ସଂ ତେ ଶୀର୍ଷ୍ଣଃ କପାଲାନି ହୃଦଯସ୍ଯ ଚ ଯୋ ଵିଧୁଃ । ଉଦ୍ଯନ୍ନ୍ ଆଦିତ୍ଯ ରଶ୍ମିଭିଃ ଶୀର୍ଷ୍ଣୋ ରୋଗମନୀନଶୋଽଙ୍ଗଭେଦମଶୀଶମଃ
ମୁଣ୍ଡର ହାଡ଼ ଏବଂ ହୃଦୟର ଅସ୍ଥିରତା ସହିତ, ଉଦୟମାନ ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣ ଯେପରି ଅନ୍ଧକାରକୁ ଦୂର କରେ, ସେପରି ମୁଣ୍ଡର ରୋଗ ଏବଂ ଅଙ୍ଗର ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦୂର ହେଉ।
ଅସ୍ଯ ଵାମସ୍ଯ ପଲିତସ୍ଯ ହୋତୁସ୍ତସ୍ଯ ଭ୍ରାତା ମଧ୍ଯମୋ ଅସ୍ତ୍ଯଶ୍ନଃ ।9.14 ତୃତୀଯୋ ଭ୍ରାତା ଘୃତପୃଷ୍ଠୋ ଅସ୍ଯାତ୍ରାପଶ୍ଯଂ ଵିଶ୍ପତିଂ ସପ୍ତପୁତ୍ରମ୍
ଏହି ବାମ ଓ ପକ୍କା କେଶ ଥିବା, ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କର ମଧ୍ୟମ ଭାଇ ଖାଇଥାଏ, ତୃତୀୟ ଭାଇ ଘିଅ ଲଗାଇଥାଏ। ଏଠି ମୁଁ ସପ୍ତପୁତ୍ର ବିଶ୍ପତିଙ୍କୁ ଦେଖିଥିଲି।
ସପ୍ତ ଯୁଞ୍ଜନ୍ତି ରଥମେକଚକ୍ରମେକୋ ଅଶ୍ଵୋ ଵହତି ସପ୍ତନାମା । ତ୍ରିନାଭି ଚକ୍ରମଜରମନର୍ଵଂ ଯତ୍ରେମା ଵିଶ୍ଵା ଭୁଵନାଧି ତସ୍ଥୁଃ
ସାତ ଜଣେ ଏକ ଚକ୍ର ଥିବା ରଥକୁ ଯୋଡ଼ନ୍ତି; ଏକ ଘୋଡ଼ା, ଯାହାର ନାମ ସାତ, ଏହାକୁ ଟାଣେ। ଚକ୍ରର ତିନିଟି ନାଭି ଅଛି, ଏହା ପୁରୁଣା ହୁଏନାହିଁ ଓ ଭାଙ୍ଗେନାହିଁ, ଏହା ଉପରେ ସମସ୍ତ ଜଗତ ଅଟୁଟ ଅଛି।
ଇମଂ ରଥମଧି ଯେ ସପ୍ତ ତସ୍ଥୁଃ ସପ୍ତଚକ୍ରଂ ସପ୍ତ ଵହନ୍ତ୍ଯଶ୍ଵାଃ । ସପ୍ତ ସ୍ଵସାରୋ ଅଭି ସଂ ନଵନ୍ତ ଯତ୍ର ଗଵାଂ ନିହିତା ସପ୍ତ ନାମ
ଏହି ରଥ ଉପରେ ସାତ ଜଣେ ଦଢ଼ିଆଛନ୍ତି; ଏହାର ସାତଟି ଚକ୍ର ଏବଂ ସାତଟି ଘୋଡ଼ା ଟାଣୁଛି। ସାତ ଭଉଣୀ ଏକାଠି ହୁଅନ୍ତି, ଯେଉଁଠାରେ ଗାଈଙ୍କ ସାତଟି ନାମ ରହିଛି।
କୋ ଦଦର୍ଶ ପ୍ରଥମଂ ଜାଯମାନମସ୍ଥନ୍ଵନ୍ତଂ ଯଦନସ୍ଥା ବିଭର୍ତି । ଭୂମ୍ଯା ଅସୁରସୃଗାତ୍ମା କ୍ଵ ସ୍ଵିତ୍କୋ ଵିଦ୍ଵାଂସମୁପ ଗାତ୍ପ୍ରଷ୍ଟୁମେତତ୍
କିଏ ପ୍ରଥମ ଜନ୍ମ ହେଉଥିବା, ଅସ୍ଥି ନଥିବା, କିନ୍ତୁ ଅସ୍ଥି ବୋହିଥିବାକୁ ଦେଖିଥିଲା? ପୃଥିବୀର ଆତ୍ମା, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା କେଉଁଠି? କିଏ ଏହି ଜ୍ଞାନ ନେଇ ପଚାରିବାକୁ ଗଲା?
