ଏଷ ଵା ଅତିଥିର୍ଯଚ୍ଛ୍ରୋତ୍ରିଯସ୍ତସ୍ମାତ୍ପୂର୍ଵୋ ନାଶ୍ନୀଯାତ୍
ଏହି ଅତିଥି, ଯେତେବେଳେ ବେଦ ଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ, ତେଣୁ ତାଙ୍କୁ ଆଗରେ କେବେ ଖାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଅଶିତାଵତ୍ଯତିଥାଵଶ୍ନୀଯାଦ୍ଯଜ୍ଞସ୍ଯ ସାତ୍ମତ୍ଵାଯ ଯଜ୍ଞସ୍ଯାଵିଚ୍ଛେଦାଯ ତଦ୍ଵ୍ରତମ୍
ଅତିଥି ଖାଇସାରିବା ପରେ ଖାଇବା ଉଚିତ୍, ଯଜ୍ଞର ସଂପୂର୍ଣ୍ଣତା ଓ ତାର ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନତା ପାଇଁ; ଏହି ହେଉଛି ବ୍ରତ।
ଏତଦ୍ଵା ଉ ସ୍ଵାଦୀଯୋ ଯଦଧିଗଵଂ କ୍ଷୀରଂ ଵା ମାଂସଂ ଵା ତଦେଵ ନାଶ୍ନୀଯାତ୍
ଯେଉଁଠି ଦହି, ଦୁଧ କିମ୍ବା ମାଂସ ଭଲ ଲାଗୁଥାଏ, ସେହି ସ୍ବାଦିଷ୍ଟ ଖାଦ୍ୟ ଖାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ସ ଯ ଏଵଂ ଵିଦ୍ଵାନ୍ କ୍ଷୀରମୁପସିଚ୍ଯୋପହରତି । ଯାଵଦଗ୍ନିଷ୍ଟୋମେନେଷ୍ଟ୍ଵା ସୁସମୃଦ୍ଧେନାଵରୁନ୍ଦ୍ଧେ ତାଵଦେନେନାଵ ରୁନ୍ଦ୍ଧେ
ଯିଏ ଏହି ଜ୍ଞାନ ରଖି ଦୁଧ ଢାଳି ଉପହାର କରେ, ସେ ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମ ଯଜ୍ଞରେ ଯେତେ ଧନ-ସମୃଦ୍ଧି ମିଳେ, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ସେତେ ଲାଭ ପାଏ।
ସ ଯ ଏଵଂ ଵିଦ୍ଵାନ୍ତ୍ସର୍ପିରୁପସିଚ୍ଯୋପହରତି । ଯାଵଦତିରାତ୍ରେଣେଷ୍ଟ୍ଵା ସୁସମୃଦ୍ଧେନାଵରୁନ୍ଦ୍ଧେ ତାଵଦେନେନାଵ ରୁନ୍ଦ୍ଧେ
ଯିଏ ଏହି ଜ୍ଞାନ ରଖି ଘିଁ ଢାଳି ଉପହାର କରେ, ଅତିରାତ୍ର ଯଜ୍ଞରେ ଯେତେ ଧନ-ସମୃଦ୍ଧି ମିଳେ, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ସେତେ ଲାଭ ପାଏ।
ସ ଯ ଏଵଂ ଵିଦ୍ଵାନ୍ ମଧୂପସିଚ୍ଯୋପହରତି । ଯାଵଦ୍ସତ୍ତ୍ରସଦ୍ଯେନେଷ୍ଟ୍ଵା ସୁସମୃଦ୍ଧେନାଵରୁନ୍ଦ୍ଧେ ତାଵଦେନେନାଵ ରୁନ୍ଦ୍ଧେ
ଯିଏ ଏହି ଜ୍ଞାନ ରଖି ମଧୁ ଢାଳି ଉପହାର କରେ, ସତ୍ତ୍ରସତ୍ୟ ଯଜ୍ଞରେ ଯେତେ ଧନ-ସମୃଦ୍ଧି ମିଳେ, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ସେତେ ଲାଭ ପାଏ।
