ଅଭୀଵୃତା ହିରଣ୍ଯେନ ଯଦତିଷ୍ଠ ଋତାଵରି । ଅଶ୍ଵଃ ସମୁଦ୍ରୋ ଭୂତ୍ଵାଧ୍ଯସ୍କନ୍ଦଦ୍ଵଶେ ତ୍ଵା
ସୁନାରେ ଢକା ଥିବାବେଳେ, ଋତୁର ପାଖରେ ଦାଉଥିଲେ, ଘୋଡା ସମୁଦ୍ର ହେଇ ଗୋମାତା ଉପରେ ଚଡ଼ିଲା।
ତଦ୍ଭଦ୍ରାଃ ସମଗଚ୍ଛନ୍ତ ଵଶା ଦେଷ୍ଟ୍ର୍ଯଥୋ ସ୍ଵଧା । ଅଥର୍ଵା ଯତ୍ର ଦୀକ୍ଷିତୋ ବର୍ହିଷ୍ଯାସ୍ତ ହିରଣ୍ଯଯେ
ତେବେ ଭଲ ଲୋକମାନେ ଏକସାଥି ହେଲେ—ଗୋମାତା, ଦାତା ଏବଂ ସ୍ୱଧା; ଯେଉଁଠାରେ ଅଥର୍ବା ଦୀକ୍ଷିତ ହୋଇ ସୁନା ଗାସରେ ବସିଥିଲେ।
ଵଶା ମାତା ରାଜନ୍ଯସ୍ଯ ଵଶା ମାତା ସ୍ଵଧେ ତଵ । ଵଶାଯା ଯଜ୍ଞ ଆଯୁଧଂ ତତଶ୍ଚିତ୍ତମଜାଯତ
ଗୋମାତା ରାଜାର ମା, ଗୋମାତା ସ୍ୱଧାର ମା; ଗୋମାତାରୁ ଯଜ୍ଞର ଉପକରଣ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଏବଂ ତା'ରୁ ଚିତ୍ତ ଜନ୍ମ ନେଲା।
ଊର୍ଧ୍ଵୋ ବିନ୍ଦୁରୁଦଚରଦ୍ବ୍ରହ୍ମଣଃ କକୁଦାଦଧି । ତତସ୍ତ୍ଵଂ ଜଜ୍ଞିଷେ ଵଶେ ତତୋ ହୋତାଜାଯତ
ଉପରକୁ ଯାଉଥିବା ବିନ୍ଦୁ ବ୍ରହ୍ମାର ଶିର ଉପରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା; ସେଠାରୁ ତୁମେ ଜନ୍ମ ନେଲା, ଗୋମାତା, ସେଠାରୁ ହୋତା ଜନ୍ମ ନେଲା।
ଆସ୍ନସ୍ତେ ଗାଥା ଅଭଵନ୍ନ୍ ଉଷ୍ଣିହାଭ୍ଯୋ ବଲଂ ଵଶେ । ପାଜସ୍ଯାଜ୍ଜଜ୍ଞେ ଯଜ୍ଞ ସ୍ତନେଭ୍ଯୋ ରଶ୍ମଯସ୍ତଵ
ତୁମ ପାଇଁ ଗୀତ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଉଷ୍ଣିହ୍ ଶ୍ଲୋକରୁ ଶକ୍ତି ତୁମର ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ଆସିଲା। ପାଜସାର ଅଂଶୁରୁ ଯଜ୍ଞ ଜନ୍ମ ନେଲା, ତୁମର ଅଂଶୁରୁ କିରଣ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।
{୩୪} ଈର୍ମାଭ୍ଯାମଯନଂ ଜାତଂ ସକ୍ଥିଭ୍ଯାଂ ଚ ଵଶେ ତଵ । ଆନ୍ତ୍ରେଭ୍ଯୋ ଜଜ୍ଞିରେ ଅତ୍ରା ଉଦରାଦଧି ଵୀରୁଧଃ
ତୁମର ଜଘାରୁ ଚଳନ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ତୁମର କଟିରୁ ଶକ୍ତି ଆସିଲା। ତୁମ ଅନ୍ତ୍ରରୁ ଅତ୍ରି ଜନ୍ମ ନେଲା, ତୁମ ଉଦରରୁ ଉଦ୍ଭିଦ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।
ଯଦୁଦରଂ ଵରୁଣସ୍ଯାନୁପ୍ରାଵିଶଥା ଵଶେ । ତତସ୍ତ୍ଵା ବ୍ରହ୍ମୋଦହ୍ଵଯତ୍ସ ହି ନେତ୍ରମଵେତ୍ତଵ
ତୁମେ ଭାରୁଣଙ୍କର ଉଦରକୁ ତୁମ ଶକ୍ତିରେ ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲେ, ତେବେ ବ୍ରହ୍ମା ତୁମକୁ ଡାକିଲେ, କାରଣ ସେ ତୁମର ଚକ୍ଷୁକୁ ଜାଣିଥିଲେ।
