ସଂଦଂଶାନାଂ ପଲଦାନାଂ ପରିଷ୍ଵଞ୍ଜଲ୍ଯସ୍ଯ ଚ । ଇଦଂ ମାନସ୍ଯ ପତ୍ନ୍ଯା ନଦ୍ଧାନି ଵି ଚୃତାମସି
ଦାଁତ, ପାତ୍ର, ଏବଂ ଆଲିଙ୍ଗନର ବନ୍ଧନ—ମନର ଜନନୀଙ୍କର ଏହି ବନ୍ଧନଗୁଡ଼ିକୁ ଆମେ ଖୋଲି ମୁକ୍ତ କରୁଛୁ।
ଯାନି ତେଽନ୍ତଃ ଶିକ୍ଯାନ୍ଯାବେଧୂ ରଣ୍ଯାଯ କମ୍ । ପ୍ର ତେ ତାନି ଚୃତାମସି ଶିଵା ମାନସ୍ଯ ପତ୍ନୀ ନ ଉଦ୍ଧିତା ତନ୍ଵେ ଭଵ
ତୁମର ଝୁଲିର ଭିତରେ ଯାହା ଅଛି, ଆନନ୍ଦ ପାଇଁ ଯାହା ଛିଦ୍ର କରାଯାଇଛି—ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଆମେ ଖୋଲି ମୁକ୍ତ କରୁଛୁ; ମନର ଜନନୀ ନିଜ ଦେହ ପ୍ରତି ଉତ୍ତେଜିତ ହେଉନାହିଁ।
ହଵିର୍ଧାନମଗ୍ନିଶାଲଂ ପତ୍ନୀନାଂ ସଦନଂ ସଦଃ । ସଦୋ ଦେଵାନାମସି ଦେଵି ଶାଲେ
ହବିଷ ଦେବା ସ୍ଥାନ, ଅଗ୍ନି ଶାଳା, ଜନନୀମାନଙ୍କର ଆସନ, ସଭା—ହେ ଦେବୀ ଶାଳା, ତୁମେ ଦେବତାମାନଙ୍କର ଆସନ।
ଅକ୍ଷୁମୋପଶଂ ଵିତତଂ ସହସ୍ରାକ୍ଷଂ ଵିଷୂଵତି । ଅଵନଦ୍ଧମଭିହିତଂ ବ୍ରହ୍ମଣା ଵି ଚୃତାମସି
ଧୁରି, ଯୋକ, ହଜାର ଚକ୍ଷୁ ଥିବା, ଉପର ଶଳାକା—ଯାହା ବନ୍ଧାଯାଇଛି, ଯାହା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କହାଯାଇଛି, ଆମେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଖୋଲି ମୁକ୍ତ କରୁଛୁ।
ଯସ୍ତ୍ଵା ଶାଲେ ପ୍ରତିଗୃହ୍ଣାତି ଯେନ ଚାସି ମିତା ତ୍ଵମ୍ । ଉଭୌ ମାନସ୍ଯ ପତ୍ନି ତୌ ଜୀଵତାଂ ଜରଦଷ୍ଟୀ
ଯିଏ ତୁମକୁ ଗ୍ରହଣ କରେ, ଏବଂ ଯିଏ ତୁମକୁ ମାପିଛି, ସେ ଦୁଇଜଣ, ମନର ଜନନୀ, ଦୀର୍ଘ ଆୟୁଷ୍ୟ ଓ ବୃଦ୍ଧ ହେଉନ୍ତୁ।
ଅମୁତ୍ରୈନମା ଗଚ୍ଛତାଦ୍ଦୃଢା ନଦ୍ଧା ପରିଷ୍କୃତା । ଯସ୍ଯାସ୍ତେ ଵିଚୃତାମସ୍ଯଙ୍ଗମଙ୍ଗଂ ପରୁଷ୍ପରୁଃ
ସେ ଅନ୍ୟ ଲୋକକୁ ଯାଉନାହିଁ; ଯାହା ଦୃଢ ଭାବେ ବନ୍ଧାଯାଇଛି, ଯାହା ଶୋଭିତ, ଯାହାର ଆମେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅଂଗ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ସନ୍ଧିକୁ ଖୋଲି ମୁକ୍ତ କରୁଛୁ।
{୬} ଯସ୍ତ୍ଵା ଶାଲେ ନିମିମାଯ ସଂଜଭାର ଵନସ୍ପତୀନ୍ । ପ୍ରଜାଯୈ ଚକ୍ରେ ତ୍ଵା ଶାଲେ ପରମେଷ୍ଠୀ ପ୍ରଜାପତିଃ
ଯିଏ ତୁମକୁ ମାପିଛି, ଶାଳା, ଯିଏ ଗଛମାନେକୁ ଏକତ୍ର କରିଛି—ପ୍ରଜାପତି, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପ୍ରଭୁ, ତୁମକୁ ସନ୍ତାନ ପାଇଁ ସୃଷ୍ଟି କରିଛନ୍ତି।
ନମସ୍ତସ୍ମୈ ନମୋ ଦାତ୍ରେ ଶାଲାପତଯେ ଚ କୃଣ୍ମଃ । ନମୋଽଗ୍ନଯେ ପ୍ରଚରତେ ପୁରୁଷାଯ ଚ ତେ ନମଃ
ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, ଦାତାକୁ ନମସ୍କାର, ଶାଳାର ମାଲିକଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରୁଛୁ; ଚଳିଥିବା ଅଗ୍ନିକୁ ଏବଂ ତୁମକୁ, ହେ ପୁରୁଷ, ଆମର ଶ୍ରଦ୍ଧା।
ଗୋଭ୍ଯୋ ଅଶ୍ଵେଭ୍ଯୋ ନମୋ ଯଚ୍ଛାଲାଯାଂ ଵିଜାଯତେ । ଵିଜାଵତି ପ୍ରଜାଵତି ଵି ତେ ପାଶାଂଶ୍ଚୃତାମସି
ଗାଁ, ଘୋଡ଼ା, ଏବଂ ଶାଳାରେ ଯାହା ଜନ୍ମ ନେଇଛି, ସେମାନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ସନ୍ତାନରେ ଧନୀ ଏହି ଶାଳାରେ ତୁମର ବନ୍ଧନଗୁଡ଼ିକୁ ଆମେ ଖୋଲି ମୁକ୍ତ କରୁଛୁ।
ଅଗ୍ନିମନ୍ତଶ୍ଛାଦଯସି ପୁରୁଷାନ୍ ପଶୁଭିଃ ସହ । ଵିଜାଵତି ପ୍ରଜାଵତି ଵି ତେ ପାଶାଂଶ୍ଚୃତାମସି
ଅଗ୍ନି ଥିବା ପୁରୁଷମାନେଙ୍କୁ, ପଶୁମାନେ ସହିତ, ତୁମେ ଆବୃତ କର; ସନ୍ତାନରେ ଧନୀ ଏହି ଶାଳାରେ ତୁମର ବନ୍ଧନଗୁଡ଼ିକୁ ଆମେ ଖୋଲି ମୁକ୍ତ କରୁଛୁ।
ଅନ୍ତରା ଦ୍ଯାଂ ଚ ପୃଥିଵୀଂ ଚ ଯଦ୍ଵ୍ଯଚସ୍ତେନ ଶାଲାଂ ପ୍ରତି ଗୃହ୍ଣାମି ତ ଇମାମ୍ । ଯଦନ୍ତରିକ୍ଷଂ ରଜସୋ ଵିମାନଂ ତତ୍କୃଣ୍ଵେଽହମୁଦରଂ ଶେଵଧିଭ୍ଯଃ । ତେନ ଶାଲାଂ ପ୍ରତି ଗୃହ୍ଣାମି ତସ୍ମୈ
ଯେଉଁ ଶକ୍ତି ଆକାଶ ଓ ପୃଥିବୀ ମଧ୍ୟରେ ବିସ୍ତାରିତ, ସେଇ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଏହି ଶାଳାକୁ ଧରିଛି। ଯେଉଁ ଆକାଶ ଧୂଳିର ଅଞ୍ଚଳ, ମୁଁ ଏହାକୁ ଶୁଭ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଗର୍ଭ ଭାବେ ରଖୁଛି। ଏହି ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଶାଳାକୁ ଧରିଛି।
ଊର୍ଜସ୍ଵତୀ ପଯସ୍ଵତୀ ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ନିମିତା ମିତା । ଵିଶ୍ଵାନ୍ନଂ ବିଭ୍ରତୀ ଶାଲେ ମା ହିଂସୀଃ ପ୍ରତିଗୃହ୍ଣତଃ
ଉତ୍ସର୍ଗ ଓ ଦୁଧରେ ଭରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ପୃଥିବୀ ଉପରେ ନିର୍ମିତ ଏହି ଶାଳା ସମସ୍ତ ଖାଦ୍ୟ ଧାରଣ କରେ। ଏ ଶାଳା, ଯିଏ ତୁମକୁ ଗ୍ରହଣ କରେ, ତାଙ୍କୁ କେବେ ଅନିଷ୍ଠ କରନି।
ତୃଣୈରାଵୃତା ପଲଦାନ୍ ଵସାନା ରାତ୍ରୀଵ ଶାଲା ଜଗତୋ ନିଵେଶନୀ । ମିତା ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ତିଷ୍ଠସି ହସ୍ତିନୀଵ ପଦ୍ଵତୀ