ସ ଯ ଏଵଂ ଵିଦ୍ଵାନ୍ ମାଂସମୁପସିଚ୍ଯୋପହରତି । ଯାଵଦ୍ଦ୍ଵାଦଶାହେନେଷ୍ଟ୍ଵା ସୁସମୃଦ୍ଧେନାଵରୁନ୍ଦ୍ଧେ ତାଵଦେନେନାଵ ରୁନ୍ଦ୍ଧେ
ଯିଏ ଏହି ଜ୍ଞାନ ରଖି ମାଂସ ଢାଳି ଉପହାର କରେ, ଦ୍ୱାଦଶାହ ଯଜ୍ଞରେ ଯେତେ ଧନ-ସମୃଦ୍ଧି ମିଳେ, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ସେତେ ଲାଭ ପାଏ।
ସ ଯ ଏଵଂ ଵିଦ୍ଵାନ୍ ଉଦକମୁପସିଚ୍ଯୋପହରତି । ପ୍ରଜାନାଂ ପ୍ରଜନନାଯ ଗଚ୍ଛତି ପ୍ରତିଷ୍ଠାଂ ପ୍ରିଯଃ ପ୍ରଜାନାଂ ଭଵତି ଯ ଏଵଂ ଵିଦ୍ଵାନ୍ ଉପସିଚ୍ଯୋପହରତି
ଯିଏ ଏହି ଜ୍ଞାନ ରଖି ପାଣି ଢାଳି ଉପହାର କରେ, ସେ ସନ୍ତାନ ଲାଭରେ ଯାଏ, ଦୃଢ଼ ଆଧାର ପାଏ, ଲୋକମାନେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରିୟ କରନ୍ତି; ଏହିପରି ଜ୍ଞାନ ରଖି ଉପହାର କରିଥିବା ଲୋକ ପ୍ରିୟ ହୁଏ।
ତସ୍ମା ଉଷା ହିଙ୍କୃଣୋତି ସଵିତା ପ୍ର ସ୍ତୌତି । ବୃହସ୍ପତିରୂର୍ଜଯୋଦ୍ଗାଯତି ତ୍ଵଷ୍ଟା ପୁଷ୍ଟ୍ଯା ପ୍ରତି ହରତି ଵିଶ୍ଵେ ଦେଵା ନିଧନମ୍
ଏହି କାରଣରୁ ଉଷା ହିଂ ଶବ୍ଦ କରେ, ସବିତା ପ୍ରଶଂସା କରେ, ବୃହସ୍ପତି ଶକ୍ତି ପାଇଁ ଗୀତ ଗାଏ, ତ୍ୱଷ୍ଟା ପୋଷଣ ପାଇଁ ଦେଇଥାଏ, ସମସ୍ତ ଦେବତା ନିଧନ ପାଇଁ କରନ୍ତି।
ନିଧନଂ ଭୂତ୍ଯାଃ ପ୍ରଜାଯାଃ ପଶୂନାଂ ଭଵତି ଯ ଏଵଂ ଵେଦ
ଯିଏ ଏହିପରି ଜ୍ଞାନ ରଖିଛି, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ନିଧନ ସମୃଦ୍ଧି, ସନ୍ତାନ ଓ ପଶୁର ଆଧାର ହୁଏ।
ତସ୍ମା ଉଦ୍ଯନ୍ତ୍ସୂର୍ଯୋ ହିଙ୍କୃଣୋତି ସଂଗଵଃ ପ୍ର ସ୍ତୌତି । ମଧ୍ଯନ୍ଦିନ ଉଦ୍ଗାଯତ୍ଯପରାହ୍ଣଃ ପ୍ରତି ହରତ୍ଯସ୍ତଂଯନ୍ ନିଧନମ୍ । ନିଧନଂ ଭୂତ୍ଯାଃ ପ୍ରଜାଯାଃ ପଶୂନାଂ ଭଵତି ଯ ଏଵଂ ଵେଦ
ଏହି କାରଣରୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ସମୟରେ ହିଂ ଶବ୍ଦ କରେ, ସଂଗବ ସମୟରେ ପ୍ରଶଂସା କରେ, ମଧ୍ୟାହ୍ନରେ ଗୀତ ଗାଏ, ଅପରାହ୍ନରେ ଦେଇଥାଏ, ଅସ୍ତମୟରେ ନିଧନ ହୁଏ; ଯିଏ ଏହିପରି ଜ୍ଞାନ ରଖିଛି, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ନିଧନ ସମୃଦ୍ଧି, ସନ୍ତାନ ଓ ପଶୁର ଆଧାର ହୁଏ।
