ଯା ବଭ୍ରଵୋ ଯାଶ୍ଚ ଶୁକ୍ରା ରୋହିଣୀରୁତ ପୃଶ୍ନଯଃ । ଅସିକ୍ନୀଃ କୃଷ୍ଣା ଓଷଧୀଃ ସର୍ଵା ଅଚ୍ଛାଵଦାମସି
ଯେଉଁ ଔଷଧମାନେ ଭୂରୁଣା, ଯେଉଁମାନେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଲାଲ୍ ଓ ଚିଟିକିଆ, କଳା ଓ ଗାଢ଼ ରଙ୍ଗର—ସମସ୍ତ ଔଷଧମାନେ, ଆମେ ତୁମକୁ ଡାକୁଛୁ।
ତ୍ରାଯନ୍ତାମିମଂ ପୁରୁଷଂ ଯକ୍ଷ୍ମାଦ୍ଦେଵେଷିତାଦଧି । ଯାସାଂ ଦ୍ଯୌଃ ପିତା ପୃଥିଵୀ ମାତା ସମୁଦ୍ରୋ ମୂଲଂ ଵୀରୁଧାଂ ବଭୂଵ
ଯାଁଠାରେ ଆକାଶ ପିତା, ମାଟି ମାଆ, ସମୁଦ୍ର ମୂଳ, ସେଉଁଠି ଥିବା ଔଷଧମାନେ, ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆସିଥିବା ରୋଗରୁ ଏହି ପୁରୁଷକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ।
ଆପୋ ଅଗ୍ରଂ ଦିଵ୍ଯା ଓଷଧଯଃ । ତାସ୍ତେ ଯକ୍ଷ୍ମମେନସ୍ଯମଙ୍ଗାଦଙ୍ଗାଦନୀନଶନ୍
ପାଣି, ସର୍ବୋତ୍ତମ, ଦିବ୍ୟ ଔଷଧମାନେ—ତୁମେ ଏହି ପୁରୁଷର ଶରୀରର ସମସ୍ତ ଅଂଶରୁ ରୋଗକୁ ଦୂରେ କର।
ପ୍ରସ୍ତୃଣତୀ ସ୍ତମ୍ବିନୀରେକଶୁଙ୍ଗାଃ ପ୍ରତନ୍ଵତୀରୋଷଧୀରା ଵଦାମି । ଅଂଶୁମତୀଃ କଣ୍ଡିନୀର୍ଯା ଵିଶାଖା ହ୍ଵଯାମି ତେ ଵୀରୁଧୋ ଵୈଶ୍ଵଦେଵୀରୁଗ୍ରାଃ ପୁରୁଷଜୀଵନୀଃ
ଯେଉଁ ଔଷଧମାନେ ପ୍ରସାରିତ, ଅଟକାଇଥିବା, ଏକ ଶିଖା ଥିବା, ବିସ୍ତାରିତ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, କାଁଟା ଥିବା, ଅନେକ ଶାଖା ଥିବା—ମୁଁ ତୁମକୁ ଡାକୁଛି, ବିଶ୍ୱର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଗଛମାନେ, ମଣିଷଙ୍କୁ ଜୀବନ ଦେଉଥିବା।
ଯଦ୍ଵଃ ସହଃ ସହମାନା ଵୀର୍ଯଂ୧ ଯଚ୍ଚ ଵୋ ବଲମ୍ । ତେନେମମସ୍ମାଦ୍ଯକ୍ଷ୍ମାତ୍ପୁରୁଷଂ ମୁଞ୍ଚତୌଷଧୀରଥୋ କୃଣୋମି ଭେଷଜମ୍
ତୁମର ଶକ୍ତି, ଧୈର୍ଯ୍ୟ, ଶକ୍ତିରେ, ଔଷଧମାନେ, ଏହି ପୁରୁଷକୁ ରୋଗରୁ ମୁକ୍ତ କର; ଏବେ ମୁଁ ଔଷଧ ତିଆରି କରୁଛି।
ଜୀଵଲାଂ ନଘାରିଷାଂ ଜୀଵନ୍ତୀମୋଷଧୀମହମ୍ । ଅରୁନ୍ଧତୀମୁନ୍ନଯନ୍ତୀଂ ପୁଷ୍ପାଂ ମଧୁମତୀମିହ ହୁଵେଽସ୍ମା ଅରିଷ୍ଟତାତଯେ
ମୁଁ ସେଉଁଠି ଥିବା ଜୀବନଦାୟିନୀ, ଅବିନାଶୀ, ଜୀବନ ଦେଉଥିବା ଔଷଧମାନେ, ସଦା ଉତ୍ତଳ, ଫୁଲିଥିବା, ମଧୁର ଫୁଲ ଥିବା—ତୁମକୁ ଏଠାରେ ଡାକୁଛି, ଏହି ପୁରୁଷର ନିରାପତ୍ତି ପାଇଁ।
