{୧୮} ଉଜ୍ଜିହୀଧ୍ଵେ ସ୍ତନଯତ୍ଯଭିକ୍ରନ୍ଦତ୍ଯୋଷଧୀଃ । ଯଦା ଵଃ ପୃଶ୍ନିମାତରଃ ପର୍ଜନ୍ଯୋ ରେତସାଵତି
ଯେତେବେଳେ ତୁମ ରଙ୍ଗିନ ମାଆ ମେଘ ଧାରା ଝରାଏ, ତୁମେ ଔଷଧମାନେ ଗର୍ଜନ କରି ଉଠିଯାଅ।
ତସ୍ଯାମୃତସ୍ଯେମଂ ବଲଂ ପୁରୁଷଂ ପଯଯାମସି । ଅଥୋ କୃଣୋମି ଭେଷଜଂ ଯଥାସଚ୍ଛତହାଯନଃ
ସେଇ ଅମୃତର ଶକ୍ତି ଏହି ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଦେଉ, ଏବଂ ମୁଁ ଏପରି ଔଷଧ ତିଆରି କରେଁ ଯାହାରେ ସେ ଶତବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବଞ୍ଚିପାରିବ।
ଵରାହୋ ଵେଦ ଵୀରୁଧଂ ନକୁଲୋ ଵେଦ ଭେଷଜୀମ୍ । ସର୍ପା ଗନ୍ଧର୍ଵା ଯା ଵିଦୁସ୍ତା ଅସ୍ମା ଅଵସେ ହୁଵେ
ବନ୍ଦର ଉଦ୍ଭିଦକୁ ଜାଣେ, ନକୁଲ ଔଷଧକୁ ଜାଣେ, ସାପ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବା ଯେଉଁମାନେ ଏହାକୁ ଜାଣନ୍ତି, ସେମାନେ ମୋତେ ସାହାଯ୍ୟ କରିବାକୁ ଏଠାରେ ଆସନ୍ତୁ।
ଯାଃ ସୁପର୍ଣା ଆଙ୍ଗିରସୀର୍ଦିଵ୍ଯା ଯା ରଘଟୋ ଵିଦୁଃ । ଵଯାଂସି ହଂସା ଯା ଵିଦୁର୍ଯାସ୍ଚ ସର୍ଵେ ପତତ୍ରିଣଃ । ମୃଗା ଯା ଵିଦୁରୋଷଧୀସ୍ତା ଅସ୍ମା ଅଵସେ ହୁଵେ
ଯେ ସୁପର୍ଣ୍ଣ, ଆଙ୍ଗିରସ ଉଦ୍ଭିଦ, ରଘଟ ଜାଣିଥିବା, ପକ୍ଷୀ, ହଂସ ଓ ସମସ୍ତ ଉଡ଼ୁଥିବା ପକ୍ଷୀମାନେ ଏବଂ ଯେଉଁ ଜଙ୍ଗଲୀ ପଶୁ ଔଷଧ ଜାଣନ୍ତି, ସେମାନେ ମୋତେ ସାହାଯ୍ୟ କରିବାକୁ ଏଠାରେ ଆସନ୍ତୁ।
ଯାଵତୀନାମୋଷଧୀନାଂ ଗାଵଃ ପ୍ରାଶ୍ନନ୍ତ୍ଯଘ୍ନ୍ଯା ଯଵତୀନାମଜାଵଯଃ । ତାଵତୀସ୍ତୁଭ୍ଯମୋଷଧୀଃ ଶର୍ମ ଯଚ୍ଛନ୍ତ୍ଵାଭୃତାଃ
ଯେତେ ଔଷଧ ଗାଈମାନେ ଓ ଛୋଟ ଛୋଟ ଛାଗଳିମାନେ ଖାଆନ୍ତି, ସେତେ ଉଦ୍ଭିଦମାନେ ତୁମକୁ ସୁରକ୍ଷା ଦିଅନ୍ତୁ।
ଯାଵତୀଷୁ ମନୁଷ୍ଯା ଭେଷଜଂ ଭିଷଜୋ ଵିଦୁଃ । ତାଵତୀର୍ଵିଶ୍ଵଭେଷଜୀରା ଭରାମି ତ୍ଵାମଭି
