ସ୍ଵାଯସା ଅସଯଃ ସନ୍ତି ନୋ ଗୃହେ ଵିଦ୍ମା ତେ କୃତ୍ଯେ ଯତିଧା ପରୂଂଷି । ଉତ୍ତିଷ୍ଠୈଵ ପରେହୀତୋଽଜ୍ଞାତେ କିମିହେଚ୍ଛସି
ଆମ ଘରେ ଲୋହାର କୁଅଡ଼ିଆ ଅଛି; ତୋର ମନ୍ତ୍ରର ଅନେକ ରୂପ ଆମେ ଜାଣୁ। ଏଠାରୁ ଉଠିଯା, ଅଜଣା ବ୍ୟକ୍ତି—ତୁ ଏଠାରେ କଣ ଚାହୁଁଛୁ?
{୨} ଗ୍ରୀଵାସ୍ତେ କୃତ୍ଯେ ପାଦୌ ଚାପି କର୍ତ୍ସ୍ଯାମି ନିର୍ଦ୍ରଵ । ଇନ୍ଦ୍ରାଗ୍ନୀ ଅସ୍ମାନ୍ ରକ୍ଷତାଂ ଯୌ ପ୍ରଜାନାଂ ପ୍ରଜାଵତୀ
ମନ୍ତ୍ର, ତୋର ଗଳା ଓ ପାଦ କାଟିଦେବି, ଦୌଡ଼ି ପଳା। ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅଗ୍ନି ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ, ଯେଉଁମାନେ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସନ୍ତାନବତୀ।
ସୋମୋ ରାଜାଧିପା ମୃଡିତା ଚ ଭୂତସ୍ଯ ନଃ ପତଯୋ ମୃଡଯନ୍ତୁ
ସୋମ ରାଜା, ଭୂତମାନଙ୍କର ନାୟକ ଓ ମୃଡିତା, ଆମ ପ୍ରତି କୃପା କରନ୍ତୁ।
ଭଵାଶର୍ଵାଵସ୍ଯତାଂ ପାପକୃତେ କୃତ୍ଯାକୃତେ । ଦୁଷ୍କୃତେ ଵିଦ୍ଯୁତଂ ଦେଵହେତିମ୍
ଭବ ଓ ଶର୍ବ, ଦୁଷ୍ଟ କାମ କିମ୍ବା ମନ୍ତ୍ର କରିଥିବା ପାଇଁ ଆମ ଉପରେ ଦୟା କର; ଦୁଷ୍କର୍ମ ପାଇଁ ଦେବତାଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ର ବିଜୁଳି ପରି ହେଉ।
ଯଦ୍ଯେଯଥ ଦ୍ଵିପଦୀ ଚତୁଷ୍ପଦୀ କୃତ୍ଯାକୃତା ସଂଭୃତା ଵିଶ୍ଵରୂପା । ସେତୋଽଷ୍ଟାପଦୀ ଭୂତ୍ଵା ପୁନଃ ପରେହି ଦୁଛୁନେ
ମନ୍ତ୍ର ଦୁଇଟି ପାଉଁ, ଚାରିଟି ପାଉଁ, ବହୁ ରୂପରେ, କିମ୍ବା ଅଠଟି ପାଉଁ ଥିଲେ—ସେ ସମସ୍ତେ ସୀମା ହୋଇ, ପୁଣି ଦୂର ସ୍ଥାନକୁ ଚାଲିଯାଉ।
ଅଭ୍ଯକ୍ତାକ୍ତା ସ୍ଵରଂକୃତା ସର୍ଵଂ ଭରନ୍ତୀ ଦୁରିତଂ ପରେହି । ଜାନୀହି କୃତ୍ଯେ କର୍ତାରଂ ଦୁହିତେଵ ପିତରଂ ସ୍ଵମ୍
