ଯସ୍ମୈ ତ୍ଵା ଯଜ୍ଞଵର୍ଧନ ମଣେ ପ୍ରତ୍ଯମୁଚଂ ଶିଵମ୍ । ତଂ ତ୍ଵଂ ଶତଦକ୍ଷିଣ ମଣେ ଶ୍ରୈଷ୍ଠ୍ଯାଯ ଜିନ୍ଵତାତ୍
ଯାହାକୁ ତୁମେ, ଯଜ୍ଞ ବୃଦ୍ଧି କରୁଥିବା ମଣି, ଶୁଭ ଦେଇଛ, ତୁମେ ଶତଦକ୍ଷିଣା ମଣି, ତାଙ୍କୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟତା ଦିଅ।
ଏତମିଧ୍ମଂ ସମାହିତଂ ଜୁଷଣୋ ଅଗ୍ନେ ପ୍ରତି ହର୍ଯ ହୋମୈଃ । ତସ୍ମିନ୍ ଵିଧେମ ସୁମତିଂ ସ୍ଵସ୍ତି ପ୍ରଜାଂ ଚକ୍ଷୁଃ ପଶୂନ୍ତ୍ସମିଦ୍ଧେ ଜାତଵେଦସି ବ୍ରହ୍ମଣା
ଅଗ୍ନି, ଏହି ପ୍ରସ୍ତୁତ କାଠକୁ ଉପହାର ସହ ଗ୍ରହଣ କର; ଯାତବେଦସି, ପୁରୋହିତ ଦ୍ୱାରା ଦୀପ୍ତ ହେବା ପରେ, ତୁମେ ଆମେ ଭଲ ଭାଗ୍ୟ, ସନ୍ତାନ, ଦୃଷ୍ଟି ଏବଂ ପଶୁ ରଖିବାକୁ ଚାହୁଁ।
10.7 କସ୍ମିନ୍ନ୍ ଅଙ୍ଗେ ତପୋ ଅସ୍ଯାଧି ତିଷ୍ଠତି କସ୍ମିନ୍ନ୍ ଅଙ୍ଗ ଋତମସ୍ଯାଧ୍ଯାହିତମ୍ । କ୍ଵ ଵ୍ରତଂ କ୍ଵ ଶ୍ରଦ୍ଧାସ୍ଯ ତିଷ୍ଠତି କସ୍ମିନ୍ନ୍ ଅଙ୍ଗେ ସତ୍ଯମସ୍ଯ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତମ୍
ତାଙ୍କର କେଉଁ ଅଂଶରେ ତପସ୍ୟା ଅଛି? କେଉଁ ଅଂଶରେ ତାଙ୍କର ସତ୍ୟ ରହିଛି? କେଉଁଠି ନିୟମ ଏବଂ କେଉଁଠି ଶ୍ରଦ୍ଧା ଅଛି? କେଉଁ ଅଂଶରେ ତାଙ୍କର ସତ୍ୟତା ଭିତି ହୋଇଛି?
କସ୍ମାଦଙ୍ଗାଦ୍ଦୀପ୍ଯତେ ଅଗ୍ନିରସ୍ଯ କସ୍ମାଦଙ୍ଗାତ୍ପଵତେ ମାତରିଶ୍ଵ । କସ୍ମାଦଙ୍ଗାଦ୍ଵି ମିମୀତେଽଧି ଚନ୍ଦ୍ରମା ମହ ସ୍କମ୍ଭସ୍ଯ ମିମାନୋ ଅଙ୍ଗମ୍
ତାଙ୍କର କେଉଁ ଅଂଶରୁ ଅଗ୍ନି ଜ୍ୱାଳା ହୁଏ? କେଉଁ ଅଂଶରୁ ମାତରିଶ୍ୱା ବହିଯାଏ? କେଉଁ ଅଂଶରୁ ଚନ୍ଦ୍ରମା ମାପାଯାଏ, ଯେପରି ଏକ ବଡ଼ ଅଂଶକୁ ମାପାଯାଏ?
