ଵିଶ୍ଵେ ଦେଵାଃ ଉପରିଷ୍ଟାଦୁବ୍ଜନ୍ତୋ ଯନ୍ତ୍ଵୋଜସା । ମଧ୍ଯେନ ଘ୍ନନ୍ତୋ ଯନ୍ତୁ ସେନାମଙ୍ଗିରସୋ ମହୀମ୍
ସମସ୍ତ ଦେବତା ଉପରେ ଶକ୍ତିରେ ଜାଲ ପତିଛନ୍ତି; ମଧ୍ୟରେ ଅଙ୍ଗିରସମାନେ ସେନାକୁ ଭୂମିରେ ଆଘାତ କରନ୍ତୁ।
ଵନସ୍ପତୀନ୍ ଵାନସ୍ପତ୍ଯାନ୍ ଓଷଧୀରୁତ ଵୀରୁଧଃ । ଦ୍ଵିପାଚ୍ଚତୁଷ୍ପାଦିଷ୍ଣାମି ଯଥା ସେନାମମୂଂ ହନନ୍
ବନସ୍ପତି, ବନର ଜୀବ, ଔଷଧି ଓ ଘାସ; ଦୁଇପାଦ ଓ ଚାରିପାଦ ପ୍ରାଣୀମାନେ—ମୁଁ ସେମାନେକୁ ପଠାଉଛି, ଯେଉଁଠାରେ ସେମାନେ ଏହି ସେନାକୁ ନଶ୍ଟ କରନ୍ତୁ।
ଗନ୍ଧର୍ଵାପ୍ସରସଃ ସର୍ପାନ୍ ଦେଵାନ୍ ପୁଣ୍ଯଜନାନ୍ ପିତୄନ୍ । ଦୃଷ୍ଟାନ୍ ଅଦୃଷ୍ଟାନ୍ ଇଷ୍ଣାମି ଯଥା ସେନାମମୂଂ ହନନ୍
ଗନ୍ଧର୍ବ, ଅପ୍ସରା, ସାପ, ଦେବତା, ପୁଣ୍ୟଜନ ଓ ପିତୃମାନେ; ଦୃଶ୍ୟ ଓ ଅଦୃଶ୍ୟ—ମୁଁ ସେମାନେକୁ ପଠାଉଛି, ଯେଉଁଠାରେ ସେମାନେ ଏହି ସେନାକୁ ନଶ୍ଟ କରନ୍ତୁ।
ଇମ ଉପ୍ତା ମୃତ୍ଯୁପାଶା ଯାନ୍ ଆକ୍ରମ୍ଯ ନ ମୁଚ୍ଯସେ । ଅମୁଷ୍ଯା ହନ୍ତୁ ସେନାଯା ଇଦଂ କୂଟଂ ସହସ୍ରଶଃ
ଏହା ହେଉଛି ମୃତ୍ୟୁର ବନ୍ଧନ, ଯାହାକୁ ଧରିଲେ ମୁକ୍ତି ମିଳେନାହିଁ; ଏହି ହଜାର ଗୁଣିଆ ଫନ୍ଦା ଏହି ସେନାକୁ ନଶ୍ଟ କରୁ।
ଘର୍ମଃ ସମିଦ୍ଧୋ ଅଗ୍ନିନାଯଂ ହୋମଃ ସହସ୍ରହଃ । ଭଵଶ୍ଚ ପୃଶ୍ନିବାହୁଶ୍ଚ ଶର୍ଵ ସେନାମମୂଂ ହତମ୍
ଏହି ତାପିତ ହୋମ ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ ହେଉଛି; ଏହି ଅର୍ପଣ ହଜାର ଥର କରାଯାଉଛି। ଭବ, ପୃଶ୍ନିବାହୁ ଏବଂ ଶର୍ବ, ସେହି ଶତ୍ରୁ ସେନାକୁ ଧ୍ୱଂସ କରନ୍ତୁ।
ମୃତ୍ଯୋରାଷମା ପଦ୍ଯନ୍ତାଂ କ୍ଷୁଧଂ ସେଦିଂ ଵଧଂ ଭଯମ୍ । ଇନ୍ଦ୍ରଶ୍ଚାକ୍ଷୁଜାଲାଭ୍ଯାଂ ଶର୍ଵ ସେନାମମୂଂ ହତମ୍
ସେମାନେ ମୃତ୍ୟୁର ଆଖରେ, ଭୁଖ, ଅସୁସ୍ଥତା, ହତ୍ୟା ଓ ଭୟରେ ପଡ଼ନ୍ତୁ। ଇନ୍ଦ୍ର, ତୁମର ଦୁଇଟି ବଜ୍ର ଓ ଶର୍ବ, ସେହି ଶତ୍ରୁ ସେନାକୁ ଧ୍ୱଂସ କରନ୍ତୁ।
