ନମସ୍ତେ ପ୍ରାଣ ପ୍ରାଣତେ ନମୋ ଅସ୍ତ୍ଵପାନତେ । ପରାଚୀନାଯ ତେ ନମଃ ପ୍ରତୀଚୀନାଯ ତେ ନମଃ ସର୍ଵସ୍ମୈ ତ ଇଦଂ ନମଃ
ହେ ପ୍ରାଣ, ତୁମେ ଯେତେବେଳେ ଶ୍ୱାସ ନେଉଛ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର; ଯେତେବେଳେ ଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ୁଛ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ବାହାରୁ ଯିବା ବେଳେ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର, ଭିତରକୁ ଆସିବା ବେଳେ ମଧ୍ୟ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର—ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।
ଯା ତେ ପ୍ରାଣ ପ୍ରିଯା ତନୂର୍ଯୋ ତେ ପ୍ରାଣ ପ୍ରେଯସୀ । ଅଥୋ ଯଦ୍ଭେଷଜଂ ତଵ ତସ୍ଯ ନୋ ଧେହି ଜୀଵସେ
ହେ ପ୍ରାଣ, ତୁମର ଯେଉଁ ରୂପ ସବୁଠାରୁ ପ୍ରିୟ ଓ ଅତି ପ୍ରିୟ, ଏବଂ ତୁମର ଯେଉଁ ଔଷଧ ଅଛି—ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଆମ ପାଇଁ ଜୀବନ ଦେବା ପାଇଁ ଦିଅ।
ପ୍ରାଣଃ ପ୍ରଜା ଅନୁ ଵସ୍ତେ ପିତା ପୁତ୍ରମିଵ ପ୍ରିଯମ୍ । ପ୍ରାଣୋ ହ ସର୍ଵସ୍ଯେଶ୍ଵରୋ ଯଚ୍ଚ ପ୍ରାଣତି ଯଚ୍ଚ ନ
ପ୍ରାଣ ସନ୍ତାନଙ୍କୁ ଏମିତି ଅନୁସରେ, ଯେପରି ଜଣେ ପିତା ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ପୁଅକୁ ଭଲପାଏ। ପ୍ରାଣ ସମସ୍ତଙ୍କ ଠାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ—ଯାହା ଶ୍ୱାସ ନେଉଛି ଓ ନେଉନାହିଁ, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ।
{୧୧} ପ୍ରାଣୋ ମୃତ୍ଯୁଃ ପ୍ରାଣସ୍ତକ୍ମା ପ୍ରାଣଂ ଦେଵା ଉପାସତେ । ପ୍ରାଣୋ ହ ସତ୍ଯଵାଦିନମୁତ୍ତମେ ଲୋକ ଆ ଦଧତ୍
ପ୍ରାଣ ହେଉଛି ମୃତ୍ୟୁ, ପ୍ରାଣ ହେଉଛି ରୋଗ; ଦେବତାମାନେ ପ୍ରାଣଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି। ପ୍ରାଣ ସତ୍ୟ କହୁଥିବାକୁ ଉଚ୍ଚତମ ଲୋକରେ ରଖେ।
ପ୍ରାଣୋ ଵିରାଟ୍ପ୍ରାଣୋ ଦେଷ୍ଟ୍ରୀ ପ୍ରାଣଂ ସର୍ଵ ଉପାସତେ । ପ୍ରାଣୋ ହ ସୂର୍ଯଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରମାଃ ପ୍ରାଣମାହୁଃ ପ୍ରଜାପତିମ୍
ପ୍ରାଣ ହେଉଛି ଶାସକ, ପ୍ରାଣ ହେଉଛି ନେତୃତ୍ୱଦାନ୍ତା; ସମସ୍ତେ ପ୍ରାଣଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି। ପ୍ରାଣକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରମା ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ପ୍ରାଣକୁ ପ୍ରଜାପତି ବୋଲି କୁହନ୍ତି।
ପ୍ରାଣାପାନୌ ଵ୍ରୀହିଯଵାଵନଡ୍ଵାନ୍ ପ୍ରାଣ ଉଚ୍ଯତେ । ଯଵେ ହ ପ୍ରାଣ ଆହିତୋଽପାନୋ ଵ୍ରୀହିରୁଚ୍ଯତେ
ପ୍ରାଣ ଓ ଅପାନକୁ ଧାନ ଓ ଯବ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଯବରେ ପ୍ରାଣ ଅଛି, ଅପାନକୁ ଧାନ ବୋଲାଯାଏ।