ମନୁଷ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଯେତେ ଚିକିତ୍ସକ ଔଷଧ ଜାଣନ୍ତି, ସେତେ ସମସ୍ତ ଔଷଧ ମୁଁ ତୁମ ପାଖକୁ ଆଣିଛି।
ପୁଷ୍ପଵତୀଃ ପ୍ରସୂମତୀଃ ଫଲିନୀରଫଲା ଉତ । ସଂମାତର ଇଵ ଦୁହ୍ରାମସ୍ମା ଅରିଷ୍ଟତାତଯେ
ଫୁଲ ଫୁଟୁଥିବା, ମଣ୍ଡା ହେଉଥିବା, ଫଳ ଦେଉଥିବା ଓ ଯେଉଁ ଗଛମାନେ ଫଳ ଦେଉନାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ମାଆ ଦୁଧ ଦେଉଥିବା ପରି, ଆମକୁ ସମସ୍ତ ଅପମୃତ୍ୟୁ ଓ ଦୁଃଖରୁ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ।
ଉତ୍ତ୍ଵାହାର୍ଷଂ ପଞ୍ଚଶଲାଦଥୋ ଦଶଶଲାଦୁତ । ଅଥୋ ଯମସ୍ଯ ପଡ୍ଵୀଶାଦ୍ଵିଶ୍ଵସ୍ମାଦ୍ଦେଵକିଲ୍ବିଷାତ୍
ମୁଁ ତୁମଠାରୁ ପଞ୍ଚ ପ୍ରକାରର ବନ୍ଧନ ଓ ଦଶ ପ୍ରକାରର ବନ୍ଧନ ହଟାଇଛି; ଏହିପରି ଯମଙ୍କ ବନ୍ଧନ ଓ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ଅପରାଧକୁ ମଧ୍ୟ ଦୂର କରିଛି।
ଇନ୍ଦ୍ରୋ ମନ୍ଥତୁ ମନ୍ଥିତା ଶକ୍ରଃ ଶୂରଃ ପୁରଂଦରଃ । ଯଥା ହନାମ ସେନା ଅମିତ୍ରାଣାଂ ସହସ୍ରଶଃ
ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଓ ସହସିକ ଇନ୍ଦ୍ର, ଯେପରି ଆମେ ଶତଶଃ ଶତ୍ରୁ ସେନାକୁ ବିନାଶ କରୁଛୁ, ସେପରି ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ଚୁର୍ଣ୍ଣ କର।
ପୂତିରଜ୍ଜୁରୁପଧ୍ମାନୀ ପୂତିଂ ସେନାଂ କୃଣୋତ୍ଵମୂମ୍ । ଧୂମମଗ୍ନିଂ ପରାଦୃଶ୍ଯାଽମିତ୍ରା ହୃତ୍ସ୍ଵା ଦଧତାଂ ଭଯମ୍
ଦୁର୍ଗନ୍ଧ ଦୋରି, ଫୁଲିଉଠିବା ଦୋରି, ସେ ଶତ୍ରୁ ସେନାକୁ ଦୁର୍ଗନ୍ଧିତ କରୁ; ଧୂଆଁ ଆଗୁନିକୁ ପ୍ରକାଶ କରୁ—ଶତ୍ରୁମାନେ ମନରେ ଭୟ ଧରି ରଉନ୍ତୁ।
ଅମୂନ୍ ଅଶ୍ଵତ୍ଥ ନିଃ ଶୃଣୀହି ଖାଦାମୂନ୍ ଖଦିରାଜିରମ୍ । ତାଜଦ୍ଭଙ୍ଗ ଇଵ ଭଜ୍ଯନ୍ତାଂ ହନ୍ତ୍ଵେନାନ୍ ଵଧକୋ ଵଧୈଃ