ସର୍ଵେ ଗର୍ଭାଦଵେପନ୍ତ ଜାଯମାନାଦସୂସ୍ଵଃ । ସସୂଵ ହି ତାମାହୁ ଵଶେତି ବ୍ରହ୍ମଭିଃ କୢପ୍ତଃ ସ ହ୍ଯସ୍ଯା ବନ୍ଧୁଃ
ଗର୍ଭରେ ସମସ୍ତେ କମ୍ପି ଉଠିଲେ, ଜନ୍ମ ନେଉଥିବା ଓ ଜନ୍ମ ଦେଉଥିବା ଉଭୟରୁ। ସେ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ତାକୁ 'ବଶା' ଭାବେ ଡାକିଲେ, କାରଣ ସେ ତାଙ୍କର ନିକଟତମ।
ଯୁଧ ଏକଃ ସଂ ସୃଜତି ଯୋ ଅସ୍ଯା ଏକ ଇଦ୍ଵଶୀ । ତରାଂସି ଯଜ୍ଞା ଅଭଵନ୍ ତରସାଂ ଚକ୍ଷୁରଭଵଦ୍ଵଶା
ଯୁଦ୍ଧରେ ଏକମାତ୍ର ସେ ଉତ୍ପନ୍ନ କରେ, ଏଠାରେ ଏକମାତ୍ର ସେ ନିୟନ୍ତା। ଯଜ୍ଞମାନେ ତାଙ୍କର ତାରା ହେଲେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟି 'ବଶା' ହେଲା।
ଵଶା ଯଜ୍ଞଂ ପ୍ରତ୍ଯଗୃହ୍ଣାଦ୍ଵଶା ସୂର୍ଯମଧାରଯତ୍। ଵଶାଯାମନ୍ତରଵିଶଦୋଦନୋ ବ୍ରହ୍ମଣା ସହ
ବଶା ଯଜ୍ଞକୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ, ବଶା ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଧାରଣ କଲେ। ବଶାର ଭିତରେ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସହିତ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଅନ୍ନ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲା।
ଵଶାମେଵାମୃତମାହୁର୍ଵଶାଂ ମୃତ୍ଯୁମୁପାସତେ । ଵଶେଦଂ ସର୍ଵମଭଵଦ୍ଦେଵା ମନୁଷ୍ଯା ଅସୁରାଃ ପିତର ଋଷଯଃ
ଲୋକେ ବଶାକୁ ଅମୃତ ଭାବେ ଡାକନ୍ତି, ବଶାକୁ ମୃତ୍ୟୁ ଭାବେ ପୂଜନ୍ତି। ଦେବତା, ମନୁଷ୍ୟ, ଅସୁର, ପିତୃ, ଋଷି—ସମସ୍ତ ଏହି ବଶା ହେଲା।
ଯ ଏଵଂ ଵିଦ୍ଯାତ୍ସ ଵଶାଂ ପ୍ରତି ଗୃହ୍ଣୀଯାତ୍। ତଥା ହି ଯଜ୍ଞଃ ସର୍ଵପାଦ୍ଦୁହେ ଦାତ୍ରେଽନପସ୍ଫୁରନ୍
ଯିଏ ଏଭଳି ଜାଣିଛି, ସେ ବଶାକୁ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ। ଏଭଳି ଯଜ୍ଞ ଦାତାକୁ ସମସ୍ତ ଫଳ ଦେଇଥାଏ, ଅବିଫଳ।
ତିସ୍ରୋ ଜିହ୍ଵା ଵରୁଣସ୍ଯାନ୍ତର୍ଦୀଦ୍ଯତ୍ଯାସନି । ତାସାଂ ଯା ମଧ୍ଯେ ରାଜତି ସା ଵଶା ଦୁଷ୍ପ୍ରତିଗ୍ରହା
ଭାରୁଣଙ୍କର ତିନିଟି ଜିହ୍ବା ଭିତରେ ଜ୍ୱଳି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଉଛି। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁଟି ମଧ୍ୟରେ ରାଜ କରେ, ସେ 'ବଶା', ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ ଅତି କଷ୍ଟ।