ଘାସରେ ଢାକା, ଫଳ ଧାରଣ କରୁଥିବା, ଆବୃତ ଏହି ଶାଳା ରାତି ପରି ଶାନ୍ତିଦାୟିନୀ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ବିଶ୍ରାମସ୍ଥଳ। ପୃଥିବୀ ଉପରେ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଭାବେ ତୁମେ ହାତୀର ପଦଚିହ୍ନ ପରି ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଦଢ଼ିଛ।
ଇଟସ୍ଯ ତେ ଵି ଚୃତାମ୍ଯପିନଦ୍ଧମପୋର୍ଣୁଵନ୍ । ଵରୁଣେନ ସମୁବ୍ଜିତାଂ ମିତ୍ରଃ ପ୍ରାତର୍ଵ୍ଯୁବ୍ଜତୁ
ହେ ଇଟା, ତୁମର ଯେଉଁଠି ବନ୍ଧା ଅଛି, ମୁଁ ତାହା ଖୋଲୁଛି ଏବଂ ପୂରଣ କରୁଛି। ଯେଉଁଠି ବରୁଣ ଆଟକାଇଛନ୍ତି, ସେଉଠି ମିତ୍ର ଏହାକୁ ପ୍ରଭାତରେ ମୁକ୍ତ କରନ୍ତୁ।
ବ୍ରହ୍ମଣା ଶାଲାଂ ନିମିତାଂ କଵିଭିର୍ନିମିତାଂ ମିତାମ୍ । ଇନ୍ଦ୍ରାଗ୍ନୀ ରକ୍ଷତାଂ ଶାଲାମମୃତୌ ସୋମ୍ଯଂ ସଦଃ
ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଶାଳା ନିର୍ମିତ, ଋଷିମାନେ ଏହାକୁ ନିର୍ମାଣ ଓ ମାପ କରିଛନ୍ତି। ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅଗ୍ନି ଏହି ଅମୃତ ଶାଳାକୁ, ସୋମର ଆସନକୁ, ସୁରକ୍ଷିତ କରନ୍ତୁ।
କୁଲାଯେଽଧି କୁଲାଯଂ କୋଶେ କୋଶଃ ସମୁବ୍ଜିତଃ । ତତ୍ର ମର୍ତୋ ଵି ଜାଯତେ ଯସ୍ମାଦ୍ଵିଶ୍ଵଂ ପ୍ରଜାଯତେ
ଏକ ଘୋସା ଉପରେ ଆଉ ଏକ ଘୋସା, ପାତ୍ର ଭିତରେ ପାତ୍ର ରଖାଯାଇଛି। ସେଠି ଏକ ମଣିଷ ଜନ୍ମ ନେଉଛି, ଯାହାଠାରୁ ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
{୭} ଯା ଦ୍ଵିପକ୍ଷା ଚତୁଷ୍ପକ୍ଷା ଷଟ୍ପକ୍ଷା ଯା ନିମୀଯତେ । ଅଷ୍ଟାପକ୍ଷାଂ ଦଶପକ୍ଷାଂ ଶାଲାଂ ମାନସ୍ଯ ପତ୍ନୀମଗ୍ନିର୍ଗର୍ଭ ଇଵା ଶଯେ
ଯେଉଁଠି ଦୁଇ ପାଖ, ଚାରି ପାଖ, ଛଅ ପାଖ, ମାପିତ, ଆଠ ପାଖ, ଦଶ ପାଖ ଅଛି, ହେ ଶାଳା, ମନର ଜୀବନୀ ସ୍ତ୍ରୀ, ତୁମେ ଅଗ୍ନିର ଗର୍ଭ ପରି ଶୋଇଛ।
ପ୍ରତୀଚୀଂ ତ୍ଵା ପ୍ରତୀଚୀନଃ ଶାଲେ ପ୍ରୈମ୍ଯହିଂସତୀମ୍ । ଅଗ୍ନିର୍ହ୍ଯନ୍ତରାପଶ୍ଚ ଋତସ୍ଯ ପ୍ରଥମା ଦ୍ଵାଃ
ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ନିକଟରେ ଯାଉଛି, ହେ ଶାଳା, ଅକ୍ଷତ ଅବସ୍ଥାରେ। ଅଗ୍ନି ଓ ଭିତର ଜଳ ହେଉଛନ୍ତି ତ୍ରୁତିର ପ୍ରଥମ ଦ୍ୱାର।
ଇମା ଆପଃ ପ୍ର ଭରାମ୍ଯଯକ୍ଷ୍ମା ଯକ୍ଷ୍ମନାଶନୀଃ । ଗୃହାନ୍ ଉପ ପ୍ର ସୀଦାମ୍ଯମୃତେନ ସହାଗ୍ନିନା
ମୁଁ ଏହି ଜଳକୁ ଆଣୁଛି, ରୋଗମୁକ୍ତ, ରୋଗ ନାଶକ। ଅମୃତ ଓ ଅଗ୍ନି ସହିତ ମୁଁ ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କରୁଛି।
ମା ନଃ ପାଶଂ ପ୍ରତି ମୁଚୋ ଗୁରୁର୍ଭାରୋ ଲଘୁର୍ଭଵ । ଵଧୂମିଵ ତ୍ଵା ଶାଲେ ଯତ୍ରକାମଂ ଭରାମସି