କସ୍ମିନ୍ନ୍ ଅଙ୍ଗେ ତିଷ୍ଠତି ଭୂମିରସ୍ଯ କସ୍ମିନ୍ନ୍ ଅଙ୍ଗେ ତିଷ୍ଠତ୍ଯନ୍ତରିକ୍ଷମ୍ । କସ୍ମିନ୍ନ୍ ଅଙ୍ଗେ ତିଷ୍ଠତ୍ଯାହିତା ଦ୍ଯୌଃ କସ୍ମିନ୍ନ୍ ଅଙ୍ଗେ ତିଷ୍ଠତ୍ଯୁତ୍ତରଂ ଦିଵଃ
ତାଙ୍କର କେଉଁ ଅଂଶରେ ପୃଥିବୀ ରହିଛି? କେଉଁ ଅଂଶରେ ଆକାଶ ଅଛି? କେଉଁ ଅଂଶରେ ଦିବ ରହିଛି? କେଉଁ ଅଂଶରେ ଉଚ୍ଚ ଦିବ ଅଛି?
କ୍ଵ ପ୍ରେପ୍ସନ୍ ଦୀପ୍ଯତ ଊର୍ଧ୍ଵୋ ଅଗ୍ନିଃ କ୍ଵ ପ୍ରେପ୍ସନ୍ ପଵତେ ମାତରିଶ୍ଵା । ଯତ୍ର ପ୍ରେପ୍ସନ୍ତୀରଭିଯନ୍ତ୍ଯାଵୃତଃ ସ୍କମ୍ଭଂ ତଂ ବ୍ରୂହି କତମଃ ସ୍ଵିଦେଵ ସଃ
କେଉଁଠି ଆଶା କରି ଉପରକୁ ଅଗ୍ନି ଜ୍ୱାଳା ହୁଏ? କେଉଁଠି ଆଶା କରି ମାତରିଶ୍ୱା ବହିଯାଏ? କେଉଁଠି ଆଶା କରୁଥିବା ନଦୀମାନେ ଏକଠା ହୁଅନ୍ତି? ତୁମେ ମୋତେ ସ୍କମ୍ଭ ବିଷୟରେ କୁହ, ସେ କେଉଁ ଦେବତା?
କ୍ଵାର୍ଧମାସାଃ କ୍ଵ ଯନ୍ତି ମାସାଃ ସଂଵତ୍ସରେଣ ସହ ସଂଵିଦାନାଃ । ଯତ୍ର ଯନ୍ତ୍ଯୃତଵୋ ଯତ୍ରାର୍ତଵାଃ ସ୍କମ୍ଭଂ ତଂ ବ୍ରୂହି କତମଃ ସ୍ଵିଦେଵ ସଃ
ଅର୍ଧମାସଗୁଡିକ କେଉଁଠି ଯାଉଛି, ମାସଗୁଡିକ କେଉଁଠି ଯାଉଛି, ବର୍ଷ ସହିତ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ? ଋତୁ ଏବଂ ତାହାର ଅଂଶଗୁଡିକ କେଉଁଠି ଯାଉଛି? ତୁମେ ମୋତେ ସ୍କମ୍ଭ ବିଷୟରେ କୁହ, ସେ କେଉଁ ଦେବତା?
କ୍ଵ ପ୍ରେପ୍ସନ୍ତୀ ଯୁଵତୀ ଵିରୂପେ ଅହୋରାତ୍ରେ ଦ୍ରଵତଃ ସଂଵିଦାନେ । ଯତ୍ର ପ୍ରେପ୍ସନ୍ତୀରଭିଯନ୍ତ୍ଯାପଃ ସ୍କମ୍ଭଂ ତଂ ବ୍ରୂହି କତମଃ ସ୍ଵିଦେଵ ସଃ
ଯୁବତୀ ଦୁଇ ଭିନ୍ନ ଆକାର, ଦିନ ଏବଂ ରାତି, କେଉଁଠି ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ ଦୌଡ଼ିଯାଉଛନ୍ତି? କେଉଁଠି ପ୍ରବାହିତ ଜଳ ଏକଠା ହୁଅନ୍ତି? ତୁମେ ମୋତେ ସ୍କମ୍ଭ ବିଷୟରେ କୁହ, ସେ କେଉଁ ଦେବତା?
ଯସ୍ମିନ୍ତ୍ସ୍ତବ୍ଧ୍ଵା ପ୍ରଜାପତିର୍ଲୋକାନ୍ତ୍ସର୍ଵାମଧାରଯତ୍। ସ୍କମ୍ଭଂ ତଂ ବ୍ରୂହି କତମଃ ସ୍ଵିଦେଵ ସଃ
ଯାହାରେ ପ୍ରଜାପତି ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ଭିତି ଦେଇ ଧରିଥିଲେ, ତୁମେ ମୋତେ ସ୍କମ୍ଭ ବିଷୟରେ କୁହ, ସେ କେଉଁ ଦେବତା?