ଇହା ଯନ୍ତୁ ପ୍ରଚେତସୋ ମେଦିନୀର୍ଵଚସୋ ମମ । ଯଥେମଂ ପାରଯାମସି ପୁରୁଷଂ ଦୁରିତାଦଧି
ମୋ ଉପରେ ମାଟିରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ବୁଦ୍ଧିମାନ ଔଷଧମାନେ ଏଠାକୁ ଆସନ୍ତୁ, ଯେପରି ଆମେ ଏହି ପୁରୁଷକୁ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ କରିପାରିବା।
ଅଗ୍ନେର୍ଘାସୋ ଅପାଂ ଗର୍ଭୋ ଯା ରୋହନ୍ତି ପୁନର୍ଣଵାଃ । ଧ୍ରୁଵାଃ ସହସ୍ରନାମ୍ନୀର୍ଭେଷଜୀଃ ସନ୍ତ୍ଵାଭୃତାଃ
ଅଗ୍ନିର ଆହାର, ପାଣିର ଗର୍ଭ, ପୁନିପୁନି ଉଗୁଥିବା ଗଛମାନେ—ଦୃଢ଼, ହଜାର ନାମ ଥିବା ଔଷଧମାନେ ଏଠାକୁ ଆଣାଯାଉ।
ଅଵକୋଲ୍ବା ଉଦକାତ୍ମାନ ଓଷଧଯଃ । ଵ୍ଯୃଷନ୍ତୁ ଦୁରିତଂ ତୀକ୍ଷ୍ଣଶୃଙ୍ଗ୍ଯଃ
ଯେ ଔଷଧମାନେ ଜଳର ମୂଳ ଏବଂ ତଳକୁ ଝୁଲିଥିବା ଡାଣ୍ଡା ଓ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶିଖର ଅଛି, ସେମାନେ ମୋର ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟକୁ ଦୂର କରୁନ୍ତୁ।
ଉନ୍ମୁଞ୍ଚନ୍ତୀର୍ଵିଵରୁଣା ଉଗ୍ରା ଯା ଵିଷଦୂଷଣୀଃ । ଅଥୋ ବଲାସନାଶନୀଃ କୃତ୍ଯାଦୂଷଣୀଶ୍ଚ ଯାସ୍ତା ଇହା ଯନ୍ତ୍ଵୋଷଧୀଃ
ଯେ ଭୟଙ୍କର ଔଷଧମାନେ ବିଷକୁ ଛାଡ଼ନ୍ତି, ଶକ୍ତି ଓ ଖାଦ୍ୟକୁ ନଷ୍ଟ କରନ୍ତି, ଏବଂ ମନ୍ତ୍ର-ତନ୍ତ୍ର ଦୂର କରନ୍ତି, ସେଉଁଠି ଏଠାରେ ମୁକ୍ତ ହେଉନ୍ତୁ।
{୧୭} ଅପକ୍ରୀତାଃ ସହୀଯସୀର୍ଵୀରୁଧୋ ଯା ଅଭିଷ୍ଟୁତାଃ । ତ୍ରାଯନ୍ତାମସ୍ମିନ୍ ଗ୍ରାମେ ଗାମଶ୍ଵଂ ପୁରୁଷଂ ପଶୁମ୍
ଯେ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ପ୍ରଶଂସିତ ଉଦ୍ଭିଦମାନେ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହି ଗ୍ରାମର ଗାଈ, ଘୋଡ଼ା, ଲୋକ ଓ ପଶୁମାନେକୁ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ।
ମଧୁମନ୍ ମୂଲଂ ମଧୁମଦଗ୍ରମାସାଂ ମଧୁମନ୍ ମଧ୍ଯଂ ଵୀରୁଧାଂ ବଭୂଵ । ମଧୁମତ୍ପର୍ଣଂ ମଧୁମତ୍ପୁଷ୍ପମାସାଂ ମଧୋଃ ସମ୍ଭକ୍ତା ଅମୃତସ୍ଯ ଭକ୍ଷୋ ଘୃତମନ୍ନଂ ଦୁହ୍ରତାଂ ଗୋପୁରୋଗଵମ୍