ବ୍ରହ୍ମଚାରୀଷ୍ଣଂଶ୍ଚରତି ରୋଦସୀ ଉଭେ ତସ୍ମିନ୍ ଦେଵାଃ ସଂମନସୋ ଭଵନ୍ତି । ସ ଦାଧାର ପୃଥିଵୀଂ ଦିଵଂ ଚ ସ ଆଚାର୍ଯଂ ତପସା ପିପର୍ତି
ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ଏହି ପୃଥିବୀ ଓ ଆକାଶ ଦୁହିଁ ମଧ୍ୟରେ ଚାଲିଥାଏ; ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦେବତାମାନେ ଏକମତ ହୁଅନ୍ତି। ସେ ପୃଥିବୀ ଓ ଦିଗନ୍ତକୁ ଧାରଣ କରେ, ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଗୁରୁଙ୍କୁ ପୋଷଣ କରେ।
ବ୍ରହ୍ମଚାରିଣଂ ପିତରୋ ଦେଵଜନାଃ ପୃଥଗ୍ଦେଵା ଅନୁସଂଯନ୍ତି ସର୍ଵେ । ଗନ୍ଧର୍ଵା ଏନମନ୍ଵାଯନ୍ ତ୍ରଯସ୍ତ୍ରିଂଶତ୍ତ୍ରିଶତାଃ ଷଟ୍ସହସ୍ରାଃ ସର୍ଵାନ୍ତ୍ସ ଦେଵାଂସ୍ତପସା ପିପର୍ତି
ପିତୃମାନେ, ଦେବତାମାନେ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦେବଗଣ ସମସ୍ତେ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀଙ୍କୁ ଅନୁସରନ୍ତି; ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ, ତିରିଶି ଓ ଛଅ ହଜାର ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରନ୍ତି—ସେ ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଦେବତାମାନେକୁ ପୋଷଣ କରେ।
ଆଚାର୍ଯ ଉପନଯମାନୋ ବ୍ରହ୍ମଚାରିଣଂ କୃଣୁତେ ଗର୍ଭମନ୍ତଃ । ତଂ ରାତ୍ରୀସ୍ତିସ୍ର ଉଦରେ ବିଭର୍ତି ତଂ ଜାତଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁମଭିସଂଯନ୍ତି ଦେଵାଃ
ଗୁରୁ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀଙ୍କୁ ଉପନୟନ କରି, ତାଙ୍କୁ ଗର୍ଭରେ ପ୍ରବେଶ କରାନ୍ତି; ତିନି ରାତି ତାଙ୍କୁ ଗର୍ଭରେ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ଜନ୍ମ ହେଲେ ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସନ୍ତି।
ଇଯଂ ସମିତ୍ପୃଥିଵୀ ଦ୍ଯୌର୍ଦ୍ଵିତୀଯୋତାନ୍ତରିକ୍ଷଂ ସମିଧା ପୃଣାତି । ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ସମିଧା ମେଖଲଯା ଶ୍ରମେଣ ଲୋକାଂସ୍ତପସା ପିପର୍ତି
ଏହି ସମିତି ପୃଥିବୀ, ଦ୍ୱିତୀୟଟି ଆକାଶ, ଏବଂ ମଧ୍ୟଖଣ୍ଡ ଇଂଧନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ। ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ସମିତି, ମେଖଳା ଓ ପରିଶ୍ରମ ଦ୍ୱାରା ତପସ୍ୟାରେ ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ପୋଷଣ କରେ।
ପୂର୍ଵୋ ଜାତୋ ବ୍ରହ୍ମଣୋ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ଘର୍ମଂ ଵସାନସ୍ତପସୋଦତିଷ୍ଠତ୍। ତସ୍ମାଜ୍ଜାତଂ ବ୍ରାହ୍ମଣଂ ବ୍ରହ୍ମ ଜ୍ଯେଷ୍ଠଂ ଦେଵାଶ୍ଚ ସର୍ଵେ ଅମୃତେନ ସାକମ୍