ଯତ୍ପରମମଵମଂ ଯଚ୍ଚ ମଧ୍ଯମଂ ପ୍ରଜାପତିଃ ସସୃଜେ ଵିଶ୍ଵରୂପମ୍ । କିଯତା ସ୍କମ୍ଭଃ ପ୍ର ଵିଵେଶ ତତ୍ର ଯନ୍ ନ ପ୍ରାଵିଶତ୍କିଯତ୍ତଦ୍ବଭୂଵ
ଉଚ୍ଚ, ନିମ୍ନ ଏବଂ ମଧ୍ୟ, ପ୍ରଜାପତି ସମସ୍ତ ଆକାରରେ ତିଆରି କରିଥିଲେ; ସ୍କମ୍ଭର କେତେ ଅଂଶ ଏଠି ପ୍ରବେଶ କଲା, ଏବଂ କେତେ ଅଂଶ ବାହାରେ ରହିଗଲା?
କିଯତା ସ୍କମ୍ଭଃ ପ୍ର ଵିଵେଶ ଭୂତଂ କିଯଦ୍ଭଵିଷ୍ଯଦନ୍ଵାଶଯେଽସ୍ଯ । ଏକଂ ଯଦଙ୍ଗମକୃଣୋତ୍ସହସ୍ରଧା କିଯତା ସ୍କମ୍ଭଃ ପ୍ର ଵିଵେଶ ତତ୍ର
ସ୍କମ୍ଭର କେତେ ଅଂଶ ଗତ ଏବଂ ଆଗାମୀ ଜଗତରେ ପ୍ରବେଶ କଲା, ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରି? ଯେତେବେଳେ ସେ ଏକ ଅଂଶକୁ ହଜାର ଭାଗ କଲେ, ସ୍କମ୍ଭର କେତେ ଅଂଶ ଏଠି ପ୍ରବେଶ କଲା?
ଯତ୍ର ଲୋକାମ୍ଶ୍ଚ କୋଶାଂଶ୍ଚାପୋ ବ୍ରହ୍ମ ଜନା ଵିଦୁଃ । ଅସଚ୍ଚ ଯତ୍ର ସଚ୍ଚାନ୍ତ ସ୍କମ୍ଭଂ ତଂ ବ୍ରୂହି କତମଃ ସ୍ଵିଦେଵ ସଃ
ଯେଠି ଲୋକମାନେ ଜଗତ, କୋଷ, ଜଳ ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମ ଜାଣନ୍ତି; ଯେଠି ଅସତ୍ ଏବଂ ସତ୍ ଏକତ୍ରିତ ହୁଏ; ତୁମେ ମୋତେ ସ୍କମ୍ଭ ବିଷୟରେ କୁହ, ସେ କେଉଁ ଦେବତା?
{୨୨} ଯତ୍ର ତପଃ ପରାକ୍ରମ୍ଯ ଵ୍ରତଂ ଧାରଯତ୍ଯୁତ୍ତରମ୍ । ଋତଂ ଚ ଯତ୍ର ଶ୍ରଦ୍ଧା ଚାପୋ ବ୍ରହ୍ମ ସମାହିତାଃ ସ୍କମ୍ଭଂ ତଂ ବ୍ରୂହି କତମଃ ସ୍ଵିଦେଵ ସଃ
ଯେଠି ତପସ୍ୟା ଶୀର୍ଷସ୍ଥ ହୋଇ ନିୟମକୁ ଧରିଥାଏ; ଯେଠି ସତ୍ୟ ଏବଂ ଶ୍ରଦ୍ଧା, ଜଳ ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଛି; ତୁମେ ମୋତେ ସ୍କମ୍ଭ ବିଷୟରେ କୁହ, ସେ କେଉଁ ଦେବତା?
ଯସ୍ମିନ୍ ଭୂମିରନ୍ତରିକ୍ଷଂ ଦ୍ଯୌର୍ଯସ୍ମିନ୍ନ୍ ଅଧ୍ଯାହିତା । ଯତ୍ରାଗ୍ନିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରମାଃ ସୂର୍ଯୋ ଵାତସ୍ତିଷ୍ଠନ୍ତ୍ଯାର୍ପିତାଃ ସ୍କମ୍ଭଂ ତଂ ବ୍ରୂହି କତମଃ ସ୍ଵିଦେଵ ସଃ
ଯାହାରେ ପୃଥିବୀ, ଆକାଶ ଏବଂ ଦିବ ଅଛି; ଯେଠି ଅଗ୍ନି, ଚନ୍ଦ୍ରମା, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ବାୟୁ ବସିଛନ୍ତି; ତୁମେ ମୋତେ ସ୍କମ୍ଭ ବିଷୟରେ କୁହ, ସେ କେଉଁ ଦେବତା?