ତସ୍ମା ଅଭ୍ରୋ ଭଵନ୍ ହିଙ୍କୃଣୋତି ସ୍ତନଯନ୍ ପ୍ର ସ୍ତୌତି । ଵିଦ୍ଯୋତମାନଃ ପ୍ରତି ହରତି ଵର୍ଷନ୍ନ୍ ଉଦ୍ଗାଯତ୍ଯୁଦ୍ଗୃହ୍ଣନ୍ ନିଧନମ୍ । ନିଧନଂ ଭୂତ୍ଯାଃ ପ୍ରଜାଯାଃ ପଶୂନାଂ ଭଵତି ଯ ଏଵଂ ଵେଦ
ଏହି କାରଣରୁ ମେଘ ହିଂ ଶବ୍ଦ କରେ, ତଡ଼ିତ ଦେଇଥାଏ, ବିଦ୍ୟୁତ ଚମକି ଦେଇଥାଏ, ବର୍ଷା ହେବା ସମୟରେ ଗୀତ ଗାଏ, ବର୍ଷା ହେବା ସମୟରେ ନିଧନ ନେଇଥାଏ; ଯିଏ ଏହିପରି ଜ୍ଞାନ ରଖିଛି, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ନିଧନ ସମୃଦ୍ଧି, ସନ୍ତାନ ଓ ପଶୁର ଆଧାର ହୁଏ।
ଅତିଥୀନ୍ ପ୍ରତି ପଶ୍ଯତି ହିଙ୍କୃଣୋତ୍ଯଭି ଵଦତି ପ୍ର ସ୍ତୌତ୍ଯୁଦକଂ ଯାଚତ୍ଯୁଦ୍ଗାଯତି । ଉପ ହରତି ପ୍ରତି ହରତ୍ଯୁଚ୍ଛିଷ୍ଟଂ ନିଧନମ୍ । ନିଧନଂ ଭୂତ୍ଯାଃ ପ୍ରଜାଯାଃ ପଶୂନାଂ ଭଵତି ଯ ଏଵଂ ଵେଦ
ଅତିଥିମାନେ ଆସିଲେ ଦେଖି, ହିଂ ଶବ୍ଦ କରେ, ଶୁଭେଚ୍ଛା ଦେଇଥାଏ, ପ୍ରଶଂସା କରେ, ପାଣି ଚାହେ, ଗୀତ ଗାଏ, ଉପହାର କରେ, ଦେଇଥାଏ, ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟ ନିଧନ ହୁଏ; ଯିଏ ଏହିପରି ଜ୍ଞାନ ରଖିଛି, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ନିଧନ ସମୃଦ୍ଧି, ସନ୍ତାନ ଓ ପଶୁର ଆଧାର ହୁଏ।
9.7 ପ୍ରଜାପତିଶ୍ଚ ପରମେଷ୍ଠୀ ଚ ଶୃଙ୍ଗେ ଇନ୍ଦ୍ରଃ ଶିରୋ ଅଗ୍ନିର୍ଲଲାଟଂ ଯମଃ କୃକାଟମ୍
ପ୍ରଜାପତି ଓ ପରମେଷ୍ଠୀ ଶୂଙ୍ଗ, ଇନ୍ଦ୍ର ମୁଣ୍ଡ, ଅଗ୍ନି କପାଳ, ଯମ କ୍ରିକାଟ।
ସୋମୋ ରାଜା ମସ୍ତିଷ୍କୋ ଦ୍ଯୌରୁତ୍ତରହନୁଃ ପୃଥିଵ୍ଯଧରହନୁଃ
ସୋମ ରାଜା ମସ୍ତିଷ୍କ, ଦ୍ୟୁ ଉପର ଜିହ୍ବା, ପୃଥିବୀ ତଳ ଜିହ୍ବା।
ଵିଦ୍ଯୁଜ୍ଜିହ୍ଵା ମରୁତୋ ଦନ୍ତା ରେଵତୀର୍ଗ୍ରୀଵାଃ କୃତ୍ତିକା ସ୍କନ୍ଧା ଘର୍ମୋ ଵହଃ
ବିଦ୍ୟୁତ ଜିହ୍ବା, ମାରୁତ ଦାନ୍ତ, ରେବତୀ ଗ୍ରୀବା, କୃତ୍ତିକା କନ୍ଧ, ଉଷ୍ମା ପିଠ।
ଵିଶ୍ଵଂ ଵାଯୁଃ ସ୍ଵର୍ଗୋ ଲୋକଃ କୃଷ୍ଣଦ୍ରଂ ଵିଧରଣୀ ନିଵେଷ୍ଯଃ
ସମସ୍ତ ବାୟୁ ଶରୀର, ସ୍ବର୍ଗ ଲୋକ, କୃଷ୍ଣ ଚିହ୍ନ ଆଧାର।