ଇହ ବ୍ରଵୀତୁ ଯ ଈମଙ୍ଗ ଵେଦାସ୍ଯ ଵାମସ୍ଯ ନିହିତଂ ପଦଂ ଵେଃ । ଶୀର୍ଷ୍ଣଃ କ୍ଷୀରଂ ଦୁହ୍ରତେ ଗାଵୋ ଅସ୍ଯ ଵଵ୍ରିଂ ଵସାନା ଉଦକଂ ପଦାଽପୁଃ
ଏଠି କିଏ କହିପାରିବ, କିଏ ଜାଣେ, ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ରହିଥିବା ସ୍ଥାନ କେଉଁଠି? ଗାଈମାନେ ତାହାର ମୁଣ୍ଡରୁ ଦୁଧ ଧରନ୍ତି; ଆବରଣ ପିନ୍ଧି ତାହାମାନେ ପଦେ ପଦେ ପାଣିକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ପାକଃ ପୃଛାମି ମନସାଽଵିଜାନନ୍ ଦେଵାନାମେନା ନିହିତା ପଦାନି । ଵତ୍ସେ ବଷ୍କଯେଽଧି ସପ୍ତ ତନ୍ତୂନ୍ ଵି ତତ୍ନିରେ କଵଯ ଓତଵା ଉ
ମୁଁ ମନରେ ପଚାରୁଛି, ଜାଣିନଥିବା ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକ କେଉଁଠି? ବଛା, ଚିହ୍ନିତ ଗାଈ ଉପରେ, ଋଷିମାନେ ସାତଟି ସୂତା ଟାଣି ତାହାକୁ ବୁନିଥିଲେ।
ଅଚିକିତ୍ଵାଂସ୍ଚିକିତୁଷଶ୍ଚିଦତ୍ର କଵୀନ୍ ପୃଛାମି ଵିଦ୍ଵନୋ ନ ଵିଦ୍ଵାନ୍ । ଵି ଯସ୍ତସ୍ତମ୍ଭ ଷଟିମା ରଜାଂସ୍ଯଜସ୍ଯ ରୂପେ କିମପି ସ୍ଵିଦେକମ୍
ମୁଁ ଜାଣିନଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏଠି ଜ୍ଞାନୀମାନେ, ଜଣା ଓ ଅଜଣା, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପଚାରୁଛି। ଯିଏ ଅଜନ୍ମା ରୂପରେ ଛଅ ଦିଗକୁ ଧାରିଥିଲେ, ସେଇ ଏକଟି କ'ଣ?