ପରାଜିତାଃ ପ୍ର ତ୍ରସତାମିତ୍ରା ନୁତ୍ତା ଧାଵତ ବ୍ରହ୍ମଣା । ବୃହସ୍ପତିପ୍ରନୁତ୍ତାନାଂ ମାମୀଷାଂ ମୋଚି କଶ୍ଚନ
ଶତ୍ରୁମାନେ ପରାଜିତ ହୋଇ ଭୟରେ ପଳାଇଯାଉନ୍ତୁ, ବ୍ରହ୍ମର ଶକ୍ତିରେ ଦୂରେଇଯାଉନ୍ତୁ। ବୃହସ୍ପତି ଯେଉଁମାନଙ୍କୁ ଦୂରେଇଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କେହି ମୋତେ ଛାଡ଼ିନ ଦିଅନ୍ତୁ।
ଅଵ ପଦ୍ଯନ୍ତାମେଷାମାଯୁଧାନି ମା ଶକନ୍ ପ୍ରତିଧାମିଷୁମ୍ । ଅଥୈଷାଂ ବହୁ ବିଭ୍ଯତାମିଷଵଃ ଘ୍ନନ୍ତୁ ମର୍ମଣି
ସେମାନଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ର ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଯାଉ। ସେମାନେ ମୋପରେ କେବେ ତୀର ଚାଲାଇପାରିବେ ନାହିଁ। ପରେ, ସେମାନେ ଭୟରେ କମ୍ପିତ ହେବାବେଳେ, ସେମାନଙ୍କର ତୀର ସେମାନଙ୍କର ନିଜ ଜୀବନ୍ତୁ ଅଂଶକୁ ଆଘାତ କରୁ।
ସଂ କ୍ରୋଶତାମେନାନ୍ ଦ୍ଯାଵାପୃଥିଵୀ ସମନ୍ତରିକ୍ଷଂ ସହ ଦେଵତାଭିଃ । ମା ଜ୍ଞାତାରଂ ମା ପ୍ରତିଷ୍ଠାଂ ଵିଦନ୍ତ ମିଥୋ ଵିଘ୍ନାନା ଉପ ଯନ୍ତୁ ମୃତ୍ଯୁମ୍
ସେମାନେ ସମେତି ଚିତ୍କାର କରନ୍ତୁ; ଦିଗ୍ବିଦିଗ, ଭୂମି ଓ ଆକାଶ ଦେବତାମାନେ ସହିତ ସେମାନଙ୍କ ବିପକ୍ଷରେ ହେଉ। ସେମାନେ ନିଜ ପରିଚୟ କିମ୍ବା ନିଜ ସ୍ଥାନ ଚିହ୍ନିପାରିବେ ନାହିଁ; ବିପଦ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆସୁ, ଏବଂ ସେମାନେ ମୃତ୍ୟୁର ଦିଗକୁ ଯିଉନ୍ତୁ।
ଦିଶଶ୍ଚତସ୍ରୋଽଶ୍ଵତର୍ଯୋ ଦେଵରଥସ୍ଯ ପୁରୋଡାଶାଃ ଶଫା ଅନ୍ତରିକ୍ଷମୁଦ୍ଧିଃ । ଦ୍ଯାଵାପୃଥିଵୀ ପକ୍ଷସୀ ଋତଵୋଽଭୀଶଵୋଽନ୍ତର୍ଦେଶାଃ କିମ୍କରା ଵାକ୍ପରିରଥ୍ଯମ୍