ଚତୁର୍ଧା ରେତୋ ଅଭଵଦ୍ଵଶାଯାଃ । ଆପସ୍ତୁରୀଯମମୃତଂ ତୁରୀଯଂ ଯଜ୍ଞସ୍ତୁରୀଯଂ ପଶଵସ୍ତୁରୀଯମ୍
ବଶାର ବୀଜ ଚାରି ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ ହେଲା: ଜଳ, ଚତୁର୍ଥ ଅମୃତ, ଚତୁର୍ଥ ଯଜ୍ଞ, ଚତୁର୍ଥ ପଶୁ।
ଵଶା ଦ୍ଯୌର୍ଵଶା ପୃଥିଵୀ ଵଶା ଵିଷ୍ଣୁଃ ପ୍ରଜାପତିଃ । ଵଶାଯା ଦୁଗ୍ଧମପିବନ୍ତ୍ସାଧ୍ଯା ଵସଵଶ୍ଚ ଯେ
ବଶା ଦିବ, ବଶା ପୃଥିବୀ, ବଶା ବିଷ୍ଣୁ, ପ୍ରଜାପତି। ସାଧ୍ୟ ଓ ବସୁମାନେ ବଶାର ଦୁଧ ପିଇଥିଲେ।
ଵଶାଯା ଦୁଗ୍ଧଂ ପୀତ୍ଵା ସାଧ୍ଯା ଵସଵଶ୍ଚ ଯେ । ତେ ଵୈ ବ୍ରଧ୍ନସ୍ଯ ଵିଷ୍ଟପି ପଯୋ ଅସ୍ଯା ଉପାସତେ
ବଶାର ଦୁଧ ପିଇ ଥିବା ସାଧ୍ୟ ଓ ବସୁମାନେ ବ୍ରଧ୍ନାଙ୍କ ଗୃହର ଦୁଧକୁ ପୂଜନ୍ତି।
ସୋମମେନାମେକେ ଦୁହ୍ରେ ଘୃତମେକ ଉପାସତେ । ଯ ଏଵଂ ଵିଦୁଷେ ଵଶାଂ ଦଦୁସ୍ତେ ଗତାସ୍ତ୍ରିଦିଵଂ ଦିଵଃ
କେହି ବଶାରୁ ସୋମ ଦୁହନ୍ତି, କେହି ଘୃତକୁ ପୂଜନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ବଶାକୁ ଜ୍ଞାନୀକୁ ଦେଇଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ତୃତୀୟ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।
ବ୍ରାହ୍ମଣେଭ୍ଯୋ ଵଶାଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ସର୍ଵାଂଲ୍ଲୋକାନ୍ତ୍ସମଶ୍ନୁତେ । ଋତଂ ହ୍ଯସ୍ଯାମାର୍ପିତମପି ବ୍ରହ୍ମାଥୋ ତପଃ
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବଶାକୁ ଦେଇ ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ତାଙ୍କରେ ନିଷ୍ଠା ରହିଛି, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ତପସ୍ୟା ମଧ୍ୟ ଅଛି।
ଵଶାଂ ଦେଵା ଉପ ଜୀଵନ୍ତି ଵଶାଂ ମନୁଷ୍ଯା ଉତ । ଵଶେଦଂ ସର୍ଵମଭଵଦ୍ଯାଵତ୍ସୂର୍ଯୋ ଵିପଶ୍ଯତି
ଦେବତାମାନେ ବଶା ଉପରେ ଜୀବନ୍ତି, ମନୁଷ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ। ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦେଖିଥିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତ ଏହି ବଶା ହେଲା।
ଅଗ୍ନେ ଜାଯସ୍ଵାଦିତିର୍ନାଥିତେଯଂ ବ୍ରହ୍ମୌଦନଂ ପଚତି ପୁତ୍ରକାମା । ସପ୍ତଋଷଯୋ ଭୂତକୃତସ୍ତେ ତ୍ଵା ମନ୍ଥନ୍ତୁ ପ୍ରଜଯା ସହେହ