ଯସ୍ଯ ତ୍ରଯସ୍ତ୍ରିଂଶଦ୍ଦେଵା ଅଙ୍ଗେ ସର୍ଵେ ସମାହିତାଃ । ସ୍କମ୍ଭଂ ତଂ ବ୍ରୂହି କତମଃ ସ୍ଵିଦେଵ ସଃ
ଯାହାର ଅଂଶରେ ସମସ୍ତ ତିରିଶି ଦେବତା ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଛନ୍ତି; ତୁମେ ମୋତେ ସ୍କମ୍ଭ ବିଷୟରେ କୁହ, ସେ କେଉଁ ଦେବତା?
ଯତ୍ର ଋଷଯଃ ପ୍ରଥମଜା ଋଚଃ ସାମ ଯଜୁର୍ମହୀ । ଏକର୍ଷିର୍ଯସ୍ମିନ୍ନ୍ ଆର୍ପିତଃ ସ୍କମ୍ଭଂ ତଂ ବ୍ରୂହି କତମଃ ସ୍ଵିଦେଵ ସଃ
ଯେଠି ପ୍ରଥମ ଜନ୍ମ ଋଷିମାନେ, ଋଚ୍, ସାମ, ଯଜୁର୍ ଏବଂ ବଡ଼ ପୃଥିବୀ ବସିଛି; ଯେଠି ଏକ ଋଷି ଅଛି; ତୁମେ ମୋତେ ସ୍କମ୍ଭ ବିଷୟରେ କୁହ, ସେ କେଉଁ ଦେବତା?
ଯତ୍ରାମୃତଂ ଚ ମୃତ୍ଯୁଶ୍ଚ ପୁରୁଷେଽଧି ସମାହିତେ । ସମୁଦ୍ରୋ ଯସ୍ଯ ନାଡ୍ଯଃ ପୁରୁଷେଽଧି ସମାହିତାଃ ସ୍କମ୍ଭଂ ତଂ ବ୍ରୂହି କତମଃ ସ୍ଵିଦେଵ ସଃ
ଯେଉଁଠି ଅମୃତ ଓ ମୃତ୍ୟୁ ଏକାଠି ମଣିଷ ମଧ୍ୟରେ ବସିଛି, ଯାହାର ନାଡିଗୁଡି ଏକ ସମୁଦ୍ର ପରି ମଣିଷ ମଧ୍ୟରେ ଏକାଠି ହୋଇଛି — ଏହି ସ୍କମ୍ଭ କେଉଁ ଦେବତା, କିଏ ତାହା?
ଯସ୍ଯ ଚତସ୍ରଃ ପ୍ରଦିଶୋ ନାଡ୍ଯସ୍ତିଷ୍ଠନ୍ତି ପ୍ରଥମାଃ । ଯଜ୍ଞୋ ଯତ୍ର ପରାକ୍ରାନ୍ତଃ ସ୍କମ୍ଭଂ ତଂ ବ୍ରୂହି କତମଃ ସ୍ଵିଦେଵ ସଃ
ଯାହାର ଚାରିଟି ଦିଗ ନାଡି ଭାବରେ ପ୍ରଥମ ଥାନେ ରହିଛି, ଯେଉଁଠି ଯଜ୍ଞ ପ୍ରବଳ ହୋଇଛି — ଏହି ସ୍କମ୍ଭ କେଉଁ ଦେବତା, କିଏ ତାହା?