ଆମ ପାଇଁ ଭାର ଭାବେ ବନ୍ଧନ ଦିଅନାହିଁ, ହାଲୁକ ହେଉ। ହେ ଶାଳା, ବଧୂ ପରି, ଯେଉଁଠି ଆମେ ଚାହୁଁ, ତୁମକୁ ବହି ନେଉଛୁ।
ପ୍ରାଚ୍ଯା ଦିଶଃ ଶାଲାଯା ନମୋ ମହିମ୍ନେ ସ୍ଵାହା ଦେଵେଭ୍ଯଃ ସ୍ଵାହ୍ଯେଭ୍ଯଃ
ଶାଳାର ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ନମସ୍କାର, ତାହାର ମହିମାକୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା। ଦେବତାମାନେ ଓ ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତିମାନେ ପାଇଁ ସ୍ୱାହା।
ଦକ୍ଷିଣାଯା ଦିଶଃ ଶାଲାଯା ନମୋ ମହିମ୍ନେ ସ୍ଵାହା ଦେଵେଭ୍ଯଃ ସ୍ଵାହ୍ଯେଭ୍ଯଃ
ଶାଳାର ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ନମସ୍କାର, ତାହାର ମହିମାକୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା। ଦେବତାମାନେ ଓ ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତିମାନେ ପାଇଁ ସ୍ୱାହା।
ପ୍ରତୀଚ୍ଯା ଦିଶଃ ଶାଲାଯା ନମୋ ମହିମ୍ନେ ସ୍ଵାହା ଦେଵେଭ୍ଯଃ ସ୍ଵାହ୍ଯେଭ୍ଯଃ
ଶାଳାର ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ନମସ୍କାର, ତାହାର ମହିମାକୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା। ଦେବତାମାନେ ଓ ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତିମାନେ ପାଇଁ ସ୍ୱାହା।
ଉଦୀଚ୍ଯା ଦିଶଃ ଶାଲାଯା ନମୋ ମହିମ୍ନେ ସ୍ଵାହା ଦେଵେଭ୍ଯଃ ସ୍ଵାହ୍ଯେଭ୍ଯଃ
ଶାଳାର ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ନମସ୍କାର, ତାହାର ମହିମାକୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା। ଦେବତାମାନେ ଓ ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତିମାନେ ପାଇଁ ସ୍ୱାହା।
ଧ୍ରୁଵାଯା ଦିଶଃ ଶାଲାଯା ନମୋ ମହିମ୍ନେ ସ୍ଵାହା ଦେଵେଭ୍ଯଃ ସ୍ଵାହ୍ଯେଭ୍ଯଃ
ଶାଳାର ଅଚଳ ଦିଗକୁ ନମସ୍କାର, ତାହାର ମହିମାକୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା। ଦେବତାମାନେ ଓ ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତିମାନେ ପାଇଁ ସ୍ୱାହା।
ଊର୍ଧ୍ଵାଯା ଦିଶଃ ଶାଲାଯା ନମୋ ମହିମ୍ନେ ସ୍ଵାହା ଦେଵେଭ୍ଯଃ ସ୍ଵାହ୍ଯେଭ୍ଯଃ