ଲେପାଯାଇଥିବା, ଚିହ୍ନ ଦିଆଯାଇଥିବା, ସମସ୍ତ ଅପଶକୁ ଉଠାଇ ନେଉଥିବା—ପଳାଯା! ମନ୍ତ୍ର, ତୋର କର୍ତ୍ତାକୁ ଚିହ୍ନି, ଯେପରି ଝିଅ ନିଜ ବାପାକୁ ଚିହ୍ନେ।
ପରେହି କୃତ୍ଯେ ମା ତିଷ୍ଠୋ ଵିଦ୍ଧସ୍ଯେଵ ପଦଂ ନଯ । ମୃଗଃ ସ ମୃଗଯୁସ୍ତ୍ଵଂ ନ ତ୍ଵା ନିକର୍ତୁମର୍ହତି
ମନ୍ତ୍ର, ପଳାଯା, ଏଠାରେ ରୁହିନାହିଁ; ଆଘାତ ପାଇଥିବା ଚିହ୍ନ ଅନୁସରି ଯା। ତୁ ହେଉଛୁ ଶିକାର, ଶିକାରୀ ତୋ ପଛରେ ଅଛି; ସେ ତୋକୁ କାଟିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଉତ ହନ୍ତି ପୂର୍ଵାସିନଂ ପ୍ରତ୍ଯାଦାଯାପର ଇଷ୍ଵା । ଉତ ପୂର୍ଵସ୍ଯ ନିଘ୍ନତୋ ନି ହନ୍ତ୍ଯପରଃ ପ୍ରତି
ଏକ ଲୋକ ପୂର୍ବ ଥିବାକୁ ଆଘାତ କରେ, ଦିଆଯାଇଥିବା ଜିନିଷ ଫେରାଇ ନେଇ; ଆଉ ଜଣେ, ପୂର୍ବ ଆଘାତ କରୁଥିବାକୁ ଆଘାତ କରି, ପରବର୍ତ୍ତୀ ଲୋକ ତାକୁ ଆଘାତ କରେ।
ଏତଦ୍ଧି ଶୃଣୁ ମେ ଵଚୋଽଥେହି ଯତ ଏଯଥ । ଯସ୍ତ୍ଵା ଚକାର ତଂ ପ୍ରତି
ମୋ କଥା ଶୁଣ, ଯେଉଁଠି ଅଛୁ, ସେଠାରୁ ଏଠାକୁ ଆ। ଯିଏ ତୋକୁ ସୃଷ୍ଟି କରିଛି, ସେଠାକୁ ତୁ ଫେରିଯା।
ଅନାଗୋହତ୍ଯା ଵୈ ଭୀମା କୃତ୍ଯେ ମା ନୋ ଗାମଶ୍ଵଂ ପୁରୁଷଂ ଵଧୀଃ । ଯତ୍ରଯତ୍ରାସି ନିହିତା ତତସ୍ତ୍ଵୋତ୍ଥାପଯାମସି ପର୍ଣାଲ୍ଲଘୀଯସୀ ଭଵ
ନିର୍ଦ୍ଦୋଷଙ୍କୁ ମାରିବା ଭୟଙ୍କର, ମନ୍ତ୍ର—ଆମ ଗାଈ, ଘୋଡ଼ା କିମ୍ବା ଲୋକକୁ ମାରିନା। ତୁ କେଉଁଠି ଲୁଚିଛୁ, ସେଠାରୁ ତୋକୁ ଉଠାଉଛୁ; ପତ୍ରଠାରୁ ହଳକା ହେଉ।
ଯଦି ସ୍ଥ ତମସାଵୃତା ଜାଲେନଭିହିତା ଇଵ । ସର୍ଵାଃ ସଂଲୁପ୍ଯେତଃ କୃତ୍ଯାଃ ପୁନଃ କର୍ତ୍ରେ ପ୍ର ହିଣ୍ମସି
ତୁ ଯଦି ଅନ୍ଧାରରେ ଢାକାଯାଇଛୁ, ଜାଲରେ ଘେରାଯାଇଥିବା ପରି, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ର ନଶ୍ଟ ହେଉ; ଆମେ ତୋକୁ ପୁଣି କର୍ତ୍ତାଙ୍କୁ ଫେରାଇଦେଉ।