ମାତା ପିତରମୃତ ଆ ବଭାଜଽଧୀତ୍ଯଗ୍ରେ ମନସା ସଂ ହି ଜଗ୍ମେ । ସା ବୀଭତ୍ସୁର୍ଗର୍ଭରସା ନିଵିଦ୍ଧା ନମସ୍ଵନ୍ତ ଇଦୁପଵାକମୀଯୁଃ
ମାଆ ଓ ବାପାଙ୍କୁ ଅମୃତ ବଣ୍ଟିଦେଲେ; ପ୍ରଥମେ ସେ ମନରେ ଯୋଗ ଦେଲେ। ସେ, ଭୟଙ୍କର ଓ ଗର୍ଭର ରସରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଯେଉଁମାନେ ନମସ୍କାର କରନ୍ତି, ସେମାନେ ବାଣୀ ପାଖକୁ ଗଲେ।
ଯୁକ୍ତା ମାତାସିଦ୍ଧୁରି ଦକ୍ଷିଣାଯା ଅତିଷ୍ଠଦ୍ଗର୍ଭୋ ଵୃଜନୀଷ୍ଵନ୍ତଃ । ଅମୀମେଦ୍ଵତ୍ସୋ ଅନୁ ଗାମପଶ୍ଯଦ୍ଵିଶ୍ଵରୂପ୍ଯଂ ତ୍ରିଷୁ ଯୋଗନେଷୁ
ଯୋଜାଯାଇଥିବା ମାଆ ଡାହାଣପଟେ ଦଢ଼ିଆଥିଲେ; ଗର୍ଭ ଗର୍ଭମାନଙ୍କ ଭିତରେ ଥିଲା। ବଛା ମାପିଲେ, ଗାଈମାନେ ଦେଖିଲେ, ତିନିଟି ଯୋଗରେ ସମସ୍ତ ରୂପ ଦେଖାଗଲା।
ତିସ୍ରୋ ମତୄସ୍ତ୍ରୀନ୍ ପିତୄନ୍ ବିଭ୍ରଦେକ ଉର୍ଧ୍ଵସ୍ତସ୍ଥୌ ନେମଵ ଗ୍ଲାପଯନ୍ତ । ମନ୍ତ୍ରଯନ୍ତେ ଦିଵୋ ଅମୁଷ୍ଯ ପୃଷ୍ଠେ ଵିଶ୍ଵଵିଦୋ ଵାଚମଵିଶ୍ଵଵିନ୍ନାମ୍
ତିନି ମାଆ ଓ ତିନି ବାପାକୁ ବୋହି ଏକ ଉପରକୁ ଦଢ଼ିଆଥିଲେ, ଚକ୍ରର ଧାରକୁ କ୍ଷୀଣ କରିଲେନାହିଁ। ସେମାନେ ଆକାଶର ପଛରେ କଥା ହେଉଛନ୍ତି, ସମସ୍ତ ବାଣୀ ଓ ନାମ ଜାଣନ୍ତି।
{୨୪} ପଞ୍ଚାରେ ଚକ୍ରେ ପରିଵର୍ତମାନେ ଯସ୍ମିନ୍ନ୍ ଆତସ୍ଥୁର୍ଭୁଵନାନି ଵିଶ୍ଵା । ତସ୍ଯ ନାକ୍ଷସ୍ତପ୍ଯତେ ଭୂରିଭାରଃ ସନାଦେଵ ନ ଛିଦ୍ଯତେ ସନାଭିଃ
ପାଞ୍ଚଟି ଆରା ଥିବା ଚକ୍ର ଘୂରୁଛି, ଯାହା ଉପରେ ସମସ୍ତ ଜଗତ ଦଢ଼ିଆଛି। ଏହାର ଧୁରା ଭାରରେ ତାପିଯାଏ; ଆରମ୍ଭରୁ ଏହା କେବେ ଭାଙ୍ଗେନାହିଁ, ଏହାର ନାଭି ମଧ୍ୟ ଅଟୁଟ।
ପଞ୍ଚପାଦଂ ପିତରଂ ଦ୍ଵାଦଶାକୃତିଂ ଦିଵ ଆହୁଃ ପରେ ଅର୍ଧେ ପୁରୀଷିଣମ୍ । ଅଥେମେ ଅନ୍ଯ ଉପରେ ଵିଚକ୍ଷଣେ ସପ୍ତଚକ୍ରେ ଷଡର ଆହୁରର୍ପିତମ୍
ପିତାଙ୍କୁ ପାଞ୍ଚପଦୀୟ, ବାରଟି ରୂପ ଥିବା, ଦୂର ଆକାଶର ଅର୍ଧେ ବସୁଥିବା ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏହା ପରେ ଉପରେ ଅନ୍ୟମାନେ ଦେଖାଯାନ୍ତି: ସାତ ଚକ୍ର, ଛଅ ଆରା ଥିବା ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏହା ସେଠାରେ ଦଢ଼ିଆଛି।
