ତିସ୍ରୋ ମତୄସ୍ତ୍ରୀନ୍ ପିତୄନ୍ ବିଭ୍ରଦେକ ଉର୍ଧ୍ଵସ୍ତସ୍ଥୌ ନେମଵ ଗ୍ଲାପଯନ୍ତ । ମନ୍ତ୍ରଯନ୍ତେ ଦିଵୋ ଅମୁଷ୍ଯ ପୃଷ୍ଠେ ଵିଶ୍ଵଵିଦୋ ଵାଚମଵିଶ୍ଵଵିନ୍ନାମ୍
ତିନି ମାଆ ଓ ତିନି ବାପାକୁ ବୋହି ଏକ ଉପରକୁ ଦଢ଼ିଆଥିଲେ, ଚକ୍ରର ଧାରକୁ କ୍ଷୀଣ କରିଲେନାହିଁ। ସେମାନେ ଆକାଶର ପଛରେ କଥା ହେଉଛନ୍ତି, ସମସ୍ତ ବାଣୀ ଓ ନାମ ଜାଣନ୍ତି।
{୨୪} ପଞ୍ଚାରେ ଚକ୍ରେ ପରିଵର୍ତମାନେ ଯସ୍ମିନ୍ନ୍ ଆତସ୍ଥୁର୍ଭୁଵନାନି ଵିଶ୍ଵା । ତସ୍ଯ ନାକ୍ଷସ୍ତପ୍ଯତେ ଭୂରିଭାରଃ ସନାଦେଵ ନ ଛିଦ୍ଯତେ ସନାଭିଃ
ପାଞ୍ଚଟି ଆରା ଥିବା ଚକ୍ର ଘୂରୁଛି, ଯାହା ଉପରେ ସମସ୍ତ ଜଗତ ଦଢ଼ିଆଛି। ଏହାର ଧୁରା ଭାରରେ ତାପିଯାଏ; ଆରମ୍ଭରୁ ଏହା କେବେ ଭାଙ୍ଗେନାହିଁ, ଏହାର ନାଭି ମଧ୍ୟ ଅଟୁଟ।
ପଞ୍ଚପାଦଂ ପିତରଂ ଦ୍ଵାଦଶାକୃତିଂ ଦିଵ ଆହୁଃ ପରେ ଅର୍ଧେ ପୁରୀଷିଣମ୍ । ଅଥେମେ ଅନ୍ଯ ଉପରେ ଵିଚକ୍ଷଣେ ସପ୍ତଚକ୍ରେ ଷଡର ଆହୁରର୍ପିତମ୍
ପିତାଙ୍କୁ ପାଞ୍ଚପଦୀୟ, ବାରଟି ରୂପ ଥିବା, ଦୂର ଆକାଶର ଅର୍ଧେ ବସୁଥିବା ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏହା ପରେ ଉପରେ ଅନ୍ୟମାନେ ଦେଖାଯାନ୍ତି: ସାତ ଚକ୍ର, ଛଅ ଆରା ଥିବା ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏହା ସେଠାରେ ଦଢ଼ିଆଛି।
ଦ୍ଵାଦଶାରଂ ନହି ତଜ୍ଜରାଯ ଵର୍ଵର୍ତି ଚକ୍ରଂ ପରି ଦ୍ଯାମୃତସ୍ଯ । ଆ ପୁତ୍ରା ଅଗ୍ନେ ମିଥୁନାସୋ ଅତ୍ର ସପ୍ତ ଶତାନି ଵିଂଶତିଶ୍ଚ ତସ୍ଥୁଃ
ବାରଟି ଆରା ଥିବା ଚକ୍ର ଅମୃତ ଆକାଶରେ ଘୂରୁଛି, କେବେ ବୃଦ୍ଧି ହୁଏନାହିଁ। ଏଠି, ହେ ଅଗ୍ନି, ତୁମର ଯୁଗଳ ପୁଅ, ସାତ ଶତ ବିଶି ଥିଲେ।
ସନେମି ଚକ୍ରମଜରଂ ଵି ଵଵୃତ ଉତ୍ତାନାଯାଂ ଦଶ ଯୁକ୍ତା ଵହନ୍ତି । ସୂର୍ଯସ୍ଯ ଚକ୍ଷୂ ରଜସୈତ୍ଯାଵୃତଂ ଯସ୍ମିନ୍ନ୍ ଆତସ୍ଥୁର୍ଭୁଵନାନି ଵିଶ୍ଵା
ଶତଧାରା ଏକ ଚକ୍ର, ଯାହା କେବେ ବୁଢ଼େନି, ଏହା ଘୂରୁଛି । ଦଶଟି ଯୋଗାଯୋଗ କରାଯାଇଛି, ସେମାନେ ଏହାକୁ ଉପରକୁ ଉଠାଇ ନେଇଯାଉଛନ୍ତି । ଏହା ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟି, ଧୂଳିରେ ଢାକାଯାଇଛି, ଯାହା ଉପରେ ସମସ୍ତ ଜଗତ ବସିଛି ।