କୃତ୍ଯାକୃତୋ ଵଲଗିନୋଽଭିନିଷ୍କାରିଣଃ ପ୍ରଜାମ୍ । ମୃଣୀହି କୃତ୍ଯେ ମୋଚ୍ଛିଷୋଽମୂନ୍ କୃତ୍ଯାକୃତୋ ଜହି
ମନ୍ତ୍ର, ଫନ୍ଦା, ଆମ ଲୋକଙ୍କୁ ନିମନ୍ତେ ଯିଏ ଲାଗାଇଛି, ସେଠାକୁ ନଶ୍ଟ କର। ମନ୍ତ୍ର, ଏଠାରେ ରୁହିନାହିଁ, ନଷ୍ଟ ହେଉ। ଯିଏ ମନ୍ତ୍ର କରେ, ସେମାନେ ନଶ୍ଟ ହେଉ।
ଯଥା ସୂର୍ଯୋ ମୁଚ୍ଯତେ ତମସସ୍ପରି ରାତ୍ରିଂ ଜହାତ୍ଯୁଷସଶ୍ଚ କେତୂନ୍ । ଏଵାହଂ ସର୍ଵଂ ଦୁର୍ଭୂତଂ କର୍ତ୍ରଂ କୃତ୍ଯାକୃତା କୃତଂ ହସ୍ତୀଵ ରଜୋ ଦୁରିତଂ ଜହାମି
ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅନ୍ଧକାରରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ, ଯେପରି ରାତି ଉଷାର ଚିହ୍ନକୁ ଛାଡ଼ିଦିଏ, ସେପରି ମୁଁ ସମସ୍ତ ଅପଶକ ଓ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ମନ୍ତ୍ରକୁ, ହାତୀ ଧୁଳି ଝାଡ଼ିଦେଉଥିବା ପରି, ପ୍ରତ୍ୟାଖ୍ୟାନ କରେ।
କେନ ପାର୍ଷ୍ଣୀ ଆଭୃତେ ପୂରୁଷସ୍ଯ କେନ ମାଂସଂ ସଂଭୃତଂ କେନ ଗୁଲ୍ଫୌ । କେନାଙ୍ଗୁଲୀଃ ପେଶନୀଃ କେନ ଖାନି କେନୋଚ୍ଛ୍ଲଙ୍ଖୌ ମଧ୍ଯତଃ କଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠାମ୍
ମଣିଷର ପାଦର ଆଖି ଏମିତି କିଏ ତିଆରି କଲା? ମାଂସ କିଏ ଏକଠା କଲା? ଗୋଡ଼ର ଗୁଠି କିଏ ତିଆରି କଲା? ଆଙ୍ଗୁଠି, ଗଠି, ଗଡ଼ିକୁ କିଏ ତିଆରି କଲା? ଗୋଡ଼ର ତଳ ଏବଂ ମଧ୍ୟଭାଗର ଆଧାର କଣ?
କସ୍ମାନ୍ ନୁ ଗୁଲ୍ଫାଵଧରାଵକୃଣ୍ଵନ୍ନ୍ ଅଷ୍ଠୀଵନ୍ତାଵୁତ୍ତରୌ ପୂରୁଷସ୍ଯ । ଜଙ୍ଘେ ନିର୍ଋତ୍ଯ ନ୍ଯଦଧୁଃ କ୍ଵ ସ୍ଵିଜ୍ଜାନୁନୋଃ ସଂଧୀ କ ଉ ତଚ୍ଚିକେତ
ମଣିଷର ତଳ ଓ ଉପର ଗୁଠି, ଦୁହିଁଟି ଅସ୍ଥି ଥିବା, କେଉଁଠୁ ତିଆରି ହେଲା? ଜଂଘାକୁ ନିରୃତି ପାଖରେ ରଖାଯାଇଛି; ହାଟୁର ଗଠି କେଉଁଠି ଅଛି, ଏହା କିଏ ଜାଣେ?
