ଯେଭିର୍ଵାତ ଇଷିତଃ ପ୍ରଵାତି ଯେ ଦଦନ୍ତେ ପଞ୍ଚ ଦିଶଃ ସଧ୍ରୀଚୀଃ । ଯ ଆହୁତିମତ୍ଯମନ୍ଯନ୍ତ ଦେଵା ଅପାଂ ନେତାରଃ କତମେ ତ ଆସନ୍
ଯେଉଁମାନେ ବାୟୁକୁ ଚଳାଇଥାନ୍ତି, ପଞ୍ଚ ଦିଗକୁ ଏକସାଥି ଦେଇଥାନ୍ତି; ଯେଉଁମାନେ ଆହୁତି ଅଛି ଭାବି, ଦେବତା ଓ ଜଳର ନେତା ଭାବରେ ଅଛନ୍ତି—ସେମାନେ କିଏ?
ଇମାମେଷାଂ ପୃଥିଵୀଂ ଵସ୍ତ ଏକୋଽନ୍ତରିକ୍ଷଂ ପର୍ଯେକୋ ବଭୂଵ । ଦିଵମେଷାଂ ଦଦତେ ଯୋ ଵିଧର୍ତା ଵିଶ୍ଵା ଆଶାଃ ପ୍ରତି ରକ୍ଷନ୍ତ୍ଯେକେ
ଏମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ଏକ ଭୂମିରେ ବସିଛି, ଏକ ଆକାଶରେ ଘୁଞ୍ଚିଛି; ଏକ ଦିଆଁ ଦେଇଛି, ଯିଏ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିଛି; ଅନ୍ୟମାନେ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି।
ଯୋ ଵିଦ୍ଯାତ୍ସୂତ୍ରଂ ଵିତତଂ ଯସ୍ମିନ୍ନ୍ ଓତାଃ ପ୍ରଜା ଇମାଃ । ସୂତ୍ରଂ ସୂତ୍ରସ୍ଯ ଯୋ ଵିଦ୍ଯାଦ୍ସ ଵିଦ୍ଯାଦ୍ବ୍ରାହ୍ମଣଂ ମହତ୍
ଯିଏ ଏହି ଏକ ତନ୍ତୁକୁ ଜାଣିଛି, ଯାହାରେ ଏହି ପ୍ରଜାମାନେ ଗାଁଥାଯାଇଛି; ତନ୍ତୁର ତନ୍ତୁକୁ ଯିଏ ଜାଣିଛି, ସେ ମହା ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ଜାଣିଛି।
ଵେଦାହଂ ସୂତ୍ରଂ ଵିତତଂ ଯସ୍ମିନ୍ନ୍ ଓତାଃ ପ୍ରଜା ଇମାଃ । ସୂତ୍ରଂ ସୂତ୍ରସ୍ଯାହଂ ଵେଦାଥୋ ଯଦ୍ବ୍ରାହ୍ମଣଂ ମହଦ୍
ମୁଁ ଏହି ଏକ ତନ୍ତୁକୁ ଜାଣିଛି, ଯାହାରେ ଏହି ପ୍ରଜାମାନେ ଗାଁଥାଯାଇଛି; ମୁଁ ତନ୍ତୁର ତନ୍ତୁକୁ ଜାଣିଛି, ଏହିପରି ମହା ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ଜାଣିଛି।
ଯଦନ୍ତରା ଦ୍ଯାଵାପୃଥିଵୀ ଅଗ୍ନିରୈତ୍ପ୍ରଦହନ୍ ଵିଶ୍ଵଦାଵ୍ଯଃ । ଯତ୍ରାତିଷ୍ଠନ୍ନ୍ ଏକପତ୍ନୀଃ ପରସ୍ତାତ୍କ୍ଵେଵାସୀନ୍ ମାତରିଶ୍ଵା ତଦାନୀମ୍
ଉପରେ ଦିଆଁ ଓ ଭୂମି ମଧ୍ୟରେ ଅଗ୍ନି ଜଳି, ସମସ୍ତ ଜଳିବା ଦ୍ରବ୍ୟକୁ ଜଳାଏ; ଯେଉଁଠି ସେ ଏକ ପତ୍ନୀ ସହିତ ଦଢ଼ି, ତାହା ପରେ—ମାତରିଶ୍ୱା କେଉଁଠି ଥିଲେ?