ବ୍ରହ୍ମରୁ ପ୍ରଥମେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ, ପବିତ୍ର ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି ତପସ୍ୟା କରି ଉଠେ; ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ବ୍ରାହ୍ମଣ, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଅମୃତ ସହିତ ଜନ୍ମ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ।
ବ୍ରହ୍ମଚାର୍ଯେତି ସମିଧା ସମିଦ୍ଧଃ କାର୍ଷ୍ଣଂ ଵସାନୋ ଦୀକ୍ଷିତୋ ଦୀର୍ଘଶ୍ମଶ୍ରୁଃ । ସ ସଦ୍ଯ ଏତି ପୂର୍ଵସ୍ମାଦୁତ୍ତରଂ ସମୁଦ୍ରଂ ଲୋକାନ୍ତ୍ସଂଗୃଭ୍ଯ ମୁହୁରାଚରିକ୍ରତ୍
ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ, ସମିତି ଜଳାଇ, କଳା ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ଦୀର୍ଘ କେଶ ଓ ଦୀକ୍ଷିତ ଅବସ୍ଥାରେ, ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ପୂର୍ବ ରୁ ପାର ମହାସାଗରକୁ ଯାଏ, ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ଧାରଣ କରେ।
ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ଜନଯନ୍ ବ୍ରହ୍ମାପୋ ଲୋକଂ ପ୍ରଜାପତିଂ ପରମେଷ୍ଠିନଂ ଵିରାଜମ୍ । ଗର୍ଭୋ ଭୂତ୍ଵାମୃତସ୍ଯ ଯୋନାଵିନ୍ଦ୍ରୋ ହ ଭୂତ୍ଵାସୁରାଂସ୍ତତର୍ହ
ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ବ୍ରହ୍ମ, ଜଳ, ଲୋକ, ପ୍ରଜାପତି, ପରମେଶ୍ୱର ଓ ବିରାଟ୍ ସୃଷ୍ଟି କରେ; ଅମୃତର ଗର୍ଭରେ ଗର୍ଭ ହୋଇ, ଇନ୍ଦ୍ର ହୋଇ ଦାନବମାନେକୁ ଜୟ କରେ।
ଆଚାର୍ଯସ୍ତତକ୍ଷ ନଭସୀ ଉଭେ ଇମେ ଉର୍ଵୀ ଗମ୍ଭୀରେ ପୃଥିଵୀଂ ଦିଵଂ ଚ । ତେ ରକ୍ଷତି ତପସା ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ତସ୍ମିନ୍ ଦେଵାଃ ସଂମନସୋ ଭଵନ୍ତି
ଗୁରୁ ଏହି ବିଶାଳ ଓ ଗଭୀର ଆକାଶ ଓ ପୃଥିବୀକୁ ଗଢ଼ିଛନ୍ତି; ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ସେଗୁଡ଼ିକୁ ରକ୍ଷା କରେ; ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦେବତାମାନେ ଏକମତ ହୁଅନ୍ତି।
ଇମାଂ ଭୂମିଂ ପୃଥିଵୀଂ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ଭିକ୍ଷାମା ଜଭାର ପ୍ରଥମୋ ଦିଵଂ ଚ । ତେ କୃତ୍ଵା ସମିଧାଵୁପାସ୍ତେ ତଯୋରାର୍ପିତା ଭୁଵନାନି ଵିଶ୍ଵା
ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ଭିକ୍ଷା ମାଗୁଥିବା ବେଳେ ପ୍ରଥମେ ଏହି ପୃଥିବୀ ଓ ଦିଗନ୍ତକୁ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ; ସେଗୁଡ଼ିକୁ ନେଇ ସମିତି ସହ ପୂଜା କରେ—ସମସ୍ତ ଭୁବନ ସେଥିରେ ଅବସ୍ଥିତ।
