ଦୂରେ ପୂର୍ଣେନ ଵସତି ଦୂର ଊନେନ ହୀଯତେ । ମହଦ୍ଯକ୍ଷଂ ଭୁଵନସ୍ଯ ମଧ୍ଯେ ତସ୍ମୈ ବଲିଂ ରାଷ୍ଟ୍ରଭୃତୋ ଭରନ୍ତି
ସେ ଦୂରେ ପୂର୍ଣ୍ଣତା ସହିତ ବସିଛନ୍ତି, ଦୂରେ ଅଭାବରେ କମିଯାନ୍ତି; ବିଶ୍ୱର ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼ ଯକ୍ଷ, ତାଙ୍କୁ ରାଷ୍ଟ୍ରର ଶାସକମାନେ ଭେଟି ଦେନ୍ତି ।
ଯତଃ ସୂର୍ଯଃ ଉଦେତ୍ଯସ୍ତଂ ଯତ୍ର ଚ ଗଚ୍ଛତି । ତଦେଵ ମନ୍ଯେଽହଂ ଜ୍ଯେଷ୍ଠଂ ତଦୁ ନାତ୍ଯେତି କିଂ ଚନ
ଯେଉଁଠୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହୁଏ ଓ ଯେଉଁଠି ଅସ୍ତ ହୁଏ — ସେଠିକୁ ମୁଁ ସବୁଠୁ ବଡ଼ ଭାବି ଦେଖିଛି; କିଛି ମଧ୍ୟ ଏହାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିପାରେନି ।
ଯେ ଅର୍ଵାଙ୍ମଧ୍ଯ ଉତ ଵା ପୁରାଣଂ ଵେଦଂ ଵିଦ୍ଵାଂସମଭିତୋ ଵଦନ୍ତି । ଆଦିତ୍ଯମେଵ ତେ ପରି ଵଦନ୍ତି ସର୍ଵେ ଅଗ୍ନିଂ ଦ୍ଵିତୀଯଂ ତ୍ରିଵୃତଂ ଚ ହଂସମ୍
ଯେଉଁମାନେ ବର୍ତମାନ, ମଧ୍ୟ ଓ ପୁରୁଣା ଜ୍ଞାନ ବିଷୟରେ ଚର୍ଚ୍ଚା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ପ୍ରଥମ, ଅଗ୍ନିକୁ ଦ୍ୱିତୀୟ, ତିନି ଡେଙ୍ଗା ହଂସକୁ କହନ୍ତି ।
ସହସ୍ରାହ୍ଣ୍ଯଂ ଵିଯତାଵସ୍ଯ ପକ୍ଷୌ ହରେର୍ହଂସସ୍ଯ ପତତଃ ସ୍ଵର୍ଗମ୍ । ସ ଦେଵାନ୍ତ୍ସର୍ଵାନ୍ ଉରସ୍ଯୁପଦଦ୍ଯ ସଂପଶ୍ଯନ୍ ଯାତି ଭୁଵନାନି ଵିଶ୍ଵା
ହଜାର ଦିନ ସହିତ, ହଂସର ଦୁଇ ଡେଙ୍ଗା ଆକାଶ ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଉଡ଼ିଯାଏ; ସେ, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଚାତିରେ ରଖି, ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଦେଖି ଯାଉଛି ।
ସତ୍ଯେନୋର୍ଧ୍ଵସ୍ତପତି ବ୍ରହ୍ମଣାର୍ଵାଙ୍ଵି ପଶ୍ଯତି । ପ୍ରାଣେନ ତିର୍ଯଙ୍ପ୍ରାଣତି ଯସ୍ମିନ୍ ଜ୍ଯେଷ୍ଠମଧି ଶ୍ରିତମ୍