ଚାରିଟି ଦିଗ ହେଉଛି ଦେବତାଙ୍କ ରଥର ଘୋଡ଼ା, ପୁରୋଡ଼ାଶ ହେଉଛି ରଥର ମୁଣ୍ଡ, ଖୁର ହେଉଛି ଆକାଶ, ଉପର ଆକାଶ ହେଉଛି ଯୋକ। ଦିଗ୍ବିଦିଗ ଓ ଭୂମି ହେଉଛି ପଖ, ଋତୁ ହେଉଛି ରଶି, ମଧ୍ୟ ଦିଗ ହେଉଛି ସେବକ, ଓ ଉଚ୍ଚାରଣ ହେଉଛି ରଥ ଚାରିପାଖର ରାସ୍ତା।
ସଂଵତ୍ସରୋ ରଥଃ ପରିଵତ୍ସରୋ ରଥୋପସ୍ଥୋ ଵିରାଡୀଷାଗ୍ନୀ ରଥମୁଖମ୍ । ଇନ୍ଦ୍ରଃ ସଵ୍ଯଷ୍ଠାଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରମାଃ ସାରଥିଃ
ବର୍ଷ ହେଉଛି ରଥ, ଅର୍ଧବର୍ଷ ହେଉଛି ରଥର ଆସନ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳମାନେ ହେଉଛନ୍ତି ରଥର ମୁଣ୍ଡର ଅଗ୍ନି। ଇନ୍ଦ୍ର ହେଉଛନ୍ତି ବାମ ଦଣ୍ଡ, ଚନ୍ଦ୍ରମା ହେଉଛନ୍ତି ସାରଥି।
ଇତୋ ଜଯେତୋ ଵି ଜଯ ସଂ ଜଯ ଜଯ ସ୍ଵାହା । ଇମେ ଜଯନ୍ତୁ ପରାମୀ ଜଯନ୍ତାଂ ସ୍ଵାହୈଭ୍ଯୋ ଦୁରାହାମୀଭ୍ଯଃ । ନୀଲଲୋହିତେନାମୂନ୍ ଅଭ୍ଯଵତନୋମି
ଏଠାରୁ ବିଜୟୀ ହେଉ, ଅତିକ୍ରମ କର, ଏକତ୍ରିତ ହେଉ, ଜିତିଯାଉ—ସ୍ୱାହା। ଏମାନେ ବିଜୟୀ ହେଉନ୍ତୁ, ମୋର ବିପକ୍ଷୀମାନେ ପରାଜିତ ହେଉନ୍ତୁ—ସ୍ୱାହା। ନୀଳ ଓ ଲାଲ ଦେବତା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ସେମାନଙ୍କୁ ବଶ କରେଉଛି।
କୁତସ୍ତୌ ଜାତୌ କତମଃ ସୋ ଅର୍ଧଃ କସ୍ମାଲ୍ଲୋକାତ୍କତମସ୍ଯାଃ ପୃଥିଵ୍ଯାଃ । ଵତ୍ସୌ ଵିରାଜଃ ସଲିଲାଦୁଦୈତାଂ ତୌ ତ୍ଵା ପୃଛାମି କତରେଣ ଦୁଗ୍ଧା
ସେଇ ଦୁଇଜଣ କେଉଁଠୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ? ସେଇ ଆଧା କଣ? କେଉଁ ଲୋକରୁ, ପୃଥିବୀର କେଉଁ ଅଂଶରୁ? ବିରାଜଙ୍କ ଦୁଇ ଛୁଆଁ ପାଣିରୁ ଉଠିଲେ; ମୁଁ ପଚାରୁଛି, କେଉଁଠିଏ ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ଦୁଧିତ ହେଲେ?