ସ୍ତ୍ରିଯଃ ସତୀସ୍ତାମୁ ମେ ପୁଂସଃ ଆହୁଃ ପଶ୍ଯଦକ୍ଷଣ୍ଵାନ୍ନ୍ ଵି ଚେତଦନ୍ଧଃ । କଵିର୍ଯଃ ପୁତ୍ରଃ ସ ଈମା ଚିକେତ ଯସ୍ତା ଵିଜାନାତ୍ସ ପିତୁଷ୍ପିତାସତ୍
ଯେଉଁ ଜଣେ ନାରୀ ସତୀ, ସେଉଁଠି ଲୋକେ କହନ୍ତି ଯେ ସେ ପୁରୁଷଙ୍କର । ଯିଏ ଦେଖିପାରେ, ସେ ଜ୍ଞାନୀ; ଯିଏ ଅନ୍ଧା, ସେ ଅଜ୍ଞାନୀ । କବିଙ୍କ ପୁଅ ଏହି ସତ୍ୟକୁ ବୁଝିପାରେ; ଯିଏ ଏହାକୁ ଜାଣେ, ସେ ଏହାର ପିତାଙ୍କର ସତ୍ୟ ପୁଅ ।
ସାକଂଜାନାଂ ସପ୍ତଥମାହୁରେକଜଂ ଷଡିଦ୍ଯମା ଋଷଯୋ ଦେଵଜା ଇତି । ତେଷାମିଷ୍ଟାନି ଵିହିତାନି ଧାମଶ ସ୍ଥାତ୍ରେ ରେଜନ୍ତେ ଵିକୃତାନି ରୂପଶଃ
ଏମାନେ ସହଯୋଗରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି, ସପ୍ତମ ଜଣକୁ ଏକାକୀ କୁହାଯାଏ; ଷଡ଼ଜଣ ଦେବତାମାନଙ୍କଠାରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି ବୋଲି ଋଷିମାନେ କହନ୍ତି । ସେମାନଙ୍କର ଇଚ୍ଛିତ ରୂପ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହୋଇଛି, ନିଜ ନିଜ ସ୍ଥାନରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଉଛି, ଅନେକ ରୂପରେ ପରିବର୍ତ୍ତିତ ହେଉଛି ।
ଅଵଃ ପରେଣ ପର ଏନା ଅଵରେଣ ପଦା ଵତ୍ସଂ ବିଭ୍ରତୀ ଗୌରୁଦସ୍ଥାତ୍। ସା କଦ୍ରୀଚୀ କଂ ସ୍ଵିଦର୍ଧଂ ପରାଗାତ୍କ୍ଵ ସ୍ଵିତ୍ସୂତେ ନହି ଯୂଥେ ଅସ୍ମିନ୍
ଏକ ପଦେ ଆଗକୁ, ଏକ ପଦେ ପଛକୁ ଚାଲି, ଗାଈ ତାଙ୍କର ବଛାକୁ ଧରି ଦାଁଡ଼ାଇଛି । ସେ କଦ୍ରୁର ସନ୍ତାନ ଆଧା ନେଇ ଚାଲିଯାଏ; କେଉଁଠି ସେ ଜନ୍ମ ଦେଉଛି, ଏହି ଦଳରେ ନୁହେଁ ।
ଅଵଃ ପରେଣ ପିତରଂ ଯୋ ଅସ୍ଯ ଵେଦାଵଃ ପରେଣ ପର ଏନାଵରେଣ । କଵୀଯମାନଃ କ ଇହ ପ୍ର ଵୋଚଦ୍ଦେଵଂ ମନଃ କୁତୋ ଅଧି ପ୍ରଜାତମ୍
ଏକ ପଦେ ଆଗକୁ ଯିଏ ତାଙ୍କର ପିତାକୁ ଜାଣେ; ଏକ ପଦେ ପଛକୁ ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରେ । ଏଠାରେ କିଏ ଚିନ୍ତା କରି କହିପାରିବେ, ଦେବତାଙ୍କର ମନ କେଉଁଠୁ ଜନ୍ମ ନେଲା ?