ସତ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସେ ଉପରକୁ ଦୀପ୍ତିତା ପାଉଛି, ବ୍ରହ୍ମ ଦ୍ୱାରା ତଳକୁ ଦେଖିଥାଏ; ପ୍ରାଣ ଦ୍ୱାରା ତିର୍ଯ୍ୟକ୍ ଚଳିଥାଏ, ଯେଉଁଠି ସବୁଠୁ ବଡ଼ ବସିଛି ।
ଯୋ ଵୈ ତେ ଵିଦ୍ଯାଦରଣୀ ଯାଭ୍ଯାଂ ନିର୍ମଥ୍ଯତେ ଵସୁ । ସ ଵିଦ୍ଵାନ୍ ଜ୍ଯେଷ୍ଠଂ ମନ୍ଯେତ ସ ଵିଦ୍ଯାଦ୍ବ୍ରାହ୍ମଣଂ ମହତ୍
ଯେଉଁଠି ତୁମେ ଜାଣିଛ, ଦୁଇ ଅରଣୀ ଦ୍ୱାରା ଯେଉଁଠି ଧନ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ସେ ଜ୍ଞାନୀ ସବୁଠୁ ବଡ଼ ବିଚାର କରିବା ଉଚିତ, ସେ ବଡ଼ ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ଜାଣିବା ଉଚିତ ।
{୨୭} ଅପାଦଗ୍ରେ ସମଭଵତ୍ସୋ ଅଗ୍ରେ ସ୍ଵରାଭରତ୍। ଚତୁଷ୍ପାଦ୍ଭୂତ୍ଵା ଭୋଗ୍ଯଃ ସର୍ଵମାଦତ୍ତ ଭୋଜନମ୍
ପ୍ରଥମେ ସେ ପାଦ ନଥିଲେ, ପ୍ରଥମରେ ସ୍ୱର ଧାରଣ କଲେ; ଚାରିପାଦ ହୋଇ, ଉପଭୋଗ ଯୋଗ୍ୟ ହୋଇ, ସମସ୍ତ ଖାଦ୍ୟକୁ ନିଜର କଲେ ।
ଭୋଗ୍ଯୋ ଭଵଦଥୋ ଅନ୍ନମଦଦ୍ବହୁ । ଯୋ ଦେଵମୁତ୍ତରାଵନ୍ତମୁପାସାତୈ ସନାତନମ୍
ସେ ଉପଭୋଗ ଯୋଗ୍ୟ ହୋଇ, ବହୁ ଖାଦ୍ୟ ଦେଲେ; ଯେଉଁଠି ନିତ୍ୟ ଦେବତା, ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ଥିବାକୁ ଉପାସନା କରେ, ସେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ ।
ସନାତନମେନମାହୁରୁତାଦ୍ଯ ସ୍ଯାତ୍ପୁନର୍ଣଵଃ । ଅହୋରାତ୍ରେ ପ୍ର ଜାଯେତେ ଅନ୍ଯୋ ଅନ୍ଯସ୍ଯ ରୂପଯୋଃ
ସେଠିକୁ ନିତ୍ୟ କୁହାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ଆଜି ନୂତନ ହୋଇପାରେ; ଦିନ ଓ ରାତି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ପ୍ରତ୍ୟେକର ରୂପ ଅଲଗା ।
ଶତଂ ସହସ୍ରମଯୁତଂ ନ୍ଯର୍ବୁଦମସଂଖ୍ଯେଯଂ ସ୍ଵମସ୍ମିନ୍ ନିଵିଷ୍ଟମ୍ । ତଦସ୍ଯ ଘ୍ନନ୍ତ୍ଯଭିପଶ୍ଯତ ଏଵ ତସ୍ମାଦ୍ଦେଵୋ ରୋଚତେଷ ଏତତ୍
ଶତ, ହଜାର, ଦଶ ହଜାର, କୋଟି — ଅସଂଖ୍ୟ ତାଙ୍କ ଅଂଶ ନିଜରେ ବସିଛି; ଏହିମାନେ ଦେଖି ତାଙ୍କୁ ଆঘାତ କରନ୍ତି, ତେଣୁ ଦେବତା ଚମକେ — ଏହି ହେଉଛି ସେ ।