ଅପ୍ସ୍ଵାସୀନ୍ ମାତରିଶ୍ଵା ପ୍ରଵିଷ୍ଟଃ ପ୍ରଵିଷ୍ଟା ଦେଵାଃ ସଲିଲାନ୍ଯାସନ୍॥ ବୃହନ୍ ହ ତସ୍ଥୌ ରଜସୋ ଵିମାନଃ ପଵମାନୋ ହରିତ ଆ ଵିଵେଶ
ମାତରିଶ୍ୱା ଜଳରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ଦେବତାମାନେ ଜଳରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ବଡ଼ ଜଣେ ଧୂଳିର ମାପ ହେଇ ଦଢ଼ି, ପବିତ୍ରକର୍ତ୍ତା ହରିତରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ଉତ୍ତରେଣେଵ ଗଯତ୍ରୀମମୃତେଽଧି ଵି ଚକ୍ରମେ । ସାମ୍ନା ଯେ ସାମ ସଂଵିଦୁରଜସ୍ତଦ୍ଦଦୃଶେ କ୍ଵ
ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ଅମୃତ ଗାୟତ୍ରୀ ଉପରେ ସେ ଚାଲିଗଲେ; ସାମ୍ନା ଦ୍ୱାରା ସାମ୍ନାକୁ ଜାଣିଥିବାମାନେ ସେ ଦିଗକୁ ଦେଖିଲେ—କେଉଁଠି?
ନିଵେଶନଃ ସଂଗମନୋ ଵସୂନାଂ ଦେଵ ଇଵ ସଵିତା ସତ୍ଯଧର୍ମା । ଇନ୍ଦ୍ରୋ ନ ତସ୍ଥୌ ସମରେ ଧନାନାମ୍
ଏହି ନିବାସ, ଧନର ସଂଗମ ସ୍ଥାନ, ଦେବତା ସବିତା ପରି, ସତ୍ୟ ନୀତିରେ; ଇନ୍ଦ୍ର ଧନର ଯୁଦ୍ଧରେ ଦଢ଼ିନାହିଁ।
ପୁଣ୍ଡରୀକଂ ନଵଦ୍ଵାରଂ ତ୍ରିଭିର୍ଗୁଣେଭିରାଵୃତମ୍ । ତସ୍ମିନ୍ ଯଦ୍ଯକ୍ଷମାତ୍ମନ୍ଵତ୍ତଦ୍ଵୈ ବ୍ରହ୍ମଵିଦୋ ଵିଦୁଃ
ନବଟି ଦ୍ୱାର ଥିବା ପଦ୍ମ, ତିନିଟି ଗୁଣରେ ଆବୃତ, ଏହି ପଦ୍ମର ଭିତରେ ଯଦି ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆତ୍ମା ଅଛି, ତାହାକୁ ବ୍ରହ୍ମ ଜାଣିଥିବା ଲୋକେ ଜାଣନ୍ତି ।
ଅକାମୋ ଧୀରୋ ଅମୃତଃ ସ୍ଵଯଂଭୂ ରସେନ ତୃପ୍ତୋ ନ କୁତଶ୍ଚନୋନଃ । ତମେଵ ଵିଦ୍ଵାନ୍ ନ ବିଭାଯ ମୃତ୍ଯୋରାତ୍ମାନଂ ଧୀରମଜରଂ ଯୁଵାନମ୍