ଯେ ଅର୍ଵାଞ୍ଚସ୍ତାମୁ ପରାଚ ଆହୁର୍ଯେ ପରାଞ୍ଚସ୍ତାମୁ ଅର୍ଵାଚ ଆହୁଃ । ଇନ୍ଦ୍ରଶ୍ଚ ଯା ଚକ୍ରଥୁଃ ସୋମ ତାନି ଧୁରା ନ ଯୁକ୍ତା ରଜସୋ ଵହନ୍ତି
ଯେଉଁମାନେ ନିକଟରେ, ସେମାନେ ଦୂରରେ ବୋଲି କୁହନ୍ତି; ଯେଉଁମାନେ ଦୂରରେ, ସେମାନେ ନିକଟରେ ବୋଲି କୁହନ୍ତି । ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ସୋମ ଏହି ସବୁ କାମ କରିଛନ୍ତି; ଚକ୍ରରେ ବାନ୍ଧି, ସେମାନେ ଧୂଳିକୁ ବହନ କରନ୍ତି ।
ଦ୍ଵା ସୁପର୍ଣା ସଯୁଜା ସଖାଯା ସମାନଂ ଵୃକ୍ଷଂ ପରି ଷସ୍ଵଜାତେ । ତଯୋରନ୍ଯଃ ପିପ୍ପଲଂ ସ୍ଵାଦ୍ଵତ୍ତ୍ଯନଶ୍ନନ୍ନ୍ ଅନ୍ଯୋ ଅଭି ଚାକଶୀତି
ଦୁଇଟି ପକ୍ଷୀ, ଏକାଠି ମିତ୍ର, ଏକ ଗଛକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରିଛନ୍ତି । ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ ମିଠା ଫଳ ଖାଏ, ଅନ୍ୟଟି ଖାଏନାହିଁ, କେବଳ ଦେଖିଥାଏ ।
ଯସ୍ମିନ୍ ଵୃକ୍ଷେ ମଧ୍ଵଦଃ ସୁପର୍ଣା ନିଵିଶନ୍ତେ ସୁଵତେ ଚାଧି ଵିଶ୍ଵେ । ତସ୍ଯ ଯଦାହୁଃ ପିପ୍ପଲଂ ସ୍ଵାଦ୍ଵଗ୍ରେ ତନ୍ ନୋନ୍ ନଶଦ୍ଯଃ ପିତରଂ ନ ଵେଦ
ଯେଉଁ ଗଛରେ ମଧୁ ଦେଇଥିବା ପକ୍ଷୀମାନେ ବସିଥାନ୍ତି, ସେଠି ସମସ୍ତ ଦେବତା ବିଶ୍ରାମ କରନ୍ତି । ଯାହାକୁ ସେମାନେ ମିଠା ଫଳ କୁହନ୍ତି, ସେଠି ତାହା ନଷ୍ଟ ହେଉ ନାହିଁ; ସେ ତାଙ୍କର ପିତାକୁ ଜାଣେନାହିଁ ।
ଯତ୍ରା ସୁପର୍ଣା ଅମୃତସ୍ଯ ଭକ୍ଷମନିମେଷଂ ଵିଦଥାଭିସ୍ଵରନ୍ତି । ଏନା ଵିଶ୍ଵସ୍ଯ ଭୁଵନସ୍ଯ ଗୋପାଃ ସ ମା ଧୀରଃ ପାକମତ୍ରା ଵିଵେଶ
ଯେଉଁଠାରେ ପକ୍ଷୀମାନେ ଅମୃତ ଗାନ କରନ୍ତି, ଅନ୍ମିଳିତ ନୟନରେ, ସେଠି ସମସ୍ତ ଜଗତର ରକ୍ଷା କରନ୍ତି । ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ଧୀର ଏଠି ଫଳର ପକ୍କା ଅଂଶକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଛନ୍ତି ।
ଯଦ୍ଗାଯତ୍ରେ ଅଧି ଗାଯତ୍ରମାହିତଂ ତ୍ରୈଷ୍ଟୁଭଂ ଵା ତ୍ରୈଷ୍ଟୁଭାନ୍ ନିରତକ୍ଷତ । ଯଦ୍ଵା ଜଗଜ୍ଜଗତ୍ଯାହିତଂ ପଦଂ ଯ ଇତ୍ତଦ୍ଵିଦୁସ୍ତେ ଅମୃତତ୍ଵମାନୁଶୁଃ