ଅଶ୍ୱତ୍ଥ ଗଛ, ସେମାନେକୁ କାଟ; ଖଦିର ଓ ଅର୍ଜୁନ ଗଛ, ସେମାନେକୁ ଖାଉ; ତୃଣ ଭଙ୍ଗିବା ପରି ସେମାନେ ଭାଙ୍ଗିଯାଉନ୍ତୁ, ଘାତକ ତୁମର ଅସ୍ତ୍ରରେ ସେମାନେ ନଶ୍ଟ ହେଉନ୍ତୁ।
ପରୁଷାନ୍ ଅମୂନ୍ ପରୁଷାହ୍ଵଃ କୃଣୋତୁ ହନ୍ତ୍ଵେନାନ୍ ଵଧକୋ ଵଧୈଃ । କ୍ଷିପ୍ରଂ ଶର ଇଵ ଭଜ୍ଯନ୍ତାଂ ବୃହଜ୍ଜାଲେନ ସଂଦିତାଃ
କଠିନମନ୍ତି ଲୋକମାନେ, କଠିନ ନାମ ଧାରିଥିବା ଦ୍ୱାରା କଠିନ ହେଉନ୍ତୁ; ଘାତକ ତୁମର ଅସ୍ତ୍ରରେ ସେମାନେ ନଶ୍ଟ ହେଉନ୍ତୁ; ତୀର ଭଙ୍ଗିବା ପରି ଦ୍ରୁତ ଭାବେ ସେମାନେ ଭାଙ୍ଗିଯାଉନ୍ତୁ, ବଡ଼ ଜାଲରେ ବନ୍ଧା ହୋଇ।
ଅନ୍ତରିକ୍ଷଂ ଜାଲମାସୀଜ୍ଜାଲଦଣ୍ଡା ଦିଶୋ ମହୀଃ । ତେନାଭିଧାଯ ଦସ୍ଯୂନାଂ ଶକ୍ରଃ ସେନାମପାଵପତ୍
ଆକାଶରେ ଜାଲ ପତିଥିଲା, ଦିଗ ଓ ଭୂମିରେ ଜାଲ ଦଣ୍ଡ ଥିଲା; ଏହି ଜାଲ ଦ୍ୱାରା ଶକ୍ର ଦାସ୍ୟୁମାନେର ସେନାକୁ ଧ୍ୱଂସ କଲେ।
ବୃହଦ୍ଧି ଜାଲଂ ବୃହତଃ ଶକ୍ରସ୍ଯ ଵାଜିନୀଵତଃ । ତେନ ଶତ୍ରୂନ୍ ଅଭି ସର୍ଵାନ୍ ନ୍ଯୁବ୍ଜ ଯଥା ନ ମୁଚ୍ଯାତୈ କତମଶ୍ଚନୈଷାମ୍
ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଶକ୍ରଙ୍କର ବଡ଼ ଜାଲ ଅତି ବିଶାଳ; ଏହି ଜାଲ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ବଶ କର, ଯେଉଁଠାରେ ଏମାନେ ମଧ୍ୟ କେହି ମୁକ୍ତି ପାଇନାହାନ୍ତି।
ବୃହତ୍ତେ ଜାଲଂ ବୃହତ ଇନ୍ଦ୍ର ଶୂର ସହସ୍ରାର୍ଘସ୍ଯ ଶତଵୀର୍ଯସ୍ଯ । ତେନ ଶତଂ ସହସ୍ରମଯୁତଂ ନ୍ଯର୍ବୁଦଂ ଜଘାନ ଶକ୍ରୋ ଦସ୍ଯୂନାମଭିଧାଯ ସେନଯା
ତୁମର ଜାଲ ବଡ଼, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଇନ୍ଦ୍ର, ହଜାର ଉପହାର ଓ ଶତଶକ୍ତିର ଧନୀ; ଏହି ଜାଲ ଦ୍ୱାରା ଶକ୍ର, ତୁମେ ଏକଶ ହଜାର, ଦଶ ହଜାର, ଲକ୍ଷ ଦାସ୍ୟୁମାନେକୁ ତୁମ ସେନା ସହିତ ଧ୍ୱଂସ କଲେ।
ଅଯଂ ଲୋକୋ ଜାଲମାସୀଚ୍ଛକ୍ରସ୍ଯ ମହତୋ ମହାନ୍ । ତେନାହମିନ୍ଦ୍ରଜାଲେନାମୂଂସ୍ତମସାଭି ଦଧାମି ସର୍ଵାନ୍