ଶାଳାର ଉପର ଦିଗକୁ ନମସ୍କାର, ତାହାର ମହିମାକୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା। ଦେବତାମାନେ ଓ ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତିମାନେ ପାଇଁ ସ୍ୱାହା।
ଦିଶୋଦିଶଃ ଶାଲାଯା ନମୋ ମହିମ୍ନେ ସ୍ଵାହା ଦେଵେଭ୍ଯଃ ସ୍ଵାହ୍ଯେଭ୍ଯଃ
ଶାଳାର ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦିଗକୁ ନମସ୍କାର, ତାହାର ମହିମାକୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା। ଦେବତାମାନେ ଓ ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତିମାନେ ପାଇଁ ସ୍ୱାହା।
ସାହସ୍ରସ୍ତ୍ଵେଷ ଋଷଭଃ ପଯସ୍ଵାନ୍ ଵିଶ୍ଵା ରୂପାଣି ଵକ୍ଷଣାସୁ ବିଭ୍ରତ୍। ଭଦ୍ରଂ ଦାତ୍ରେ ଯଜମାନାଯ ଶୀକ୍ଷନ୍ ବାର୍ହସ୍ପତ୍ଯ ଉସ୍ରିଯସ୍ତନ୍ତୁମାତାନ୍
ହଜାର ଶକ୍ତିର ଧାରକ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଦୁଧରେ ପ୍ରଚୁର, ନିଜ ଅଂତରେ ସମସ୍ତ ଆକୃତି ଧାରଣ କରୁଥିବା ବୃଷଭ। ଦାତାଙ୍କୁ ଭଲ ଦେଇ, ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବାକୁ ଶିଖାଇ, ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ସନ୍ତାନ ଏହି ଉଷ୍ରା, ସୂତା ପରି ତନ୍ତୁ ବୁନୁଛି।
ଅପାଂ ଯୋ ଅଗ୍ରେ ପ୍ରତିମା ବଭୂଵ ପ୍ରଭୂଃ ସର୍ଵସ୍ମୈ ପୃଥିଵୀଵ ଦେଵୀ । ପିତା ଵତ୍ସାନାଂ ପତିରଘ୍ନ୍ଯାନାଂ ସାହସ୍ରେ ପୋଷେ ଅପି ନଃ କୃଣୋତୁ
ଯିଏ ପାଣିର ଆଗରେ ସର୍ବଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାବେ ଦେବୀ ପୃଥିବୀ ପରି ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଆଦର୍ଶ ହେଇଥିଲେ, ସେଇ ବଛାମାନଙ୍କର ପିତା, ଗାଈମାନଙ୍କର ସ୍ୱାମୀ, ସେ ଆମକୁ ହଜାର ଗୁଣ ଧନ-ଧାନ୍ୟ ଦିଅନ୍ତୁ।
ପୁମାନ୍ ଅନ୍ତର୍ଵାନ୍ତ୍ସ୍ଥଵିରଃ ପଯସ୍ଵାନ୍ ଵସୋଃ କବନ୍ଧମୃଷଭୋ ବିଭର୍ତି । ତମିନ୍ଦ୍ରାଯ ପଥିଭିର୍ଦେଵଯାନୈର୍ହୁତମଗ୍ନିର୍ଵହତୁ ଜାତଵେଦାଃ
ଯିଏ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ପୁରୁଣା ଏବଂ ଦୁଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସେ ଧନର ଶରୀର ବହନ କରନ୍ତି। ଅଗ୍ନି, ସମସ୍ତ ଜନ୍ମକୁ ଜାଣିଥିବା, ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଉପଯୋଗୀ ପଥରେ ତାଙ୍କୁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ନିଅନ୍ତୁ।