ଅଭିଲାଷାହୀନ, ଦୃଢ, ଅମୃତ, ସ୍ଵୟଂ ଜନ୍ମିତ, ରସରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ, କୌଣସି ଦିଗରୁ କିଛି ଅଭାବ ନଥିବା—ଏହି ଆତ୍ମାକୁ ଜାଣିଲେ, ମୃତ୍ୟୁକୁ ଭୟ କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ; ଏହି ଆତ୍ମା ଦୃଢ, ବୃଦ୍ଧିହୀନ, ସଦା ଯୁବ ।
ଅଘାଯତାମପି ନହ୍ଯା ମୁଖାନି ସପତ୍ନେଷୁ ଵଜ୍ରମର୍ପଯୈତମ୍ । ଇନ୍ଦ୍ରେଣ ଦତ୍ତା ପ୍ରଥମା ଶତୌଦନା ଭ୍ରାତୃଵ୍ଯଘ୍ନୀ ଯଜମାନସ୍ଯ ଗାତୁଃ
ଆମ ମୁହଁ ଦ୍ୱାରା କିଛି ଖରାପ କଥା ନ କହିଯାଉ; ଆମ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ବଜ୍ର ପ୍ରହାର ହେଉ । ଇନ୍ଦ୍ର ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା, ପ୍ରଥମ, ଶତ ଖାଇବା ଯୋଗ୍ୟ, ଶତ୍ରୁ ନାଶ କରୁଥିବା, ଏହି ଯଜ୍ଞ କରିବାର ରାସ୍ତା ।
ଵେଦିଷ୍ଟେ ଚର୍ମ ଭଵତୁ ବର୍ହିର୍ଲୋମାନି ଯାନି ତେ । ଏଷା ତ୍ଵା ରଶନାଗ୍ରଭୀଦ୍ଗ୍ରାଵା ତ୍ଵୈଷୋଽଧି ନୃତ୍ଯତୁ
ତୁମର ଚର୍ମ ହେଉ ବେଦି, ତୁମର ଲୋମ ହେଉ କୁଶ ଘାସ । ଏହି ରଶି ତୁମ ପାଇଁ ଧରୁଛି; ଏହି ପାଥର ତୁମ ଉପରେ ନୃତ୍ୟ କରୁ ।
ବାଲାସ୍ତେ ପ୍ରୋକ୍ଷଣୀଃ ସନ୍ତୁ ଜିହ୍ଵା ସଂ ମାର୍ଷ୍ଟୁ ଅଘ୍ନ୍ଯେ । ଶୁଦ୍ଧା ତ୍ଵଂ ଯଜ୍ଞିଯା ଭୂତ୍ଵା ଦିଵଂ ପ୍ରେହି ଶତୌଦନେ
ତୁମର ଶିଶୁମାନେ ପବିତ୍ର ଜଳ ଛିଟିବା ପାଇଁ ହେଉ; ଜିହ୍ବା ଶୁଧ କରୁ, ଅଘ୍ନେୟ । ଶୁଧ ହେଇ, ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ହେଇ, ଦିବକୁ ଯାଉ, ଶତ ଖାଇବା ଯୋଗ୍ୟ ।
ଯଃ ଶତୌଦନାଂ ପଚତି କାମପ୍ରେଣ ସ କଲ୍ପତେ । ପ୍ରୀତା ହ୍ଯସ୍ଯ ଋତ୍ଵିଜଃ ସର୍ଵେ ଯନ୍ତି ଯଥାଯଥମ୍