ଯୋ ଅକ୍ରନ୍ଦଯତ୍ସଲିଲଂ ମହିତ୍ଵା ଯୋନିଂ କୃତ୍ଵା ତ୍ରିଭୁଜଂ ଶଯାନଃ । ଵତ୍ସଃ କାମଦୁଘୋ ଵିରାଜଃ ସ ଗୁହା ଚକ୍ରେ ତନ୍ଵଃ ପରାଚୈଃ
ଯିଏ ପାଣିକୁ ମହତ୍ତ୍ୱରେ କନ୍ଦାଇଲେ, ତିନି ଭାଙ୍ଗିରେ ଶୋଇ ଗର୍ଭ ତିଆରି କଲେ—ସେଇ କାମନାପୂରଣ ବଛା ବିରାଜ, ନିଜ ରୂପକୁ ଗୁପ୍ତ ରଖିଲେ।
ଯାନି ତ୍ରୀଣି ବୃହନ୍ତି ଯେଷାଂ ଚତୁର୍ଥଂ ଵିଯୁନକ୍ତି ଵାଚମ୍ । ବ୍ରହ୍ମୈନଦ୍ଵିଦ୍ଯାତ୍ତପସା ଵିପଶ୍ଚିଦ୍ଯସ୍ମିନ୍ନ୍ ଏକଂ ଯୁଜ୍ଯତେ ଯସ୍ମିନ୍ନ୍ ଏକମ୍
ସେଇ ତିନି ମହାନ୍, ଯାହାଙ୍କ ଚତୁର୍ଥ ଅଂଶ ଉଚ୍ଚାରଣକୁ ବିଭାଜିତ କରେ—ଏହି ଗୁପ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଜ୍ଞାନ ଓ ତପସ୍ୟାରେ ଜଣେ ପଣ୍ଡିତ ଜାଣନ୍ତୁ, ଯେଉଁଠି ଏକତା ଅଛି, ଯେଉଁଠି ଏକତା ଅଛି।
ବୃହତଃ ପରି ସାମାନି ଷଷ୍ଠାତ୍ପଞ୍ଚାଧି ନିର୍ମିତା । ବୃହଦ୍ବୃହତ୍ଯା ନିର୍ମିତଂ କୁତୋଽଧି ବୃହତୀ ମିତା
ବଡ଼ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଘେରି ସାମଗୀତିକୁ ଷଷ୍ଠ ଉପରେ ପଞ୍ଚଟି ରଖାଯାଇଛି। ବଡ଼ ମାପ ବଡ଼ରୁ ତିଆରି; କିଏ ଏହି ବଡ଼ ଛନ୍ଦକୁ ମାପିଛି?
ବୃହତୀ ପରି ମାତ୍ରାଯା ମାତୁର୍ମାତ୍ରାଧି ନିର୍ମିତା । ମାଯା ହ ଜଜ୍ଞେ ମାଯାଯା ମାଯାଯା ମାତଲୀ ପରି
ବଡ଼ ଛନ୍ଦ ମାପରେ ମାପାଯାଇଛି, ମାଆର ମାପ ଉପରେ ତିଆରି। ମାୟାରୁ ମାୟା ଜନ୍ମିଛି; ମାୟାକୁ ଘେରି ମାତଳୀ ଅଛନ୍ତି।
ଵୈଶ୍ଵାନରସ୍ଯ ପ୍ରତିମୋପରି ଦ୍ଯୌର୍ଯାଵଦ୍ରୋଦସୀ ଵିବବାଧେ ଅଗ୍ନିଃ । ତତଃ ଷଷ୍ଠାଦାମୁତୋ ଯନ୍ତି ସ୍ତୋମା ଉଦିତୋ ଯନ୍ତ୍ଯଭି ଷଷ୍ଠମହ୍ନଃ
ୱୈଶ୍ୱାନରଙ୍କ ଆକୃତି ଉପରେ ଦିଗ୍ବିଦିଗ ଓ ଭୂମି ଉପରେ ଆକାଶ ଚାପି ରହିଛି; ଅଗ୍ନି ସେମାନଙ୍କୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଛନ୍ତି। ଷଷ୍ଠ ଦିନରୁ ସ୍ତୁତିଗୀତ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ; ଯେଉଁମାନେ ଉଦୟ ହୋଇଛନ୍ତି ସେମାନେ ଷଷ୍ଠ ଦିନକୁ ଯାଆନ୍ତି।