ବାଲାଦେକମଣୀଯସ୍କମୁତୈକଂ ନେଵ ଦୃଶ୍ଯତେ । ତତଃ ପରିଷ୍ଵଜୀଯସୀ ଦେଵତା ସା ମମ ପ୍ରିଯା
ଏକ ଶିଶୁ, ଏକ ଅତି ଛୋଟ, ଏକ ଆଉ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ; ଏହି ଦେବୀ, ସେମାନେଠୁ ଅଧିକ ଆଲିଂଗନ କରୁଥିବା, ମୋ ପାଇଁ ଅତି ପ୍ରିୟ।
ଇଯଂ କଲ୍ଯାଣ୍ଯଜରା ମର୍ତ୍ଯସ୍ଯାମୃତା ଗୃହେ । ଯସ୍ମୈ କୃତା ଶଯେ ସ ଯଶ୍ଚକାର ଜଜାର ସଃ
ଏହି ଶୁଭା, ବୟସ ନଥିବା, ମରଣଶୀଳ ମାନବର ଘରରେ ଅମୃତ; ଯାହା ପାଇଁ ସେ ଶୋଇଥିବା, ଯିଏ ତାକୁ ତିଆରି କରିଛି, ସେ ଏହି ଜୀବନରେ କ୍ଳାନ୍ତ।
ତ୍ଵଂ ସ୍ତ୍ରୀ ତ୍ଵଂ ପୁମାନ୍ ଅସି ତ୍ଵଂ କୁମାର ଉତ ଵା କୁମାରୀ॥ ତ୍ଵଂ ଜୀର୍ଣୋ ଦଣ୍ଡେନ ଵଞ୍ଚସି ତ୍ଵଂ ଜାତୋ ଭଵସି ଵିଶ୍ଵତୋମୁଖଃ
ତୁମେ ଜନା, ତୁମେ ପୁରୁଷ; ତୁମେ ଶିଶୁ, ତୁମେ ଶିଶୁଣୀ। ତୁମେ ବୃଦ୍ଧ, ଦଣ୍ଡ ନେଇ ଚାଲୁଛ; ତୁମେ ଜନ୍ମ ହୋଇ, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ମୁହଁ ହୋଇ ରହୁଛ।
ଉତୈଷାଂ ପିତୋତ ଵା ପୁତ୍ର ଏଷାମୁତୈଷାଂ ଜ୍ଯେଷ୍ଠ ଉତ ଵା କନିଷ୍ଠଃ । ଏକୋ ହ ଦେଵୋ ମନସି ପ୍ରଵିଷ୍ଟଃ ପ୍ରଥମୋ ଜାତଃ ସ ଉ ଗର୍ଭେ ଅନ୍ତଃ
ତୁମେ ସେମାନଙ୍କର ପିତା କିମ୍ବା ପୁତ୍ର; ତୁମେ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବଡ କିମ୍ବା ଛୋଟ। ଏକ ଦେବତା ମନରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ପ୍ରଥମେ ଜନ୍ମ ନେଇଛି; ସେ ଗର୍ଭରେ ଅଛି।
ପୂର୍ଣାତ୍ପୂର୍ଣମୁଦଚତି ପୂର୍ଣଂ ପୂର୍ଣେନ ସିଚ୍ଯତେ । ଉତୋ ତଦଦ୍ଯ ଵିଦ୍ଯାମ ଯତସ୍ତତ୍ପରିଷିଚ୍ଯତେ
ପୂର୍ଣ୍ଣତାରୁ ପୂର୍ଣ୍ଣତା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ପୂର୍ଣ୍ଣ ପୂର୍ଣ୍ଣତାରେ ଭରିଯାଏ। ଆମେ ଏହି ଦିନ ଜାଣିପାରିବୁ, କେଉଁଠୁ ଏହା ଭରିଯାଏ।
ଏଷା ସନତ୍ନୀ ସନମେଵ ଜାତୈଷା ପୁରାଣୀ ପରି ସର୍ଵଂ ବଭୂଵ । ମହୀ ଦେଵ୍ଯୁଷସୋ ଵିଭାତୀ ସୈକେନୈକେନ ମିଷତା ଵି ଚଷ୍ଟେ
