାଏ।
ଅପ୍ସୁ ସ୍ତୀମାସୁ ଵୃଦ୍ଧାସୁ ଶରୀରମନ୍ତରା ହିତମ୍ । ତସ୍ମିଂ ଛଵୋଽଧ୍ଯନ୍ତରା ତସ୍ମାଚ୍ଛଵୋଽଧ୍ଯୁଚ୍ଯତେ
ଜଳରେ, ମାଆମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଇ, ଦେହ ଭିତରେ ରଖାଯାଇଛି। ଏହା ଭିତରେ ଛାୟା ଅଛି, ଏହିକାରଣରୁ ଏହାକୁ 'ଛାୟା' କୁହାଯାଏ।
11.9(୧୧.୧୧) ଯେ ବାହଵୋ ଯା ଇଷଵୋ ଧନ୍ଵନାଂ ଵୀର୍ଯାଣି ଚ । ଅସୀନ୍ ପରଶୂନ୍ ଆଯୁଧଂ ଚିତ୍ତାକୂତଂ ଚ ଯଦ୍ଧୃଦି । ସର୍ଵଂ ତଦର୍ବୁଦେ ତ୍ଵମମିତ୍ରେଭ୍ଯୋ ଦୃଶେ କୁରୂଦାରାଂଶ୍ଚ ପ୍ର ଦର୍ଶଯ
ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ବାହୁ, ବାଣ, ଧନୁଷର ଶକ୍ତି, ତଳୱାର, କୁଟାର, ଅସ୍ତ୍ର, ହୃଦୟର ଇଚ୍ଛା ଓ ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପ—ଏ ସବୁ, ହେ ଅର୍ବୁଦ, ତୁମେ ଧାରଣ କରିଛ। ଏହାମାନେ ଆମ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଦେଖିବା ପାଇଁ ଦେଖାଇଦିଅ, ଶକ୍ତିଶାଳୀମାନେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରକାଶିତ ହେଉନ୍ତୁ।
ଉତ୍ତିଷ୍ଠତ ସଂ ନହ୍ଯଧ୍ଵଂ ମିତ୍ରା ଦେଵଜନା ଯୂଯମ୍ । ସଂଦୃଷ୍ଟା ଗୁପ୍ତା ଵଃ ସନ୍ତୁ ଯା ନୋ ମିତ୍ରାଣ୍ଯର୍ବୁଦେ
ଉଠ, ଏକତ୍ରିତ ହ, ହେ ଦେବସ୍ୱରୂପୀ ମିତ୍ରମାନେ। ଯେଉଁମାନେ ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି ଓ ଲୁଚିଥିବା ମିତ୍ରମାନେ, ସେମାନେ ତୁମର ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ—ଯେଉଁମାନେ ଅର୍ବୁଦରେ ଆମର ମିତ୍ର।
ଉତ୍ତିଷ୍ଠତମା ରଭେତାମାଦାନସଂଦାନାଭ୍ଯାମ୍ । ଅମିତ୍ରାଣାଂ ସେନା ଅଭି ଧତ୍ତମର୍ବୁଦେ
ଉଠ, ଧର, ନେବା ଓ ବାନ୍ଧିବା ଦୁଇଁଥିରେ ଏକତ୍ରିତ ହ। ଅର୍ବୁଦରେ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କର ସେନାକୁ ଧ୍ୱଂସ କର।
ଅର୍ବୁଦିର୍ନାମ ଯୋ ଦେଵ ଈଶାନଶ୍ଚ ନ୍ଯର୍ବୁଦିଃ । ଯାଭ୍ଯାମନ୍ତରିକ୍ଷମାଵୃତମିଯଂ ଚ ପୃଥିଵୀ ମହୀ । ତାଭ୍ଯାମିନ୍ଦ୍ରମେଦିଭ୍ଯାମହଂ ଜିତମନ୍ଵେମି ସେନଯା
ଅର୍ବୁଦ ନାମକ ଦେବତା ଓ ନ୍ୟର୍ବୁଦି ନାମକ ଇଶ୍ୱର, ଏହି ଦୁଇଁଠାରେ ମଧ୍ୟାକାଶ ଓ ଏହି ବଡ଼ ପୃଥିବୀ ଘେରାଯାଇଛି। ଏହି ଦୁଇଁଠା, ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ, ମୁଁ ମୋର ସେନା ନେଇ ବିଜୟ ଅନ୍ୱେଷଣ କରୁଛି।
ଉତ୍ତିଷ୍ଠ ତ୍ଵଂ ଦେଵଜନାର୍ବୁଦେ ସେନଯା ସହ । ଭଞ୍ଜନ୍ନ୍ ଅମିତ୍ରାଣାଂ ସେନାଂ ଭୋଗେଭିଃ ପରି ଵାରଯ
ତୁମେ ଉଠ, ହେ ଦେବସ୍ୱରୂପୀମାନେ, ଅର୍ବୁଦରେ ସେନା ସହିତ। ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କର ସେନାକୁ ଭାଙ୍ଗି, ସମ୍ପଦ ଦ୍ୱାରା ସେମାନେକୁ ଘେରିଦିଅ।