ଅଗ୍ନି, ତୁମେ ଜନ୍ମ ନିଅ। ଅଦିତି ତୁମର ରକ୍ଷକ। ସେ ପୁତ୍ର ଚାହିଁଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ବ୍ରହ୍ମାଉଦନ ପାକୁଛି। ସପ୍ତ ଋଷି, ଭୂତ ଉତ୍ପାଦକ, ଏଠାରେ ପ୍ରଜା ସହିତ ତୁମକୁ ମଥନ କରନ୍ତି।
କୃଣୁତ ଧୂମଂ ଵୃଷଣଃ ସଖାଯୋଽଦ୍ରୋଘାଵିତା ଵାଚମଚ୍ଛ । ଅଯମଗ୍ନିଃ ପୃତନାଷାଟ୍ସୁଵୀରୋ ଯେନ ଦେଵା ଅସହନ୍ତ ଦସ୍ଯୂନ୍
ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମିତ୍ରମାନେ ଧୂଆଁ କରନ୍ତୁ, ଅସତ୍ୟ ଛାଡି ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରେ କଥା କରନ୍ତୁ। ଏହି ଅଗ୍ନି ସେନା ନାଶ କରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟବନ୍ତ, ଦେବତାମାନେ ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଦାସ୍ୟୁମାନେ ଉପରେ ଜୟ ପାଇଥିଲେ।
ଅଗ୍ନେଽଜନିଷ୍ଠା ମହତେ ଵୀର୍ଯାଯ ବ୍ରହ୍ମୌଦନାଯ ପକ୍ତଵେ ଜାତଵେଦଃ । ସପ୍ତଋଷଯୋ ଭୂତକୃତସ୍ତେ ତ୍ଵାଜୀଜନନ୍ନ୍ ଅସ୍ଯୈ ରଯିଂ ସର୍ଵଵୀରଂ ନି ଯଚ୍ଛ
ଅଗ୍ନି, ତୁମେ ବଡ ଶକ୍ତି ପାଇଁ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ବ୍ରହ୍ମାଉଦନ ପାକୁଥିବା ପାଇଁ, ଜନ୍ମ ଜାଣିଥିବା। ସପ୍ତ ଋଷି, ଭୂତ ଉତ୍ପାଦକ, ତୁମକୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ, ଏହି ଜନନୀକୁ ସମସ୍ତ ଶୂରବଳୀ ଧନ ଦେଇ ନିବାସ କର।
ସମିଦ୍ଧୋ ଅଗ୍ନେ ସମିଧା ସମିଧ୍ଯସ୍ଵ ଵିଦ୍ଵାନ୍ ଦେଵାନ୍ ଯଜ୍ଞିଯାମେହ ଵକ୍ଷଃ । ତେଭ୍ଯୋ ହଵିଃ ଶ୍ରପଯଂ ଜାତଵେଦ ଉତ୍ତମଂ ନାକମଧି ରୋହଯେମମ୍
ଅଗ୍ନି, ତୁମେ ଜଳାଇ ହେବା, ଜଳାଇ ହେବା, ଜଣା, ପୂଜାଯୋଗ୍ୟ ଦେବତାମାନେକୁ ଏଠାରେ ଆଣ। ସେମାନେ ପାଇଁ ହବି ଦେଉ, ଜାତବେଦା, ଏହି ଜନକୁ ଉଚ୍ଚତମ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଉଠାଇ ଦେ।
ତ୍ରେଧା ଭାଗୋ ନିହିତୋ ଯଃ ପୁରା ଵୋ ଦେଵାନାଂ ପିତୄଣାଂ ମର୍ତ୍ଯାନାମ୍ । ଅଂଶାଂ ଜାନୀଧ୍ଵଂ ଵି ଭଜାମି ତାନ୍ ଵୋ ଯୋ ଦେଵାନାଂ ସ ଇମାଂ ପାରଯାତି
ପୂର୍ବରୁ ଦେବତା, ପିତୃ, ଏବଂ ମାନବମାନେ ପାଇଁ ତିନିଭାଗ ଅଂଶ ଦିଆଯାଇଥିଲା। ସେଠି ଅଂଶଗୁଡିକୁ ଜଣା, ମୁଁ ସେମାନେ ପାଇଁ ବଣ୍ଟନ କରୁଛି। ଦେବତାମାନଙ୍କ ଅଂଶ ଯିଏ, ସେ ଏହି ଦେଉ।
ଅଗ୍ନେ ସହସ୍ଵାନ୍ ଅଭିଭୂରଭୀଦସି ନୀଚୋ ନ୍ଯୁବ୍ଜ ଦ୍ଵିଷତଃ ସପତ୍ନାନ୍ । ଇଯଂ ମାତ୍ରା ମୀଯମାନା ମିତା ଚ ସଜାତାଂସ୍ତେ ବଲିହୃତଃ କୃଣୋତୁ