ଯେ ପୁରୁଷେ ବ୍ରହ୍ମ ଵିଦୁସ୍ତେ ଵିଦୁଃ ପରମେଷ୍ଠିନମ୍ । ଯୋ ଵେଦ ପରମେଷ୍ଠିନଂ ଯଶ୍ଚ ଵେଦ ପ୍ରଜାପତିମ୍ । ଜ୍ଯେଷ୍ଠଂ ଯେ ବ୍ରାହ୍ମଣଂ ଵିଦୁସ୍ତେ ସ୍କମ୍ଭମନୁସଂଵିଦୁଃ
ଯେଉଁମାନେ ମଣିଷ ମଧ୍ୟରେ ବ୍ରହ୍ମା ଜାଣନ୍ତି, ସେମାନେ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଜାଣନ୍ତି; ଯେଉଁଠି ପରମେଶ୍ୱର ଓ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କୁ ଜାଣନ୍ତି, ଏବଂ ଯେଉଁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଜେଷ୍ଠଙ୍କୁ ଜାଣନ୍ତି, ସେମାନେ ସ୍କମ୍ଭକୁ ଏକାଠି ଭଲରେ ଜାଣନ୍ତି।
ଯସ୍ଯ ଶିରୋ ଵୈଶ୍ଵାନରଶ୍ଚକ୍ଷୁରଙ୍ଗିରସୋଽଭଵନ୍ । ଅଙ୍ଗାନି ଯସ୍ଯ ଯାତଵଃ ସ୍କମ୍ଭଂ ତଂ ବ୍ରୂହି କତମଃ ସ୍ଵିଦେଵ ସଃ
ଯାହାର ମୁଣ୍ଡ ବୈଶ୍ୱାନର ହେଲା, ଯାହାର ଚକ୍ଷୁ ଅଙ୍ଗିରସ ହେଲା, ଯାହାର ଅଙ୍ଗଗୁଡିକ ଯାତବ ହେଲା — ଏହି ସ୍କମ୍ଭ କେଉଁ ଦେବତା, କିଏ ତାହା?
ଯସ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମ ମୁଖମାହୁର୍ଜିହ୍ଵାଂ ମଧୁକଶାମୁତ । ଵିରାଜମୂଧୋ ଯସ୍ଯାହୁଃ ସ୍କମ୍ଭଂ ତଂ ବ୍ରୂହି କତମଃ ସ୍ଵିଦେଵ ସଃ
ଯାହାର ମୁଁହ ବ୍ରହ୍ମା, ଯାହାର ଜିହ୍ବା ମଧୁର ମଧୁ ପରି, ଯାହାର ବୁଦ୍ଧି ବିରାଜ୍ ଭାବରେ — ଏହି ସ୍କମ୍ଭ କେଉଁ ଦେବତା, କିଏ ତାହା?
ଯସ୍ମାଦୃଚୋ ଅପାତକ୍ଷନ୍ ଯଜୁର୍ଯସ୍ମାଦପାକଷନ୍ । ସାମାନି ଯସ୍ଯ ଲୋମାନ୍ଯଥର୍ଵାଙ୍ଗିରସୋ ମୁଖଂ ସ୍କମ୍ଭଂ ତଂ ବ୍ରୂହି କତମଃ ସ୍ଵିଦେଵ ସଃ
ଯାହାଠୁ ଋଚ୍ ଶ୍ଲୋକ ଉଚ୍ଚାରିତ ହେଲା, ଯାହାଠୁ ଯଜୁର୍ ଉଚ୍ଚାରିତ ହେଲା, ଯାହାର କେଶ ସାମ ଗୀତ, ଯାହାର ମୁଁହ ଅଥର୍ବନ ଓ ଅଙ୍ଗିରସ — ଏହି ସ୍କମ୍ଭ କେଉଁ ଦେବତା, କିଏ ତାହା?
{୨୩} ଅସଚ୍ଶାଖାଂ ପ୍ରତିଷ୍ଠନ୍ତୀଂ ପରମମିଵ ଜନା ଵିଦୁଃ । ଉତୋ ସନ୍ମନ୍ଯନ୍ତେଽଵରେ ଯେ ତେ ଶାଖାମୁପାସତେ
ଅସତ୍ ଶାଖାକୁ ଲୋକେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଭାବରେ ଜାଣନ୍ତି; ତଥାପି କିଛି ଅଧମ ଲୋକ ଏହି ଶାଖାକୁ ସତ୍ ଭାବି ପୂଜା କରନ୍ତି।
ଯତ୍ରାଦିତ୍ଯାଶ୍ଚ ରୁଦ୍ରାଶ୍ଚ ଵସଵଶ୍ଚ ସମାହିତାଃ । ଭୂତଂ ଚ ଯତ୍ର ଭଵ୍ଯଂ ଚ ସର୍ଵେ ଲୋକାଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତାଃ ସ୍କମ୍ଭଂ ତଂ ବ୍ରୂହି କତମଃ ସ୍ଵିଦେଵ ସଃ
ଯେଉଁଠି ଆଦିତ୍ୟ, ରୁଦ୍ର, ଓ ବସୁ ଏକାଠି ହୋଇଛନ୍ତି, ଯେଉଁଠି ଭୂତ ଓ ଭବିଷ୍ୟତ, ସମସ୍ତ ଲୋକ ନିଶ୍ଚିତ ହୋଇଛି — ଏହି ସ୍କମ୍ଭ କେଉଁ ଦେବତା, କିଏ ତାହା?