ଯାହା କି ଗାୟତ୍ରୀ ଉପରେ ରଖାଯାଇଛି, କିମ୍ବା ଗାୟତ୍ର ଉପରେ, କିମ୍ବା ତ୍ରିଷ୍ଟୁପ ଦ୍ୱାରା ମାପାଯାଇଛି, କିମ୍ବା ତ୍ରିଷ୍ଟୁପ୍ ଉପରେ, କିମ୍ବା ଜଗତୀ ଉପରେ, ଏହି ସବୁ ଯେଉଁମାନେ ଜାଣନ୍ତି, ସେମାନେ ଅମୃତତ୍ୱକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛନ୍ତି ।
ଗାଯତ୍ରେଣ ପ୍ରତି ମିମୀତେ ଅର୍କମର୍କେଣ ସାମ ତ୍ରୈଷ୍ଟୁଭେନ ଵାକମ୍ । ଵାକେନ ଵାକଂ ଦ୍ଵିପଦା ଚତୁଷ୍ପଦାକ୍ଷରେଣ ମିମତେ ସପ୍ତ ଵାଣୀଃ
ଗାୟତ୍ରୀ ଦ୍ୱାରା ସେ ଅର୍କକୁ ମାପେ; ଅର୍କ ଦ୍ୱାରା ସାମକୁ; ତ୍ରିଷ୍ଟୁପ୍ ଦ୍ୱାରା ଉଚ୍ଚାରଣକୁ । ଉଚ୍ଚାରଣ ଦ୍ୱାରା ଉଚ୍ଚାରଣକୁ; ଦୁଇପଦୀ, ଚତୁଷ୍ପଦୀ ଓ ଅକ୍ଷର ଦ୍ୱାରା ସେ ସପ୍ତ ସ୍ୱରକୁ ମାପେ ।
ଜଗତା ସିନ୍ଧୁଂ ଦିଵ୍ଯସ୍କଭାଯଦ୍ରଥଂତରେ ସୂର୍ଯଂ ପର୍ଯପଶ୍ଯତ୍। ଗାଯତ୍ରସ୍ଯ ସମିଧସ୍ତିସ୍ର ଆହୁସ୍ତତୋ ମହ୍ନା ପ୍ର ରିରିଚେ ମହିତ୍ଵା
ଜଗତୀ ଦ୍ୱାରା ସେ ଦିବ୍ୟ ନଦୀକୁ ଧାରଣ କଲେ, ରଥର ମଧ୍ୟରେ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଦେଖିଲେ । ଗାୟତ୍ରର ତିନିଟି ହୋମ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଏହି ମହାନତାରୁ ଏହାର ମହିମା ବିସ୍ତାରିତ ହେଲା ।
ଉପ ହ୍ଵଯେ ସୁଦୁଘାଂ ଧେନୁମେତାଂ ସୁହସ୍ତୋ ଗୋଧୁଗୁତ ଦୋହଦେନାମ୍ । ଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ସଵଂ ସଵିତା ସାଵିଷନ୍ ନୋଽଭୀଦ୍ଧୋ ଘର୍ମସ୍ତଦୁ ଷୁ ପ୍ର ଵୋଚତ୍
ମୁଁ ଏହି ଦୁଧରେ ପୁରା ଗାଈକୁ ଡାକୁଛି, ଭଲ ହାତରେ ଦୁଧ ଦେଉଥିବା ଦୋହିଆ ତାକୁ ଦୁହେ । ସବିତାମାନେ ଆମକୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଉପହାର ଦେଇଛନ୍ତି; ଉତ୍ତାପିତ ପାତ୍ର ଏହି କଥାକୁ ଆମକୁ କହିଛି ।
ହିଙ୍କୃଣ୍ଵତୀ ଵସୁପତ୍ନୀ ଵସୂନାଂ ଵତ୍ସମିଚ୍ଛନ୍ତୀ ମନସାଭ୍ଯାଗାତ୍। ଦୁହାମଶ୍ଵିଭ୍ଯାଂ ପଯୋ ଅଘ୍ନ୍ଯେଯଂ ସା ଵର୍ଧତାଂ ମହତେ ସୌଭଗାଯ