ଷଟ୍ ତ୍ଵା ପୃଚ୍ଛାମ ଋଷଯଃ କଶ୍ଯପେମେ ତ୍ଵଂ ହି ଯୁକ୍ତଂ ଯୁଯୁକ୍ଷେ ଯୋଗ୍ଯଂ ଚ । ଵିରାଜମାହୁର୍ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପିତରଂ ତାଂ ନୋ ଵି ଧେହି ଯତିଧା ସଖିଭ୍ଯଃ
ଛଅଟି ପ୍ରଶ୍ନ ଆମେ ତୁମକୁ ପଚାରୁଛୁ, ଋଷି କଶ୍ୟପ, କାରଣ ତୁମେ ଯୋଗ୍ୟ ଓ ଯୋଗ୍ୟତାକୁ ବନ୍ଧିଛ। ବିରାଜଙ୍କୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପିତା ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ସେ ଅଂଶକୁ ଆମ ସଙ୍ଗମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବଣ୍ଟନ କର।
ଯାଂ ପ୍ରଚ୍ଯୁତାମନୁ ଯଜ୍ଞାଃ ପ୍ରଚ୍ଯଵନ୍ତ ଉପତିଷ୍ଠନ୍ତ ଉପତିଷ୍ଠମାନାମ୍ । ଯସ୍ଯା ଵ୍ରତେ ପ୍ରସଵେ ଯକ୍ଷମେଜତି ସା ଵିରାଡୃଷଯଃ ପରମେ ଵ୍ଯୋମନ୍
ଯାହା ଛାଡ଼ି ଯିବା ପରେ ଯଜ୍ଞମାନେ ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରନ୍ତି, ଯିଏ ଉପସ୍ଥିତ ହେଉଛନ୍ତି ତାଙ୍କୁ ଉପସ୍ଥିତ କରନ୍ତି—ଯାହାଙ୍କ ନିୟମ ଓ ପ୍ରେରଣାରେ ଯକ୍ଷ ଚଳିତ—ସେଇ ବିରାଜ, ଋଷିମାନେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆକାଶରେ।
ଅପ୍ରାଣୈତି ପ୍ରାଣେନ ପ୍ରାଣତୀନାଂ ଵିରାଟ୍ସ୍ଵରାଜମଭ୍ଯେତି ପଶ୍ଚାତ୍। ଵିଶ୍ଵଂ ମୃଶନ୍ତୀମଭିରୂପାଂ ଵିରାଜଂ ପଶ୍ଯନ୍ତି ତ୍ଵେ ନ ତ୍ଵେ ପଶ୍ଯନ୍ତ୍ଯେନାମ୍
ଯିଏ ଶ୍ୱାସ ନାହିଁ, ସେ ଶ୍ୱାସ ନେଉଥିବାମାନଙ୍କ ସହିତ ଯାଉଛି; ବିରାଜ, ସ୍ୱାମୀ, ପଛରୁ ଆସନ୍ତି। ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ମନେ କରନ୍ତି; କେହି ତାଙ୍କୁ ଦେଖନ୍ତି, କେହି ଦେଖନ୍ତି ନାହିଁ।
କୋ ଵିରାଜୋ ମିଥୁନତ୍ଵଂ ପ୍ର ଵେଦ କ ଋତୂନ୍ କ ଉ କଲ୍ପମସ୍ଯାଃ । କ୍ରମାନ୍ କୋ ଅସ୍ଯାଃ କତିଧା ଵିଦୁଗ୍ଧାନ୍ କୋ ଅସ୍ଯା ଧାମ କତିଧା ଵ୍ଯୁଷ୍ଟୀଃ
କିଏ ବିରାଜଙ୍କ ଦ୍ୱିତ୍ୱତ୍ୱକୁ ଜାଣେ? କିଏ ତାଙ୍କ ଋତୁ, କିଏ ତାଙ୍କ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଜାଣେ? କିଏ ତାଙ୍କ ପଦକ୍ରମ, କେତେଥର ଦୁଧିତ ହୋଇଛନ୍ତି ଜାଣେ? କିଏ ତାଙ୍କ ନିବାସ, କେତେ ଉଷା ଅଛି ଜାଣେ?