ଦ୍ଵାଦଶାରଂ ନହି ତଜ୍ଜରାଯ ଵର୍ଵର୍ତି ଚକ୍ରଂ ପରି ଦ୍ଯାମୃତସ୍ଯ । ଆ ପୁତ୍ରା ଅଗ୍ନେ ମିଥୁନାସୋ ଅତ୍ର ସପ୍ତ ଶତାନି ଵିଂଶତିଶ୍ଚ ତସ୍ଥୁଃ
ବାରଟି ଆରା ଥିବା ଚକ୍ର ଅମୃତ ଆକାଶରେ ଘୂରୁଛି, କେବେ ବୃଦ୍ଧି ହୁଏନାହିଁ। ଏଠି, ହେ ଅଗ୍ନି, ତୁମର ଯୁଗଳ ପୁଅ, ସାତ ଶତ ବିଶି ଥିଲେ।
ସନେମି ଚକ୍ରମଜରଂ ଵି ଵଵୃତ ଉତ୍ତାନାଯାଂ ଦଶ ଯୁକ୍ତା ଵହନ୍ତି । ସୂର୍ଯସ୍ଯ ଚକ୍ଷୂ ରଜସୈତ୍ଯାଵୃତଂ ଯସ୍ମିନ୍ନ୍ ଆତସ୍ଥୁର୍ଭୁଵନାନି ଵିଶ୍ଵା
ଶତଧାରା ଏକ ଚକ୍ର, ଯାହା କେବେ ବୁଢ଼େନି, ଏହା ଘୂରୁଛି । ଦଶଟି ଯୋଗାଯୋଗ କରାଯାଇଛି, ସେମାନେ ଏହାକୁ ଉପରକୁ ଉଠାଇ ନେଇଯାଉଛନ୍ତି । ଏହା ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟି, ଧୂଳିରେ ଢାକାଯାଇଛି, ଯାହା ଉପରେ ସମସ୍ତ ଜଗତ ବସିଛି ।
ସ୍ତ୍ରିଯଃ ସତୀସ୍ତାମୁ ମେ ପୁଂସଃ ଆହୁଃ ପଶ୍ଯଦକ୍ଷଣ୍ଵାନ୍ନ୍ ଵି ଚେତଦନ୍ଧଃ । କଵିର୍ଯଃ ପୁତ୍ରଃ ସ ଈମା ଚିକେତ ଯସ୍ତା ଵିଜାନାତ୍ସ ପିତୁଷ୍ପିତାସତ୍
ଯେଉଁ ଜଣେ ନାରୀ ସତୀ, ସେଉଁଠି ଲୋକେ କହନ୍ତି ଯେ ସେ ପୁରୁଷଙ୍କର । ଯିଏ ଦେଖିପାରେ, ସେ ଜ୍ଞାନୀ; ଯିଏ ଅନ୍ଧା, ସେ ଅଜ୍ଞାନୀ । କବିଙ୍କ ପୁଅ ଏହି ସତ୍ୟକୁ ବୁଝିପାରେ; ଯିଏ ଏହାକୁ ଜାଣେ, ସେ ଏହାର ପିତାଙ୍କର ସତ୍ୟ ପୁଅ ।
ସାକଂଜାନାଂ ସପ୍ତଥମାହୁରେକଜଂ ଷଡିଦ୍ଯମା ଋଷଯୋ ଦେଵଜା ଇତି । ତେଷାମିଷ୍ଟାନି ଵିହିତାନି ଧାମଶ ସ୍ଥାତ୍ରେ ରେଜନ୍ତେ ଵିକୃତାନି ରୂପଶଃ
ଏମାନେ ସହଯୋଗରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି, ସପ୍ତମ ଜଣକୁ ଏକାକୀ କୁହାଯାଏ; ଷଡ଼ଜଣ ଦେବତାମାନଙ୍କଠାରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି ବୋଲି ଋଷିମାନେ କହନ୍ତି । ସେମାନଙ୍କର ଇଚ୍ଛିତ ରୂପ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହୋଇଛି, ନିଜ ନିଜ ସ୍ଥାନରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଉଛି, ଅନେକ ରୂପରେ ପରିବର୍ତ୍ତିତ ହେଉଛି ।