ଯସ୍ଯ ତ୍ରଯସ୍ତ୍ରିଂଶଦ୍ଦେଵା ନିଧିଂ ରକ୍ଷନ୍ତି ସର୍ଵଦା । ନିଧିଂ ତମଦ୍ଯ କୋ ଵେଦ ଯଂ ଦେଵା ଅଭିରକ୍ଷଥ
ଯାହାର ଧନ ତେତିସ ଦେବତା ସଦା ରକ୍ଷା କରନ୍ତି — ଆଜି କିଏ ଏହି ଧନକୁ ଜାଣିଛି, ଯାହାକୁ ଦେବତାମାନେ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି?
ଯତ୍ର ଦେଵା ବ୍ରହ୍ମଵିଦୋ ବ୍ରହ୍ମ ଜ୍ଯେଷ୍ଠମୁପାସତେ । ଯୋ ଵୈ ତାନ୍ ଵିଦ୍ଯାତ୍ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷଂ ସ ବ୍ରହ୍ମା ଵେଦିତା ସ୍ଯାତ୍
ଯେଉଁଠି ବ୍ରହ୍ମା ଜାଣିଥିବା ଦେବତାମାନେ ଜେଷ୍ଠ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି — ଯେଉଁଠି ଏମାନେକୁ ସାକ୍ଷାତ୍ ଜାଣନ୍ତି, ସେ ବ୍ରହ୍ମାଜ୍ଞାନୀ ହେବେ।
ବୃହନ୍ତୋ ନାମ ତେ ଦେଵା ଯେଽସତଃ ପରି ଜଜ୍ଞିରେ । ଏକଂ ତଦଙ୍ଗଂ ସ୍କମ୍ଭସ୍ଯାସଦାହୁଃ ପରୋ ଜନାଃ
ଯେଉଁ ବୃହନ୍ତ ଦେବତା ଅସତ୍ ଠାରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି, ଲୋକେ କହନ୍ତି ସ୍କମ୍ଭର ଏକ ଅଙ୍ଗ ଅସତ୍।
ଯତ୍ର ସ୍କମ୍ଭଃ ପ୍ରଜନଯନ୍ ପୁରାଣଂ ଵ୍ଯଵର୍ତଯତ୍। ଏକଂ ତଦଙ୍ଗଂ ସ୍କମ୍ଭସ୍ଯ ପୁରାଣମନୁସଂଵିଦୁଃ
ଯେଉଁଠି ସ୍କମ୍ଭ ସନ୍ତାନ ଉତ୍ପନ୍ନ କରି ପୁରାଣକୁ ଦୂର କରିଥିଲେ — ଲୋକେ ସ୍କମ୍ଭର ଏକ ଅଙ୍ଗକୁ ପୁରାଣ ଭାବରେ ଜାଣନ୍ତି।
ଯସ୍ଯ ତ୍ରଯସ୍ତ୍ରିଂଶଦ୍ଦେଵା ଅଙ୍ଗେ ଗାତ୍ରା ଵିଭେଜିରେ । ତାନ୍ ଵୈ ତ୍ରଯସ୍ତ୍ରିଂଶଦ୍ଦେଵାନ୍ ଏକେ ବ୍ରହମଵିଦୋ ଵିଦୁଃ
ଯାହାର ଅଙ୍ଗରେ ତେତିସ ଦେବତା ଶରୀରକୁ ବିଭାଜନ କରିଥିଲେ — କିଛି ବ୍ରହ୍ମାଜ୍ଞାନୀ ଏହି ତେତିସ ଦେବତାକୁ ଜାଣନ୍ତି।
ହିରଣ୍ଯଗର୍ଭଂ ପରମମନତ୍ଯୁଦ୍ଯଂ ଜନା ଵିଦୁଃ । ସ୍କମ୍ଭସ୍ତଦଗ୍ରେ ପ୍ରାସିଞ୍ଚଦ୍ଧିରଣ୍ଯଂ ଲୋକେ ଅନ୍ତରା
ଲୋକେ ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭକୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଓ ଅପୃତିମ ଭାବରେ ଜାଣନ୍ତି; ସ୍କମ୍ଭ ପ୍ରଥମେ ଏହି ସୁବର୍ଣ୍ଣକୁ ଜଗତ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରସାର କରିଥିଲେ।