ଏହି ଉଦ୍ଭିଦମାନଙ୍କର ମୂଳ ମଧୁର, ଶିଖର ମଧୁର, ମଧ୍ୟଭାଗ ମଧୁର; ପତ୍ର ଓ ଫୁଲ ମଧୁର। ସେମାନେ ମଧୁରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ଅମୃତର ଖାଦ୍ୟ, ଗହଁ ଓ ପୁରୁଷ ଉଭୟଙ୍କ ପାଇଁ ଘୃତ ଓ ପୋଷଣ ଦେଇଥାଏ।
ଯାଵତୀଃ କିଯତୀଶ୍ଚେମାଃ ପୃଥିଵ୍ଯାମଧ୍ଯୋଷଧୀଃ । ତା ମା ସହସ୍ରପର୍ଣ୍ଯୋ ମୃତ୍ଯୋର୍ମୁଞ୍ଚନ୍ତ୍ଵଂହସଃ
ଏଇ ପୃଥିବୀରେ ଯେତେ ଓଉଷଧି ଅଛି, ଯେଉଁମାନେ ହଜାର ପତ୍ର ଥାଏ, ସେମାନେ ମୋତେ ମୃତ୍ୟୁ ଓ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ କରୁନ୍ତୁ।
ଵୈଯାଘ୍ରୋ ମଣିର୍ଵୀରୁଧାଂ ତ୍ରାଯମାନୋଽଭିଶସ୍ତିପାଃ । ଅମୀଵାଃ ସର୍ଵା ରକ୍ଷାଂସ୍ଯପ ହନ୍ତ୍ଵଧି ଦୂରମସ୍ମତ୍
ଉଦ୍ଭିଦମାନଙ୍କର ବାଘ ମଣି, ଯେ ଅପଶପ ରୁ ରକ୍ଷା କରେ, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ରୋଗ ଓ ଅପୟକୁ ଦୂରକୁ ହଟାଇ ଦିଅନ୍ତୁ।
ସିଂହସ୍ଯେଵ ସ୍ତନଥୋଃ ସଂ ଵିଜନ୍ତେଽଗ୍ନେରିଵ ଵିଜନ୍ତେ ଆଭୃତାଭ୍ଯଃ । ଗଵାଂ ଯକ୍ଷ୍ମଃ ପୁରୁଷାଣାଂ ଵୀରୁଦ୍ଭିରତିନୁତ୍ତୋ ନାଵ୍ଯା ଏତୁ ସ୍ରୋତ୍ଯାଃ
ସିଂହର ଗର୍ଜନ କିମ୍ବା ଅଗ୍ନିର ଟିକିକି ଯେପରି ଛିଟିଯାଏ, ସେପରି ଗାଈ ଓ ଲୋକଙ୍କର ରୋଗ ଉଦ୍ଭିଦମାନେ ଦୂର କରୁନ୍ତୁ, ଏବଂ ରୋଗର ପ୍ରବାହ ନଦୀକୁ ଯାଉ।
ମୁମୁଚାନା ଓଷଧଯୋଽଗ୍ନେର୍ଵୈଶ୍ଵାନରାଦଧି । ଭୂମିଂ ସଂତନ୍ଵତୀରିତ ଯାସାଂ ରାଜା ଵନସ୍ପତିଃ
ଯେଉଁ ଔଷଧମାନେ ବିଶ୍ୱାନର ଅଗ୍ନିରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ପୃଥିବୀରେ ବିସ୍ତାରିତ ହୋଇଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ରାଜା ହେଉଛନ୍ତି ବନସ୍ପତି।
ଯା ରୋହନ୍ତ୍ଯାଙ୍ଗିରସୀଃ ପର୍ଵତେଷୁ ସମେଷୁ ଚ । ତା ନଃ ପଯସ୍ଵତୀଃ ଶିଵା ଓଷଧୀଃ ସନ୍ତୁ ଶଂ ହୃଦେ
ଯେ ଆଙ୍ଗିରସ ଔଷଧମାନେ ପାହାଡ଼ ଓ ସମତଳ ଭୂମିରେ ବଢ଼ିଯାଆନ୍ତି, ସେମାନେ ଦୁଧରେ ଭରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ଶୁଭ ଓ ଆମ ହୃଦୟକୁ ମଙ୍ଗଳ ଦିଅନ୍ତୁ।
ଯାଶ୍ଚାହଂ ଵେଦ ଵୀରୁଧୋ ଯାଶ୍ଚ ପଶ୍ଯାମି ଚକ୍ଷୁଷା । ଅଜ୍ଞାତା ଜାନୀମଶ୍ଚ ଯା ଯାସୁ ଵିଦ୍ମ ଚ ସଂଭୃତମ୍