ଏହି ସଂସାର ଶକ୍ରଙ୍କ ବଡ଼ ଜାଲରେ ପରିଣତ ହେଲା; ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଜାଲ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ସେମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅନ୍ଧକାରରେ ଢାକି ଦେଉଛି।
ସେଦିରୁଗ୍ରା ଵ୍ଯୃଦ୍ଧିରାର୍ତିଶ୍ଚାନପଵାଚନା । ଶ୍ରମସ୍ତନ୍ଦ୍ରୀଶ୍ଚ ମୋହଶ୍ଚ ତୈରମୂନ୍ ଅଭି ଦଧାମି ସର୍ଵାନ୍
ଜ୍ୱର, ଭୟଙ୍କର ବୃଦ୍ଧି, ଦୁଃଖ ଓ ଦୂରେ ଚାଲିଯିବା; କ୍ଲାନ୍ତି, ଅଳସ୍ୟ ଓ ମୂଢତା—ଏସବୁ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ସେମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଢାକି ଦେଉଛି।
ମୃତ୍ଯଵେଽମୂନ୍ ପ୍ର ଯଛାମି ମୃତ୍ଯୁପାଶୈରମୀ ସିତାଃ । ମୃତ୍ଯୋର୍ଯେ ଅଘଲା ଦୂତାସ୍ତେଭ୍ଯ ଏନାନ୍ ପ୍ରତି ନଯାମି ବଦ୍ଧ୍ଵା
ମୁଁ ଏମାନେକୁ ମୃତ୍ୟୁକୁ ସମର୍ପଣ କରୁଛି, ମୃତ୍ୟୁର ବନ୍ଧନରେ ବାନ୍ଧି; ଯେମାନେ ମୃତ୍ୟୁର ଦୂତ, ନଶ୍ୱରତାର ପ୍ରତିନିଧି, ସେମାନଙ୍କୁ ଏମାନେକୁ ବାନ୍ଧି ଦେଉଛି।
{୨୦} ନଯତାମୂନ୍ ମୃତ୍ଯୁଦୂତା ଯମଦୂତା ଅପୋମ୍ଭତ । ପରଃସହସ୍ରା ହନ୍ଯନ୍ତାଂ ତୃଣେଢ୍ଵେନାନ୍ ମତ୍ଯଂ ଭଵସ୍ଯ
ମୃତ୍ୟୁର ଦୂତମାନେ, ଯମଙ୍କ ଦୂତମାନେ, ସେମାନେକୁ ନେଇଯାଉନ୍ତୁ; ହଜାର ହଜାର ଶତ୍ରୁ ନଶ୍ଟ ହେଉନ୍ତୁ, ଘାତକ, ତୁମ ଶକ୍ତିରେ ସେମାନେ ତୃଣ ସମାନ ହେଉନ୍ତୁ।
ସାଧ୍ଯା ଏକଂ ଜାଲଦଣ୍ଡମୁଦ୍ଯତ୍ଯ ଯନ୍ତ୍ଯୋଜସା । ରୁଦ୍ରା ଏକଂ ଵସଵ ଏକମାଦିତ୍ଯୈରେକ ଉଦ୍ଯତଃ
ସାଧ୍ୟମାନେ ଏକ ଜାଲ ଦଣ୍ଡ ଉଠାଇ ଶକ୍ତିରେ ଧାରଣ କରନ୍ତି; ରୁଦ୍ରମାନେ ଏକ, ବସୁମାନେ ଏକ, ଆଦିତ୍ୟମାନେ ଏକ ଜାଲ ଦଣ୍ଡ ଶକ୍ତିରେ ଉଠାଇଛନ୍ତି।
ଵିଶ୍ଵେ ଦେଵାଃ ଉପରିଷ୍ଟାଦୁବ୍ଜନ୍ତୋ ଯନ୍ତ୍ଵୋଜସା । ମଧ୍ଯେନ ଘ୍ନନ୍ତୋ ଯନ୍ତୁ ସେନାମଙ୍ଗିରସୋ ମହୀମ୍