ଅର୍ଵାଗନ୍ଯଃ ପରୋ ଅନ୍ଯୋ ଦିଵସ୍ପୃଷ୍ଠାଦ୍ଗୁହା ନିଧୀ ନିହିତୌ ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ଯ । ତୌ ରକ୍ଷତି ତପସା ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ତତ୍କେଵଲଂ କୃଣୁତେ ବ୍ରହ୍ମ ଵିଦ୍ଵାନ୍
ଏକଟି ନିକଟରେ, ଅନ୍ୟଟି ଦୂରରେ, ସେଗୁଡ଼ିକ ଦିଗନ୍ତର ଗୁହାରେ ଲୁଚିଛି—ଏହି ଦୁଇଟି ଧନ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଭିତରେ ରଖାଯାଇଛି; ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ସେମାନେକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ବ୍ରହ୍ମ ଜ୍ଞାନୀ ସେଇ ଏକମାତ୍ରକୁ ନିଜର କରନ୍ତି।
{୧୪} ଅର୍ଵାଗନ୍ଯ ଇତୋ ଅନ୍ଯଃ ପୃଥିଵ୍ଯା ଅଗ୍ନୀ ସମେତୋ ନଭସୀ ଅନ୍ତରେମେ । ତଯୋଃ ଶ୍ରଯନ୍ତେ ରଶ୍ମଯୋଽଧି ଦୃଢାସ୍ତାନ୍ ଆ ତିଷ୍ଠତି ତପସା ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ
ଏଠାରେ ଦୁଇଟି ଅଗ୍ନି ଅଛି—ଏକଟି ଏଠାରୁ ଆସୁଛି, ଅନ୍ୟଟି ପୃଥିବୀରୁ ଆସି ଆକାଶ ମଧ୍ୟରେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଛି। ସେମାନଙ୍କର ଦୃଢ଼ କିରଣଗୁଡ଼ିକ ସେଉଠାରେ ବିଶ୍ରାମ କରେ; ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ସେଇଠାରେ ଦଢ଼ି ରହେ।
ଅଭିକ୍ରନ୍ଦନ୍ ସ୍ତନଯନ୍ନ୍ ଅରୁଣଃ ଶିତିଙ୍ଗୋ ବୃହଚ୍ଛେପୋଽନୁ ଭୂମୌ ଜଭାର । ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ସିଞ୍ଚତି ସାନୌ ରେତଃ ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ତେନ ଜୀଵନ୍ତି ପ୍ରଦିଶଶ୍ଚତସ୍ରଃ
ଗର୍ଜନ କରୁଥିବା, ମେଘ ଭଳି ଗଜ୍ଜନ କରୁଥିବା, ଲାଲ୍ ରଙ୍ଗର, ସ୍ୱେତ ଆଗୁନ ଶିଖା ଓ ଦୀର୍ଘ ଜିହ୍ୱା ସହିତ, ସେ ପୃଥିବୀକୁ ଆପଣ ଦଖଳ କରିଛି। ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ଶିଖରରେ ବୀଜ ଛିଟିଦେଇଥାଏ; ସେଇ ବଳରେ ପୃଥିବୀର ଚାରିଦିଗ ଜୀବନ୍ତ ହୁଏ।
ଅଗ୍ନୌ ସୂର୍ଯେ ଚନ୍ଦ୍ରମସି ମାତରିଶ୍ଵନ୍ ବ୍ରହ୍ମଚାର୍ଯପ୍ସୁ ସମିଧମା ଦଧାତି । ତାସାମର୍ଚୀଂଷି ପୃଥଗଭ୍ରେ ଚରନ୍ତି ତାସାମାଜ୍ଯଂ ପୁରୁଷୋ ଵର୍ଷମାପଃ
ଅଗ୍ନି, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ରମା, ବାୟୁ ଏବଂ ପାଣିରେ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ଅର୍ପଣ କରେ। ସେମାନଙ୍କର ଆଗୁନ ଶିଖା ଅଲଗା ଅଲଗା ଭାବେ ଘୁରୁଛି; ସେଠାରୁ ମଣିଷ ଘିଅ, ବର୍ଷା ଏବଂ ପାଣି ପାଏ।
ଆଚାର୍ଯୋ ମୃତ୍ଯୁର୍ଵରୁଣଃ ସୋମ ଓଷଧଯଃ ପଯଃ । ଜୀମୂତା ଆସନ୍ତ୍ସତ୍ଵାନସ୍ତୈରିଦଂ ସ୍ଵରାଭୃତମ୍
ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ହେଉଛନ୍ତି ମୃତ୍ୟୁ, ବରୁଣ, ସୋମ, ଔଷଧି, ଦୁଧ; ମେଘମାନେ ହେଉଛନ୍ତି ପ୍ରାଣୀ। ଏହି ସବୁ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଆଲୋକରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜଗତ ଅଟୁଟ ରହିଛି।