ମୁଁ ଯେଉଁ ଉଦ୍ଭିଦମାନେକୁ ଜାଣେ, ଯେଉଁମାନେକୁ ଚକ୍ଷୁରେ ଦେଖେ, ଯେଉଁମାନେ ଅଜଣା ଯାହା ଆମେ ଶିଖୁଛୁ, ଏବଂ ଯେଉଁମାନେକୁ ସମସ୍ତେ ଏକାସাথে ଜାଣେ—
ସର୍ଵାଃ ସମଗ୍ରା ଓଷଧୀର୍ବୋଧନ୍ତୁ ଵଚସୋ ମମ । ଯଥେମଂ ପାରଯାମସି ପୁରୁଷଂ ଦୁରିତାଦଧି
ସମସ୍ତ ଔଷଧମାନେ ମୋର କଥାକୁ ଶୁଣନ୍ତୁ, ଯେପରି ଆମେ ଏହି ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟରୁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ କରୁଛୁ।
ଅଶ୍ଵତ୍ଥୋ ଦର୍ଭୋ ଵୀରୁଧାଂ ସୋମୋ ରାଜାମୃତଂ ହଵିଃ । ଵ୍ରୀହିର୍ଯଵଶ୍ଚ ଭେଷଜୌ ଦିଵସ୍ପୁତ୍ରାଵମର୍ତ୍ଯୌ
ଅଶ୍ୱଥ, ଦର୍ଭା ଘାସ, ଉଦ୍ଭିଦ, ସୋମ ରାଜା, ଅମୃତ ହବି, ଚାଉଳ ଓ ଯବ, ଔଷଧ, ଦିବ୍ୟ ସନ୍ତାନ, ଅମର—
{୧୮} ଉଜ୍ଜିହୀଧ୍ଵେ ସ୍ତନଯତ୍ଯଭିକ୍ରନ୍ଦତ୍ଯୋଷଧୀଃ । ଯଦା ଵଃ ପୃଶ୍ନିମାତରଃ ପର୍ଜନ୍ଯୋ ରେତସାଵତି
ଯେତେବେଳେ ତୁମ ରଙ୍ଗିନ ମାଆ ମେଘ ଧାରା ଝରାଏ, ତୁମେ ଔଷଧମାନେ ଗର୍ଜନ କରି ଉଠିଯାଅ।
ତସ୍ଯାମୃତସ୍ଯେମଂ ବଲଂ ପୁରୁଷଂ ପଯଯାମସି । ଅଥୋ କୃଣୋମି ଭେଷଜଂ ଯଥାସଚ୍ଛତହାଯନଃ
ସେଇ ଅମୃତର ଶକ୍ତି ଏହି ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଦେଉ, ଏବଂ ମୁଁ ଏପରି ଔଷଧ ତିଆରି କରେଁ ଯାହାରେ ସେ ଶତବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବଞ୍ଚିପାରିବ।
ଵରାହୋ ଵେଦ ଵୀରୁଧଂ ନକୁଲୋ ଵେଦ ଭେଷଜୀମ୍ । ସର୍ପା ଗନ୍ଧର୍ଵା ଯା ଵିଦୁସ୍ତା ଅସ୍ମା ଅଵସେ ହୁଵେ
ବନ୍ଦର ଉଦ୍ଭିଦକୁ ଜାଣେ, ନକୁଲ ଔଷଧକୁ ଜାଣେ, ସାପ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବା ଯେଉଁମାନେ ଏହାକୁ ଜାଣନ୍ତି, ସେମାନେ ମୋତେ ସାହାଯ୍ୟ କରିବାକୁ ଏଠାରେ ଆସନ୍ତୁ।
ଯାଃ ସୁପର୍ଣା ଆଙ୍ଗିରସୀର୍ଦିଵ୍ଯା ଯା ରଘଟୋ ଵିଦୁଃ । ଵଯାଂସି ହଂସା ଯା ଵିଦୁର୍ଯାସ୍ଚ ସର୍ଵେ ପତତ୍ରିଣଃ । ମୃଗା ଯା ଵିଦୁରୋଷଧୀସ୍ତା ଅସ୍ମା ଅଵସେ ହୁଵେ
ଯେ ସୁପର୍ଣ୍ଣ, ଆଙ୍ଗିରସ ଉଦ୍ଭିଦ, ରଘଟ ଜାଣିଥିବା, ପକ୍ଷୀ, ହଂସ ଓ ସମସ୍ତ ଉଡ଼ୁଥିବା ପକ୍ଷୀମାନେ ଏବଂ ଯେଉଁ ଜଙ୍ଗଲୀ ପଶୁ ଔଷଧ ଜାଣନ୍ତି, ସେମାନେ ମୋତେ ସାହାଯ୍ୟ କରିବାକୁ ଏଠାରେ ଆସନ୍ତୁ।