ଅଵଃ ପରେଣ ପର ଏନା ଅଵରେଣ ପଦା ଵତ୍ସଂ ବିଭ୍ରତୀ ଗୌରୁଦସ୍ଥାତ୍। ସା କଦ୍ରୀଚୀ କଂ ସ୍ଵିଦର୍ଧଂ ପରାଗାତ୍କ୍ଵ ସ୍ଵିତ୍ସୂତେ ନହି ଯୂଥେ ଅସ୍ମିନ୍
ଏକ ପଦେ ଆଗକୁ, ଏକ ପଦେ ପଛକୁ ଚାଲି, ଗାଈ ତାଙ୍କର ବଛାକୁ ଧରି ଦାଁଡ଼ାଇଛି । ସେ କଦ୍ରୁର ସନ୍ତାନ ଆଧା ନେଇ ଚାଲିଯାଏ; କେଉଁଠି ସେ ଜନ୍ମ ଦେଉଛି, ଏହି ଦଳରେ ନୁହେଁ ।
ଅଵଃ ପରେଣ ପିତରଂ ଯୋ ଅସ୍ଯ ଵେଦାଵଃ ପରେଣ ପର ଏନାଵରେଣ । କଵୀଯମାନଃ କ ଇହ ପ୍ର ଵୋଚଦ୍ଦେଵଂ ମନଃ କୁତୋ ଅଧି ପ୍ରଜାତମ୍
ଏକ ପଦେ ଆଗକୁ ଯିଏ ତାଙ୍କର ପିତାକୁ ଜାଣେ; ଏକ ପଦେ ପଛକୁ ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରେ । ଏଠାରେ କିଏ ଚିନ୍ତା କରି କହିପାରିବେ, ଦେବତାଙ୍କର ମନ କେଉଁଠୁ ଜନ୍ମ ନେଲା ?
ଯେ ଅର୍ଵାଞ୍ଚସ୍ତାମୁ ପରାଚ ଆହୁର୍ଯେ ପରାଞ୍ଚସ୍ତାମୁ ଅର୍ଵାଚ ଆହୁଃ । ଇନ୍ଦ୍ରଶ୍ଚ ଯା ଚକ୍ରଥୁଃ ସୋମ ତାନି ଧୁରା ନ ଯୁକ୍ତା ରଜସୋ ଵହନ୍ତି
ଯେଉଁମାନେ ନିକଟରେ, ସେମାନେ ଦୂରରେ ବୋଲି କୁହନ୍ତି; ଯେଉଁମାନେ ଦୂରରେ, ସେମାନେ ନିକଟରେ ବୋଲି କୁହନ୍ତି । ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ସୋମ ଏହି ସବୁ କାମ କରିଛନ୍ତି; ଚକ୍ରରେ ବାନ୍ଧି, ସେମାନେ ଧୂଳିକୁ ବହନ କରନ୍ତି ।
ଦ୍ଵା ସୁପର୍ଣା ସଯୁଜା ସଖାଯା ସମାନଂ ଵୃକ୍ଷଂ ପରି ଷସ୍ଵଜାତେ । ତଯୋରନ୍ଯଃ ପିପ୍ପଲଂ ସ୍ଵାଦ୍ଵତ୍ତ୍ଯନଶ୍ନନ୍ନ୍ ଅନ୍ଯୋ ଅଭି ଚାକଶୀତି
ଦୁଇଟି ପକ୍ଷୀ, ଏକାଠି ମିତ୍ର, ଏକ ଗଛକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରିଛନ୍ତି । ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ ମିଠା ଫଳ ଖାଏ, ଅନ୍ୟଟି ଖାଏନାହିଁ, କେବଳ ଦେଖିଥାଏ ।
ଯସ୍ମିନ୍ ଵୃକ୍ଷେ ମଧ୍ଵଦଃ ସୁପର୍ଣା ନିଵିଶନ୍ତେ ସୁଵତେ ଚାଧି ଵିଶ୍ଵେ । ତସ୍ଯ ଯଦାହୁଃ ପିପ୍ପଲଂ ସ୍ଵାଦ୍ଵଗ୍ରେ ତନ୍ ନୋନ୍ ନଶଦ୍ଯଃ ପିତରଂ ନ ଵେଦ