ସମସ୍ତ ଦେବତା ଉପରେ ଶକ୍ତିରେ ଜାଲ ପତିଛନ୍ତି; ମଧ୍ୟରେ ଅଙ୍ଗିରସମାନେ ସେନାକୁ ଭୂମିରେ ଆଘାତ କରନ୍ତୁ।
ଵନସ୍ପତୀନ୍ ଵାନସ୍ପତ୍ଯାନ୍ ଓଷଧୀରୁତ ଵୀରୁଧଃ । ଦ୍ଵିପାଚ୍ଚତୁଷ୍ପାଦିଷ୍ଣାମି ଯଥା ସେନାମମୂଂ ହନନ୍
ବନସ୍ପତି, ବନର ଜୀବ, ଔଷଧି ଓ ଘାସ; ଦୁଇପାଦ ଓ ଚାରିପାଦ ପ୍ରାଣୀମାନେ—ମୁଁ ସେମାନେକୁ ପଠାଉଛି, ଯେଉଁଠାରେ ସେମାନେ ଏହି ସେନାକୁ ନଶ୍ଟ କରନ୍ତୁ।
ଗନ୍ଧର୍ଵାପ୍ସରସଃ ସର୍ପାନ୍ ଦେଵାନ୍ ପୁଣ୍ଯଜନାନ୍ ପିତୄନ୍ । ଦୃଷ୍ଟାନ୍ ଅଦୃଷ୍ଟାନ୍ ଇଷ୍ଣାମି ଯଥା ସେନାମମୂଂ ହନନ୍
ଗନ୍ଧର୍ବ, ଅପ୍ସରା, ସାପ, ଦେବତା, ପୁଣ୍ୟଜନ ଓ ପିତୃମାନେ; ଦୃଶ୍ୟ ଓ ଅଦୃଶ୍ୟ—ମୁଁ ସେମାନେକୁ ପଠାଉଛି, ଯେଉଁଠାରେ ସେମାନେ ଏହି ସେନାକୁ ନଶ୍ଟ କରନ୍ତୁ।
ଇମ ଉପ୍ତା ମୃତ୍ଯୁପାଶା ଯାନ୍ ଆକ୍ରମ୍ଯ ନ ମୁଚ୍ଯସେ । ଅମୁଷ୍ଯା ହନ୍ତୁ ସେନାଯା ଇଦଂ କୂଟଂ ସହସ୍ରଶଃ
ଏହା ହେଉଛି ମୃତ୍ୟୁର ବନ୍ଧନ, ଯାହାକୁ ଧରିଲେ ମୁକ୍ତି ମିଳେନାହିଁ; ଏହି ହଜାର ଗୁଣିଆ ଫନ୍ଦା ଏହି ସେନାକୁ ନଶ୍ଟ କରୁ।
ଘର୍ମଃ ସମିଦ୍ଧୋ ଅଗ୍ନିନାଯଂ ହୋମଃ ସହସ୍ରହଃ । ଭଵଶ୍ଚ ପୃଶ୍ନିବାହୁଶ୍ଚ ଶର୍ଵ ସେନାମମୂଂ ହତମ୍
ଏହି ତାପିତ ହୋମ ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ ହେଉଛି; ଏହି ଅର୍ପଣ ହଜାର ଥର କରାଯାଉଛି। ଭବ, ପୃଶ୍ନିବାହୁ ଏବଂ ଶର୍ବ, ସେହି ଶତ୍ରୁ ସେନାକୁ ଧ୍ୱଂସ କରନ୍ତୁ।
ମୃତ୍ଯୋରାଷମା ପଦ୍ଯନ୍ତାଂ କ୍ଷୁଧଂ ସେଦିଂ ଵଧଂ ଭଯମ୍ । ଇନ୍ଦ୍ରଶ୍ଚାକ୍ଷୁଜାଲାଭ୍ଯାଂ ଶର୍ଵ ସେନାମମୂଂ ହତମ୍
ସେମାନେ ମୃତ୍ୟୁର ଆଖରେ, ଭୁଖ, ଅସୁସ୍ଥତା, ହତ୍ୟା ଓ ଭୟରେ ପଡ଼ନ୍ତୁ। ଇନ୍ଦ୍ର, ତୁମର ଦୁଇଟି ବଜ୍ର ଓ ଶର୍ବ, ସେହି ଶତ୍ରୁ ସେନାକୁ ଧ୍ୱଂସ କରନ୍ତୁ।
ପରାଜିତାଃ ପ୍ର ତ୍ରସତାମିତ୍ରା ନୁତ୍ତା ଧାଵତ ବ୍ରହ୍ମଣା । ବୃହସ୍ପତିପ୍ରନୁତ୍ତାନାଂ ମାମୀଷାଂ ମୋଚି କଶ୍ଚନ