ଶ୍ଯେନଃ କ୍ରୋଡୋଽନ୍ତରିକ୍ଷଂ ପାଜସ୍ଯଂ ବୃହସ୍ପତିଃ କକୁଦ୍ବୃହତୀଃ କୀକସାଃ
ଶ୍ୟେନ କୁହୁ, ମଧ୍ୟ ଆକାଶ ମଜା, ବୃହସ୍ପତି କକୁଦ, ବୃହତୀ ଓ କୀକସା ଗଳା।
ଦେଵାନାଂ ପତ୍ନୀଃ ପୃଷ୍ଟଯ ଉପସଦଃ ପର୍ଶଵଃ
ଦେବମାନେଙ୍କର ପତ୍ନୀ ପିଠ, ଉପସଦ ପାଶ୍ୱ, ପାର୍ଶ୍ୱ।
ମିତ୍ରଶ୍ଚ ଵରୁଣଶ୍ଚାଂସୌ ତ୍ଵଷ୍ଟା ଚାର୍ଯମା ଚ ଦୋଷଣୀ ମହାଦେଵୋ ବାହୂ
ମିତ୍ର ଓ ବରୁଣ କନ୍ଧ, ତ୍ୱଷ୍ଟା ଓ ଆର୍ୟମା ମଧ୍ୟ, ଦୋଷଣୀ ଓ ମହାଦେବ ବାହୁ।
ଇନ୍ଦ୍ରାଣୀ ଭସଦ୍ଵାଯୁଃ ପୁଚ୍ଛଂ ପଵମାନୋ ବାଲାଃ
ଇନ୍ଦ୍ରାଣୀ ହେଉଛନ୍ତି ଭସ୍ମ, ବାୟୁ ହେଉଛନ୍ତି ପୁଛ, ପବମାନ ହେଉଛନ୍ତି ଗୋର ଛୋଟ ପାଦ।
ବ୍ରହ୍ମ ଚ କ୍ଷତ୍ରଂ ଚ ଶ୍ରୋଣୀ ବଲମୂରୂ
ବ୍ରହ୍ମା ଓ କ୍ଷତ୍ର ହେଉଛନ୍ତି ଗୋର ନିତମ୍ବ, ଶକ୍ତି ହେଉଛି ଉରୁ।
ଧାତା ଚ ସଵିତା ଚାଷ୍ଠୀଵନ୍ତୌ ଜଙ୍ଘା ଗନ୍ଧର୍ଵା ଅପ୍ସରସଃ କୁଷ୍ଠିକା ଅଦିତିଃ ଶଫାଃ
ଧାତା ଓ ସବିତା ହେଉଛନ୍ତି ଗୋର ଗୋଡ଼, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଅପ୍ସରା, କୁଷ୍ଠିକା ଓ ଅଦିତି ହେଉଛନ୍ତି ଖୁର।
ଚେତୋ ହୃଦଯଂ ଯକୃନ୍ ମେଧା ଵ୍ରତଂ ପୁରୀତତ୍
ଚେତନା ହେଉଛି ହୃଦୟ, ଯକୃତ ହେଉଛି ବୁଦ୍ଧି, ବ୍ରତ ହେଉଛି ଛାତି।
କ୍ଷୁତ୍କୁକ୍ଷିରିରା ଵନିଷ୍ଠୁଃ ପର୍ଵତାଃ ପ୍ଲାଶଯଃ
ଭୋକ ହେଉଛି ଗୋର ପେଟ, ଇରା ହେଉଛି ଆନ୍ତ୍ର, ପାହାଡ଼ ହେଉଛି ଅଂଶୁ।
କ୍ରୋଧୋ ଵୃକ୍କୌ ମନ୍ଯୁରାଣ୍ଡୌ ପ୍ରଜା ଶେପଃ
କ୍ରୋଧ ହେଉଛି ଗୋର ବୃକ୍କ, ମନ୍ୟୁ ହେଉଛି ଅଣ୍ଡ, ସନ୍ତାନ ହେଉଛି ଶେଫ।
ନଦୀ ସୂତ୍ରୀ ଵର୍ଷସ୍ଯ ପତଯ ସ୍ତନା ସ୍ତନଯିତ୍ନୁରୂଧଃ
ନଦୀ ହେଉଛି ଶିରା, ବର୍ଷାର ନାୟକମାନେ ହେଉଛନ୍ତି ଷ୍ଟନ, ରାୟ ହେଉଛି ଉଧ।
ଵିଶ୍ଵଵ୍ଯଚାଶ୍ଚର୍ମୌଷଧଯୋ ଲୋମାନି ନକ୍ଷତ୍ରାଣି ରୂପମ୍
ସମସ୍ତ ଭିତରେ ବ୍ୟାପି ଅଛି ଚର୍ମ, ଉଷଧି ହେଉଛି ଲୋମ, ନକ୍ଷତ୍ର ହେଉଛି ରୂପ।
ଦେଵଜନା ଗୁଦା ମନୁଷ୍ଯା ଆନ୍ତ୍ରାଣ୍ଯତ୍ରା ଉଦରମ୍
ଦେବଜନ ହେଉଛି ଗୁଦ, ମନୁଷ୍ୟ ହେଉଛି ଆନ୍ତ୍ର, ଏଠାରେ ହେଉଛି ଉଦର।
ରକ୍ଷାଂସି ଲୋହିତମିତରଜନା ଊବଧ୍ଯମ୍
ରାକ୍ଷସ ହେଉଛି ରକ୍ତ, ଅନ୍ୟ ଜନ ହେଉଛି ଚର୍ବି।