ଏହି ଦେବୀ ପୁରୁଣା, ସଦା ନୂତନ, ପୁନିପୁନି ଜନ୍ମ ନେଇଛି; ସେ ସମସ୍ତ ହେଇଛି, ପୁରୁଣା ଦେବୀ। ମହା ଦେବୀ, ଉଷା, ଉଜାଗର ହୁଏ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜଣେ ଦେଖିପାରିବା।
{୨୮} ଅଵିର୍ଵୈ ନାମ ଦେଵତର୍ତେନାସ୍ତେ ପରୀଵୃତା । ତସ୍ଯା ରୂପେଣେମେ ଵୃକ୍ଷା ହରିତା ହରିତସ୍ରଜଃ
ଏହି ଦେବୀଙ୍କ ନାମ ଅବିର୍ଭୈ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଆବୃତ। ତାଙ୍କର ରୂପରେ ଏହି ଗଛଗୁଡିକ ସବୁ ହରିତ, ହରିତ ମାଳା ପିନ୍ଧିଛି।
ଅନ୍ତି ସନ୍ତଂ ନ ଜହାତ୍ଯନ୍ତି ସନ୍ତଂ ନ ପଶ୍ଯତି । ଦେଵସ୍ଯ ପଶ୍ଯ କାଵ୍ଯଂ ନ ମମାର ନ ଜୀର୍ଯତି
ସେ ନିକଟରେ ଥିବାକୁ ଛାଡ଼ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ନିକଟରେ ଥିବାକୁ ଦେଖିନାହିଁ। ଦେବତାଙ୍କର ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଦେଖ, ସେ ମରେନାହିଁ, ବୟସ ହେଉନାହିଁ।
ଅପୂର୍ଵେଣେଷିତା ଵାଚସ୍ତା ଵଦନ୍ତି ଯଥାଯଥମ୍ । ଵଦନ୍ତୀର୍ଯତ୍ର ଗଚ୍ଛନ୍ତି ତଦାହୁର୍ବ୍ରାହ୍ମଣଂ ମହତ୍
ଅପୂର୍ବ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରେରିତ, ସେମାନେ ଯଥାଯଥା କଥା କହିଥାନ୍ତି; ସେମାନେ କେଉଁଠି ଯାଆନ୍ତି, କଥା କହୁଥିବା ମହା ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭାବରେ ପରିଚିତ।
ଯତ୍ର ଦେଵାଶ୍ଚ ମନୁଷ୍ଯାଶ୍ଚାରା ନାଭାଵିଵ ଶ୍ରିତାଃ । ଅପାଂ ତ୍ଵା ପୁଷ୍ପଂ ପୃଛାମି ଯତ୍ର ତନ୍ ମାଯଯା ହିତମ୍
ଯେଉଁଠି ଦେବତା ଓ ମନୁଷ୍ୟ, ଚକ୍ରର ନାଭିରେ ରହିଛନ୍ତି, ମୁଁ ତୁମକୁ ପଚାରିଛି, ଜଳର ଫୁଲ, କେଉଁଠି ଏହା ମାୟାରେ ରଖାଯାଇଛି।
ଯେଭିର୍ଵାତ ଇଷିତଃ ପ୍ରଵାତି ଯେ ଦଦନ୍ତେ ପଞ୍ଚ ଦିଶଃ ସଧ୍ରୀଚୀଃ । ଯ ଆହୁତିମତ୍ଯମନ୍ଯନ୍ତ ଦେଵା ଅପାଂ ନେତାରଃ କତମେ ତ ଆସନ୍
ଯେଉଁମାନେ ବାୟୁକୁ ଚଳାଇଥାନ୍ତି, ପଞ୍ଚ ଦିଗକୁ ଏକସାଥି ଦେଇଥାନ୍ତି; ଯେଉଁମାନେ ଆହୁତି ଅଛି ଭାବି, ଦେବତା ଓ ଜଳର ନେତା ଭାବରେ ଅଛନ୍ତି—ସେମାନେ କିଏ?