ଯାଵତୀନାମୋଷଧୀନାଂ ଗାଵଃ ପ୍ରାଶ୍ନନ୍ତ୍ଯଘ୍ନ୍ଯା ଯଵତୀନାମଜାଵଯଃ । ତାଵତୀସ୍ତୁଭ୍ଯମୋଷଧୀଃ ଶର୍ମ ଯଚ୍ଛନ୍ତ୍ଵାଭୃତାଃ
ଯେତେ ଔଷଧ ଗାଈମାନେ ଓ ଛୋଟ ଛୋଟ ଛାଗଳିମାନେ ଖାଆନ୍ତି, ସେତେ ଉଦ୍ଭିଦମାନେ ତୁମକୁ ସୁରକ୍ଷା ଦିଅନ୍ତୁ।
ଯାଵତୀଷୁ ମନୁଷ୍ଯା ଭେଷଜଂ ଭିଷଜୋ ଵିଦୁଃ । ତାଵତୀର୍ଵିଶ୍ଵଭେଷଜୀରା ଭରାମି ତ୍ଵାମଭି
ମନୁଷ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଯେତେ ଚିକିତ୍ସକ ଔଷଧ ଜାଣନ୍ତି, ସେତେ ସମସ୍ତ ଔଷଧ ମୁଁ ତୁମ ପାଖକୁ ଆଣିଛି।
ପୁଷ୍ପଵତୀଃ ପ୍ରସୂମତୀଃ ଫଲିନୀରଫଲା ଉତ । ସଂମାତର ଇଵ ଦୁହ୍ରାମସ୍ମା ଅରିଷ୍ଟତାତଯେ
ଫୁଲ ଫୁଟୁଥିବା, ମଣ୍ଡା ହେଉଥିବା, ଫଳ ଦେଉଥିବା ଓ ଯେଉଁ ଗଛମାନେ ଫଳ ଦେଉନାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ମାଆ ଦୁଧ ଦେଉଥିବା ପରି, ଆମକୁ ସମସ୍ତ ଅପମୃତ୍ୟୁ ଓ ଦୁଃଖରୁ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ।
ଉତ୍ତ୍ଵାହାର୍ଷଂ ପଞ୍ଚଶଲାଦଥୋ ଦଶଶଲାଦୁତ । ଅଥୋ ଯମସ୍ଯ ପଡ୍ଵୀଶାଦ୍ଵିଶ୍ଵସ୍ମାଦ୍ଦେଵକିଲ୍ବିଷାତ୍
ମୁଁ ତୁମଠାରୁ ପଞ୍ଚ ପ୍ରକାରର ବନ୍ଧନ ଓ ଦଶ ପ୍ରକାରର ବନ୍ଧନ ହଟାଇଛି; ଏହିପରି ଯମଙ୍କ ବନ୍ଧନ ଓ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ଅପରାଧକୁ ମଧ୍ୟ ଦୂର କରିଛି।
ଇନ୍ଦ୍ରୋ ମନ୍ଥତୁ ମନ୍ଥିତା ଶକ୍ରଃ ଶୂରଃ ପୁରଂଦରଃ । ଯଥା ହନାମ ସେନା ଅମିତ୍ରାଣାଂ ସହସ୍ରଶଃ
ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଓ ସହସିକ ଇନ୍ଦ୍ର, ଯେପରି ଆମେ ଶତଶଃ ଶତ୍ରୁ ସେନାକୁ ବିନାଶ କରୁଛୁ, ସେପରି ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ଚୁର୍ଣ୍ଣ କର।
ପୂତିରଜ୍ଜୁରୁପଧ୍ମାନୀ ପୂତିଂ ସେନାଂ କୃଣୋତ୍ଵମୂମ୍ । ଧୂମମଗ୍ନିଂ ପରାଦୃଶ୍ଯାଽମିତ୍ରା ହୃତ୍ସ୍ଵା ଦଧତାଂ ଭଯମ୍
ଦୁର୍ଗନ୍ଧ ଦୋରି, ଫୁଲିଉଠିବା ଦୋରି, ସେ ଶତ୍ରୁ ସେନାକୁ ଦୁର୍ଗନ୍ଧିତ କରୁ; ଧୂଆଁ ଆଗୁନିକୁ ପ୍ରକାଶ କରୁ—ଶତ୍ରୁମାନେ ମନରେ ଭୟ ଧରି ରଉନ୍ତୁ।