ହିଁକାର କରୁଥିବା, ଧନର ମାଲିକା, ବଛାକୁ ଚାହିଁ, ମନରେ ଆସିଛି । ଏହି ଅଘ୍ନ୍ୟା ଗାଈକୁ ଆମେ ଅଶ୍ୱିନୀଦ୍ୱୟଙ୍କ ପାଇଁ ଦୁହିବା; ସେ ବଡ଼ ସୌଭାଗ୍ୟ ପାଇଁ ବୃଦ୍ଧି ପାଉ ।
ଗୌରମୀମେଦଭି ଵତ୍ସଂ ମିଷନ୍ତଂ ମୂର୍ଧାନଂ ହିଙ୍ଙକୃଣୋନ୍ ମାତଵା ଉ । ସୃକ୍ଵାଣଂ ଘର୍ମମଭି ଵାଵଶାନା ମିମାତି ମାଯୁଂ ପଯତେ ପଯୋଭିଃ
ଗାଈ ତାଙ୍କର ବଛାକୁ ଭାବି, ମାଆ ପରି ହିଁକାର କରି, ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଆସେ । ସେ ଉତ୍ତାପିତ ପାତ୍ରକୁ ଆଶା କରି, ଆୟୁଷ୍ୟକୁ ମାପେ, ଦୁଧରେ ପୋଷଣ କରେ ।
ଅଯଂ ସ ଶିଙ୍କ୍ତେ ଯେନ ଗୌରଭିଵୃତା ମିମାତି ମଯୁଂ ଧ୍ଵସନାଵଧି ଶ୍ରିତା । ସା ଚିତ୍ତିଭିର୍ନି ହି ଚକାର ମର୍ତ୍ଯାନ୍ ଵିଦ୍ଯୁଦ୍ଭଵନ୍ତୀ ପ୍ରତି ଵଵ୍ରିମୌହତ
ଏହି ସେ, ଯାହା ଛିଟାଏ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଗାଈ ଘେରାଯାଇ ଆୟୁଷ୍ୟକୁ ମାପେ, ଧୂଳିର ସୀମାକୁ ପହଞ୍ଚେ । ସେ ଚିନ୍ତାରେ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ତିଆରି କରିଛି; ହେଲେ ବିଜୁଳି ପରି, ସେ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ବିସ୍ତାରିତ ହୋଇଛି ।
ଅନଚ୍ଛଯେ ତୁରଗାତୁ ଜୀଵମେଜଦ୍ଧ୍ରୁଵଂ ମଧ୍ଯ ଆ ପସ୍ତ୍ଯାନାମ୍ । ଜୀଵୋ ମୃତସ୍ଯ ଚରତି ସ୍ଵଧାଭିରମର୍ତ୍ଯୋ ମର୍ତ୍ଯେନା ସଯୋନିଃ
ଅଢ଼କା ନଥିବା, ତ୍ୱରିତ ଚଳିଥିବା, ଜୀବନ୍ତ, କମ୍ପିତ, ଘରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଟୁଟ ଅଛି । ଜୀବନ୍ତ ମୃତମାନେ ମଧ୍ୟରେ ତାଙ୍କର ନିଜ ଧର୍ମରେ ଚଳେ; ଅମର ମରଣଶୀଳ ସହ ଏକ ଗର୍ଭରେ ଅଛି ।
ଵିଧୁଂ ଦଦ୍ରାଣଂ ସଲିଲସ୍ଯ ପୃଷ୍ଠେ ଯୁଵାନଂ ସନ୍ତଂ ପଲିତୋ ଜଗାର । ଦେଵସ୍ଯ ପଶ୍ଯ କାଵ୍ଯଂ ମହିତ୍ଵାଦ୍ଯ ମମାର ସ ହ୍ଯଃ ସମାନ