ଚତୁଷ୍ଟଯଂ ଯୁଜତେ ସଂହିତାନ୍ତଂ ଜାନୁଭ୍ଯାମୂର୍ଧ୍ଵଂ ଶିଥିରଂ କବନ୍ଧମ୍ । ଶ୍ରୋଣୀ ଯଦୂରୂ କ ଉ ତଜ୍ଜଜାନ ଯାଭ୍ଯାଂ କୁସିନ୍ଧଂ ସୁଦୃଢଂ ବଭୂଵ
ଚାରିଟି ଅଂଶ ଏକଠି ହୋଇ, ଯୋଗରେ ଶେଷ ହୁଏ; ହାଟୁ ଉପରେ ଢିଲା ଦେହ ଅଛି। ନିଉଁ ଓ ଉରୁ କିଏ ତିଆରି କଲା, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଦୃଢ଼ ଆଧାର ହେଲା?
କତି ଦେଵାଃ କତମେ ତ ଆସନ୍ ଯ ଉରୋ ଗ୍ରୀଵାଶ୍ଚିକ୍ଯୁଃ ପୁରୁଷସ୍ଯ । କତି ସ୍ତନୌ ଵ୍ଯଦଧୁଃ କଃ କଫୋଦୌ କତି ସ୍କନ୍ଧାନ୍ କତି ପୃଷ୍ଟୀରଚିନ୍ଵନ୍
କେତେ ଦେବତା, କେଉଁଠିଏ ଦେବତାମାନେ ମିଶି ମଣିଷର ଛାତି ଓ ଗଳା ତିଆରି କଲେ? କେତେ ଜଣେ ତାଙ୍କର ଛାତି ଓ ଦୁଇ ଥନ ଦେଲେ, କିଏ ତାଙ୍କର କନ୍ଧ ତିଆରି କଲେ, ଏବଂ କେତେ ଜଣେ ତାଙ୍କର ପିଠି ଗଢ଼ିଲେ?
କୋ ଅସ୍ଯ ବାହୂ ସମଭରଦ୍ଵୀର୍ଯାଂ କରଵାଦିତି । ଅଂସୌ କୋ ଅସ୍ଯ ତଦ୍ଦେଵଃ କୁସିନ୍ଧେ ଅଧ୍ଯା ଦଧୌ
କିଏ ତାଙ୍କର ବାହୁକୁ ଏକଠା କରି, 'ଏହାକୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ କାମକୁଯୋଗ୍ୟ କରିବା' କହିଲେ? କିଏ ତାଙ୍କର କନ୍ଧକୁ ଠିକ୍ ଭାବେ ରଖିଲେ, କେଉଁ ଦେବତା ଏହାକୁ ଦୃଢ଼ କଲେ?
କଃ ସପ୍ତ ଖାନି ଵି ତତର୍ଦ ଶୀର୍ଷଣି କର୍ଣାଵିମୌ ନାସିକେ ଚକ୍ଷଣୀ ମୁଖମ୍ । ଯେଷାଂ ପୁରୁତ୍ରା ଵିଜଯସ୍ଯ ମହ୍ନନି ଚତୁଷ୍ପାଦୋ ଦ୍ଵିପଦୋ ଯନ୍ତି ଯାମମ୍
କିଏ ସାତଟି ରନ୍ଧ୍ର—ମୁଣ୍ଡ, ଦୁଇ କାନ, ଦୁଇ ନାକର ଚିରା, ଦୁଇ ଆଖି ଓ ମୁଁହ—କୁ ତିଆରି କଲେ? କାହାର ମହିମାରେ ଚାରିପାଏ ଓ ଦୁଇପାଏ ପ୍ରାଣୀମାନେ ସବୁଠାରେ ଚଳାଚଳ କରନ୍ତି?
ହନ୍ଵୋର୍ହି ଜିହ୍ଵାମଦଧାତ୍ପୁରୂଚୀମଧା ମହୀମଧି ଶିଶ୍ରାଯ ଵାଚମ୍ । ସ ଆ ଵରୀଵର୍ତି ଭୁଵନେଷ୍ଵନ୍ତରପୋ ଵସାନଃ କ ଉ ତଚ୍ଚିକେତ
ଜିହ୍ବାକୁ ଚବାଡ଼ି ମଧ୍ୟରେ ରଖାଯାଇଛି, ମାଟି ଉପରେ କଥାବାର୍ତ୍ତା ରଖାଯାଇଛି। ସମସ୍ତ ଜଗତ ଭିତରେ ରହି, ବିଭିନ୍ନ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା କିଏ ଏହି ଗୁପ୍ତତାକୁ ଜାଣେ?