{୨୨} ଇଯମେଵ ସା ଯା ପ୍ରଥମା ଵ୍ଯୌଚ୍ଛଦାସ୍ଵିତରାସୁ ଚରତି ପ୍ରଵିଷ୍ଟା । ମହାନ୍ତୋ ଅସ୍ଯାଂ ମହିମାନୋ ଅନ୍ତର୍ଵଧୂର୍ଜିଗାଯ ନଵଗଜ୍ଜନିତ୍ରୀ
ଏହିଁ ସେ, ସବୁଠାରେ ପ୍ରଥମ, ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଚଳିଯାଉଛି, ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଛି; ତାଙ୍କର ଭିତରେ ବଡ଼ ଶକ୍ତି ଅଛି—ସେ ବଧୂ, ନବ ପିଢିର ମାଆ, ସବୁଠାରେ ବିଜୟୀ ହୋଇଛି।
ଛନ୍ଦଃପକ୍ଷେ ଉଷସା ପେପିଶାନେ ସମାନଂ ଯୋନିମନୁ ସଂ ଚରେତେ । ସୂର୍ଯପତ୍ନୀ ସଂ ଚରତଃ ପ୍ରଜାନତୀ କେତୁମତୀ ଅଜରେ ଭୂରିରେତସା
ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବୃଦ୍ଧି ଦିନରେ, ଉଷାମାନେ ଏକାଠି ଉଦିତ ହୁଅନ୍ତି, ସେମାନେ ଏକ ଗର୍ଭକୁ ଅନୁସରନ୍ତି; ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର ଜଣେ ଘରଣୀ, ସବୁଠାରେ ଜ୍ଞାନବାନ, ଚିହ୍ନରେ ଶୋଭିତ, ବୟସରେ ଅବିନାଶୀ, ବହୁ ସନ୍ତାନ ଦାତ୍ରୀ।
ଋତସ୍ଯ ପନ୍ଥାମନୁ ତିସ୍ର ଆଗୁସ୍ତ୍ରଯୋ ଘର୍ମା ଅନୁ ରେତ ଆଗୁଃ । ପ୍ରଜାମେକା ଜିନ୍ଵତ୍ଯୂର୍ଜମେକା ରାଷ୍ଟ୍ରମେକା ରକ୍ଷତି ଦେଵଯୂନାମ୍
ତିନି ଜଣେ ନିଷ୍ଠାର ପଥରେ ଆସିଛନ୍ତି; ତିନି ଗରମ ଋତୁ ସହିତ ତିନି ବୀଜ ଆସିଛି; ଜଣେ ସନ୍ତାନ ଦେଇଥାଏ, ଜଣେ ଶକ୍ତି ଦେଇଥାଏ, ଜଣେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ରାଜ୍ୟକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି।
ଅଗ୍ନୀଷୋମାଵଦଧୁର୍ଯା ତୁରୀଯାସୀଦ୍ଯଜ୍ଞସ୍ଯ ପକ୍ଷାଵୃଷଯଃ କଲ୍ପଯନ୍ତଃ । ଗାଯତ୍ରୀଂ ତ୍ରିଷ୍ଟୁଭଂ ଜଗତୀମନୁଷ୍ଟୁଭଂ ବୃହଦର୍କୀଂ ଯଜମାନାଯ ସ୍ଵରାଭରନ୍ତୀମ୍