ଅଗ୍ନି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ବିଜୟୀ ଏବଂ ଜୟକର, ଶତ୍ରୁ ଏବଂ ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦୀମାନେକୁ ନମ୍ର କର, ଦମନ କର, ନିମ୍ନ କର। ଏହି ମାପ, ଏହି ସୀମା, ଏବଂ ସମାନ ପ୍ରକୃତିର ଲୋକମାନେ, ବଳି ନେବାମାନେକୁ ଅଶକ୍ତ କର।
ସାକଂ ସଜାତୈଃ ପଯସା ସହୈଧ୍ଯୁଦୁବ୍ଜୈନାଂ ମହତେ ଵୀର୍ଯାଯ । ଊର୍ଧ୍ଵୋ ନାକସ୍ଯାଧି ରୋହ ଵିଷ୍ଟପଂ ସ୍ଵର୍ଗୋ ଲୋକ ଇତି ଯଂ ଵଦନ୍ତି
ସମାନ ପ୍ରକୃତିର ସହିତ, ପୋଷଣ ସହିତ, ବଡ ଶକ୍ତି ପାଇଁ ଏକତ୍ର ହେଉ। ଉପରକୁ ଉଠି, ଉଚ୍ଚତମ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଉ, ଯାହାକୁ ସ୍ୱର୍ଗ ଲୋକ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଇଯଂ ମହୀ ପ୍ରତି ଗୃହ୍ଣାତୁ ଚର୍ମ ପୃଥିଵୀ ଦେଵୀ ସୁମନସ୍ଯମାନା । ଅଥ ଗଚ୍ଛେମ ସୁକୃତସ୍ଯ ଲୋକମ୍
ଏହି ବଡ ପୃଥିବୀ, ଦେବୀ, ଉତ୍ତମ ଭାବରେ ଚର୍ମକୁ ଗ୍ରହଣ କରୁ। ତାପରେ, ଆମେ ଉତ୍ତମ କର୍ମର ଲୋକକୁ ପହଞ୍ଚିବା।
ଏତୌ ଗ୍ରାଵାଣୌ ସଯୁଜା ଯୁଙ୍ଧି ଚର୍ମଣି ନିର୍ବିନ୍ଧ୍ଯଂଶୂନ୍ ଯଜମାନାଯ ସାଧୁ । ଅଵଘ୍ନତୀ ନି ଜହି ଯ ଇମାଂ ପୃତନ୍ଯଵ ଊର୍ଧ୍ଵଂ ପ୍ରଜାମୁଦ୍ଭରନ୍ତ୍ଯୁଦୂହ
ଏହି ଦୁଇଟି ପାଥରକୁ ଚର୍ମ ପାଇଁ ଏକତ୍ର କର, ଯଜ୍ମାନ ପାଇଁ ତାନାଗୁଡିକୁ ଫୁଟାଇ ଦେ। ଯେମାନେ ବିରୋଧ କରନ୍ତି, ଉପରକୁ ସନ୍ତାନକୁ ଉଠାନ୍ତି, ସେମାନେକୁ ନିମ୍ନ କର, ଦୂର କର।
ଗୃହାଣ ଗ୍ରାଵାଣୌ ସକୃତୌ ଵୀର ହସ୍ତ ଆ ତେ ଦେଵା ଯଜ୍ଞିଯା ଯଜ୍ଞମଗୁଃ । ତ୍ରଯୋ ଵରା ଯତମାଂସ୍ତ୍ଵଂ ଵୃଣୀଷେ ତାସ୍ତେ ସମୃଦ୍ଧୀରିହ ରାଧଯାମି
ବୀର ହସ୍ତରେ ଦୁଇଟି ପାଥର ନେଉ। ଦେବତାମାନେ ତୁମ ପାଇଁ ଯଜ୍ଞ ଲାଗିଛନ୍ତି, ପୂଜାଯୋଗ୍ୟ। ତୁମେ ତିନିଟି ଆଶୀର୍ବାଦ ଚୟନ କର, ମୁଁ ସେଗୁଡିକୁ ଏଠାରେ ପୂରଣ କରିବି।
{୧} ଇଯଂ ତେ ଧୀତିରିଦମୁ ତେ ଜନିତ୍ରଂ ଗୃହ୍ଣାତୁ ତ୍ଵାମଦିତିଃ ଶୂରପୁତ୍ରା । ପରା ପୁନୀହି ଯ ଇମାଂ ପୃତନ୍ଯଵୋଽସ୍ଯୈ ରଯିଂ ସର୍ଵଵୀରଂ ନି ଯଚ୍ଛ
ଏହା ତୁମ ଚିନ୍ତା, ଏହା ତୁମ ଉତ୍ପତ୍ତି। ଅଦିତି, ଶୂରପୁତ୍ରୀ, ତୁମକୁ ଗ୍ରହଣ କରୁ। ଯେମାନେ ବିରୋଧ କରନ୍ତି, ସେମାନେକୁ ପରିଶୁଦ୍ଧ କର, ତାଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ବୀର ସହିତ ଧନ ଦେ।