ମସ୍ତିଷ୍କମସ୍ଯ ଯତମୋ ଲଲାଟଂ କକାଟିକାଂ ପ୍ରଥମୋ ଯଃ କପାଲମ୍ । ଚିତ୍ଵା ଚିତ୍ଯଂ ହନ୍ଵୋଃ ପୂରୁଷସ୍ଯ ଦିଵଂ ରୁରୋହ କତମଃ ସ ଦେଵଃ
କିଏ ତାଙ୍କର ମସ୍ତିଷ୍କ, କପାଳ, ଲଳାଟ ଓ ପ୍ରଥମ କପାଳ ଅଂଶ ତିଆରି କଲେ? ମଣିଷର ଚବାଡ଼ି ତିଆରି କରି, କେଉଁ ଦେବତା ଆକାଶକୁ ଉଠିଗଲେ?
ପ୍ରିଯାପ୍ରିଯାଣି ବହୁଲା ସ୍ଵପ୍ନଂ ସଂବାଧତନ୍ଦ୍ର୍ଯଃ । ଆନନ୍ଦାନ୍ ଉଗ୍ରୋ ନନ୍ଦାଂଶ୍ଚ କସ୍ମାଦ୍ଵହତି ପୂରୁଷଃ
ପ୍ରେମ ଓ ଅପ୍ରେମ, ଅନେକ ସ୍ୱପ୍ନ, ଭିଡ଼ ଘୁମ୍ ଓ କ୍ଲାନ୍ତି—ମଣିଷ କାହିଁକି ଏତେ ତୀବ୍ର ଆନନ୍ଦ ଓ ଆନନ୍ଦ ଭୋଗ କରେ?
ଆର୍ତିରଵର୍ତିର୍ନିର୍ଋତିଃ କୁତୋ ନୁ ପୁରୁଷେଽମତିଃ । ରାଦ୍ଧିଃ ସମୃଦ୍ଧିରଵ୍ଯୃଦ୍ଧିର୍ମତିରୁଦିତଯଃ କୁତଃ
ବେଦନା ଓ ନିବାରଣ, ନାଶ ଓ ମୂଢ଼ତା କେଉଁଠୁ ମଣିଷ ଭିତରେ ଆସେ? ସଫଳତା, ସମୃଦ୍ଧି, ଅବନତି, ବୁଦ୍ଧି ଓ କନ୍ଦା କେଉଁଠୁ ଆସେ?
{୪} କୋ ଅସ୍ମିନ୍ନ୍ ଆପୋ ଵ୍ଯଦଧାତ୍ଵିଷୂଵୃତଃ ପୁରୂଵୃତଃ ସିନ୍ଧୁସୃତ୍ଯାଯ ଜାତାଃ । ତୀଵ୍ରା ଅରୁଣା ଲୋହିନୀସ୍ତାମ୍ରଧୂମ୍ରା ଊର୍ଧ୍ଵା ଅଵାଚୀଃ ପୁରୁଷେ ତିରଶ୍ଚୀଃ
କିଏ ତାଙ୍କର ଭିତରେ ଜଳକୁ ରଖିଲେ, ଯାହା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାରେ ଢାକା, ଅନେକ ଧାରାରେ ବହୁଛି, ନଦୀ ପରି ଚାଲିଛି? ତୀବ୍ର, ରକ୍ତିମ, ଲାଲ, ତାମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ, ଧୂମ୍ର, ଉପରକୁ, ତଳକୁ ଓ ଆଡ଼କୁ ଯାଉଥିବା ଏହି ଜଳକୁ କିଏ ତିଆରି କଲେ?