ଶତ୍ରୁମାନେ ପରାଜିତ ହୋଇ ଭୟରେ ପଳାଇଯାଉନ୍ତୁ, ବ୍ରହ୍ମର ଶକ୍ତିରେ ଦୂରେଇଯାଉନ୍ତୁ। ବୃହସ୍ପତି ଯେଉଁମାନଙ୍କୁ ଦୂରେଇଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କେହି ମୋତେ ଛାଡ଼ିନ ଦିଅନ୍ତୁ।
ଅଵ ପଦ୍ଯନ୍ତାମେଷାମାଯୁଧାନି ମା ଶକନ୍ ପ୍ରତିଧାମିଷୁମ୍ । ଅଥୈଷାଂ ବହୁ ବିଭ୍ଯତାମିଷଵଃ ଘ୍ନନ୍ତୁ ମର୍ମଣି
ସେମାନଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ର ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଯାଉ। ସେମାନେ ମୋପରେ କେବେ ତୀର ଚାଲାଇପାରିବେ ନାହିଁ। ପରେ, ସେମାନେ ଭୟରେ କମ୍ପିତ ହେବାବେଳେ, ସେମାନଙ୍କର ତୀର ସେମାନଙ୍କର ନିଜ ଜୀବନ୍ତୁ ଅଂଶକୁ ଆଘାତ କରୁ।
ସଂ କ୍ରୋଶତାମେନାନ୍ ଦ୍ଯାଵାପୃଥିଵୀ ସମନ୍ତରିକ୍ଷଂ ସହ ଦେଵତାଭିଃ । ମା ଜ୍ଞାତାରଂ ମା ପ୍ରତିଷ୍ଠାଂ ଵିଦନ୍ତ ମିଥୋ ଵିଘ୍ନାନା ଉପ ଯନ୍ତୁ ମୃତ୍ଯୁମ୍
ସେମାନେ ସମେତି ଚିତ୍କାର କରନ୍ତୁ; ଦିଗ୍ବିଦିଗ, ଭୂମି ଓ ଆକାଶ ଦେବତାମାନେ ସହିତ ସେମାନଙ୍କ ବିପକ୍ଷରେ ହେଉ। ସେମାନେ ନିଜ ପରିଚୟ କିମ୍ବା ନିଜ ସ୍ଥାନ ଚିହ୍ନିପାରିବେ ନାହିଁ; ବିପଦ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆସୁ, ଏବଂ ସେମାନେ ମୃତ୍ୟୁର ଦିଗକୁ ଯିଉନ୍ତୁ।
ଦିଶଶ୍ଚତସ୍ରୋଽଶ୍ଵତର୍ଯୋ ଦେଵରଥସ୍ଯ ପୁରୋଡାଶାଃ ଶଫା ଅନ୍ତରିକ୍ଷମୁଦ୍ଧିଃ । ଦ୍ଯାଵାପୃଥିଵୀ ପକ୍ଷସୀ ଋତଵୋଽଭୀଶଵୋଽନ୍ତର୍ଦେଶାଃ କିମ୍କରା ଵାକ୍ପରିରଥ୍ଯମ୍
ଚାରିଟି ଦିଗ ହେଉଛି ଦେବତାଙ୍କ ରଥର ଘୋଡ଼ା, ପୁରୋଡ଼ାଶ ହେଉଛି ରଥର ମୁଣ୍ଡ, ଖୁର ହେଉଛି ଆକାଶ, ଉପର ଆକାଶ ହେଉଛି ଯୋକ। ଦିଗ୍ବିଦିଗ ଓ ଭୂମି ହେଉଛି ପଖ, ଋତୁ ହେଉଛି ରଶି, ମଧ୍ୟ ଦିଗ ହେଉଛି ସେବକ, ଓ ଉଚ୍ଚାରଣ ହେଉଛି ରଥ ଚାରିପାଖର ରାସ୍ତା।