ଯିଏ ଇଚ୍ଛା ସହିତ ଶତ ଖାଇବା ଯୋଗ୍ୟକୁ ରନ୍ଧେ, ସେ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ । ତାଙ୍କ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ପୁରୋହିତମାନେ ଖୁସି ହୋଇ, ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଆଗେ ବଢନ୍ତି ।
ସ ସ୍ଵର୍ଗମା ରୋହତି ଯତ୍ରାଦସ୍ତ୍ରିଦିଵଂ ଦିଵଃ । ଅପୂପନାଭିଂ କୃତ୍ଵା ଯୋ ଦଦାତି ଶତୌଦନାମ୍
ଯିଏ ନିବେଦନ କରି, ଶତ ଖାଇବା ଯୋଗ୍ୟକୁ ଦିଏ, ସେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ, ଦେବତାମାନଙ୍କର ଅଶାନ୍ତ ଦିବ ଲୋକକୁ ଉଠିଯାଏ ।
ସ ତାଂଲ୍ଲୋକାନ୍ତ୍ସମାପ୍ନୋତି ଯେ ଦିଵ୍ଯା ଯେ ଚ ପାର୍ଥିଵାଃ । ହିରଣ୍ଯଜ୍ଯୋତିଷଂ କୃତ୍ଵା ଯୋ ଦଦାତି ଶତୌଦନାମ୍
ଯିଏ ସୁନା ଆଲୋକରେ ନିବେଦନ କରି, ଶତ ଖାଇବା ଯୋଗ୍ୟକୁ ଦିଏ, ସେ ସମସ୍ତ ଦିବ୍ୟ ଓ ପୃଥିବୀର ଲୋକକୁ ପାଏ ।
ଯେ ତେ ଦେଵି ଶମିତାରଃ ପକ୍ତାରୋ ଯେ ଚ ତେ ଜନାଃ । ତେ ତ୍ଵା ସର୍ଵେ ଗୋପ୍ସ୍ଯନ୍ତି ମୈଭ୍ଯୋ ଭୈଷୀଃ ଶତୌଦନେ
ଏ ଦେବୀ, ତୁମର ମାଂସ କାଟୁଥିବା, ରନ୍ଧୁଥିବା ଓ ତୁମର ଲୋକମାନେ—ସମସ୍ତେ ତୁମକୁ ରକ୍ଷା କରିବେ; ଆମକୁ ଭୟ କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ, ଶତ ଖାଇବା ଯୋଗ୍ୟ ।
ଵସଵସ୍ତ୍ଵା ଦକ୍ଷିଣତ ଉତ୍ତରାନ୍ ମରୁତସ୍ତ୍ଵା । ଆଦିତ୍ଯାଃ ପଶ୍ଚାଦ୍ଗୋପ୍ସ୍ଯନ୍ତି ସାଗ୍ନିଷ୍ଟୋମମତି ଦ୍ରଵ
ବସୁମାନେ ତୁମକୁ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ, ମରୁତମାନେ ଉତ୍ତର ଦିଗରେ, ଆଦିତ୍ୟମାନେ ପଛ ଦିଗରେ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ । ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମ ସହିତ ଦୂତି ହେଉ ।