ଚାନ୍ଦ୍ରମା, ଜଳର ଉପରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଯୁବା ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ ଧଳା କେଶ ଭଳି ଜାଗିଉଠେ । ଦେବତାଙ୍କର ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଦେଖ; ଏହାର ମହିମାରେ, ଗତକାଲି ମୃତ, ଆଜି ପୁନି ଜନ୍ମ ନେଲା ।
ଯ ଈଂ ଚକାର ନ ସୋ ଅସ୍ଯ ଵେଦ ଯ ଈଂ ଦଦର୍ଶ ହିରୁଗିନ୍ ନୁ ତସ୍ମାତ୍। ସ ମାତୁର୍ଯୋନା ପରିଵୀତୋ ଅନ୍ତର୍ବହୁପ୍ରଜା ନିର୍ଋତିରା ଵିଵେଶ
ଯିଏ ତାଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ, ସେ ତାଙ୍କୁ ଜାଣିନାହାନ୍ତି; ଯିଏ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଥିଲେ, ସେ ବୋଧହୁଏ ତାଙ୍କର ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଛନ୍ତି। ଏହି କାରଣରୁ, ମାଆର ଗର୍ଭରେ ଘେରାଇ ରହି, ଅନେକ ସନ୍ତାନ ମଧ୍ୟରେ ନିରୃତି ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
{୨୬} ଅପଶ୍ଯଂ ଗୋପାମନିପଦ୍ଯମାନମା ଚ ପରା ଚ ପଥିଭିଶ୍ଚରନ୍ତମ୍ । ସ ସଧ୍ରୀଚୀଃ ସ ଵିଷୂଚୀର୍ଵସାନ ଆ ଵରୀଵର୍ତି ଭୁଵନେଷ୍ଵନ୍ତଃ
ମୁଁ ଏକ ଗୋପାଳକୁ ଦେଖିଲି, ସେ କୌଣସି ବାଧା ବିନା ଚାଲିଯାଉଛନ୍ତି, ସେ ନିକଟ ଓ ଦୂର ଦୁଇ ପଥରେ ଘୁରୁଛନ୍ତି। ସେ କେବେ ସିଧା, କେବେ ବାଙ୍କା ଚାଲନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଆବୃତ, ସେ ସମସ୍ତ ଜଗତ ମଧ୍ୟରେ ଘୂରୁଛନ୍ତି।
ଦ୍ଯୌର୍ନଃ ପିତା ଜନିତା ନାଭିରତ୍ର ବନ୍ଧୁର୍ନୋ ମାତା ପୃଥିଵୀ ମହୀଯମ୍ । ଉତ୍ତାନଯୋଶ୍ଚମ୍ଵୋର୍ଯୋନିରନ୍ତରତ୍ରା ପିତା ଦୁହିତୁର୍ଗର୍ଭମାଧାତ୍
ଆମ ପିତା ହେଉଛନ୍ତି ଆକାଶ, ସେଇ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ଏଠାରେ ନାଭି, ବନ୍ଧନ। ପୃଥିବୀ ଆମ ମାଆ, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ବଡ଼ କରେ ପ୍ରଶଂସା କରେ। ଉପରକୁ ଉଠିଥିବା ଜଳ ମଧ୍ୟରେ ଗର୍ଭ ଅଛି; ସେଠି ପିତା ଝିଅର ଗର୍ଭରେ ବୀଜ ରଖିଥିଲେ।