ଅମା ଘୃତଂ କୃଣୁତେ କେଵଲମାଚାର୍ଯୋ ଭୂତ୍ଵା ଵରୁଣଃ ଯଦ୍ଯଦୈଚ୍ଛତ୍ପ୍ରଜାପତୌ। ତଦ୍ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ପ୍ରାଯଚ୍ଛତ୍ସ୍ଵାନ୍ ମିତ୍ରୋ ଅଧ୍ଯାତ୍ମନଃ
ଘରେ ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ଶୁଦ୍ଧ ଘିଅ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରନ୍ତି; ବରୁଣ ଭାବେ, ସେ ଯାହା ଚାହାଁଥିଲେ, ସେଇ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ, ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ତାଙ୍କର ମିତ୍ର ଭାବେ, ନିଜ ପାଇଁ ଅର୍ପଣ କରିଥିଲେ।
ଆଚାର୍ଯୋ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ପ୍ରଜାପତିଃ । ପ୍ରଜାପତିର୍ଵି ରାଜତି ଵିରାଡିନ୍ଦ୍ରୋଽଭଵଦ୍ଵଶୀ
ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ହେଉଛନ୍ତି ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ; ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ହେଉଛନ୍ତି ପ୍ରଜାପତି। ପ୍ରଜାପତି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଅନ୍ତି; ସ୍ୱାମୀ ଇନ୍ଦ୍ର ହୋଇଥିଲେ।
ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯେଣ ତପସା ରାଜା ରାଷ୍ଟ୍ରଂ ଵି ରକ୍ଷତି । ଆଚାର୍ଯୋ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯେଣ ବ୍ରହ୍ମଚାରିଣମିଚ୍ଛତେ
ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟା ଓ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ରାଜା ତାଙ୍କର ରାଜ୍ୟକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି। ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ବ୍ରହ୍ମଚାରୀଙ୍କୁ ଚାହାନ୍ତି।
ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯେଣ କନ୍ଯା ଯୁଵାନଂ ଵିନ୍ଦତେ ପତିମ୍ । ଅନଡ୍ଵାନ୍ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯେଣାଶ୍ଵୋ ଘାସଂ ଜିଗୀଷତି
ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଏକ କନ୍ୟା ଯୁବକ ସ୍ୱାମୀ ପାଏ। ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ବଳଦ ଘାସ ଚାହେ, ଘୋଡ଼ା ମଧ୍ୟ ତାହା ଚାହେ।
ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯେଣ ତପସା ଦେଵା ମୃତ୍ଯୁମପାଘ୍ନତ । ଇନ୍ଦ୍ରୋ ହ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯେଣ ଦେଵେଭ୍ଯଃ ସ୍ଵରାଭରତ୍
ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟା ଓ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଦେବତାମାନେ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଦୂର କରିଥିଲେ। ନିଶ୍ଚୟ, ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଇନ୍ଦ୍ର ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ ଆଲୋକମୟ ଜଗତ ଆଣିଥିଲେ।
ଓଷଧଯୋ ଭୂତଭଵ୍ଯମହୋରାତ୍ରେ ଵନସ୍ପତିଃ । ସଂଵତ୍ସରଃ ସହ ଋତୁଭିସ୍ତେ ଜାତା ବ୍ରହ୍ମଚାରିଣଃ
ଔଷଧି, ଯାହା ହୋଇଛି ଓ ଯାହା ହେବ, ଦିନ ଓ ରାତି, ବୃକ୍ଷ, ବର୍ଷ ଓ ଋତୁମାନେ—ଏସବୁ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ।
{୧୫} ପାର୍ଥିଵା ଦିଵ୍ଯାଃ ପଶଵ ଆରଣ୍ଯା ଗ୍ରାମ୍ଯାଶ୍ଚ ଯେ । ଅପକ୍ଷାଃ ପକ୍ଷିଣଶ୍ଚ ଯେ ତେ ଜାତା ବ୍ରହ୍ମଚାରିଣଃ
ପୃଥିବୀ ଓ ଦିବ୍ୟ ପଶୁ, ଜଙ୍ଗଲ ଓ ଘରୋଇ, ଯେମାନେ ପଙ୍ଖ ବିନା ଓ ପଙ୍ଖ ସହିତ—ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି।
ପୃଥକ୍ସର୍ଵେ ପ୍ରାଜାପତ୍ଯାଃ ପ୍ରାଣାନ୍ ଆତ୍ମସୁ ବିଭ୍ରତି । ତାନ୍ତ୍ସର୍ଵାନ୍ ବ୍ରହ୍ମ ରକ୍ଷତି ବ୍ରହ୍ମଚାରିଣ୍ଯାଭୃତମ୍
ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାପତିର ପ୍ରାଣୀମାନେ ଅଲଗା ଅଲଗା ଭାବେ ନିଜ ଶରୀରରେ ପ୍ରାଣ ଧାରଣ କରନ୍ତି। ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ଦ୍ୱାରା ପୂରିତ ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବ୍ରହ୍ମା ରକ୍ଷା କରନ୍ତି।
ଦେଵାନାମେତତ୍ପରିଷୂତମନଭ୍ଯାରୂଢଂ ଚରତି ରୋଚମାନମ୍ । ତସ୍ମାଜ୍ଜାତଂ ବ୍ରାହ୍ମଣଂ ବ୍ରହ୍ମ ଜ୍ଯେଷ୍ଠଂ ଦେଵାଶ୍ଚ ସର୍ଵେ ଅମୃତେନ ସାକମ୍
ଏହା ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ, ଅପ୍ରାପ୍ୟ ଭାବରେ ଚଳିତ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ। ଏହାରୁ ଦେବତାମାନେ ଓ ସମସ୍ତ ଅମୃତ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି; ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ବ୍ରହ୍ମା ସବୁଠାରୁ ପୁରୁଣା।
ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ବ୍ରହ୍ମ ଭ୍ରାଜଦ୍ବିଭର୍ତି ତସ୍ମିନ୍ ଦେଵା ଅଧି ଵିଶ୍ଵେ ସମୋତାଃ । ପ୍ରାଣାପାନୌ ଜନଯନ୍ନ୍ ଆଦ୍ଵ୍ଯାନଂ ଵାଚଂ ମନୋ ହୃଦଯଂ ବ୍ରହ୍ମ ମେଧାମ୍
ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ବ୍ରହ୍ମାକୁ ବହନ କରେ; ସେଠି ସମସ୍ତ ଦେବତା ଏକତ୍ରିତ। ସେ ପ୍ରାଣ, ଅପାନ, ବ୍ୟାନ, ବାକ୍, ମନ, ହୃଦୟ, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ବୁଦ୍ଧି ଉତ୍ପନ୍ନ କରେ।