ଦେଵାଃ ପିତରୋ ମନୁଷ୍ଯା ଗନ୍ଧର୍ଵାପ୍ସରସଶ୍ଚ ଯେ । ତେ ତ୍ଵା ସର୍ଵେ ଗୋପ୍ସ୍ଯନ୍ତି ସାତିରାତ୍ରମତି ଦ୍ରଵ
ଦେବତା, ପିତୃମାନେ, ମନୁଷ୍ୟମାନେ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ—ସମସ୍ତେ ତୁମକୁ ରକ୍ଷା କରିବେ । ସାତିରାତ୍ର ସହିତ ଦୂତି ହେଉ ।
ଅନ୍ତରିକ୍ଷଂ ଦିଵଂ ଭୂମିମାଦିତ୍ଯାନ୍ ମରୁତୋ ଦିଶଃ । ଲୋକାନ୍ତ୍ସ ସର୍ଵାନ୍ ଆପ୍ନୋତି ଯୋ ଦଦାତି ଶତୌଦନାମ୍
ଯିଏ ଶତ ଖାଇବା ଯୋଗ୍ୟକୁ ଦିଏ, ସେ ଆକାଶ, ଦିବ, ପୃଥିବୀ, ଆଦିତ୍ୟ, ମରୁତ, ଦିଗ୍ଗୁଡିକୁ ସମସ୍ତ ଲୋକ ପାଏ ।
{୩୦} ଘୃତଂ ପ୍ରୋକ୍ଷନ୍ତୀ ସୁଭଗା ଦେଵୀ ଦେଵାନ୍ ଗମିଷ୍ଯତି । ପକ୍ତାରମଘ୍ନ୍ଯେ ମା ହିଂସୀର୍ଦିଵଂ ପ୍ରେହି ଶତୌଦନେ
ଘୃତ ଛିଟିବା ସହିତ, ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଦେବୀ ଦେବତାଙ୍କଠାରେ ଯିବେ । ଅଘ୍ନେୟ, ରନ୍ଧୁଥିବାକୁ ହାନି କରିବା ନାହିଁ; ଦିବକୁ ଯାଉ, ଶତ ଖାଇବା ଯୋଗ୍ୟ ।
ଯେ ଦେଵା ଦିଵିଷଦୋ ଅନ୍ତରିକ୍ଷସଦଶ୍ଚ ଯେ ଯେ ଚେମେ ଭୂମ୍ଯାମଧି । ତେଭ୍ଯସ୍ତ୍ଵଂ ଧୁକ୍ଷ୍ଵ ସର୍ଵଦା କ୍ଷୀରଂ ସର୍ପିରଥୋ ମଧୁ
ଯେଉଁ ଦେବତାମାନେ ଦିବରେ, ଆକାଶରେ ଓ ପୃଥିବୀରେ ଅଛନ୍ତି—ତୁମେ ସେମାନଙ୍କୁ ସଦା ଦୁଧ, ଘୃତ ଓ ମଧୁ ଦିଅ ।
ଯତ୍ତେ ଶିରୋ ଯତ୍ତେ ମୁଖଂ ଯୌ କର୍ଣୌ ଯେ ଚ ତେ ହନୂ । ଆମିକ୍ଷାଂ ଦୁହ୍ରତାଂ ଦାତ୍ରେ କ୍ଷୀରଂ ସର୍ପିରଥୋ ମଧୁ
ତୁମର ମୁଣ୍ଡ, ମୁଁହ, ଦୁଇ କାନ, ଦୁଇ ହନୁ—ଏମାନେ ଦାତାକୁ ଦୁଧ, ଘୃତ ଓ ମଧୁ ଦିଅନ୍ତୁ ।
ଯୌ ତ ଓଷ୍ଠୌ ଯେ ନାସିକେ ଯେ ଶୃଙ୍ଗେ ଯେ ଚ ତେଽକ୍ଷିଣୀ । ଆମିକ୍ଷାଂ ଦୁହ୍ରତାଂ ଦାତ୍ରେ କ୍ଷୀରଂ ସର୍ପିରଥୋ ମଧୁ
ତୁମର ଦୁଇ ଓଠ, ଦୁଇ ନାକ, ଶୃଙ୍ଗ, ଦୁଇ ଚକ୍ଷୁ—ଏମାନେ ଦାତାକୁ ଦୁଧ, ଘୃତ ଓ ମଧୁ ଦିଅନ୍ତୁ ।