କୋ ଅସ୍ମିନ୍ ରୂପମଦଧାତ୍କୋ ମହ୍ମାନଂ ଚ ନାମ ଚ । ଗାତୁଂ କୋ ଅସ୍ମିନ୍ କଃ କେତୁଂ କଶ୍ଚରିତ୍ରାନି ପୂରୁଷେ
କିଏ ତାଙ୍କୁ ରୂପ ଦେଲେ, କିଏ ମହତ୍ତ୍ୱ ଓ ନାମ ଦେଲେ? କିଏ ତାଙ୍କର ଗତି, ଚିହ୍ନ ଓ ଚରିତ୍ର ରଖିଲେ?
କୋ ଅସ୍ମିନ୍ ପ୍ରାଣମଵଯତ୍କୋ ଅପାନଂ ଵ୍ଯାନମୁ । ସମାନମସ୍ମିନ୍ କୋ ଦେଵୋଽଧି ଶିଶ୍ରାଯ ପୂରୁଷେ
କିଏ ତାଙ୍କର ଶ୍ୱାସ ରଖିଲେ, କିଏ ବାହାରୁ ଓ ଭିତରୁ ବହୁଥିବା ବାୟୁକୁ ଦେଲେ? କେଉଁ ଦେବତା ତାଙ୍କର ଭିତରେ ସମତୁଳନ ବାୟୁ ରଖିଲେ?
କୋ ଅସ୍ମିନ୍ ଯଜ୍ଞମଦଧାଦେକୋ ଦେଵୋଽଧି ପୂରୁଷେ । କୋ ଅସ୍ମିନ୍ତ୍ସତ୍ଯଂ କୋଽନୃତଂ କୁତୋ ମୃତ୍ଯୁଃ କୁତୋଽମୃତମ୍
କିଏ ତାଙ୍କର ଭିତରେ ଯଜ୍ଞକୁ ରଖିଲେ, କେଉଁ ଦେବତା ମଣିଷରେ ବସିଛନ୍ତି? ସତ୍ୟ କ'ଣ, ମିଥ୍ୟା କ'ଣ, ମୃତ୍ୟୁ କେଉଁଠୁ, ଅମୃତତ୍ୱ କେଉଁଠୁ?
କୋ ଅସ୍ମୈ ଵାସଃ ପର୍ଯଦଧାତ୍କୋ ଅସ୍ଯାଯୁରକଲ୍ପଯତ୍। ବଲଂ କୋ ଅସ୍ମୈ ପ୍ରାଯଚ୍ଛତ୍କୋ ଅସ୍ଯାକଲ୍ପଯଜ୍ଜଵମ୍
କିଏ ତାଙ୍କୁ ପୋଶାକ ପିନ୍ଧାଇଲେ, କିଏ ତାଙ୍କର ଆୟୁଷ୍ୟ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କଲେ? କିଏ ତାଙ୍କୁ ଶକ୍ତି ଦେଲେ, କିଏ ତାଙ୍କୁ ତ୍ୱରିତ ଗତି ଦେଲେ?
କେନାପୋ ଅନ୍ଵତନୁତ କେନାହରକରୋଦ୍ରୁଚେ । ଉଷସଂ କେନାନ୍ଵୈନ୍ଦ୍ଧ କେନ ସାଯଂଭଵଂ ଦଦେ
କିଏ ଜଳକୁ ବିସ୍ତାର କଲେ, କିଏ ପ୍ରଭାତକୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କଲେ? କିଏ ସକାଳକୁ ଆଲୋକିତ କଲେ, କିଏ ସନ୍ଧ୍ୟାକୁ ଦେଲେ?
କୋ ଅସ୍ମିନ୍ ରେତୋ ନ୍ଯଦଧାତ୍ତନ୍ତୁରା ତାଯତାମିତି । ମେଧାଂ କୋ ଅସ୍ମିନ୍ନ୍ ଅଧ୍ଯୌହତ୍କୋ ବାଣଂ କୋ ନୃତୋ ଦଧୌ
କିଏ ତାଙ୍କର ଭିତରେ ବୀଜ ରଖି, 'ତାନ୍ତୁ ବିସ୍ତାରିତ ହେଉ' କହିଲେ? କିଏ ତାଙ୍କର ଭିତରେ ବୁଦ୍ଧି ଭରିଲେ, କିଏ ତୀର ଓ ନୃତ୍ୟକୁ ରଖିଲେ?