ଅଗ୍ନି ଓ ସୋମ, ତାଙ୍କୁ ଚତୁର୍ଥ ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ କଲେ, ଯଜ୍ଞର ଦୁଇ ପକ୍ଷ ଭାବେ, ଘୋଡ଼ାମାନେ ଠିକ୍ କରି; ଗାୟତ୍ରୀ, ତ୍ରିଷ୍ଟୁପ୍, ଜଗତୀ, ଅନୁଷ୍ଟୁପ୍, ବୃହତୀ—ଏହି ଛନ୍ଦମାନେ, ଯଜମାନ ପାଇଁ ଶବ୍ଦ ବହନ କରନ୍ତି।
ପଞ୍ଚ ଵ୍ଯୁଷ୍ଟୀରନୁ ପଞ୍ଚ ଦୋହା ଗାଂ ପଞ୍ଚନାମ୍ନୀମୃତଵୋଽନୁ ପଞ୍ଚ । ପଞ୍ଚ ଦିଶଃ ପଞ୍ଚଦଶେନ କୢପ୍ତାସ୍ତା ଏକମୂର୍ଧ୍ନୀରଭି ଲୋକମେକମ୍
ପାଞ୍ଚଟି ଉଷା, ପାଞ୍ଚଟି ଦୁଧ ଦେବା, ପାଞ୍ଚ ନାମର ଗାଈ, ପାଞ୍ଚ ଋତୁ ପଛରେ ପାଞ୍ଚଟି; ପାଞ୍ଚ ଦିଗ, ପଂଚଦଶ ସହିତ ବିନ୍ୟାସିତ, ସବୁ ଏକ ମୁଣ୍ଡରେ, ଏକ ଜଗତକୁ ଆବୃତ କରିଛି।
ଷଡ୍ଜାତା ଭୂତା ପ୍ରଥମଜା ଋତସ୍ଯ ଷଡୁ ସାମାନି ଷଡହଂ ଵହନ୍ତି । ଷଡ୍ଯୋଗଂ ସୀରମନୁ ସାମସାମ ଷଡାାହୁର୍ଦ୍ଯାଵାପୃଥିଵୀଃ ଷଡୁର୍ଵୀଃ
ଛଅ ପ୍ରକାରର ସତ୍ତ୍ୱ ଜନ୍ମ ନେଇଛି, ସତ୍ୟର ପ୍ରଥମ ଜନ୍ମ; ଛଅଟି ସାମ ଗୀତ, ଛଅ ଦିନ ଏହାକୁ ବହନ କରନ୍ତି; ଛଅ ଯୋଗରେ ସାମ ଉପରେ ସାମ ଅନୁସରନ୍ତି; ଦ୍ୟୌ ଓ ପୃଥିବୀ ଛଅ, ଛଅଟି ବିସ୍ତୃତ ସ୍ଥାନ।
ଷଡାହୁଃ ଶୀତାନ୍ ଷଡୁ ମାସ ଉଷ୍ଣାନ୍ ଋତୁଂ ନୋ ବ୍ରୂତ ଯତମୋଽତିରିକ୍ତଃ । ସପ୍ତ ସୁପର୍ଣାଃ କଵଯୋ ନି ଷେଦୁଃ ସପ୍ତ ଛନ୍ଦାଂସ୍ଯନୁ ସପ୍ତ ଦୀକ୍ଷାଃ
ଛଅ ଶୀତ ଋତୁ, ଛଅ ଉଷ୍ଣ ମାସ ବୋଲନ୍ତି; ହେ ଋତୁ, କେଉଁଟି ଅଧିକ କୁହ; ସାତଟି ହଂସ, ଋଷିମାନେ ବସିଛନ୍ତି, ସାତ ଛନ୍ଦ, ସେମାନଙ୍କ ପରେ ସାତ ଦୀକ୍ଷା।
ସପ୍ତ ହୋମାଃ ସମିଧୋ ହ ସପ୍ତ ମଧୂନି ସପ୍ତ ଋତଵୋ ହ ସପ୍ତ । ସପ୍ତାଜ୍ଯାନି ପରି ଭୂତମାଯନ୍ ତାଃ ସପ୍ତଗୃଧ୍ରା ଇତି ଶୁଶ୍ରୁମା ଵଯମ୍
ସାତଟି ହୋମ, ସାତଟି ଜଳାଇବା କାଠ, ସାତଟି ମଧୁ, ସାତ ଋତୁ, ସାତଟି; ସାତଟି ଘିଅ ସମସ୍ତ ସତ୍ତ୍ୱକୁ ଆବୃତ କରିଛି—ଏହି ସାତ ଗୃଧ୍ର, ଏହିପରି ଆମେ ଶୁଣିଛୁ।