ଯତ୍ତେ କ୍ଲୋମା ଯଦ୍ଧୃଦଯଂ ପୁରୀତତ୍ସହକଣ୍ଠିକା । ଆମିକ୍ଷାଂ ଦୁହ୍ରତାଂ ଦାତ୍ରେ କ୍ଷୀରଂ ସର୍ପିରଥୋ ମଧୁ
ତୁମର କ୍ଲୋମ, ହୃଦୟ, ପୁରୀତ, କଣ୍ଠ—ଏମାନେ ଦାତାକୁ ଦୁଧ, ଘୃତ ଓ ମଧୁ ଦିଅନ୍ତୁ ।
ନମସ୍ତେ ଜାଯମାନାଯୈ ଜାତାଯା ଉତ ତେ ନମଃ । ବାଲେଭ୍ଯଃ ଶଫେଭ୍ଯୋ ରୂପାଯାଘ୍ନ୍ଯେ ତେ ନମଃ
ଜନ୍ମ ହେଉଥିବା ତୁମକୁ ନମସ୍କାର; ଜନ୍ମ ହୋଇଥିବା ତୁମକୁ ନମସ୍କାର । ତୁମର ଶିଶୁ, ଖୁର, ଓ ରୂପକୁ ନମସ୍କାର, ଅଘ୍ନେୟ ।
ଯୋ ଵିଦ୍ଯାତ୍ସପ୍ତ ପ୍ରଵତଃ ସପ୍ତ ଵିଦ୍ଯାତ୍ପରାଵତଃ । ଶିରୋ ଯଜ୍ଞସ୍ଯ ଯୋ ଵିଦ୍ଯାତ୍ସ ଵଶାଂ ପ୍ରତି ଗୃହ୍ଣୀଯାତ୍
ଯିଏ ସାତଟି ପ୍ରବେଶଦ୍ୱାର ଜାଣିଛି, ଯିଏ ସାତଟି ପ୍ରସ୍ଥାନ ଜାଣିଛି, ଯିଏ ଯଜ୍ଞର ମୁଣ୍ଡ ଜାଣିଛି, ସେ ଏକା ଗୋମାତାକୁ ଧରିପାରିବ।
ଵେଦାହଂ ସପ୍ତ ପ୍ରଵତଃ ସପ୍ତ ଵେଦ ପରାଵତଃ । ଶିରୋ ଯଜ୍ଞସ୍ଯାହଂ ଵେଦ ସୋମଂ ଚାସ୍ଯାଂ ଵିଚକ୍ଷଣମ୍
ମୁଁ ସାତଟି ପ୍ରବେଶଦ୍ୱାର ଜାଣେ, ସାତଟି ପ୍ରସ୍ଥାନ ଜାଣେ; ମୁଁ ଯଜ୍ଞର ମୁଣ୍ଡ ଜାଣେ, ଏବଂ ମୁଁ ତା'ର ଭିତରେ ସୋମକୁ ଦେଖିପାରିଛି।
ଯଯା ଦ୍ଯୌର୍ଯଯା ପୃଥିଵୀ ଯଯାପୋ ଗୁପିତା ଇମାଃ । ଵଶାଂ ସହସ୍ରଧାରାଂ ବ୍ରହ୍ମଣାଚ୍ଛାଵଦାମସି
ଯାଁଠାରେ ଦିବ, ପୃଥିବୀ ଏବଂ ଏହି ଜଳର ସୁରକ୍ଷା ହୁଏ—ସେହି ହଜାର ଧାରା ଥିବା ଗୋମାତା ଦ୍ୱାରା ଆମେ ବ୍ରହ୍ମାର ଆଶୀର୍ବାଦ ଚାହୁଁ।
ଶତଂ କଂସାଃ ଶତଂ ଦୋଗ୍ଧାରଃ ଶତଂ ଗୋପ୍ତାରୋ ଅଧି ପୃଷ୍ଠେ ଅସ୍ଯାଃ । ଯେ ଦେଵାସ୍ତସ୍ଯାଂ ପ୍ରାଣନ୍ତି ତେ ଵଶାଂ ଵିଦୁରେକଧା
ତା'ର ପିଠରେ ଶତ ଭାଣ୍ଡା, ଶତ ଦୁଧ ଦେବା ଲୋକ, ଶତ ରକ୍ଷକ ଅଛନ୍ତି; ଯେ ଦେବତା ତା'ର ଭିତରେ ଶ୍ୱାସ ନେଇଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ଏକା ଗୋମାତାକୁ ଜାଣନ୍ତି।