ଇମାମେଷାଂ ପୃଥିଵୀଂ ଵସ୍ତ ଏକୋଽନ୍ତରିକ୍ଷଂ ପର୍ଯେକୋ ବଭୂଵ । ଦିଵମେଷାଂ ଦଦତେ ଯୋ ଵିଧର୍ତା ଵିଶ୍ଵା ଆଶାଃ ପ୍ରତି ରକ୍ଷନ୍ତ୍ଯେକେ
ଏମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ଏକ ଭୂମିରେ ବସିଛି, ଏକ ଆକାଶରେ ଘୁଞ୍ଚିଛି; ଏକ ଦିଆଁ ଦେଇଛି, ଯିଏ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିଛି; ଅନ୍ୟମାନେ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି।
ଯୋ ଵିଦ୍ଯାତ୍ସୂତ୍ରଂ ଵିତତଂ ଯସ୍ମିନ୍ନ୍ ଓତାଃ ପ୍ରଜା ଇମାଃ । ସୂତ୍ରଂ ସୂତ୍ରସ୍ଯ ଯୋ ଵିଦ୍ଯାଦ୍ସ ଵିଦ୍ଯାଦ୍ବ୍ରାହ୍ମଣଂ ମହତ୍
ଯିଏ ଏହି ଏକ ତନ୍ତୁକୁ ଜାଣିଛି, ଯାହାରେ ଏହି ପ୍ରଜାମାନେ ଗାଁଥାଯାଇଛି; ତନ୍ତୁର ତନ୍ତୁକୁ ଯିଏ ଜାଣିଛି, ସେ ମହା ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ଜାଣିଛି।
ଵେଦାହଂ ସୂତ୍ରଂ ଵିତତଂ ଯସ୍ମିନ୍ନ୍ ଓତାଃ ପ୍ରଜା ଇମାଃ । ସୂତ୍ରଂ ସୂତ୍ରସ୍ଯାହଂ ଵେଦାଥୋ ଯଦ୍ବ୍ରାହ୍ମଣଂ ମହଦ୍
ମୁଁ ଏହି ଏକ ତନ୍ତୁକୁ ଜାଣିଛି, ଯାହାରେ ଏହି ପ୍ରଜାମାନେ ଗାଁଥାଯାଇଛି; ମୁଁ ତନ୍ତୁର ତନ୍ତୁକୁ ଜାଣିଛି, ଏହିପରି ମହା ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ଜାଣିଛି।
ଯଦନ୍ତରା ଦ୍ଯାଵାପୃଥିଵୀ ଅଗ୍ନିରୈତ୍ପ୍ରଦହନ୍ ଵିଶ୍ଵଦାଵ୍ଯଃ । ଯତ୍ରାତିଷ୍ଠନ୍ନ୍ ଏକପତ୍ନୀଃ ପରସ୍ତାତ୍କ୍ଵେଵାସୀନ୍ ମାତରିଶ୍ଵା ତଦାନୀମ୍
ଉପରେ ଦିଆଁ ଓ ଭୂମି ମଧ୍ୟରେ ଅଗ୍ନି ଜଳି, ସମସ୍ତ ଜଳିବା ଦ୍ରବ୍ୟକୁ ଜଳାଏ; ଯେଉଁଠି ସେ ଏକ ପତ୍ନୀ ସହିତ ଦଢ଼ି, ତାହା ପରେ—ମାତରିଶ୍ୱା କେଉଁଠି ଥିଲେ?