ପୃଛାମି ତ୍ଵା ପରମନ୍ତଂ ପୃଥିଵ୍ଯାଃ ପୃଛାମି ଵୃଷ୍ଣୋ ଅଶ୍ଵସ୍ଯ ରେତଃ । ପୃଛାମି ଵିଶ୍ଵସ୍ଯ ଭୁଵନସ୍ଯ ନାଭିଂ ପୃଛାମି ଵାଚଃ ପରମଂ ଵ୍ଯୋମ
ମୁଁ ତୁମକୁ ପୃଥିବୀର ସବୁଠାରୁ ଦୂର ଶୀମା ବିଷୟରେ ପଚାରେ। ମୁଁ ବଳିଅଁଶ ଓ ଘୋଡ଼ାର ବୀଜ ବିଷୟରେ ପଚାରେ। ମୁଁ ସମସ୍ତ ଜଗତର ନାଭି ବିଷୟରେ ପଚାରେ। ମୁଁ ବାଣୀର ସବୁଠାରୁ ଉଚ୍ଚ ଦିଗ ବିଷୟରେ ପଚାରେ।
ଇଯଂ ଵେଦିଃ ପରୋ ଅନ୍ତଃ ପୃଥିଵ୍ଯା ଅଯଂ ସୋମୋ ଵୃଷ୍ଣୋ ଅଶ୍ଵସ୍ଯ ରେତଃ । ଅଯଂ ଯଜ୍ଞୋ ଵିଶ୍ଵସ୍ଯ ଭୁଵନସ୍ଯ ନାଭିର୍ବ୍ରହ୍ମାଯଂ ଵାଚଃ ପରମଂ ଵ୍ଯୋମ
ଏହି ବେଦି ହେଉଛି ପୃଥିବୀର ସବୁଠାରୁ ଦୂର ଶୀମା। ଏହି ସୋମ ହେଉଛି ବଳିଅଁଶ ଓ ଘୋଡ଼ାର ବୀଜ। ଏହି ଯଜ୍ଞ ହେଉଛି ସମସ୍ତ ଜଗତର ନାଭି। ଏହି ବ୍ରହ୍ମା ହେଉଛି ବାଣୀର ସବୁଠାରୁ ଉଚ୍ଚ ଦିଗ।
ନ ଵି ଜାନାମି ଯଦିଵେଦମସ୍ମି ନିଣ୍ଯଃ ସଂନଦ୍ଧୋ ମନସା ଚରାମି । ଯଦା ମାଗନ୍ ପ୍ରଥମଜା ଋତସ୍ଯାଦିଦ୍ଵାଚୋ ଅଶ୍ନୁଵେ ଭାଗମସ୍ଯାଃ
ମୁଁ ଜାଣେନି ମୁଁ କିଏ, ମୁଁ ଗୁପ୍ତ ଭାବରେ ଏକାଠି ହୋଇ, ମନରେ ଘୁରୁଛି। ଯେତେବେଳେ ମୋ ପାଖକୁ ନ୍ୟାୟର ପ୍ରଥମ ଜନ୍ମ ଆସିଲା, ସେତେବେଳେ ମୁଁ ଏହି ବାଣୀର ଏକ ଅଂଶ ପାଇଲି।
ଅପାଙ୍ପ୍ରାଙେତି ସ୍ଵଧଯା ଗୃଭୀତୋଽମର୍ତ୍ଯୋ ମର୍ତ୍ଯେନା ସଯୋନିଃ । ତା ଶଶ୍ଵନ୍ତା ଵିଷୂଚୀନା ଵିଯନ୍ତା ନ୍ଯନ୍ଯଂ ଚିକ୍ଯୁର୍ନ ନି ଚିକ୍ଯୁରନ୍ଯମ୍
ସେ ନିଜ ସ୍ୱଭାବରେ ବାମ ଓ ଡାହାଣ ଚାଲନ୍ତି, ଅମର, ମରଣଶୀଳମାନେ ସହିତ ଏକ ଗର୍ଭର। ସେମାନେ ସଦା ବିପରୀତ, ସଦା ଅଲଗା, ଗୋଟିଏକୁ ଚିହ୍ନିଲେ, ଅନ୍ୟକୁ ଚିହ୍ନିଲେନି।
ସପ୍ତାର୍ଧଗର୍ଭା ଭୁଵନସ୍ଯ ରେତୋ ଵିଷ୍ଣୋସ୍ତିଷ୍ଠନ୍ତି ପ୍ରଦିଶା ଵିଧର୍ମଣି । ତେ ଧୀତିଭିର୍ମନସା ତେ ଵିପଶ୍ଚିତଃ ପରିଭୁଵଃ ପରି ଭଵନ୍ତି ଵିଶ୍ଵତଃ
ସାତଟି ଅର୍ଧ-ଗର୍ଭ, ଜଗତର ବୀଜ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦିଗରେ ନିୟମରେ ଦଢ଼ି ରହିଛି। ସେମାନେ ନିଜ ଚିନ୍ତା, ମନ ଓ ଜ୍ଞାନରେ ସମସ୍ତ କୁ ଘେରି ରଖନ୍ତି।