ଯେଉଁ ଗଛରେ ମଧୁ ଦେଇଥିବା ପକ୍ଷୀମାନେ ବସିଥାନ୍ତି, ସେଠି ସମସ୍ତ ଦେବତା ବିଶ୍ରାମ କରନ୍ତି । ଯାହାକୁ ସେମାନେ ମିଠା ଫଳ କୁହନ୍ତି, ସେଠି ତାହା ନଷ୍ଟ ହେଉ ନାହିଁ; ସେ ତାଙ୍କର ପିତାକୁ ଜାଣେନାହିଁ ।
ଯତ୍ରା ସୁପର୍ଣା ଅମୃତସ୍ଯ ଭକ୍ଷମନିମେଷଂ ଵିଦଥାଭିସ୍ଵରନ୍ତି । ଏନା ଵିଶ୍ଵସ୍ଯ ଭୁଵନସ୍ଯ ଗୋପାଃ ସ ମା ଧୀରଃ ପାକମତ୍ରା ଵିଵେଶ
ଯେଉଁଠାରେ ପକ୍ଷୀମାନେ ଅମୃତ ଗାନ କରନ୍ତି, ଅନ୍ମିଳିତ ନୟନରେ, ସେଠି ସମସ୍ତ ଜଗତର ରକ୍ଷା କରନ୍ତି । ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ଧୀର ଏଠି ଫଳର ପକ୍କା ଅଂଶକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଛନ୍ତି ।
ଯଦ୍ଗାଯତ୍ରେ ଅଧି ଗାଯତ୍ରମାହିତଂ ତ୍ରୈଷ୍ଟୁଭଂ ଵା ତ୍ରୈଷ୍ଟୁଭାନ୍ ନିରତକ୍ଷତ । ଯଦ୍ଵା ଜଗଜ୍ଜଗତ୍ଯାହିତଂ ପଦଂ ଯ ଇତ୍ତଦ୍ଵିଦୁସ୍ତେ ଅମୃତତ୍ଵମାନୁଶୁଃ
ଯାହା କି ଗାୟତ୍ରୀ ଉପରେ ରଖାଯାଇଛି, କିମ୍ବା ଗାୟତ୍ର ଉପରେ, କିମ୍ବା ତ୍ରିଷ୍ଟୁପ ଦ୍ୱାରା ମାପାଯାଇଛି, କିମ୍ବା ତ୍ରିଷ୍ଟୁପ୍ ଉପରେ, କିମ୍ବା ଜଗତୀ ଉପରେ, ଏହି ସବୁ ଯେଉଁମାନେ ଜାଣନ୍ତି, ସେମାନେ ଅମୃତତ୍ୱକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛନ୍ତି ।
ଗାଯତ୍ରେଣ ପ୍ରତି ମିମୀତେ ଅର୍କମର୍କେଣ ସାମ ତ୍ରୈଷ୍ଟୁଭେନ ଵାକମ୍ । ଵାକେନ ଵାକଂ ଦ୍ଵିପଦା ଚତୁଷ୍ପଦାକ୍ଷରେଣ ମିମତେ ସପ୍ତ ଵାଣୀଃ
ଗାୟତ୍ରୀ ଦ୍ୱାରା ସେ ଅର୍କକୁ ମାପେ; ଅର୍କ ଦ୍ୱାରା ସାମକୁ; ତ୍ରିଷ୍ଟୁପ୍ ଦ୍ୱାରା ଉଚ୍ଚାରଣକୁ । ଉଚ୍ଚାରଣ ଦ୍ୱାରା ଉଚ୍ଚାରଣକୁ; ଦୁଇପଦୀ, ଚତୁଷ୍ପଦୀ ଓ ଅକ୍ଷର ଦ୍ୱାରା ସେ ସପ୍ତ ସ୍ୱରକୁ ମାପେ ।
ଜଗତା ସିନ୍ଧୁଂ ଦିଵ୍ଯସ୍କଭାଯଦ୍ରଥଂତରେ ସୂର୍ଯଂ ପର୍ଯପଶ୍ଯତ୍। ଗାଯତ୍ରସ୍ଯ ସମିଧସ୍ତିସ୍ର ଆହୁସ୍ତତୋ ମହ୍ନା ପ୍ର ରିରିଚେ ମହିତ୍ଵା
ଜଗତୀ ଦ୍ୱାରା ସେ ଦିବ୍ୟ ନଦୀକୁ ଧାରଣ କଲେ, ରଥର ମଧ୍ୟରେ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଦେଖିଲେ । ଗାୟତ୍ରର ତିନିଟି ହୋମ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଏହି ମହାନତାରୁ ଏହାର ମହିମା ବିସ୍ତାରିତ ହେଲା ।