ଅପ୍ସ୍ଵାସୀନ୍ ମାତରିଶ୍ଵା ପ୍ରଵିଷ୍ଟଃ ପ୍ରଵିଷ୍ଟା ଦେଵାଃ ସଲିଲାନ୍ଯାସନ୍॥ ବୃହନ୍ ହ ତସ୍ଥୌ ରଜସୋ ଵିମାନଃ ପଵମାନୋ ହରିତ ଆ ଵିଵେଶ
ମାତରିଶ୍ୱା ଜଳରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ଦେବତାମାନେ ଜଳରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ବଡ଼ ଜଣେ ଧୂଳିର ମାପ ହେଇ ଦଢ଼ି, ପବିତ୍ରକର୍ତ୍ତା ହରିତରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ଉତ୍ତରେଣେଵ ଗଯତ୍ରୀମମୃତେଽଧି ଵି ଚକ୍ରମେ । ସାମ୍ନା ଯେ ସାମ ସଂଵିଦୁରଜସ୍ତଦ୍ଦଦୃଶେ କ୍ଵ
ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ଅମୃତ ଗାୟତ୍ରୀ ଉପରେ ସେ ଚାଲିଗଲେ; ସାମ୍ନା ଦ୍ୱାରା ସାମ୍ନାକୁ ଜାଣିଥିବାମାନେ ସେ ଦିଗକୁ ଦେଖିଲେ—କେଉଁଠି?
ନିଵେଶନଃ ସଂଗମନୋ ଵସୂନାଂ ଦେଵ ଇଵ ସଵିତା ସତ୍ଯଧର୍ମା । ଇନ୍ଦ୍ରୋ ନ ତସ୍ଥୌ ସମରେ ଧନାନାମ୍
ଏହି ନିବାସ, ଧନର ସଂଗମ ସ୍ଥାନ, ଦେବତା ସବିତା ପରି, ସତ୍ୟ ନୀତିରେ; ଇନ୍ଦ୍ର ଧନର ଯୁଦ୍ଧରେ ଦଢ଼ିନାହିଁ।
ପୁଣ୍ଡରୀକଂ ନଵଦ୍ଵାରଂ ତ୍ରିଭିର୍ଗୁଣେଭିରାଵୃତମ୍ । ତସ୍ମିନ୍ ଯଦ୍ଯକ୍ଷମାତ୍ମନ୍ଵତ୍ତଦ୍ଵୈ ବ୍ରହ୍ମଵିଦୋ ଵିଦୁଃ
ନବଟି ଦ୍ୱାର ଥିବା ପଦ୍ମ, ତିନିଟି ଗୁଣରେ ଆବୃତ, ଏହି ପଦ୍ମର ଭିତରେ ଯଦି ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆତ୍ମା ଅଛି, ତାହାକୁ ବ୍ରହ୍ମ ଜାଣିଥିବା ଲୋକେ ଜାଣନ୍ତି ।
ଅକାମୋ ଧୀରୋ ଅମୃତଃ ସ୍ଵଯଂଭୂ ରସେନ ତୃପ୍ତୋ ନ କୁତଶ୍ଚନୋନଃ । ତମେଵ ଵିଦ୍ଵାନ୍ ନ ବିଭାଯ ମୃତ୍ଯୋରାତ୍ମାନଂ ଧୀରମଜରଂ ଯୁଵାନମ୍
ଅଭିଲାଷାହୀନ, ଦୃଢ, ଅମୃତ, ସ୍ଵୟଂ ଜନ୍ମିତ, ରସରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ, କୌଣସି ଦିଗରୁ କିଛି ଅଭାବ ନଥିବା—ଏହି ଆତ୍ମାକୁ ଜାଣିଲେ, ମୃତ୍ୟୁକୁ ଭୟ କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ; ଏହି ଆତ୍ମା ଦୃଢ, ବୃଦ୍ଧିହୀନ, ସଦା ଯୁବ ।