ଉପ ହ୍ଵଯେ ସୁଦୁଘାଂ ଧେନୁମେତାଂ ସୁହସ୍ତୋ ଗୋଧୁଗୁତ ଦୋହଦେନାମ୍ । ଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ସଵଂ ସଵିତା ସାଵିଷନ୍ ନୋଽଭୀଦ୍ଧୋ ଘର୍ମସ୍ତଦୁ ଷୁ ପ୍ର ଵୋଚତ୍
ମୁଁ ଏହି ଦୁଧରେ ପୁରା ଗାଈକୁ ଡାକୁଛି, ଭଲ ହାତରେ ଦୁଧ ଦେଉଥିବା ଦୋହିଆ ତାକୁ ଦୁହେ । ସବିତାମାନେ ଆମକୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଉପହାର ଦେଇଛନ୍ତି; ଉତ୍ତାପିତ ପାତ୍ର ଏହି କଥାକୁ ଆମକୁ କହିଛି ।
ହିଙ୍କୃଣ୍ଵତୀ ଵସୁପତ୍ନୀ ଵସୂନାଂ ଵତ୍ସମିଚ୍ଛନ୍ତୀ ମନସାଭ୍ଯାଗାତ୍। ଦୁହାମଶ୍ଵିଭ୍ଯାଂ ପଯୋ ଅଘ୍ନ୍ଯେଯଂ ସା ଵର୍ଧତାଂ ମହତେ ସୌଭଗାଯ
ହିଁକାର କରୁଥିବା, ଧନର ମାଲିକା, ବଛାକୁ ଚାହିଁ, ମନରେ ଆସିଛି । ଏହି ଅଘ୍ନ୍ୟା ଗାଈକୁ ଆମେ ଅଶ୍ୱିନୀଦ୍ୱୟଙ୍କ ପାଇଁ ଦୁହିବା; ସେ ବଡ଼ ସୌଭାଗ୍ୟ ପାଇଁ ବୃଦ୍ଧି ପାଉ ।
ଗୌରମୀମେଦଭି ଵତ୍ସଂ ମିଷନ୍ତଂ ମୂର୍ଧାନଂ ହିଙ୍ଙକୃଣୋନ୍ ମାତଵା ଉ । ସୃକ୍ଵାଣଂ ଘର୍ମମଭି ଵାଵଶାନା ମିମାତି ମାଯୁଂ ପଯତେ ପଯୋଭିଃ
ଗାଈ ତାଙ୍କର ବଛାକୁ ଭାବି, ମାଆ ପରି ହିଁକାର କରି, ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଆସେ । ସେ ଉତ୍ତାପିତ ପାତ୍ରକୁ ଆଶା କରି, ଆୟୁଷ୍ୟକୁ ମାପେ, ଦୁଧରେ ପୋଷଣ କରେ ।
ଅଯଂ ସ ଶିଙ୍କ୍ତେ ଯେନ ଗୌରଭିଵୃତା ମିମାତି ମଯୁଂ ଧ୍ଵସନାଵଧି ଶ୍ରିତା । ସା ଚିତ୍ତିଭିର୍ନି ହି ଚକାର ମର୍ତ୍ଯାନ୍ ଵିଦ୍ଯୁଦ୍ଭଵନ୍ତୀ ପ୍ରତି ଵଵ୍ରିମୌହତ
ଏହି ସେ, ଯାହା ଛିଟାଏ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଗାଈ ଘେରାଯାଇ ଆୟୁଷ୍ୟକୁ ମାପେ, ଧୂଳିର ସୀମାକୁ ପହଞ୍ଚେ । ସେ ଚିନ୍ତାରେ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ତିଆରି କରିଛି; ହେଲେ ବିଜୁଳି ପରି, ସେ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ବିସ୍ତାରିତ ହୋଇଛି ।